Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài Chương 2. Cơ sở khoa học chuyển giao công nghệ cao từ nƣớc ngoài vào các ngành công nghiệp trọng điểm của các nƣớc đang phát triển Chương 3. Thực trạng chuyển giao công nghệ cao từ nƣớc ngoài vào một số ngành công nghiệp trọng điểm của Việt Nam Chương 4.
Quan điểm, định hƣớng và giải pháp thực hiện chuyển giao công nghệ cao từ nƣớc ngoài vào các ngành công nghiệp trọng điểm của Việt Nam hiện nay. 19 z Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI Chuyển giao CNC là một lĩnh vực, một đối tƣợng đặc thù của CGCN. Chuyển giao CNC có mối quan hệ mật thiết với chiến lƣợc, chính sách, hoạt động CGCN, SXKD, phát triển công nghệ, phát triển KT - XH…Do đó, nghiên cứu về chuyển giao CNC phải đƣợc đặt ra và đề cập liên quan đến đặc trƣng, vai trò của CNC; đến CGCN nói chung; đến mục tiêu, nội dung, hình thức, quy trình, nguyên tắc, điều kiện, các nhân tố ảnh hƣởng tới CGCN và chuyển giao CNC; đến chính sách phát triển công nghệ, CNC, CGCN và chuyển giao CNC; đến thị trƣờng công nghệ và CNC. Quá trình thực hiện Luận án tiến sỹ: “Chuyển giao CNC từ nƣớc ngoài vào một số ngành công nghiệp trọng điểm của Việt Nam hiện nay” đã tiếp cận, thu thập, nghiên cứu một số lƣợng lớn các công trình liên quan đến đề tài đƣợc công bố trong nƣớc và quốc tế.
Các công trình nghiên cứu này đƣợc tiếp cận theo các nhóm vấn đề liên quan đến nội dung phục vụ cho quá trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn hoàn thành Luận án. Đó là: Tổng quan nghiên cứu thành tựu, vai trò của CNC và kinh nghiệm một số nƣớc về đổi mới công nghệ, phát triển, ứng dụng CNC; Tổng quan nghiên cứu về CGCN và chuyển giao CNC; Tổng quan nghiên cứu về điều kiện và các yếu tố ảnh hƣởng đến chuyển giao CNC vào các ngành CNTĐ của Việt Nam; Tổng quan nghiên cứu về thực tiễn chuyển giao CNC từ nƣớc ngoài vào một số ngành CNTĐ của Việt Nam. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU THÀNH TỰU, VAI TRÒ CỦA CÔNG NGHỆ CAO VÀ KINH NGHIỆM MỘT SỐ NƢỚC VỀ PHÁT TRIỂN, ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ CAO 1. Tổng quan nghiên cứu về thành tựu, phát triển công nghệ và vai trò công nghệ cao Cách mạng KH - CN bùng nổ, vận động và phát triển không ngừng dẫn đến ngày càng có nhiều công nghệ mới, CNC, tiên tiến, hiện đại ra đời.
