Luận văn các nhân tố tác động đến tỷ giá hối đoái thực và độ lệch của tỷ giá khỏi giá trị cân bằng dài hạn tại việt nam

Chuyên khảo phân tích Luận văn các nhân tố tác động đến tỷ giá hối đoái thực và độ lệch của tỷ giá khỏi giá trị cân bằng, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Hà Minh Tú
• Người hướng dẫn: GS.TS Trần Ngọc Thơ
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Tỷ Giá Hối Đoái Thực Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TP.Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN CHUNG VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan chung về vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Các mô hình thực nghiệm nghiên cứu tỷ giá cân bằng
• 1.2.1. Mô hình tỷ giá cân bằng cơ sở (Fundamental Equilibrium Exchange Rate – FEER)
• 1.2.2. Mô hình tỷ giá cân bằng hành vi – (Behavioral Equilibrium Exchange Rate – BEER)
• 1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái
• 2. CHƯƠNG II: XÂY DỰNG MÔ HÌNH XÁC ĐỊNH TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI CÂN BẰNG DÀI HẠN TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Xây dựng mô hình BEER cho Việt Nam
• 2.2. Lựa chọn biến đưa vào mô hình
• 2.2.1. Chi tiêu chính phủ – GOV
• 2.2.2. Quy mô cung tiền trong nước – M
• 2.2.3. Tỷ lệ tài sản nước ngoài ròng – NFA
• 2.2.4. Độ mở cửa của nền kinh tế – OPEN
• 2.2.5. Năng lực sản suất – PROD
• 2.2.6. Chênh lệch lãi suất thực trong nước so với lãi suất nước ngoài – R
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU – MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC YẾU TỐ KINH TẾ VĨ MÔ ĐỐI VỚI TỶ GIÁ THỰC VÀ ĐỘ LỆCH CỦA TỶ GIÁ TRONG THỰC TẾ KHỎI GIÁ TRỊ CÂN BẰNG DÀI HẠN
• 3.1. Kiểm định tính dừng của các biến
• 3.2. Kỹ thuật đồng liên kết của Johansen
• 3.3. Kết quả hồi quy VECM
• 3.4. Kiểm định tính bền vững của mô hình. Ước tính sai lệch của tỷ giá hối đoái thực
• 4. CHƯƠNG IV: ĐÁNH GIÁ VÀ KẾT LUẬN
• 4.1. Các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái thực tại Việt Nam
• 4.2. Mức độ sai lệch tỷ giá hối đoái thực của Việt Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• 1. DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• 2. DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Tỷ Giá Hối Đoái Thực Tại VN

Sự biến động của tỷ giá hối đoái sẽ kéo theo nhiều tác động đối với trạng thái cân bằng chung của nền kinh tế. Theo nghiên cứu của Hà Minh Tú (2018), việc tỷ giá hối đoái bị định giá quá cao hay định giá quá thấp so với mức tỷ giá cân bằng đều gây ra những tác động truyền dẫn tiêu cực: tỷ giá hối đoái thấp hơn mức cân bằng sẽ làm giảm đi sức cạnh tranh của hàng xuất khẩu, từ đó làm xấu đi cán cân thương mại, trong khi tỷ giá hối đoái bị định giá cao sẽ gây áp lực lên giá cả hàng hóa trong nước, khiến cho lạm phát gia tăng và gây ra tình trạng bất ổn cho nền kinh tế. Do đó, việc xác định độ lệch tỷ giá hối đoái so với giá trị cân bằng là một vấn đề cấp thiết được đặt ra cho mỗi quốc gia. Để các chính sách điều hành tỷ giá phát huy được tính hiệu quả, cần phải xác định được các nhân tố có ảnh hưởng và cơ chế tác động của chúng đến tỷ giá hối đoái. Điều này giúp đưa ra các chính sách điều chỉnh phù hợp với thực tế, đúng với trọng tâm vấn đề cần giải quyết.

1.1. Tầm quan trọng của việc phân tích tỷ giá VND so với USD

Phân tích tỷ giá VND so với USD là yếu tố quan trọng để đánh giá sức khỏe của nền kinh tế Việt Nam. Sự biến động của tỷ giá ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu, đầu tư nước ngoài, và lạm phát. Việc hiểu rõ các yếu tố tác động đến tỷ giá giúp các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp, và nhà đầu tư đưa ra quyết định chính xác, giảm thiểu rủi ro tỷ giá, và tận dụng cơ hội từ biến động tỷ giá.

1.2. Các Phương Pháp Nghiên Cứu Tỷ Giá Hối Đoái Hiện Nay

Nghiên cứu tỷ giá hối đoái có nhiều phương pháp, bao gồm mô hình ngang giá sức mua (PPP), ngang giá lãi suất (IRP), mô hình FEER, và mô hình BEER. Trong đó, mô hình tỷ giá cân bằng hành vi (BEER) được ưa chuộng vì khả năng giải thích các biến động ngắn hạn của tỷ giá, dựa trên các yếu tố kinh tế cơ bản. Các nghiên cứu thực nghiệm thường sử dụng kỹ thuật hồi quy VECM để đánh giá mối quan hệ dài hạn giữa các biến số và giải thích các biến động ngắn hạn do các cú sốc kinh tế.

