Khóa luận tốt nghiệp về chuyển nhượng cổ phần trong công ty cổ phần tại Việt Nam

Khóa luận tốt nghiệp phân tích pháp luật về chuyển nhượng cổ phần trong công ty cổ phần tại Việt Nam, cập nhật quy định mới và thực tiễn áp dụng.

• Tác giả: Tòng Thị Hương
• Người hướng dẫn: ThS. Phạm Thị Huyền
• Trường học: Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp Luật Kinh tế
• Đề tài: Pháp luật về chuyển nhượng cổ phần trong công ty cổ phần tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CHUYỂN NHƯỢNG CỔ PHẦN VÀ PHÁP LUẬT VỀ CHUYỂN NHƯỢNG CỔ PHẦN
• 1.1. Khái quát chuyển nhượng cổ phần trong công ty cổ phần
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm công ty cổ phần
• 1.2.1. Khái niệm công ty cổ phần
• 1.2.2. Đặc điểm của công ty cổ phần
• 1.3. Khái niệm, đặc điểm của cổ phần
• 1.4. Khái niệm, đặc điểm về chuyển nhượng cổ phần
• 1.5. Sự khác nhau giữa chuyển nhượng cổ phần với mua lại cổ phần
• 1.6. Pháp luật về chuyển nhượng cổ phần trong công ty cổ phần
• 1.6.1. Nội dung cơ bản của pháp luật về chuyển nhượng cổ phần
• 1.6.2. Pháp luật về chuyển nhượng cổ phần ở một số nước trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ CHUYỂN NHƯỢNG CỔ PHẦN TRONG CTCP TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng quy định pháp luật về chuyển nhượng cổ phần trong CTCP tại Việt Nam
• 2.2. Thực tiễn thi hành pháp luật về chuyển nhượng cổ phần trong CTCP tại Việt Nam
• 2.2.1. Những thành tựu
• 2.3. Phương hướng hoàn thiện pháp luật về chuyển nhượng cổ phần trong CTCP tại Việt Nam
• 2.3.1. Sửa đổi, bổ sung các quy định về thủ tục chuyển nhượng cổ phần
• 2.3.2. Xem xét xóa bỏ quy định về quyền ưu tiên của cổ đông hiện hữu mua cổ phần khi công ty chào bán cổ phần riêng lẻ
• 2.3.3. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về chuyển nhượng cổ phần trong công ty cổ phần tại Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ CHUYỂN NHƯỢNG CỔ PHẦN TRONG CTCP TẠI VIỆT NAM
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái quát về chuyển nhượng cổ phần và pháp luật về chuyển nhượng cổ phần

Chuyển nhượng cổ phần là một hoạt động phổ biến trong công ty cổ phần, đặc biệt tại Việt Nam, nơi loại hình doanh nghiệp này chiếm tỷ lệ lớn trong nền kinh tế. Khóa luận này tập trung phân tích các khái niệm, đặc điểm của cổ phần và chuyển nhượng cổ phần, đồng thời so sánh sự khác biệt giữa chuyển nhượng và mua lại cổ phần. Pháp luật về chuyển nhượng cổ phần được nghiên cứu dựa trên các quy định hiện hành, bao gồm Luật Doanh nghiệp 2020 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Khóa luận cũng đề cập đến các quy định pháp luật về hợp đồng chuyển nhượng, thủ tục chuyển nhượng, và hệ quả pháp lý của việc chuyển nhượng cổ phần.

1.1 Khái niệm và đặc điểm công ty cổ phần

Công ty cổ phần là loại hình doanh nghiệp có tư cách pháp nhân, được thành lập dựa trên sự góp vốn của các cổ đông. Vốn điều lệ được chia thành các phần bằng nhau gọi là cổ phần, và cổ đông chỉ chịu trách nhiệm trong phạm số vốn đã góp. Công ty cổ phần có quyền phát hành cổ phiếu để huy động vốn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng quy mô kinh doanh. Đặc điểm nổi bật của công ty cổ phần là tính linh hoạt trong việc chuyển nhượng cổ phần, giúp cổ đông dễ dàng thay đổi quyền sở hữu mà không ảnh hưởng đến hoạt động của công ty.

1.2 Khái niệm và đặc điểm của cổ phần

Cổ phần là một phần của vốn điều lệ, được chia thành các phần bằng nhau và thể hiện quyền sở hữu của cổ đông trong công ty. Mỗi cổ phần mang lại cho cổ đông các quyền lợi và nghĩa vụ nhất định, bao gồm quyền biểu quyết, quyền nhận cổ tức, và quyền chuyển nhượng cổ phần. Cổ phần có thể được chuyển nhượng tự do theo quy định của pháp luật, trừ một số trường hợp đặc biệt như cổ phần ưu đãi biểu quyết. Việc chuyển nhượng cổ phần thường được thực hiện thông qua hợp đồng chuyển nhượng và tuân theo các thủ tục pháp lý cụ thể.

II. Thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về chuyển nhượng cổ phần tại Việt Nam

Khóa luận phân tích thực trạng pháp luật về chuyển nhượng cổ phần trong công ty cổ phần tại Việt Nam, dựa trên các quy định của Luật Doanh nghiệp 2020 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Các quy định pháp luật về hợp đồng chuyển nhượng, thủ tục chuyển nhượng, và hệ quả pháp lý được nghiên cứu chi tiết. Khóa luận cũng đánh giá thực tiễn thi hành pháp luật, chỉ ra những thành tựu và hạn chế trong việc áp dụng các quy định này. Những vấn đề như xung đột lợi ích, rủi ro pháp lý, và thách thức trong quản lý nhà nước được đề cập một cách cụ thể.