Công nghệ đã và luôn đƣợc khẳng định vai trò quan trọng, quyết định hàng đầu đến năng suất, năng lực cạnh tranh và lợi thế so sánh KT, SXKD trên bình diện thế giới, khu vực, quốc gia, ngành và doanh nghiệp. Vì vậy, nghiên cứu về thành tựu, phát triển công nghệ và vai trò của công nghệ đã thu hút đông đảo sự quan tâm, triển khai thực hiện của nhiều cơ quan, tổ chức, nhà khoa học, nhà quản lý, nhà hoạt động thực tiễn KT - XH, KH - CN trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam. 20 z Trong số rất nhiều công trình, đề tài ở trong và ngoài nƣớc đã công bố, quá trình thực hiện đề tài Luận án tiến sỹ đã tiếp cận một số công trình, tài liệu tiêu biểu: “High Technology Organizations: Context Organizations and People” của các tác giả A.G Marry Ann, đăng trên Tạp chí Quản lý công nghệ và kỹ thuật, số 6/1990, trang 216 - 280; “Báo cáo phát triển con người 2001: Công nghệ mới vì sự phát triển con người” (NXB Chính trị quốc gia xuất bản năm 2001); “Technology, growth and competiveness” của tác giả Jan Fagerberd (Eward Elgar Published xuất bản năm 2002); “Chương trình KX08 - Đề tài KX08 - 02 (2001 - 2004) tổng hợp kết quả nghiên cứu 9 chuyên đề về xu thế chủ yếu của phát triển KH - CN, sự hình thành và vai trò của KT tri thức trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI, trong đó có các chuyên đề: “Đột phá CNC đầu thế kỷ XXI - thời cơ và thách thức trong toàn cầu hóa” và “CNC - xu thế phát triển trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI”; “Xu thế phát triển của công nghệ vi điện tử”; “Công nghệ tiên tiến và CNC với tiến trình CNh, HĐH ở Việt Nam” của tác giả - TSKH Phan Xuân Dũng (NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội - 2008); Tổng luận: Cuộc cách mạng công nghệ toàn cầu 2020 (Trung tâm KH&CN quốc gia, Bộ KH&CN, công bố 2009); “Tổng luận: Cuộc cách mạng công nghệ toàn cầu 2020” (Trung tâm KH&CN quốc gia, Bộ KH&CN, công bố năm 2009); “Tổng luận “Những xu hướng chính về KH&CN toàn cầu trong năm 2012” (Cục Thông tin KH&CN quốc gia - Bộ KH&CN công bố năm 2012); “KH&CN phục vụ CNH, HĐH và phát triển bền vững” (NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội - 2012); “Tổng luận “KH&CN trong nền KT và dự báo KT thế giới năm 2015” (Cục Thông tin KH&CN quốc gia - Bộ KH&CN xuấn bản năm 2015);.… Mặc dù mỗi đề tài cụ thể có những tiếp cận, đề cập đến một số khía cạnh nhất định, nhƣng tổng hợp lại, các công trình này đã phản ánh một cách khái quát và tƣơng đối toàn diện về sự phát triển công nghệ, thành tựu công nghệ trên thế giới và vai trò của công nghệ trong đời sống KT-XH và hoạt động SXKD. Có thể nêu một số đề tài, công trình điển hình sau: - “High Technology Organizations: Context Organizations and People - Tổ chức CNC: Bối cảnh, tổ chức và con người” của các tác giả A.G Marry Ann đã trình bày một khuôn khổ tích hợp phác họa các khía cạnh của nội dung, tổ chức và nguồn nhân lực CNC.
Nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng, các công ty công nghiệp CNC toàn cầu phải đối mặt với rất nhiều thách thức và chỉ có thể đƣợc giải quyết bằng cách tăng cƣờng năng lực trong một thế giới cạnh tranh và thay đổi rất nhanh chóng để đối phó với những áp lực và mâu thuẫn. Lĩnh vực CNC có mặt ở các lĩnh vực, các ngành KT quan trọng của tất cả các nƣớc CNH mới phát triển. Dạng thức phát triển nền KT toàn cầu sẽ phụ thuộc vào các mảng của các ngành 21 z công nghiệp CNC đang diễn ra. Năng lực các công ty và xã hội cần phát triển để đối phó với những mặt thay đổi của thế giới, CNC sẽ có tầm ảnh hƣởng rất quan trọng đối với các nền KT.
Các khía cạnh nhƣ công ty CNC, bối cảnh CNC, tổ chức CNC, ranh giới thấm của tổ chức CNC, hội nhập, sự khác biệt về CNC, sự phân hóa xảy ra từ những áp lực trong môi trƣờng cạnh tranh CNC, nguồn nhân lực CNC…cũng đƣợc đề cập và luận giải chi tiết. - “Báo cáo phát triển con người 2001: Công nghệ mới vì sự phát triển con người” là công trình nghiên cứu do nhiều tác giả ở nhiều nƣớc. Nội dung chủ yếu của báo cáo đề cập đến cách mạng công nghệ và phát triển con ngƣời. Báo cáo chỉ ra rằng, hai cuộc cách mạng trong lĩnh vực công nghệ thông tin (CNTT) và công nghệ sinh học (CNSH) gần đây đã mang lại cho con ngƣời cả những giá trị tích cực và tác động tiêu cực, cả những niềm hy vọng lẫn những mối lo ngại sâu sắc; làm thế nào để tạo ra và sử dụng công nghệ nhằm cải thiện cuộc sống, đồng thời cần phải xây dựng những chính sách công cộng mới để dẫn đƣờng cho các cuộc cách mạng CNTT và CNSH, vì sự phát triển con ngƣời.