II. Thách Thức Xác Định Tỷ Giá Hối Đoái Thực Cân Bằng Dài Hạn

Để tính được độ lệch của tỷ giá hối đoái trong thực tế, trước hết cần phải xác định được mức tỷ giá hối đoái cân bằng. Trên thế giới có nhiều trường phái nghiên cứu về tỷ giá với nhiều hướng tiếp cận khác nhau, trong đó hướng nghiên cứu xác định độ lệch của tỷ giá theo hướng tiếp cận các mô hình lý thuyết truyền thống như ngang giá sức mua và ngang giá lãi suất thường ít được áp dụng trong thực tế do tồn tại nhiều hạn chế xuất phát từ các giả định lý thuyết nền bị vi phạm. Bên cạnh đó, có rất nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng các mối quan hệ ngang giá này thường không được duy trì liên tục, đặc biệt là trong ngắn hạn do những tồn tại bất cân xứng của thị trường.

2.1. Hạn chế của mô hình lý thuyết truyền thống về tỷ giá

Các mô hình lý thuyết truyền thống như ngang giá sức mua (PPP) và ngang giá lãi suất (IRP) thường dựa trên các giả định đơn giản hóa về thị trường hoàn hảo, không có chi phí giao dịch, và thông tin hoàn toàn. Tuy nhiên, trong thực tế, các giả định này thường không đúng. Chi phí giao dịch, rào cản thương mại, và thông tin bất cân xứng có thể làm sai lệch mối quan hệ giữa tỷ giá, giá cả, và lãi suất giữa các quốc gia.

2.2. Tại sao mô hình BEER được ưa chuộng để nghiên cứu tỷ giá VND

Mô hình tỷ giá cân bằng hành vi (BEER) được ưa chuộng vì nó dựa trên các yếu tố kinh tế vĩ mô cơ bản, như năng suất, cán cân thương mại, chi tiêu chính phủ, và độ mở cửa của nền kinh tế. Mô hình BEER cho phép các nhà nghiên cứu xác định tỷ giá cân bằng dựa trên các yếu tố thực tế của nền kinh tế, thay vì dựa vào các giả định lý thuyết. Hơn nữa, mô hình BEER có thể giải thích các biến động ngắn hạn của tỷ giá do các yếu tố tạm thời và các cú sốc kinh tế.

III. Phương Pháp Xây Dựng Mô Hình BEER Phân Tích Tỷ Giá VND USD

Phương pháp xác định tỷ giá cân bằng BEERs (Behavioral Equilibrium Exchange Rate) được Clark và MacDonald đưa ra vào năm 1998. Theo đó, phương pháp này giúp phân tích sự biến động của tỷ giá hối đoái thực thông qua các yếu tố kinh tế tác động đến tỷ giá theo thời gian. Tỷ giá thực BEER được xây dựng dựa trên hai nhóm yếu tố cơ bản: (1) các yếu tố cơ bản có tác động đến tỷ giá cân bằng trong trung hạn và dài hạn, và (2) các yếu tố tạm thời khác có ảnh hưởng đến tỷ giá trong ngắn hạn. Công thức như sau: qt = β1’Z1t + β2’Z2t + τ’Tt + εt . Nghiên cứu này sẽ áp dụng mô hình tỷ giá cân bằng hành vi – BEER để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái thực tại Việt Nam.

3.1. Lựa chọn các biến kinh tế vĩ mô cho mô hình BEER

Việc lựa chọn các biến kinh tế vĩ mô cho mô hình BEER là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và phù hợp của mô hình. Các biến thường được xem xét bao gồm chi tiêu chính phủ (GOV), cung tiền (M), tài sản nước ngoài ròng (NFA), độ mở cửa của nền kinh tế (OPEN), năng lực sản xuất (PROD), và chênh lệch lãi suất thực (R). Các biến này cần được lựa chọn dựa trên cơ sở lý thuyết kinh tế và kinh nghiệm thực tiễn.

3.2. Kỹ thuật VECM để phân tích mối quan hệ tỷ giá

Kỹ thuật VECM (Vector Error Correction Model) được sử dụng để phân tích mối quan hệ dài hạn và ngắn hạn giữa tỷ giá và các yếu tố kinh tế vĩ mô. VECM cho phép xác định các mối quan hệ đồng liên kết giữa các biến, tức là các mối quan hệ dài hạn mà các biến có xu hướng di chuyển cùng nhau. Ngoài ra, VECM cũng cho phép phân tích các điều chỉnh ngắn hạn của các biến khi chúng lệch khỏi quỹ đạo dài hạn.

IV. Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Yếu Tố Vĩ Mô Đến Tỷ Giá Thực VND

Trên thế giới, có nhiều nghiên cứu khác nhau đã xác định được các nhóm yếu tố kinh tế vĩ mô cơ bản có tác động chi phối và ảnh hưởng đến biến động của tỷ giá hối đoái thực, tuy nhiên mức độ ảnh hưởng của các yếu tố kinh tế vĩ mô lên tỷ giá lại không giống nhau đối với mẫu dữ liệu của các quốc gia khác nhau. Theo Elbadawi và Soto (2005), năng suất là yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất đến tỷ giá, tiếp đến là trạng thái của cán cân vãng lai, các công cụ kết hợp của chính sách tài khóa và điều kiện thương mại.

