CHƯƠNG 1. MỘT SÓ VAN DE LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CUA BỘ LUẬT TÓ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2015 VẺ BIỆN PHÁP GIỮ NGƯỜI TRONG TRƯỜNG HỢP KHAN CAP 1. Một số vấn đề lý luận về biện pháp giữ người trong trường hợp khẩn cấp 1. Khái nệm biện pháp giit người trong trường hợp khâu cấp Biện pháp ngăn chan được hiểu là các biện pháp được các cơ quan có thâm quyên tiên hành té tụng sử dung mang tinh cưỡng chế về mặt TTHS áp dụng khi có đủ căn cứ đổi với bị can, bị cáo, người bị truy nã hoặc người chưa bi khởi tô (trong trường hợp khan cấp hoặc phạm tội quả tang), để nhằm ngăn chăn những hành vi nguy hiểm của họ trong xã hội, ngăn ngừa họ tiếp tục phạm tôi, trén tránh pháp luật hoặc có hanh đông gây cản trở cho việc điệu tra, truy tô, xét xử và thi hành án.
Theo khoản 1 Điều 109 BLTTHS năm 2015, các biên pháp ngăn chặn gôm: biện pháp giữ người trong trường hợp khẩn cấp, bắt, tạm giữ, tam giam, bão lĩnh, đặt tiên dé bảo dam, cầm đi khỏi nơi cư trú, tạm hoãn xuất cảnh. Giữ người trong trường hợp khan cap là biên pháp ngăn chan mới được quy định trong BLTTHS năm 2015. “Giữ người” là hành động của cơ quan, người có thấm quyên được BLTTHS cho phép tác đông đến quyên tự do của con người trong khoảng thời gian nhất định nhằm ngăn chan hoặc xử lý tôi phạm Với “trường hợp khẩn cấp”, trong đó, “trường hợp” là tình hình cụ thé trong đó sự việc nói đến xảy ra hoặc giả định xảy ra; “khẩn cấp” là việc can được tiền hành, được giải quyết ngay, không châm trễ (nghĩa thứ nhất) hoặc là việc có tính chất nghiêm trọng, đòi hỏi có ngay những biên pháp tích cực dé đối phó, không cho phép cham trễ (nghĩa thứ hai). Trong TTHS, trường hợp khẩn cấp được hiểu là: Những trường hợp được quy định cụ thé trong BLTTHS, yêu cau cơ quan, người có thâm quyền tiến hảnh tố tụng phải có những biện pháp, hành động nhanh chóng, cu thể nhằm phát hiện chính xác, kịp thời mọi hanh vi phạm tdi, phòng ngừa, ngăn chăn tội pham, không để lot tội pham, không lam oan người vô tôi.
Từ những phân tích trên, có thể đưa ra khái niệm về giữ người trong trường hợp khẩn cấp như sau: Giữ người trong trường hợp khẩn cấp là một biện pháp ngăn chặn được quy định trong BLTTHS, do những người có thẩm quyển thực hiện nhằm kip thời ngăn chặn người chuẩn bi thực hiện hành vi phạm tội rất nghiêm trong, đặc biệt nghiêm trong, có dâu hiệu bỏ trồn, tiêu huỷ chứng cứ hoặc ngăn chặn tội phạm. Mục đích áp dụng biện pháp giữ người trong trường hợp khẩn cập chính lả kết quả ma Nha nước (thông qua chủ thé có thâm quyển áp dung) mong muôn đạt được khi áp dụng biện pháp nay. Dé xác định đúng mục dich áp dụng biên pháp giữ người trong trường hợp khan cp, cần căn cứ vào pham vị đối tương bị áp dụng vả căn cứ áp dụng. Theo đó, tác giả cho rằng mục dich áp dụng biện pháp giữ người trong trường hợp khan cấp bao gém hai mục đích như sau: Thar nhất.
mục đích ngăn chan tội phạm. Mục đích ngăn chặn tôi phạm của biên pháp giữ người trong trường hợp khan cập cũng chính la sự thé hiện ban chat ngăn chặn của biện pháp này. Theo đó, biên pháp giữ người trong trường hợp khẩn cấp là một trong những biện pháp được áp dụng nhằm ngăn chặn tội phạm có hiêu quả Mục đích ngăn chăn tôi pham đó ở đây là ngăn chặn không để cho người phạm tội thực hiện hành vi phạm tdi Thứ hai, mục dich bao đâm cho hoạt động điều tra Các biện pháp ngăn chặn nói chung và biện pháp giữ người trong trường hợp khan cấp nói riêng được áp dụng nhằm bão dam các điều kiện 9 pháp lý cho hoạt động điều tra được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật. Thực tế hiện nay cho thây, bên cạnh những đối tượng phạm tội hợp tác tích cực với cơ quan có thâm quyên trong quá trình giải quyết vụ án, còn có rat nhiều đối tượng có ý thức chồng đối, té thai độ bat hợp tác như: bé tron; tiêu huỷ chứng cử, tai liệu có liên quan đến vu án; de doa, uy hiếp người lam chứng, bi hai va những người tham gia tổ tụng khác,.