2.1 Quy định pháp luật về chuyển nhượng cổ phần

Pháp luật Việt Nam quy định rõ ràng về các trường hợp chuyển nhượng cổ phần, bao gồm cả chuyển nhượng giữa các cổ đông và chuyển nhượng ra bên ngoài công ty. Hợp đồng chuyển nhượng phải tuân thủ các điều kiện về hình thức và nội dung theo quy định của pháp luật. Thủ tục chuyển nhượng bao gồm các bước như đăng ký thay đổi cổ đông, cập nhật sổ đăng ký cổ đông, và thông báo cho cơ quan quản lý nhà nước. Các quy định này nhằm đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quá trình chuyển nhượng cổ phần.

2.2 Thực tiễn thi hành pháp luật

Thực tiễn thi hành pháp luật về chuyển nhượng cổ phần tại Việt Nam cho thấy nhiều thành tựu, nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế. Một số vấn đề phổ biến bao gồm việc chậm trễ trong thủ tục đăng ký, thiếu minh bạch trong quá trình chuyển nhượng, và xung đột lợi ích giữa các cổ đông. Khóa luận đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành, bao gồm việc sửa đổi các quy định về thủ tục chuyển nhượng, tăng cường giám sát của cơ quan quản lý nhà nước, và nâng cao nhận thức pháp luật cho các cổ đông.

III. Phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về chuyển nhượng cổ phần

Khóa luận đề xuất các phương hướng hoàn thiện pháp luật về chuyển nhượng cổ phần trong công ty cổ phần tại Việt Nam, dựa trên việc đánh giá thực tiễn thi hành và các quy định hiện hành. Các giải pháp bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định về thủ tục chuyển nhượng, quy định giới hạn thời gian nắm giữ cổ phần ưu đãi biểu quyết, và xóa bỏ quy định về quyền ưu tiên của cổ đông hiện hữu. Khóa luận cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quá trình chuyển nhượng cổ phần.

3.1 Sửa đổi quy định về thủ tục chuyển nhượng

Một trong những giải pháp quan trọng là sửa đổi các quy định về thủ tục chuyển nhượng cổ phần, nhằm đơn giản hóa quy trình và giảm thiểu thời gian thực hiện. Các quy định về đăng ký thay đổi cổ đông, cập nhật sổ đăng ký cổ đông, và thông báo cho cơ quan quản lý nhà nước cần được rõ ràng và cụ thể hơn. Điều này sẽ giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong quá trình chuyển nhượng cổ phần.

3.2 Nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật

Để nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật, cần tăng cường giám sát của các cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là trong việc kiểm tra và thanh tra các hoạt động chuyển nhượng cổ phần. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức pháp luật cho các cổ đông, giúp họ hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong quá trình chuyển nhượng cổ phần. Các biện pháp này sẽ góp phần đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong hoạt động chuyển nhượng cổ phần tại Việt Nam.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Theo báo cáo của Vietnam Report năm 2023, trong tổng số 500 doanh nghiệp tư nhân lớn nhất Việt Nam, có 424 doanh nghiệp đang hoạt động theo mô hình công ty cổ phần (chiếm 84,8%), trong khi loại hình công ty trách nhiệm hữu hạn chỉ có 76 doanh nghiệp (chiếm 15,2%). Số liệu này phản ánh vị thế áp đảo của công ty cổ phần trong nền kinh tế, xuất phát từ các ưu thế vượt trội về khả năng huy động vốn linh hoạt qua chào bán cổ phần, phát hành cổ phiếu ra công chúng, cùng cơ chế chuyển nhượng vốn thuận tiện và không giới hạn số lượng cổ đông tối đa.

Chuyển nhượng cổ phần là phương thức dịch chuyển vốn cơ bản, tạo tính thanh khoản cho các nhà đầu tư, giúp tối ưu hóa dòng vốn mà không làm suy giảm quy mô tài sản của doanh nghiệp. Tuy vậy, hoạt động này cũng đặt ra nhiều thách thức thực tiễn như nguy cơ mất quyền kiểm soát doanh nghiệp, xung đột lợi ích nội bộ, suy giảm uy tín thương hiệu và các rủi ro pháp lý phát sinh từ quy trình chuyển giao. Do đó, việc hoàn thiện khuôn khổ pháp luật nhằm cân bằng giữa quyền tự do định đoạt tài sản của cổ đông với sự ổn định tổ chức của công ty là một đòi hỏi cấp thiết.

Khóa luận xác định mục đích nghiên cứu tổng quát là đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về chuyển nhượng cổ phần trong công ty cổ phần tại Việt Nam. Để đạt được mục đích đó, tác giả đặt ra 03 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về chuyển nhượng cổ phần và pháp luật về chuyển nhượng cổ phần trong công ty cổ phần.
2. Nghiên cứu, đánh giá thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về chuyển nhượng cổ phần trong công ty cổ phần tại Việt Nam.
3. Đưa ra phương hướng và các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về chuyển nhượng cổ phần ở Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài gồm hai nhóm vấn đề: một là các quan điểm, học thuyết khoa học pháp lý về công ty cổ phần và chuyển nhượng cổ phần; hai là hệ thống các quy phạm pháp luật hiện hành của Việt Nam điều chỉnh quan hệ chuyển nhượng cổ phần. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của Luật Doanh nghiệp năm 2014, Luật Doanh nghiệp năm 2020 và các văn bản pháp luật có liên quan (Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Chứng khoán năm 2019, Luật Đầu tư năm 2020, Nghị định số 01/2021/NĐ-CP cùng các văn bản hướng dẫn về thuế), chú trọng phân tích thực trạng pháp luật điều chỉnh các công ty cổ phần chưa niêm yết tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các khái niệm pháp lý nền tảng: công ty cổ phần (theo quy định tại Điều 111 Luật Doanh nghiệp năm 2020), cổ phần với tư cách là phần chia nhỏ nhất của vốn điều lệ xác lập quyền sở hữu tài sản và tư cách thành viên, cùng bản chất của chuyển nhượng cổ phần như một giao dịch dân sự làm dịch chuyển quyền sở hữu cổ phần giữa các chủ thể mà không làm thay đổi mức vốn điều lệ của công ty.