4.1. Tác động của cung tiền và lãi suất lên tỷ giá hối đoái

Cung tiền và lãi suất là hai yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái. Tăng cung tiền thường dẫn đến giảm giá trị của đồng tiền, do đó làm tăng tỷ giá. Ngược lại, tăng lãi suất có thể thu hút vốn nước ngoài, làm tăng cầu về đồng tiền và giảm tỷ giá. Ngân hàng nhà nước thường sử dụng chính sách tiền tệ để điều chỉnh cung tiền và lãi suất, nhằm ổn định tỷ giá.

4.2. Vai trò của cán cân thương mại và đầu tư nước ngoài

Cán cân thương mại và đầu tư nước ngoài cũng có ảnh hưởng đáng kể đến tỷ giá. Thặng dư cán cân thương mại (xuất khẩu lớn hơn nhập khẩu) tạo ra nhu cầu về đồng tiền trong nước, làm giảm tỷ giá. Đầu tư nước ngoài (FDI và FII) cũng có tác động tương tự. Tuy nhiên, dòng vốn đầu tư nước ngoài cũng có thể gây ra biến động lớn cho tỷ giá, đặc biệt là khi dòng vốn này thay đổi đột ngột.

4.3. Yếu tố tâm lý thị trường và dự trữ ngoại hối

Tâm lý thị trường và dự trữ ngoại hối đóng vai trò quan trọng trong việc định hình tỷ giá hối đoái. Tâm lý thị trường có thể tạo ra các đợt sóng mua hoặc bán đồng tiền, gây ra biến động lớn cho tỷ giá. Dự trữ ngoại hối được sử dụng bởi ngân hàng nhà nước để can thiệp vào thị trường ngoại hối, ổn định tỷ giá và giảm thiểu tác động của các yếu tố tâm lý thị trường.

V. Đánh Giá Độ Lệch Tỷ Giá Hối Đoái Thực Của Việt Nam 2000 2016

Nghiên cứu của Hà Minh Tú (2018) đánh giá độ lệch tỷ giá hối đoái thực của Việt Nam giai đoạn 2000 – 2016, cho thấy rằng chi tiêu của chính phủ có tác động cùng chiều và mạnh nhất đến tỷ giá hối đoái, tiếp đến là độ mở cửa của nền kinh tế, trong khi tín dụng nội địa và tài sản nước ngoài ròng thì có ảnh hưởng ít hơn và có mối tương quan ngược chiều với giá. Kết quả nghiên cứu của Vũ Quốc Huy và cộng sự (2012) cho thấy phần nào có mối quan hệ dài hạn giữa tỷ giá và tài sản nước ngoài ròng, chênh lệch năng suất, độ mở cửa của nền kinh tế và FDI (đại diện cho cán cân vốn), mặc dù chỉ có hệ số của các biến tài sản nước ngoài ròng và năng suất là có ý nghĩa thống kê.

5.1. Thực trạng tỷ giá VND giai đoạn 2000 2016

Giai đoạn 2000-2016 chứng kiến nhiều biến động của tỷ giá VND do tác động của các cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu, chính sách điều hành tỷ giá của ngân hàng nhà nước, và các yếu tố kinh tế vĩ mô trong nước. Việc đánh giá mức độ sai lệch của tỷ giá trong giai đoạn này giúp hiểu rõ hơn về hiệu quả của các chính sách và khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài.

5.2. Các giai đoạn điều chỉnh tỷ giá và tác động đến nền kinh tế

Ngân hàng nhà nước đã thực hiện nhiều đợt điều chỉnh tỷ giá trong giai đoạn 2000-2016, nhằm ổn định thị trường ngoại hối và hỗ trợ xuất khẩu. Các đợt điều chỉnh tỷ giá này có tác động khác nhau đến lạm phát, cán cân thương mại, và nợ công. Việc phân tích tác động của từng đợt điều chỉnh tỷ giá giúp đánh giá hiệu quả của chính sách tỷ giá và đưa ra các khuyến nghị cho tương lai.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Về Dự Báo Tỷ Giá Tương Lai

Một yếu tố có thể có tác động đối với tỷ giá ở quốc gia này nhưng lại không có mối quan hệ gì đối với tỷ giá tại quốc gia khác. Bên cạnh đó, các kết quả nghiên cứu trong những giai đoạn khác nhau của các tác giả khác nhau trong cùng một nhóm nước hoặc một quốc gia cũng không đồng nhất với nhau. Điều này cho thấy mối quan hệ giữa các yếu tố kinh tế vĩ mô đối với tỷ giá sẽ thay đổi phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của mỗi quốc gia, đồng thời mối quan hệ này cũng sẽ thay đổi khác nhau phụ thuộc vào các giai đoạn nghiên cứu khác nhau.

6.1. Tổng kết các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ giá VND

Nghiên cứu đã xác định được nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tỷ giá VND, bao gồm cung tiền, lãi suất, cán cân thương mại, đầu tư nước ngoài, chi tiêu chính phủ, và độ mở cửa của nền kinh tế. Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố này có thể thay đổi theo thời gian và tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của nền kinh tế.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về dự báo tỷ giá hối đoái

Nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc dự báo tỷ giá hối đoái bằng cách sử dụng các mô hình kinh tế lượng phức tạp hơn, kết hợp với dữ liệu tần suất cao từ thị trường tài chính. Việc dự báo tỷ giá hối đoái chính xác có thể giúp các doanh nghiệp và nhà đầu tư giảm thiểu rủi ro tỷ giá và đưa ra các quyết định đầu tư hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỷ giá hối đoái thực có hiệu lực (REER) là một chỉ số quan trọng phản ánh sức mua thực tế của đồng tiền quốc gia so với các đồng tiền khác trong rổ tiền tệ của các đối tác thương mại. Tại Việt Nam, sự biến động của tỷ giá hối đoái thực có thể gây ra những tác động tiêu cực đến cán cân thương mại, lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô. Trong giai đoạn 2000-2016, tỷ giá thực đa phương của Việt Nam đã có những biến động đáng kể, với mức độ sai lệch so với tỷ giá cân bằng dài hạn (EREER) dao động trong khoảng từ -17% đến 18%, cho thấy sự cần thiết phải xác định các nhân tố ảnh hưởng và mức độ lệch của tỷ giá thực so với giá trị cân bằng.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc xác định vai trò và mức độ ảnh hưởng của các yếu tố kinh tế vĩ mô như chi tiêu chính phủ, cung tiền trong nước, tài sản có ngoại tệ ròng, độ mở cửa nền kinh tế, năng lực sản xuất và chênh lệch lãi suất thực trong nước so với nước ngoài đối với tỷ giá hối đoái thực tại Việt Nam. Nghiên cứu cũng nhằm đánh giá độ lệch của tỷ giá thực so với tỷ giá cân bằng dài hạn, từ đó đề xuất các chính sách điều hành tỷ giá phù hợp nhằm ổn định kinh tế vĩ mô và nâng cao sức cạnh tranh quốc tế.

Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong thị trường Việt Nam, sử dụng dữ liệu quý từ năm 2000 đến 2016. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách trong việc điều chỉnh tỷ giá, góp phần ổn định thị trường ngoại hối và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên mô hình tỷ giá cân bằng hành vi (Behavioral Equilibrium Exchange Rate - BEER) do Clark và MacDonald đề xuất năm 1998. Mô hình này cho phép phân tích biến động tỷ giá thực thông qua các yếu tố kinh tế vĩ mô cơ bản tác động trong trung và dài hạn, đồng thời giải thích các biến động ngắn hạn do các yếu tố tạm thời.

Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Hiệu ứng Balassa-Samuelson: Giải thích mối quan hệ giữa năng suất lao động và tỷ giá thực, theo đó năng suất tăng sẽ làm tăng giá hàng hóa phi mậu dịch, dẫn đến tăng tỷ giá thực.

2. Lý thuyết ngang giá lãi suất không phòng ngừa (UIP): Mô tả mối quan hệ giữa chênh lệch lãi suất thực trong nước và nước ngoài với biến động tỷ giá.

Các khái niệm chính trong mô hình bao gồm:

• Chi tiêu chính phủ (GOV): Đại diện cho chính sách tài khóa, ảnh hưởng đến cầu hàng hóa mậu dịch và phi mậu dịch.
• Cung tiền trong nước (M): Phản ánh chính sách tiền tệ và ảnh hưởng đến giá cả nội địa.
• Tài sản có ngoại tệ ròng (NFA): Đại diện cho trạng thái cán cân thanh toán và dòng vốn quốc tế.
• Độ mở cửa nền kinh tế (OPEN): Tỷ lệ tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trên GDP, phản ánh chính sách thương mại.
• Năng lực sản xuất (PROD): Được đo bằng thu nhập bình quân đầu người, đại diện cho hiệu ứng Balassa-Samuelson.
• Chênh lệch lãi suất thực (R): Sự khác biệt giữa lãi suất thực trong nước và nước ngoài.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu quý từ năm 2000 đến 2016, bao gồm các chỉ số tỷ giá thực đa phương, chi tiêu chính phủ, cung tiền, tài sản ngoại tệ ròng, kim ngạch xuất nhập khẩu, thu nhập bình quân đầu người và lãi suất thực. Dữ liệu được thu thập từ các nguồn chính thống như World Bank, International Financial Statistics (IFS) và Bruelgel.

Phương pháp phân tích chính là mô hình hồi quy Vector Error Correction Model (VECM), dựa trên kiểm định đồng liên kết Johansen để xác định mối quan hệ dài hạn giữa các biến. Bộ lọc Hodrick-Prescott được áp dụng để loại bỏ các biến động ngắn hạn và thu được giá trị ổn định dài hạn của các biến kinh tế vĩ mô. Độ trễ tối ưu của mô hình được xác định là 2 quý dựa trên các tiêu chuẩn thông tin như AIC, SC và HQ.

Cỡ mẫu gồm 66 quan sát quý, được lựa chọn nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tính sẵn có và đầy đủ của dữ liệu theo chuỗi thời gian. Các kiểm định về tính dừng, tự tương quan và phương sai thay đổi được thực hiện để đảm bảo tính bền vững và hợp lệ của mô hình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Độ mở cửa nền kinh tế (OPEN) có ảnh hưởng mạnh nhất đến tỷ giá thực đa phương. Mức tăng 1% trong độ mở cửa làm tăng REER khoảng 2%, cho thấy chính sách thương mại tự do và hội nhập quốc tế làm giảm giá hàng hóa mậu dịch nội địa, đồng thời tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

2. Năng lực sản xuất (PROD), đo bằng thu nhập bình quân đầu người, có tác động tích cực và đáng kể đến tỷ giá thực. Tăng 1% năng suất dẫn đến tăng 1.126% REER, phản ánh hiệu ứng Balassa-Samuelson khi năng suất tăng làm tăng giá hàng hóa phi mậu dịch và tỷ giá thực.

