MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Gây hấn là hiện tượng tiêu cực, gây ra nhiều hậu quả khôn lường cho cá nhân người bị gây hấn, gia đình, nhà trường và xã hội. Hành vi này đã xuất hiện khá lâu dưới nhiều hình thức, cấp độ khác nhau. Đối tượng bị gây hấn sẽ phải chịu những tổn thương cả về thể chất và tinh thần, từ đó cuộc sống, học tập, sinh hoạt của họ cũng bị ảnh hưởng.
Tại Việt Nam, lĩnh vực giáo dục đang tồn tại nhiều vấn nạn học đường như bạo lực, áp lực học tập, nghiện ngập,., trong đó hiện tượng học sinh (HS) bị gây hấn đã và đang ngày càng phức tạp. Theo thống kê của ngành Công an, số vụ bạo lực học đường, gồm cả gây hấn xảy ra trong năm học 2017-2018 là hơn 2.000 vụ, trong đó hơn 53% số vụ xảy ra trong trường học (dẫn theo Nguyễn Thị Mai Hương, 2022). Trong đó, HS trung học cơ sở (THCS) là lứa tuổi dễ xảy ra gây hấn học đường nhất bởi đó là độ tuổi mà có nhiều thay đổi về mặt thể chất và tâm sinh lý. Tại tỉnh Bến Tre, theo một nghiên cứu, khảo sát của Liên hiệp Khoa học Kinh tế - Đô thị Nam Bộ năm 2016, tình trạng bạo lực học đường trên địa bàn tỉnh tại các trường THCS đang có xu hướng gia tăng không những về số vụ việc mà còn về tăng quy mô, mức độ nghiêm tọng với đánh giá là tình trạng bạo lực xảy ra chủ yếu ở mức thường xuyên và thỉnh thoảng chiếm đến 82,3% lựa chọn.
Khi có nguy cơ bị bạo lực hay bạo lực xảy ra, nhiều em học sinh đã có những giải quyết khéo léo, chủ động giúp giảm được các hậu quả của bạo lực học đường. Tuy nhiên, vẫn có một số ít các em chưa biết cách giải quyết và phản ứng bằng hành vi bạo lực (đánh, đấm, túm tóc,. Ngoài bạo lực xảy ra giữa HS với nhau, tại các trường trung học của tỉnh Bến Tre, còn xảy ra hành vi bạo lực của HS với thầy cô giáo. Điều đáng nói là nhiều vụ bạo lực xảy ra trong khuôn viên trường nhưng GV, cán bộ quản lý nhà trường không hay biết và chưa có biện pháp để can thiệp mang lại hiệu quả.
Trước những vấn đề đã và đang xảy ra với học sinh, trong đó có bạo lực học đường, các cơ quan ban ngành đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn các nhà trường nhằm tạo ra một môi trường học đường an toàn, thân thiện để bảo vệ trẻ em trước những vấn đề đang xảy ra, như: Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành thông tư số 31/2017/TT- BGDĐT về Hướng dẫn thực hiện công tác tư vấn tâm lý cho học sinh trong trường phổ 1 thông tháng 12/ 2017 với mục đích là: Phòng ngừa, hỗ trợ và can thiệp (khi cần thiết) đối với học sinh đang gặp phải khó khăn về tâm lý trong học tập và cuộc sống để tìm hướng giải quyết phù hợp, giảm thiểu tác động tiêu cực có thể xảy ra; góp phần xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện và phòng, chống bạo lực học đường. Tháng 12 năm 2018, Bộ Giáo dục và đào tạo đã ban hành Thông tư 33/2018/TT- BGDĐT về Hướng dẫn công tác xã hội trong trường học. Sự ra đời của Thông tư 33 là cơ sở quan trọng để triển khai những hoạt động của CTXH trường học trong việc huy động, kết nối các nguồn lực nhằm tăng cường năng lực cho học sinh trong việc tự giải quyết vấn đề và bảo vệ học sinh trước nguy cơ bị xâm hại, bị bạo lực, phòng tránh các tệ nạn xã hội, hạn chế tình trạng người học bỏ học, vi phạm pháp luật, góp phần xây dựng nhà trường thân thiện, học sinh tích cực. Đó cũng là ý nghĩa của hoạt động nghề công tác xã hội trong việc giải quyết các vấn đề xã hội, trong đó có lĩnh vực giáo dục.