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được tác giả sử dụng làm căn cứ phân tích bao gồm:

• Luật Doanh nghiệp năm 2014 và Luật Doanh nghiệp năm 2020;
• Bộ luật Dân sự năm 2015 (các quy định về hợp đồng dân sự, thừa kế tài sản);
• Luật Chứng khoán năm 2019 (quy định về mệnh giá cổ phiếu chào bán ra công chúng và tiêu chí công ty đại chúng);
• Luật Đầu tư năm 2020 (các điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoài);
• Luật Quản lý thuế năm 2019, Thông tư số 111/2013/TT-BTC, Thông tư số 25/2018/TT-BTC;
• Nghị định số 01/2021/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp.

Khóa luận còn tham chiếu kinh nghiệm lập pháp quốc tế tại Cộng hòa Pháp (Bộ luật Dân sự Pháp, quy định về công ty vô danh SA), Cộng hòa Liên bang Đức (Luật Công ty Cổ phần AktG) và Nhật Bản (quy định về nắm giữ và chuyển nhượng cổ phần của tổ chức người lao động).

Về mặt phương pháp luận, nghiên cứu vận dụng chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về quản lý kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được triển khai gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: làm rõ các khái niệm, đặc điểm pháp lý của cổ phần, chuyển nhượng cổ phần và các trường hợp chuyển nhượng;
• Phương pháp so sánh luật học: đối chiếu các quy định giữa Luật Doanh nghiệp năm 2014 và Luật Doanh nghiệp năm 2020, so sánh chế định chuyển nhượng cổ phần với mua lại cổ phần, đồng thời so sánh quy định của Việt Nam với pháp luật Pháp, Đức, Nhật Bản;
• Phương pháp lịch sử, thống kê, quy nạp, diễn giải và hệ thống hóa pháp luật: đánh giá toàn diện quá trình biến đổi quy định và thực trạng thực thi.

Nguồn dữ liệu của khóa luận được khai thác từ các báo cáo thống kê doanh nghiệp (Vietnam Report 2023), hệ thống cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật quốc gia và các công trình nghiên cứu đi trước của Trần Thị Lan (2020), Hà Thiên Thư (2018), Đỗ Thị Khánh Huyền (2013).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái quát về chuyển nhượng cổ phần và pháp luật về chuyển nhượng cổ phần

Chương này tập trung xây dựng khung lý luận về công ty cổ phần, cổ phần và giao dịch chuyển nhượng cổ phần. Tác giả phân tích các đặc trưng cốt lõi của công ty cổ phần như tư cách pháp nhân, chế độ trách nhiệm hữu hạn, tính chất công ty đối vốn và quyền tự do chuyển nhượng phần vốn góp thể hiện dưới dạng cổ phiếu. Cổ phần được phân loại thành cổ phần phổ thông (loại cổ phần bắt buộc phải có) và các loại cổ phần ưu đãi (ưu đãi biểu quyết, ưu đãi cổ tức, ưu đãi hoàn lại và ưu đãi khác theo Điều lệ công ty).

Một nội dung quan trọng của chương là phân biệt rành mạch giữa hai hành vi pháp lý: "chuyển nhượng cổ phần" và "mua lại cổ phần":

Tiêu chí phân biệt	Chuyển nhượng cổ phần	Mua lại cổ phần
Chủ thể tham gia	Bên chuyển nhượng là cổ đông; bên nhận chuyển nhượng là tổ chức, cá nhân khác (trong hoặc ngoài công ty).	Bên bán là cổ đông; bên mua lại là chính công ty cổ phần đã phát hành cổ phần đó.
Căn cứ, điều kiện thực hiện	Thực hiện theo nguyên tắc tự do thỏa thuận, trừ các trường hợp bị hạn chế theo luật định hoặc Điều lệ công ty.	Chỉ tiến hành theo yêu cầu của cổ đông (Điều 132 Luật Doanh nghiệp năm 2020) hoặc theo quyết định của công ty (Điều 133 Luật Doanh nghiệp năm 2020).
Điều kiện tài chính	Phụ thuộc vào thỏa thuận thanh toán giữa các bên trong giao dịch.	Công ty chỉ được thanh toán nếu bảo đảm thanh toán đủ các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác sau khi mua lại (Điều 134).
Hệ quả đối với vốn điều lệ	Vốn điều lệ của công ty không thay đổi; chỉ thay đổi cơ cấu sở hữu giữa các cổ đông.	Cổ phần mua lại được coi là cổ phần chưa bán; công ty phải đăng ký giảm vốn điều lệ trong thời hạn 10 ngày (Điều 112, 132).
Thời điểm xác lập tư cách cổ đông	Người nhận chuyển nhượng trở thành cổ đông khi thông tin được ghi nhận vào Sổ đăng ký cổ đông.	Chấm dứt tư cách cổ đông đối với phần cổ phần mà công ty đã thực hiện mua lại.