3. Quy mô cung tiền trong nước (M) có tác động ngược chiều với REER. Tăng 1% cung tiền làm giảm khoảng 1% tỷ giá thực, do áp lực tăng giá nội địa lấn át tác động mất giá đồng nội tệ.

4. Chi tiêu chính phủ (GOV) tăng 1% làm tăng REER khoảng 0.3%, cho thấy chi tiêu chính phủ chủ yếu tập trung vào hàng hóa mậu dịch, ảnh hưởng đến cán cân thương mại và tỷ giá.

5. Chênh lệch lãi suất thực (R) và tài sản có ngoại tệ ròng (NFA) có ảnh hưởng nhỏ nhưng có ý nghĩa thống kê. Tăng 1% chênh lệch lãi suất làm giảm REER 0.1%, trong khi tăng 1% NFA làm giảm REER 0.07%, phù hợp với lý thuyết về dòng vốn và cân bằng thanh toán.

6. Mức độ sai lệch của tỷ giá thực so với tỷ giá cân bằng dài hạn dao động trong khoảng ±18%, với chu kỳ dao động từ 1 đến 4 năm. Đặc biệt, năm 2009 ghi nhận mức lệch cao nhất 18.23%, phản ánh sự biến động mạnh trong giai đoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình BEER phù hợp để giải thích các biến động tỷ giá thực tại Việt Nam trong giai đoạn 2000-2016. Độ mở cửa nền kinh tế và năng lực sản xuất là hai yếu tố chủ đạo ảnh hưởng đến tỷ giá, phù hợp với các nghiên cứu trước đây trong khu vực ASEAN và các nền kinh tế đang phát triển. Việc Việt Nam ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA) như EVFTA, TPP đã thúc đẩy mở cửa kinh tế, làm giảm giá hàng hóa mậu dịch nội địa và tăng REER.

Tác động ngược chiều của cung tiền phản ánh sự phức tạp trong chính sách tiền tệ, khi tăng cung tiền gây áp lực lạm phát nhưng cũng làm mất giá đồng nội tệ. Chi tiêu chính phủ có ảnh hưởng tích cực đến tỷ giá cho thấy chính sách tài khóa cần được cân nhắc kỹ lưỡng để tránh làm mất cân đối cán cân thương mại.

Mức độ sai lệch tỷ giá thực cho thấy chính sách điều hành tỷ giá hiện tại còn chậm phản ứng với biến động thị trường, do biên độ dao động hẹp và cơ chế điều hành có kiểm soát. Điều này hàm ý cần có sự linh hoạt hơn trong chính sách tỷ giá để phản ánh kịp thời các cú sốc kinh tế.

Dữ liệu và kết quả có thể được trình bày qua biểu đồ diễn biến REER và EREER từ 2000 đến 2016, cùng biểu đồ mức độ sai lệch tỷ giá qua các năm, giúp minh họa rõ ràng xu hướng và biến động tỷ giá thực.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chính sách mở cửa kinh tế nhằm tận dụng tối đa lợi ích từ các hiệp định thương mại tự do, thúc đẩy xuất khẩu và cải thiện cán cân thương mại. Mục tiêu tăng độ mở cửa nền kinh tế ít nhất 1-2% mỗi năm, do Bộ Công Thương và Bộ Kế hoạch và Đầu tư thực hiện trong vòng 5 năm tới.

2. Nâng cao năng lực sản xuất và năng suất lao động thông qua đầu tư vào công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và cải thiện cơ sở hạ tầng. Mục tiêu tăng năng suất lao động bình quân 6%/năm, do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các địa phương triển khai trong 5 năm.

3. Điều chỉnh chính sách tiền tệ linh hoạt hơn để kiểm soát cung tiền phù hợp với diễn biến kinh tế, tránh gây áp lực lạm phát và mất giá đồng nội tệ. Ngân hàng Nhà nước cần rà soát và điều chỉnh chính sách cung tiền hàng quý dựa trên các chỉ số kinh tế vĩ mô.

4. Cải thiện cơ chế điều hành tỷ giá nhằm tăng tính linh hoạt và phản ứng nhanh với biến động thị trường, mở rộng biên độ dao động tỷ giá để giảm thiểu sai lệch kéo dài. Ngân hàng Nhà nước nên xây dựng lộ trình điều chỉnh biên độ dao động trong vòng 2 năm tới.

5. Tăng cường giám sát và quản lý dòng vốn quốc tế, đặc biệt là tài sản có ngoại tệ ròng, nhằm duy trì cân bằng thanh toán và ổn định tỷ giá. Bộ Tài chính phối hợp với Ngân hàng Nhà nước thực hiện các biện pháp kiểm soát dòng vốn trong 3 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng và điều chỉnh chính sách tỷ giá, tiền tệ và thương mại phù hợp với thực tế kinh tế Việt Nam.

2. Các chuyên gia tài chính và ngân hàng: Giúp hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ giá thực, từ đó đưa ra các chiến lược quản lý rủi ro tỷ giá và đầu tư hiệu quả.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Cung cấp mô hình nghiên cứu thực nghiệm và phương pháp phân tích dữ liệu chuỗi thời gian, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo.

4. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các tổ chức kinh tế quốc tế: Hiểu rõ biến động tỷ giá và các nhân tố tác động để xây dựng kế hoạch kinh doanh, phòng ngừa rủi ro tỷ giá và tận dụng cơ hội thị trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tỷ giá thực đa phương (REER) quan trọng đối với nền kinh tế?
   REER phản ánh sức mua thực tế của đồng tiền và vị thế cạnh tranh quốc tế của quốc gia. Biến động REER ảnh hưởng đến xuất khẩu, nhập khẩu và lạm phát, từ đó tác động đến tăng trưởng kinh tế.

2. Mô hình BEER có ưu điểm gì so với các mô hình khác?
   BEER cho phép phân tích cả biến động dài hạn và ngắn hạn của tỷ giá dựa trên các yếu tố kinh tế vĩ mô cơ bản và tạm thời, phù hợp với thực tế biến động thị trường hơn so với các mô hình truyền thống như FEER.

3. Các yếu tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến tỷ giá thực tại Việt Nam?
   Độ mở cửa nền kinh tế và năng lực sản xuất là hai yếu tố có ảnh hưởng mạnh nhất, theo kết quả hồi quy với hệ số tương ứng là 2 và 1.126, phản ánh tác động của hội nhập thương mại và hiệu ứng Balassa-Samuelson.

4. Tại sao mức độ sai lệch tỷ giá thực so với tỷ giá cân bằng lại quan trọng?
   Sai lệch lớn có thể gây mất cân đối cán cân thương mại, làm giảm sức cạnh tranh xuất khẩu hoặc gây áp lực lạm phát. Việc theo dõi sai lệch giúp điều chỉnh chính sách tỷ giá kịp thời và hiệu quả.

5. Chính sách điều hành tỷ giá hiện nay có điểm gì cần cải thiện?
   Chính sách còn thiếu linh hoạt, biên độ dao động hẹp khiến tỷ giá điều chỉnh chậm, không phản ánh kịp thời các cú sốc kinh tế. Cần mở rộng biên độ và tăng cường cơ chế phản ứng nhanh để ổn định thị trường ngoại hối.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định được 6 yếu tố kinh tế vĩ mô chính ảnh hưởng đến tỷ giá thực đa phương tại Việt Nam trong giai đoạn 2000-2016: độ mở cửa nền kinh tế, năng lực sản xuất, cung tiền, chi tiêu chính phủ, chênh lệch lãi suất và tài sản có ngoại tệ ròng.
• Độ mở cửa nền kinh tế và năng lực sản xuất có tác động mạnh nhất, phản ánh ảnh hưởng của hội nhập thương mại và hiệu ứng Balassa-Samuelson.
• Mức độ sai lệch tỷ giá thực so với tỷ giá cân bằng dài hạn dao động trong khoảng ±18%, với chu kỳ dao động từ 1 đến 4 năm, cho thấy sự cần thiết của chính sách tỷ giá linh hoạt hơn.
• Mô hình BEER kết hợp với VECM và bộ lọc Hodrick-Prescott là công cụ hiệu quả để phân tích và dự báo biến động tỷ giá thực tại Việt Nam.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các chính sách mở cửa kinh tế, nâng cao năng suất lao động, điều chỉnh chính sách tiền tệ và cơ chế điều hành tỷ giá nhằm ổn định thị trường ngoại hối và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Hành động ngay hôm nay: Các nhà hoạch định chính sách và chuyên gia tài chính nên áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chiến lược điều hành tỷ giá phù hợp, đồng thời tiếp tục theo dõi và cập nhật các biến động kinh tế vĩ mô để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Sự biến động của tỷ hối đoái sẽ kéo theo nhiều tác động đối với trạng thái cân bằng chung của nền kinh tế. Việc tỷ giá hối đoái bị định giá quá cao hay định giá quá thấp so với mức tỷ giá cân bằng đều gây ra những tác động truyền dẫn tiêu cực: tỷ giá hối đoái thấp hơn mức cân bằng sẽ làm giảm đi sức cạnh tranh của hàng xuất khẩu, từ đó làm xấu đi cán cân thƣơng mại, trong khi tỷ giá hối đoái bị định giá cao sẽ gây áp lực lên giá cả hàng hóa trong nƣớc, khiến cho lạm phát gia tăng và gây ra tình trạng bất ổn cho nền kinh tế. Do đó, việc xác định độ lệch tỷ giá hối đoái so với giá trị cân bằng là một vấn đề cấp thiết đƣợc đặt ra cho mỗi quốc gia. Mặt khác, để các chính sách điều hành tỷ giá phát huy đƣợc tính hiệu quả, đạt đƣợc các mục tiêu kinh tế xã hội đề ra thì cần phải xác định đƣợc các nhân tố có ảnh hƣởng và cơ chế tác động của chúng đến tỷ giá hối đoái, từ đó đƣa ra các chính sách điều chỉnh phù hợp với thực tế, đúng với trọng tâm vấn đề cần giải quyết.