Các hoạt động công tác xã hội cá nhân trong việc hỗ trợ HS bị gây hấn tại Bến Tre, điển hình là thành phố Bến Tre hiện nay vẫn còn mới mẻ, chưa thực sự chuyên nghiệp, gặp nhiều lúng túng về chuyên môn, chất lượng. Điều này ảnh hưởng lớn đến việc giúp HS bị gây hấn tự tin, mạnh dạn, hòa nhập nhanh với cộng đồng, xã hội, việc ứng dụng tiến trình công tác xã hội cá nhân trong trường học sẽ giúp các thầy cô giáo trở thành những nhân viên công tác xã hội học đường, nâng cao vai trò của người dạy và nhận thức cho HS. Hiện nay, vấn đề HS bị gây hấn và công tác xã hội cá nhân trong việc hỗ trợ HS “ bị gây hấn chưa có có nhiều đề tài đề cập, nghiên cứu chuyên sâu. Các nghiên cứu chủ yếu đề cập, nghiên cứu các hoạt động nhằm giảm thiểu hành vi gây hấn của HS với nhiều cách tiếp cận khác nhau, bước đầu đã đạt được những kết quả nhất định nhưng hiệu quả chưa cao.
Do đó, cần thiết phải hình thành hướng tiếp cận mới cho các vấn đề này. Với mục đích trợ giúp các đối tượng yếu thế trong xã hội, ngành công tác xã hội đã ra đời. Đây là một nghề chuyên môn có tính ứng dụng cao nhằm hỗ trợ hướng đến hỗ trợ các đối tượng yếu thế trong xã hội giải quyết các vấn đề phát sinh, cụ thể là hỗ trợ HS bị gây hấn. Công tác xã hội cá nhân với HS bị gây hấn là một phương pháp can thiệp dựa trên mối quan hệ một chiều tương tác giữa nhân viên công tác xã hội cá nhân và HS nhằm giúp các em tự giải quyết vấn đề của bản thân một cách tích cực, hạn chế 2 tối đa các tổn hại đến bản thân; từ đó hướng đến xây dựng một môi trường học đường lành mạnh, đoàn kết.
HS THCS cùng với những đặc điểm về sức khỏe và tâm lý nên luôn có nhu cầu bảo vệ và sẻ chia. HS THCS bị gây hấn đều có tâm lý tự ti, rụt rè và dễ tổn thương. Để đáp ứng nhu cầu được chia sẻ và trợ giúp thì ứng dụng CTXH cá nhân với HS THCS bị gây hấn là cần thiết. ” Xuất phát từ những lý do trên, việc xác lập đề tài: “Công tác xã hội cá nhân trong việc hỗ trợ học sinh bị gây hấn (điển cứu tại trường Tiểu học - Trung học cơ sở Nhơn Thạnh và Trường Trung học cơ sở thành phố Bến Tre)” là cấp thiết.
Tổng quan vấn đề nghiên cứu 2. Những nghiên cứu trên thế giới 2. Những nghiên cứu có liên quan đến tình trạng gây hấn ở học sinh. Có nhiều nghiên cứu về tình trạng gây hấn trong trường học tại phương Tây.
Tại châu Âu, gây hấn thường xuyên xảy ra ở trường tiểu học với 15% HS tham gia. Ở bậc THCS, tỷ lệ HS bị bắt nạt khoảng 3% đến 10%, đặc biệt là với HS 13 đến 14 tuổi. Tình trạng gây hấn giảm đi ở cấp trung học phổ thông. Tại Na Uy, nghiên cứu của nhà Tâm lý học Roland (2012) về động cơ gây hấn của trẻ em đã kết luận rằng, nguyên nhân các em gây hấn là do các em chán nản, thất vọng nên muốn bắt nạt người khác để cảm thấy tốt hơn.