Khi khảo cứu pháp luật quốc tế, tác giả chỉ ra:

• Tại Pháp, công ty cổ phần (công ty vô danh) đòi hỏi tối thiểu 7 cổ đông; việc chuyển nhượng vốn được coi là chuyển nhượng quyền chủ nợ kép (quyền nhận cổ tức và quyền nhận giá trị tài sản khi thanh lý), thủ tục thông báo cho công ty phải lập bằng công chứng thư và Điều 1690 Bộ luật Dân sự Pháp không bắt buộc thủ tục đăng ký quyền sở hữu;
• Tại Đức, Luật Công ty Cổ phần (AktG) quy định mức vốn điều lệ tối thiểu 50.000 EUR, mệnh giá cổ phần tối thiểu 1 EUR, cho phép cổ phần tự do chuyển nhượng linh hoạt trên thị trường;
• Tại Nhật Bản, công ty cổ phần cho phép người lao động nắm giữ cổ phần nhưng đặt ra ngoại lệ là người lao động khi thôi việc phải bán lại cho Hội nắm cổ phần của người lao động mà không được chuyển nhượng tự do ra bên ngoài.

Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về chuyển nhượng cổ phần trong CTCP tại Việt Nam

Tác giả đi sâu mổ xẻ thực trạng các quy định hiện hành của Luật Doanh nghiệp năm 2020 và các văn bản điều chỉnh hoạt động chuyển nhượng:

1. Các trường hợp chuyển nhượng cổ phần:

• Chuyển nhượng thông thường: Cổ phần phổ thông được tự do chuyển nhượng, ngoại trừ hạn chế đối với cổ đông sáng lập trong 03 năm đầu kể từ ngày cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (chỉ được tự do chuyển nhượng cho cổ đông sáng lập khác; chuyển nhượng cho người ngoài phải được Đại hội đồng cổ đông chấp thuận theo khoản 3 Điều 120). Đối với cổ phần ưu đãi: cổ phần ưu đãi cổ tức và ưu đãi hoàn lại được tự do chuyển nhượng; riêng cổ phần ưu đãi biểu quyết bị cấm chuyển nhượng cho người khác, trừ trường hợp chuyển nhượng theo bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật hoặc thừa kế (khoản 3 Điều 116).
• Các trường hợp đặc thù khác: Khi cổ đông cá nhân chết, cổ phần được chuyển giao cho người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật; nếu không có người thừa kế hoặc từ chối nhận thì xử lý theo Điều 622 Bộ luật Dân sự năm 2015 (tài sản thuộc về Nhà nước). Ngoài ra còn có quyền tặng cho cổ phần, sử dụng cổ phần để trả nợ (khoản 5 Điều 127) và chuyển nhượng cổ phần cho nhà đầu tư nước ngoài (phải làm thủ tục đăng ký theo Luật Đầu tư năm 2020 và thông báo với cơ quan đăng ký kinh doanh theo Điều 31 Luật Doanh nghiệp năm 2020, Điều 58 Nghị định số 01/2021/NĐ-CP).

2. Trình tự, thủ tục và hợp đồng chuyển nhượng cổ phần: Quy trình chuyển nhượng cổ phần nội bộ không niêm yết gồm 05 bước căn bản:

Bước thực hiện	Nội dung công việc	Căn cứ pháp lý
Bước 1	Tổ chức họp Đại hội đồng cổ đông để thông qua việc chuyển nhượng (áp dụng khi cổ đông sáng lập chuyển nhượng cổ phần phổ thông cho người ngoài trong thời hạn 03 năm hoặc Điều lệ có quy định).	Khoản 3 Điều 120 Luật Doanh nghiệp năm 2020
Bước 2	Chuẩn bị hồ sơ chuyển nhượng (giấy tờ pháp lý cá nhân/tổ chức, thông tin về số lượng cổ phần chuyển nhượng).	Quy định chung về giao dịch dân sự
Bước 3	Ký kết hợp đồng chuyển nhượng cổ phần giữa bên chuyển nhượng và bên nhận chuyển nhượng.	Khoản 2 Điều 127 Luật Doanh nghiệp năm 2020
Bước 4	Cập nhật, chỉnh sửa thông tin của cổ đông mới vào Sổ đăng ký cổ đông của công ty cổ phần trong thời hạn 24 giờ kể từ khi nhận được yêu cầu.	Khoản 6, Khoản 7 Điều 127 Luật Doanh nghiệp năm 2020
Bước 5	Nộp hồ sơ kê khai và nộp thuế thu nhập cá nhân trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày hợp đồng chuyển nhượng có hiệu lực tại cơ quan quản lý thuế.	Thông tư số 111/2013/TT-BTC, Thông tư số 25/2018/TT-BTC, Điều 44 Luật Quản lý thuế năm 2019

3. Hệ quả pháp lý: Theo khoản 6 Điều 127 Luật Doanh nghiệp năm 2020, người nhận chuyển nhượng chỉ chính thức xác lập tư cách cổ đông kể từ thời điểm thông tin của họ được ghi nhận đầy đủ vào Sổ đăng ký cổ đông. Theo Điều 57 Nghị định số 01/2021/NĐ-CP, việc chuyển nhượng cổ phần của cổ đông sáng lập trong công ty chưa niêm yết không còn phải thực hiện thủ tục thông báo thay đổi với Phòng Đăng ký kinh doanh, trừ trường hợp cổ đông sáng lập chưa thanh toán hoặc mới thanh toán một phần số cổ phần đã đăng ký mua.