Báo cáo khẳng định: Những biến đổi công nghệ ngày nay tạo ra thời đại mạng, công nghệ có thể là một công cụ chứ không chỉ là một thành quả của sự phát triển. Thời đại công nghệ mới đem tới những khả năng mới, vì những tiến bộ đó còn to lớn hơn nữa trong phát triển con ngƣời. Những cơ hội của thời đại mạng tồn tại trong một thế giới của năng lực công nghệ không đồng đều và vì vậy, cần phải nỗ lực để biến công nghệ trở thành công cụ cho phát triển con ngƣời, thúc đẩy những sáng kiến toàn cầu…. - Các chuyên đề “Đột phá CNC đầu thế kỷ XXI - thời cơ và thách thức trong toàn cầu hóa” và “CNC - xu thế phát triển trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI” của GS.TSKH Vũ Đình Cự đề cập đến các lĩnh vực CNC, trung tâm của các đột phá công nghệ đầu thế kỷ XXI, bao gồm những khái niệm về công nghệ, CNC và đột phá CNC; Các xu hƣớng phát triển có tính chất đột phá của các lĩnh vực CNC, hạt nhân là CNTT; Vai trò then chốt của đột phá CNTT tạo ra kết cấu hạ tầng kỹ thuật của toàn cầu hóa, CNTT và sự bá quyền, tiến tới đa cực về CNTT.
- Chuyên đề “Xu thế phát triển của công nghệ vi điện tử” của PGS.TS Nguyễn Xuân Chánh nghiên cứu sự phát triển, ảnh hƣởng và triển vọng của công nghệ vi điện tử. Chuyên đề khẳng định, cùng với CNTT, CNSH, một nhóm các công nghệ quan trọng khác nhƣ công nghệ vật liệu mới, công nghệ năng lƣợng mới, công nghệ hàng không - vũ trụ, là những CNC, đã định dạng thế giới hiện đại. Xét về bản chất, cơ bản, tất cả các công nghệ đó đều dựa vào công nghệ bán 22 z dẫn vi điện tử, có mối quan hệ tác động qua lại với nhau. Từ công nghệ vi điện tử đã dẫn đến CNTT và nhiều CNC khác và ngƣợc lại, đã tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực đời sống KT - XH trên toàn thế giới và ở mỗi quốc gia.
- “Công nghệ tiên tiến và CNC với tiến trình CNH, HĐH ở Việt Nam” là một công trình nghiên cứu rất công phu về CNC, tiên tiến hiện đại. Trong công trình nghiên cứu của mình, tác giả đã đề cập, phân tích và luận giải sâu sắc về khái niệm, đặc điểm của CNC; các ngành và các lĩnh vực CNC; các nhóm SP chính của CNC; đặc điểm về vốn và đầu tƣ cho CNC; công nghiệp CNC - khái niệm, đặc điểm của các ngành công nghiệp CNC và phân loại các ngành công nghiệp CNC; khái niệm, vai trò, tính chất, phân loại khu CNC và mục tiêu, chức năng một số loại hình khu CNC; thực trạng và dự báo phát triển CNC…Những luận giải này, đặc biệt là những dự báo phát triển CNC có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc nghiên cứu, tìm hiểu, nhận thức, nắm vững tri thức, thông tin về CNC và xây dựng, hoạch định chính sách liên quan đến KH - CN, công nghệ tiên tiến, CNC. Theo đó, sự phát triển nhƣ vũ bão của CNC đã và đang tác động làm cho thế giới có những biến đổi rất mạnh mẽ và sâu sắc.