Mục tiêu nghiên cứu Thứ nhất, nghiên cứu sẽ xác định vai trò và đánh giá mức độ ảnh hƣởng của các yếu tố kinh tế vĩ mô đối với tỷ giá hối đoái thực có hiệu lực tại Việt Nam, từ đó làm cơ sở để tính toán tỷ giá thực cân bằng trong dài hạn. Thứ hai, dựa vào giá trị tỷ giá cân bằng trong dài hạn thu đƣợc, nghiên cứu sẽ tiến hành xác định độ lệch của tỷ giá trong thực tế so với tỷ giá cân bằng, qua đó một mặt đánh giá đƣợc tình trạng sai lệch của tỷ giá tại Việt Nam, mặt khác dùng làm cơ sở để gợi ý các chính sách điều tiết tỷ giá một cách có hiệu quả, theo sát với diễn biến của thị trƣờng. 2 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng của đề tài là mối quan hệ trong dài hạn giữa các yếu tố kinh tế vĩ mô đối với tỷ giá hối đoái thực và độ lệch của tỷ giá trong thực tế khỏi giá trị cân bằng dài hạn. Các yếu tố kinh tế vĩ mô đƣợc xem xét cụ thể ở đây là chi tiêu của chính phủ, mức cung tiền trong nƣớc, tỷ lệ tài sản có ngoại tệ ròng, độ mở của nền kinh tế, chênh lệch năng lực sản xuất và chênh lệch lãi suất trong nƣớc so với nƣớc ngoài.

Phạm vi nghiên cứu của đề tài giới hạn tại thị trƣờng Việt Nam. Do tính hạn chế về mặt dữ liệu, đề tài chỉ tiến hành nghiên cứu đƣợc cho giai đoạn từ năm 2000 – 2016. Phƣơng pháp nghiên cứu Đề tài xác định mối quan hệ giữa các yếu tố kinh tế vĩ mô đối với tỷ giá thực và độ lệch của tỷ giá khỏi giá trị cân bằng dựa trên cơ sở mô hình tỷ giá cân bằng hành vi (Behavioral Equilibrium Exchange Rate - BEER) do Clark và MacDonald đƣa ra vào năm 1998. Đề tài tiếp cận mô hình dựa trên phƣơng pháp hồi quy vector hiệu chỉnh sai số (Vector Error Correction Model – VECM) nhằm đánh giá đƣợc mối quan hệ trong dài hạn giữa các biến số trong mô hình, đồng thời giải thích đƣợc các biến động trong ngắn hạn do các cú sốc kinh tế.

Kết cấu của đề tài Đề tài gồm có 3 phần: - CHƢƠNG I: Tổng quan chung về vấn đề nghiên cứu - CHƢƠNG II: Xây dựng mô hình xác định tỷ giá hối đoái cân bằng dài hạn tại Việt Nam - CHƢƠNG III: Kết quả nghiên cứu – mối quan hệ giữa các yếu tố kinh tế vĩ mô đối với tỷ giá thực và độ lệch của tỷ giá trong thực tế khỏi giá trị cân bằng dài hạn - CHƢƠNG IV: Đánh giá và kết luận 3 CHƢƠNG I: TỔNG QUAN CHUNG VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan chung về vấn đề nghiên cứu Tỷ giá hối đoái biến động lệch khỏi mức cân bằng, cho dù bị định giá cao hay định giá thấp cũng đều kéo theo nhiều tác động truyền dẫn tiêu cực: tỷ giá hối đoái bị định giá thấp hơn mức cân bằng sẽ làm giảm đi sức cạnh tranh của hàng xuất khẩu, từ đó làm xấu đi cán cân thƣơng mại; trong khi tỷ giá hối đoái bị định giá cao sẽ gây áp lực lên giá cả hàng hóa trong nƣớc, khiến cho lạm phát gia tăng và gây ra tình trạng bất ổn cho nền kinh tế. Do đó, việc xác định mức tỷ giá cân bằng và độ lệch tỷ giá hối đoái trong thực tế so với giá trị cân bằng là một trong những vấn đề cấp thiết đƣợc đặt ra cho mỗi quốc gia. Bên cạnh đó, để mục tiêu điều hành tỷ giá đi đúng định hƣớng và có tính hiệu quả, cần phải xác định đƣợc các yếu tố chính có tác động đến tỷ giá hối đoái thực, từ đó đƣa ra các chính sách điều tiết phù hợp hƣớng tới đúng đối tƣợng cần điều chỉnh, tránh gây ra các phản ứng phụ tiêu cực khác trên thị trƣờng.

Để tính đƣợc độ lệch của tỷ giá hối đoái trong thực tế, trƣớc hết cần phải xác định đƣợc mức tỷ giá hối đoái cân bằng. Trên thế giới có nhiều trƣờng phái nghiên cứu về tỷ giá với nhiều hƣớng tiếp cận khác nhau, trong đó hƣớng nghiên cứu xác định độ lệch của tỷ giá theo hƣớng tiếp cận các mô hình lý thuyết truyền thống nhƣ ngang giá sức mua và ngang giá lãi suất thƣờng ít đƣợc áp dụng trong thực tế do tồn tại nhiều hạn chế xuất phát từ các giả định lý thuyết nền bị vi phạm. Bên cạnh đó, có rất nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng các mối quan hệ ngang giá này thƣờng không đƣợc duy trì liên tục, đặc biệt là trong ngắn hạn do những tồn tại bất cân xứng của thị trƣờng. Hƣớng tiếp cận khác thƣờng đƣợc sử dụng là các mô hình nghiên cứu thực nghiệm.