4. Đánh giá thành tựu và bất cập thực tiễn:

• Thành tựu của Luật Doanh nghiệp năm 2020: Đã mở rộng ngoại lệ cho phép chuyển nhượng cổ phần ưu đãi biểu quyết theo bản án tòa án hoặc thừa kế; quy định rõ cổ đông sáng lập được tự do chuyển nhượng cổ phần phổ thông cho cổ đông sáng lập khác trong thời hạn 03 năm; bổ sung đối tượng bị cấm góp vốn theo Luật Phòng, chống tham nhũng; bãi bỏ thủ tục thông báo trước 05 ngày với cơ quan đăng ký kinh doanh khi chào bán cổ phần riêng lẻ, đồng thời cấm chào bán cổ phần riêng lẻ qua phương tiện thông tin đại chúng và giới hạn dưới 100 nhà đầu tư không chuyên nghiệp (Điều 125).
• Bất cập tồn tại:
  • Quy định rải rác, việc cơ quan chức năng yêu cầu phải thanh toán tiền xong mới cho đăng ký thay đổi làm xung đột với quyền thỏa thuận thời hạn thanh toán theo khoản 3 Điều 434 Bộ luật Dân sự năm 2015. Bên cạnh đó, hạn chế chuyển nhượng của cổ đông sáng lập chỉ ràng buộc với số cổ phần mua ban đầu được thanh toán trong 90 ngày; trường hợp người khác mua lại số cổ phần chưa thanh toán sau 90 ngày thì việc xác định tư cách và hạn chế chưa được hướng dẫn rõ.
  • Không quy định giới hạn thời gian nắm giữ cổ phần ưu đãi biểu quyết của tổ chức được Chính phủ ủy quyền, dẫn đến sự bất bình đẳng kéo dài đối với các cổ đông khác và gây bế tắc thanh khoản cho chính tổ chức đại diện vốn nhà nước khi cần thoái vốn.
  • Thiếu cơ chế xử lý cổ phần ưu đãi biểu quyết trong tình huống cổ đông sáng lập có nhu cầu chuyển nhượng toàn bộ số cổ phần của mình cho chủ thể khác trong thời hạn 03 năm đầu.
  • Quy định về quyền ưu tiên mua của cổ đông hiện hữu trong chào bán cổ phần riêng lẻ (Điều 125) làm mờ nhạt ranh giới giữa chào bán riêng lẻ và chào bán cho cổ đông hiện hữu, làm giảm tính linh hoạt khi công ty cần huy động vốn chiến lược từ bên ngoài.

Chương 3: Phương hướng và một số giải pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về chuyển nhượng cổ phần trong CTCP tại Việt Nam

Dựa trên các phát hiện ở Chương 2, tác giả xác định 03 phương hướng hoàn thiện: thể chế hóa sâu sắc đường lối của Đảng về kinh tế thị trường; hoàn thiện pháp luật trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành; và xây dựng hệ thống văn bản pháp luật đồng bộ, minh bạch.

Các nhóm giải pháp được đề xuất bao gồm:

• Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật:
  1. Sửa đổi, bổ sung quy định về thủ tục chuyển nhượng cổ phần, tạo sự thống nhất giữa Luật Doanh nghiệp và Bộ luật Dân sự về thời điểm chuyển giao quyền sở hữu và nghĩa vụ thanh toán;
  2. Bổ sung quy định khống chế thời hạn nắm giữ cổ phần ưu đãi biểu quyết của tổ chức được Chính phủ ủy quyền, tránh tình trạng ưu đãi vô thời hạn làm ảnh hưởng quyền quản trị của các cổ đông khác;
  3. Bổ sung cơ chế xử lý số cổ phần ưu đãi biểu quyết khi cổ đông sáng lập chuyển nhượng toàn bộ cổ phần trong thời hạn 03 năm (cho phép chuyển đổi thành cổ phần phổ thông để chuyển nhượng);
  4. Xem xét bãi bỏ hoặc điều chỉnh quy định về quyền ưu tiên mua của cổ đông hiện hữu trong trường hợp công ty thực hiện phương án chào bán cổ phần riêng lẻ để tiếp nhận nhà đầu tư chiến lược.
• Giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành: Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc tuân thủ pháp luật chuyển nhượng cổ phần; nâng cao năng lực hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước về đăng ký kinh doanh và thuế; thiết lập môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, bình đẳng giữa các thành phần kinh tế.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đạt được các kết quả cụ thể gắn liền với số liệu và luận cứ pháp lý trong văn bản:

• Hệ thống hóa toàn bộ các căn cứ thực tiễn: trích xuất số liệu 84,8% doanh nghiệp trong Top 500 doanh nghiệp tư nhân lớn nhất Việt Nam năm 2023 là công ty cổ phần; chứng minh tính tất yếu của việc giải tỏa các điểm nghẽn pháp lý trong chuyển nhượng vốn.
• Khái quát hóa được 05 bước thủ tục chuyển nhượng cổ phần nội bộ và 04 điểm tiến bộ rõ rệt của Luật Doanh nghiệp năm 2020 so với Luật Doanh nghiệp năm 2014.
• Nhận diện chính xác 04 nhóm bất cập kỹ thuật lập pháp đang gây vướng mắc: xung đột giữa quy định thanh toán hợp đồng chuyển nhượng với Bộ luật Dân sự năm 2015; tình trạng "treo" thời hạn ưu đãi biểu quyết của tổ chức được Chính phủ ủy quyền; thiếu cơ chế thoái vốn toàn diện của cổ đông sáng lập; và sự trùng lặp cơ chế ưu tiên mua trong chào bán cổ phần riêng lẻ.

Về mặt đóng góp khoa học, khóa luận bổ sung luận cứ lý thuyết về bản chất chuyển giao quyền tài sản và phân định ranh giới pháp lý giữa chuyển nhượng cổ phần với mua lại cổ phần, đồng thời cung cấp góc nhìn so sánh luật học có giá trị từ kinh nghiệm của Pháp, Đức và Nhật Bản. Về mặt thực tiễn, các đề xuất sửa đổi Luật Doanh nghiệp năm 2020 tại Chương 3 đưa ra các phương án kỹ thuật lập pháp cụ thể nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho thị trường vốn doanh nghiệp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tập trung nghiên cứu hoạt động chuyển nhượng cổ phần trong phạm vi các công ty cổ phần chưa niêm yết dưới góc độ pháp luật doanh nghiệp. Văn bản chưa đi sâu phân tích toàn diện các quy chế giao dịch chứng khoán đặc thù đối với công ty đại chúng và công ty niêm yết trên các sàn giao dịch tập trung theo Luật Chứng khoán năm 2019. Đồng thời, do giới hạn dữ liệu nghiên cứu, khóa luận chưa tập hợp được nhiều bản án, quyết định thực tế của Tòa án hoặc Trọng tài thương mại giải quyết tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng cổ phần.