Kết quả của nghiên cứu cũng cho thấy, các bé trai thèm muốn quyền lực hơn và muốn được là một thành viên của nhóm quyền lực liên quan đến bắt nạt; trong khi các trẻ em giá vừa muốn quyền lực; muốn là một phần của nhóm quyền lực và khi các em không hạnh phúc, chán nản. kết quả này cho thấy, các bé gái gây hấn với các cá nhân khác chủ yếu để chống lại trạng thái tiêu cực, chán nản. Tại Nhật Bản, năm 2013, nạn gây hấn giữa HS với nhau trong trường học đã tăng hơn 5%. Cũng trong năm này, có 23.351 vụ bắt nạt trong các trường tiểu học, trung học công lập, thậm chí tại cả các trường khiếm thính, khiếm thị và khuyết tật khác.
Năm 2017, một cuộc khảo sát do Bộ Giáo dục và Đào tạo Nhật Bản đã chỉ ra rằng, 52.756 HS ở các trường công lập tham gia vào các trường hợp gây hấn, trong đó, 7.000 cuộc tấn công nhằm vào HS. Kết thúc năm 2018, số vụ gây hấn do HS gây ra tại đây tăng 18%. Theo số liệu khảo sát của Viện Nghiên cứu Chính sách giáo dục Quốc gia, 86,9% HS bị bắt nạt mà không nói với GV; trong đó HS THCS là 80,3%. 3 Tại Mỹ, năm 2015, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, cứ 7 phút lại có 1 trẻ bị bắt nạt.
Cứ 4 trẻ lại có 1 trẻ thừa nhận đã từng bắt nạt trẻ khác. Một cuộc khảo sát được thực hiện với trẻ 12 đến 17 tuổi cho thấy, các em đều thừa nhận gây hấn đang gia tăng trong trường học của mình. Mỗi tháng có 282.000 HS ở trường THCS bị gây hấn. Một nghiên cứu do Hội đồng phòng chống tội phạm quốc gia ở Mỹ (NCPC) cũng khẳng định 43% HS cả nam và nữ từ 13 đến 17 tuổi từng bị dọa nạt hoặc chế giễu trên mạng.
Tại Anh, các nghiên cứu được thực hiện liên quan đến hành vi gây hấn học đường năm 2015 với 605 HS London đã cho thấy hành vi gây hấn diễn ra nghiêm trọng trong lớp của các em. Có tới 2/3 HS thừa nhận đã từng gây hấn với bạn học của mình. Số lượng HS gây hấn với mức độ nghiêm trọng tại các trường học tăng 14% trong năm. Nạn khủng bố qua điện thoại di động và mạng Internet cũng tăng lên đáng kể cùng với sự bùng nổ của công nghệ thông tin.
1/5 HS thường xuyên nhận được thư điện tử hoặc các tin nhắn ác ý qua điện thoại di động. Năm 2017, một khảo sát của 6.000 HV của công đoàn GV phát hiện có hơn 16% GV bị HS hành hung. Tại Hàn Quốc, năm 2017, tình trạng bắt nạt học đường ngày càng gia tăng. 15,9% HS thú nhận từng bị gây hấn.
Tình trạng này tăng 2 đến 3 lần so với năm 2013. Những nghiên cứu có liên quan đến công tác xã hội trong việc hỗ trợ học sinh bị gây hấn. Ron Avi Astor và cộng sự (2018), “School Social Workers and School Violence: Personal Safety, Training, and Violence Programs” [Nhân viên xã hội trường học và bạo lực học đường: Các chương trình an toàn cá nhân, đào tạo và chống bạo lực], Social Work 43(3):223-32. Bài viết này báo cáo những phát hiện từ một cuộc khảo sát quốc gia đặt câu hỏi cho các nhân viên xã hội trường học về bạo lực học đường.