Các nghiên cứu thực nghiệm về tỷ giá trên thế giới có 2 phƣơng pháp tiếp cận phổ biến: mô hình tỷ giá cân bằng cơ sở (Fundamental Equilibrium Exchange Rate – FEER) và mô hình tỷ giá cân bằng hành vi (Behavioral 4 Equilibrium Exchange Rate – BEER). Mô hình tỷ giá cân bằng cơ sở dựa trên điều kiện cân bằng cả bên trong lẫn bên ngoài của nền kinh tế vĩ mô, với ƣu điểm dễ áp dụng và có khả năng giải thích đƣợc các biến động trong dài hạn của tỷ giá, trong khi mô hình tỷ giá cân bằng hành vi cho phép giải thích đƣợc các biến động trong ngắn hạn của tỷ giá dựa trên các thành phần kinh tế cơ bản. Các mô hình thực nghiệm nghiên cứu tỷ giá cân bằng 1. Mô hình tỷ giá cân bằng cơ sở (Fundamental Equilibrium Exchange Rate – FEER) Mô hình FEER đƣợc đề xuất lần đầu tiên bởi Williamson (1994), dựa trên điều kiện cân bằng cả bên trong lẫn bên ngoài của nền kinh tế vĩ mô.

Cân bằng bên trong đƣợc xác định tại mức sản lƣợng tiềm năng tƣơng ứng với tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên và tỷ lệ lạm phát thấp bền vững. Cân bằng bên ngoài đƣợc xác định bởi các dòng vốn luân chuyển bền vững giữa các quốc gia khi đã đạt đƣợc trạng thái cân bằng bên trong. Theo mô hình FEER, tỷ giá cân bằng đƣợc xác định dựa trên trạng thái cân bằng trong trung và dài hạn của cán cân vãng lai và trạng thái toàn dụng của nền kinh tế. Cốt lõi của mô hình FEER là sự cân bằng giữa tài khoản vãng lai (CA) và tài khoản vốn (KA): CA = - KA Trong điều kiện nền kinh tế đạt trạng thái toàn dụng thì trạng thái của cán cân vãng lai đƣợc biểu thị qua hàm số tuyến tính của các biến tỷ giá thực đa phƣơng (q), tổng cầu hay tổng thu nhập quốc dân trong nƣớc ( ̅d) và tổng thu nhập quốc dân ở nƣớc ngoài ( ̅f).1) Trong đó: b1 < 0, b2 > 0 và b3 > 0, tƣơng ứng với các thành phần chính cấu thành nên cán cân vãng lai: cán cân thƣơng mại (q) và cán cân thu nhập ( ̅d và ̅f).

̅̅̅̅ là chênh lệch giữa mức tiết kiệm và đầu tƣ, biểu thị trạng thái của cán cân 5 vốn trong trung hạn. Từ phƣơng trình (1.1), tỷ giá cân bằng cơ sở FEER đƣợc xác định: ̅̅̅̅ ̅ ̅ FEER = Mô hình FEER xem xét tỷ giá đặt trong điều kiện cân bằng bền vững cả bên trong lẫn bên ngoài của nền kinh tế trong trung và dài hạn. Các yếu tố mang tính chu kỳ và đầu cơ trong ngắn hạn của thị trƣờng ngoại hối không đƣợc xem xét tới trong mô hình. Vì vậy mô hình FEER phù hợp trong việc giải thích các biến động của tỷ giá cân bằng trong trung và dài hạn hơn là trong ngắn hạn.

Mô hình tỷ giá cân bằng hành vi – (Behavioral Equilibrium Exchange Rate – BEER) Phƣơng pháp xác định tỷ giá cân bằng BEERs (Behavioral Equilibrium Exchange Rate) đƣợc Clark và MacDonald đƣa ra vào năm 1998. Theo đó, phƣơng pháp này giúp phân tích sự biến động của tỷ giá hối đoái thực thông qua các yếu tố kinh tế tác động đến tỷ giá theo thời gian. Tỷ giá thực BEER đƣợc xây dựng dựa trên hai nhóm yếu tố cơ bản: (1) các yếu tố cơ bản có tác động đến tỷ giá cân bằng trong trung hạn và dài hạn, và (2) các yếu tố tạm thời khác có ảnh hƣởng đến tỷ giá trong ngắn hạn: qt = β1’Z1t + β2’Z2t + τ’Tt + εt (1.2) Với: Z1: vector các yếu tố kinh tế cơ bản đƣợc kỳ vọng có tác động lên tỷ giá trong dài hạn, Z2: vector các yếu tố kinh tế cơ bản có tác động lên tỷ giá trong trung hạn, T: vector các yếu tố tạm thời có tác động đến tỷ giá trong ngắn hạn, β1, β2, τ: vector hệ số góc của các biến, εt : sai số ngẫu nhiên. 6 Nhƣ vậy, theo phƣơng trình (1.2) tỷ giá hối đoái thực có hiệu lực sẽ chịu ảnh hƣởng bởi tập hợp các yếu tố kinh tế vĩ mô cơ bản Z1 và Z2, các yếu tố ảnh hƣởng đến tỷ giá trong ngắn hạn T, và sai số ngẫu nhiên εt.

Tỷ giá cân bằng trong hiện tại, ký hiệu q’, sẽ chịu ảnh hƣởng bởi giá trị hiện tại của các yếu tố kinh tế vĩ mô trung và dài hạn: qt’ = β1’Z1t + β2’Z2t Độ lệch của tỷ giá trong hiện tại (current misaligment - cmt) là sự khác biệt giữa tỷ giá quan sát đƣợc trong thực tế so với tỷ giá cân bằng trong hiện tại, đƣợc ƣớc lƣợng bằng cách sử dụng các giá trị hiện tại của yếu tố kinh tế cơ bản.