Hướng nghiên cứu tiếp cận mở rộng có thể tập trung vào:

• Thực tiễn giải quyết tranh chấp phát sinh từ hợp đồng chuyển nhượng cổ phần tại Tòa án nhân dân và Trọng tài thương mại tại Việt Nam;
• Quy chế pháp lý điều chỉnh hoạt động chuyển nhượng cổ phần gắn với mua bán - sáp nhập doanh nghiệp (M&A) có yếu tố nhà đầu tư nước ngoài trong các ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Thương mại tham khảo khung lý luận, phương pháp phân tích so sánh và hệ thống thuật ngữ pháp lý chuyên ngành;
• Cán bộ pháp chế nội bộ doanh nghiệp, luật sư tư vấn đầu tư và quản trị doanh nghiệp: phần quy trình 05 bước chuyển nhượng cổ phần, thủ tục kê khai thuế thu nhập cá nhân và phân tích nghĩa vụ ghi nhận vào Sổ đăng ký cổ đông theo Điều 127 Luật Doanh nghiệp năm 2020 có giá trị ứng dụng trực tiếp;
• Các nhà lập pháp và cơ quan quản lý đăng ký kinh doanh: các kiến nghị về giới hạn thời gian cổ phần ưu đãi biểu quyết và hoàn thiện quy chế chào bán cổ phần riêng lẻ là cơ sở tham khảo thiết thực cho công tác sửa đổi, bổ sung chính sách.

Câu hỏi thường gặp

1. Theo số liệu trong khóa luận, loại hình công ty cổ phần chiếm tỷ lệ bao nhiêu trong Top 500 doanh nghiệp tư nhân lớn nhất Việt Nam năm 2023?
Theo Báo cáo của Vietnam Report năm 2023 được trích dẫn trong khóa luận, có 424 doanh nghiệp đang hoạt động theo loại hình công ty cổ phần, chiếm tỷ lệ 84,8% trong tổng số 500 doanh nghiệp tư nhân lớn nhất Việt Nam (76 doanh nghiệp còn lại thuộc loại hình công ty trách nhiệm hữu hạn, chiếm 15,2%).

2. Luật Doanh nghiệp năm 2020 quy định những ngoại lệ nào cho phép chuyển nhượng cổ phần ưu đãi biểu quyết?
Theo khoản 3 Điều 116 Luật Doanh nghiệp năm 2020, nguyên tắc chung là cổ đông sở hữu cổ phần ưu đãi biểu quyết không được chuyển nhượng cổ phần đó cho người khác. Tuy nhiên, luật quy định 02 trường hợp ngoại lệ được phép chuyển nhượng là: chuyển nhượng theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật hoặc chuyển nhượng theo thừa kế.

3. Thời điểm người nhận chuyển nhượng cổ phần chính thức trở thành cổ đông của công ty được xác định như thế nào?
Căn cứ khoản 6 Điều 127 Luật Doanh nghiệp năm 2020, cá nhân, tổ chức nhận chuyển nhượng cổ phần chỉ chính thức trở thành cổ đông của công ty kể từ thời điểm các thông tin của họ (quy định tại khoản 2 Điều 122) được ghi nhận đầy đủ vào Sổ đăng ký cổ đông của công ty, chứ không mặc nhiên xác lập ngay khi ký hợp đồng chuyển nhượng.

4. Chuyển nhượng cổ phần của cổ đông sáng lập trong công ty cổ phần chưa niêm yết có phải đăng ký thay đổi với Phòng Đăng ký kinh doanh không?
Căn cứ khoản 2 Điều 57 Nghị định số 01/2021/NĐ-CP, việc chuyển nhượng cổ phần được thực hiện trong nội bộ công ty và không cần làm thủ tục thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp tại Phòng Đăng ký kinh doanh - Sở Kế hoạch và Đầu tư, trừ trường hợp cổ đông sáng lập chưa thanh toán hoặc mới thanh toán một phần số cổ phần đã đăng ký mua theo khoản 3 Điều 113 Luật Doanh nghiệp năm 2020.

5. Khóa luận chỉ ra bất cập lớn nhất về quy định thời hạn đối với cổ phần ưu đãi biểu quyết do tổ chức được Chính phủ ủy quyền nắm giữ là gì?
Khóa luận chỉ ra rằng trong khi cổ phần ưu đãi biểu quyết của cổ đông sáng lập bị giới hạn hiệu lực trong 03 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, thì Luật Doanh nghiệp năm 2020 lại không quy định cụ thể thời hạn chuyển đổi thành cổ phần phổ thông đối với cổ phần ưu đãi biểu quyết do tổ chức được Chính phủ ủy quyền nắm giữ nếu Điều lệ công ty không quy định. Điều này dẫn đến sự bất bình đẳng kéo dài giữa các cổ đông và gây khó khăn cho chính tổ chức đại diện vốn nhà nước khi cần thoái vốn.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Tòng Thị Hương đã nghiên cứu một cách có hệ thống các vấn đề lý luận và thực tiễn pháp lý về chuyển nhượng cổ phần trong công ty cổ phần tại Việt Nam trên nền tảng Luật Doanh nghiệp năm 2020. Công trình chỉ rõ các thành tựu lập pháp mới, đồng thời phân tích sâu sắc các bất cập còn tồn tại liên quan đến chuyển nhượng cổ phần ưu đãi biểu quyết, thủ tục chuyển nhượng và cơ chế chào bán cổ phần riêng lẻ. Các giải pháp và phương hướng hoàn thiện được đề xuất trong khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho công tác lập pháp cũng như hoạt động áp dụng pháp luật quản trị doanh nghiệp hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VE CHUYEN NHƯỢNG CO PHAN VÀ PHÁP LUAT VE CHUYEN NHƯỢNG CO PHAN 1. Khái quát chuyên nhượng co phần trong công ty cô phan 1. Khái niệm, đặc diem công ty cổ phần 1.1 Khải niệm công ty cổ phần Xuất phát từ thực tê khách quan do đời hỏi của sự hình thành và phát triển của nên kinh tê thị trường Do đó, việc hình thành các CTCP va van dé cô phan hoá DNNN là tất yêu đối với quá trình phát triển manh của nên kính té thị trường. thức CTCP đã xuất hiện vào những năm cuối thé kỹ XVI và đầu thé ky XVII, ma trước tiên là ở nước Anh sau đó là nước Pháp.

Trải qua quá trình phát trién của nên kinh tê „ nhất là trong giai đoạn mà cuộc C ach mang công nghiệp diễn ra thì CTCP. phát triển rất manh mẽ. Đền những năm đầu thé ky XX thi CTCP đã trở thành hinh thức kinh doanh rất phô biên ở các nude có nên kinh tế thị trường phát triển mạnh. Với Việt Nam chúng ta, tử khi đất nước được thông nhật, do phải giải quyết hậu quả nặng nề của chiên tranh Mặt khác do cơ chê kinh tê và xuat phát điểm của chung ta thấp.

Chính vì vậy, mà việc khôi phục nên kinh tê tuy đã dat được nhiều thành công, song cũng còn nhiều han chế. Do đó mà đại hội Đăng lần thứ VI (12/ 1986) đã đánh dau sự đổi mới của nên kinh tế Việt nam. Đó là quá trình chuyển đôi từ nên kinh tế tập trung quan liêu bao cấp, sang nên kinh té thị trường Nó không chỉ lam thay đổi một cách sâu sắc nên lạnh tê nước ta về cơ câu kinh tệ, thành phân kinh tê và quan hệ sở hữu mà còn lam xuất hiện bình thức tổ chức kinh tê mới đó là CTCP. Công ty cỗ phân là một trong những loại hình doanh nghiệp khá pho biên tại Việt Nam, là một dang pháp nhân có trách nhiệm hữu han, được thành lập va tôn tại độc lập đôi với những chủ thé sở hữu nó.

V én của công ty được chia nhỏ thành những phân bằng nhau gợi là cô phân và được phát hành huy động von tham gia của các nha đầu tư Sự vượt trội trong các van dé về vốn là ưu thé lớn nhat của CTCP, Tại khoản 1 Điều 111 — Luật Doanh N ghiệp năm 2020 quy định về CTCP nix sau: “1. Cổng ty cô phẩn là doanh nghiệp trong đó a) Tên đều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhan gọi là cỗ phan; b) Cễ đồng có thé là tổ chức, cá nhân; số lượng cỗ đồng tôi thiểu là 03 và không hạn ché số lượng tối da; ¢) Cổ đông chi chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghiia vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vẫn đã góp vào doanh nghié; 4) Cổ đồng có quyền tự do chuyên nhượng cô phần của mình cho người khác, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 120 và khoản 1 Điều 127 của Luật này: “. Công ty cô phan được xem mt thé chế kinh doanh, là loại hình doanh nghiệp bình thành và phát triển nhờ sơ góp vốn từ nhiêu cô đông V ôn điều lệ của công ty sẽ được chia nhé thành các phân bảng nhau còn gợi là cô phân. Trong đó, người sở hữu cỗ phân gọi là cô đông, cô đông chỉ chiu trách nhiệm về các khoăn nợ của công ty cho đền hết giá tri cô phân ma ho sở hữu.

Mỗt cô phân mang lai cho cô đông những, quyên Ici và nghia vụ nhật định trong công ty với tư cách họ là những người sở hữu công ty. Đặc diém của công ty cỗ phan Công ty cỗ phan là loại hình đặc trưng của công ty đối von, CTCP có những đặc điểm riêng biệt, dựa vào đó dé phân biệt với công tyTNHH va công ty hợp danh. Những đặc điểm cơ ban của CTCP gồm có: Thứ nhất, von điều lệ của CTCP được chia thành nhiều phân bằng nhau gợi là cỗ phân Giá trị mỗi cô phân goi lả mệnh giá cô phân và được phản ánh trong cỗ phiêu. Một cô phiêu có thé phân anh m ệnh giá của mốt hoặc nhiêu cô phân.

Việc gop von vào công ty được thực hiện bằng cách mua cô phân, mỗi cổ đông có thé mua nhiều cô phân. Pháp luật hoặc Điều lệ công ty có thé giới hạn tôi đa sô cô phân ma mét cỗ đồng có thé mua nhằm chồng lại việc mốt cô đông nao đó có thé nắm quyền kiểm soát công ty đo có nhiéu vốn góp (hen ché nha đầu tư nước ngoài mua cô phan của các công ty trong nước). Luật Doanh nghiệp không quy định ménh giá mỗi cô phân. Tuy nhiên, Luật Chứng khoán năm 2019 quy định mênh giá cô phiêu chào bản lân đầu ra công chúng là mười nghìn đồng Việt Nam? Thứ hai, về cô đông công ty, hiện nay, Luật Doanh nghiệp năm 2020 quy định: số thành viên tdi thiểu trong CTCP là 03, cd đông có thé là tổ chức, cá nhân”.

Trong công ty cô phân bao gom 3 loại cô đông chính tương ứng với tùng loại cô phân hiện nay, bao gồm: cô đông phé thông, cỗ đông sáng lập và cô đông ưu đãi. Cụ thể ~ Cỗ đông phô thông trong CTCP là người ma nam giữ cô phân phô thông của * Khoản 2 Điều 13 Luật Chứng khoán xăm 2019 ˆ Điểm b khoăn 1 Điều 111 Luật Doanh nghuập nim 2020 công ty. - Cé đông sáng lập là cô đông nam giữ ít nhật một cỗ phan phô thông đồng thời ký tên minh trong danh sách cô đồng sáng lập của CTCP. Cô đông sáng lập là thuật ngữ dùng dé chỉ người góp vôn dé thành lập lên CTCP trong giai đoạn dau, cũng chính là người năm giữ những cé phân phô thông dau tiên trong cổng ty.

Một công ty cô phân m i phải có ít nhật3 cô đông sáng lập. Các cỗ đông sáng lập phải cùng mua ít nhất 20% tổng số cô phân phô thông được quyền chào bán tại thời điểm doanh nghiệp được đăng ký. ~Cỗ đồng ưu đãi được chia thành 3 loại chinh tương ứng với từng loại cô phan uu đãi, bao gam: +Cé đông ưu đãi biểu quyết là cô đông mà nam giữ cỗ phân wu dai biểu quyét của CTCP với số lượng phiêu biéu quyết lớn hơn so với cô phân phô thông. + Cổ đồng ưu đãi cỗ tức là cổ đông mà nắm giữ cô phân được trả cỗ tức với mức chi trả cô tức cao hơn so với mức cô tức trả cho cô phân phô thông của CTCP.

hoặc so với mức én định hàng năm. + Cổ đông ưu dai hoàn lại là cỗ đông mà nắm giữ cd phân được công ty thực hiện hoàn lại van gop theo yêu câu của cô đông hoặc theo điều kiện trên cỗ phiêu của cỗ phần ưu dai hoàn lại Ngoài ra, còn mat số cô đông sở hữu cô phân ưu dai khác theo Điều lệ công ty và pháp luật về chứng khoán. Thứ ba, về tư cách pháp ly, CTCP có tư cách pháp nhân và vì vây công ty cũng có tư cách thương nhân (thương nhân bởi hình thức)Ý Các cô đồng hay những người quản trị công ty đều không có tư cách thương nhân Những người có quyền giao dịch với bên ngoài là những người đại điện cho công ty CTCP có cơ câu tô chức rat chat chế do những đặc điểm như đã trình bảy đòi hỏi phải có cơ câu quản trị chuyên nghiệp tach bạch với sở hữu. Thứ tr, về trách nhiệm tai sản, CTCP chịu trách nhiém bằng toàn bộ tai sản của mình đối với các khoản nợ của côngty.

Các cô đồng chỉ chịu TNHH về các khoản. nợ và nghia vụ tai sản khác của công ty trong phạm vi số von da gop vào công ty. Thứ nia, tinh tự do chuyển nhượng phân cô phân Phân vốn góp (cỗ phân) 3 Khoản 2 Điều 114 Luật Doanh nghiệp nim 2020 * Khoản 2 Điều 111 Luật Doanh nguệp nim 2020 được thé hiện bằng hình thức cô phiêu, cô phiêu do CTCP phát hành là một loại hang hoá. N gười có cỗ phiêu được tự do chuyên nhượng theo quy định của pháp luật.

Việc chuyển nhượng được thực hiện theo cách thông thường hoặc thông qua giao địch trên thi trường chung khoản. Thứt sin, về hwy động vôn, trong quá trình hoạt động CTCP có quyền phát hành cô phân các loại, có quyên phát hành trái phiêu, trái phiêu chuyển đổi và các loại trái phiêu khác theo quy định của pháp luật và Điêu lệ công tyế. CTCP là loại bình doanh nghiệp duy nhật có thé phát hành các loại cô phan để huy động vén. Quá trình huy đông vốn dién ra theo trình tự công ty phát hành cô phân rôi thông báo chảo bán cho cô đông hiện hữu hoặc chao bản ra công chúng, sau khi người mua cô phan thanh toán đây đủ số cỗ phần đăng mua là hoàn tất quá trình 1.

Khái niệm, đặc điểm của cô phần 1. Khải niệm cỗ phần *Côphần" là khái niệm đặc trưng của CTCP và được sử đụng rộng rãi trên thé giới. Tại một số nước Châu Âu, khái niêm cỗ phân lại được định nghiia như sau: " Vén điều lệ khi được chia nhỏ thành những phân bằng nhau thì mỗi phan dé gọi là cễ phẩn. vi vậy cổ phần là một phần của vốn điều lễ"? Theo tử điển Luật học của Nhà xuất bản Tư pháp, năm 2006 định nghĩa về cô phân như sau.

“Cổ phẩn là phan vốn diéu lễ được chia ra làm nhiều phan bằng nhan“Š. Va trong Từ điện Bách khoa Việt Nam của Trung tâm Biên soan Từ điển Bách khoa Việt Nam, năm 1995 thì “Cổ phần là tư bản (vốn) bằng nhau mà mỗi thành viên (cỗ đông) tham gia công ty cô phan phải đóng gép dưới hình thức mua cỗ phiếu lề Tuy nhiên trong thực té, cô phần cũng phản ánh mức độ quyền sở hữu đối với công ty của một cô đồng nao đó. Cô đông góp vốn vào CTCP bằng cách mua cô phân, khi mua cô phân người mua sẽ trở thành chủ sở hữu công ty 19 Ở nước ta, thuật ngữ cô phân được ghi nhân dau tiên trong Luật Công ty năm. 1990 và tiếp tục được sử dung trong Luật Doanh nghiệp cho đền nay.