Có thé thay, những hành vi này của các đôi tượng sẽ gây cản trở lớn cho công tác điều tra. Do đó đối với những đối tượng nảy, pháp luật TTHS cho phép cơ quan co thẩm quyển được áp dụng biện pháp giữ người trong trường hợp khẩn cấp nhằm bảo đâm cho hoạt động điêu tra được tiền hành nhanh chóng, kip thời và đúng pháp luật. Đặc điễm của việc giữ người trong trường hop khẩn cấp: + Đây là biện pháp hạn chế quyên tự do di lại của người bị áp dung va khi bị áp dung biện pháp nay thì doi tượng bi áp dụng chịu sự quản ly của các cơ quan thực hiện việc giữ người trong trường hợp khan cấp, không được tự do tiếp xúc với người khác, tự do sử dụng các trang thiết bi cá nhân ngoài những trang thiết bị được cung cap của cơ quan quan lý. Cùng lả bị tước quyển tự do trong phạm vi, thời gian nhat định nhưng điều kiện sinh hoạt của người bị giữ không khắc nghiệt như đối với người bị tạm giam.
+ Chi do những người có thẩm quyên được quy đình cụ thé trong BLTTHS mới có quyên ra lênh giữ người trong trường hợp khẩn cấp, có thé phân loại như sau: (1) Những người có tham quyên tiền hành tô tụng như Thủ trưởng Pho Thủ trưởng Cơ quan điều tra (CQDT) các cap; (2) Những người có thẩm quyên được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra của Bộ đôi biên phòng. Cảnh sát biển và Lực lượng kiểm ngư, 10 (3) Một số chủ thé đặc biệt khác không có thẩm quyền tiền hanh tô tụng như Thủ trưởng đơn vị độc lập cấp trung doan và tương đương Người chi huy tau bay, tau biển khi tàu bay, tau biển đã rời khỏi sân bay, bên cảng. Vệ hình thức ra lệnh giữ người phải được thực hiện theo biểu mẫu tô tung theo quy định. + Chi được giữ người trong từng trường hop cụ thể được quy định trong BLTTHS, mục dich cudi cùng của biện pháp nay là một biên pháp ngăn chăn, chính vì vậy chỉ được giữ người trong trường hop khẩn cập trong khuôn khổ các trường hợp quy định + Chi được giữ người trong khoảng thời gian mà BLTTHS cho phép cu thể ở đây là tính theo giờ, thứ nhất vi tính khẩn cấp của vụ việc, thứ hai, không chế thời gian giữ người dé tránh việc lam dụng của cơ quan, người có thẩm quyên giữ người thời gian lâu hoặc làm việc với người bị giữ trong thời gian dai lam người nay bị giam, giữ trên thực tế 1.
¥ nghia của việc giữ người trong trường hợp khan cấp * Ynghia pháp ip Bảo đâm cho hoạt động của các cơ quan có thâm quyên tiền hành té tụng được thuận lợi, góp phân quan trọng nâng cao hiệu quả công cudc đâu tranh, phòng chóng tôi pham Biên pháp ngăn chặn giữ người trong trường hợp khan cấp bảo dam cho hoạt động của các cơ quan có thẩm quyên tô tung được thuận lợi, gop phân quan trong nâng cao hiệu quả công cuộc đâu tranh phòng chồng tôi phạm Thông thường, người phạm tôi ý thức rat rõ về hậu quả pháp ly mà mình phải chịu do việc thực hiện tdi pham nên ho sé tim đủ mọi cách nhằm vừa có thể nhanh chóng đạt được mục đích phạm tội, vừa có thé che giâu, trén tránh sự phát hiện vả trừng phạt của pháp luật thông qua các hành vi như lên kế hoạch tỉ mi, chuẩn bi công cụ, phương tiện phạm tội, xoá dâu vét,. Do vậy, giữ người trong trường hợp khẩn cấp nhằm ngăn chặn kip thời và có hiệu qua ngay từ dau các hành vi thực hiện tôi phạm là vô cùng cân 11 thiết, qua đó, gop phân vao công tác phòng chống tdi phạm. Mặt khác, việc áp dung giữ người trong trường hop khẩn cập với các đối tượng có biểu hiện trén tránh pháp luật chính là tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình điều tra, truy tô và xét xử VAHS, thông qua việc bảo vệ được các chứng cứ quan trong, han chê các trường hợp đối tượng bö trôn gây khó khăn và kéo dai thời gian giải quyết vuan *Ý ngiña chính trị — xã hội Moi trường hợp thực hiện không đúng các quy định pháp luật trogn việc áp dụng đều phải bi phát hiên và khắc phục kịp thời. Mọi hành vi trái pháp luật khi áp dung gây hậu quả nghiêm trọng vé tinh mạng, sức khoả, danh dự, nha phẩm của công dân đều bi xử lý nghiêm minh.
Áp dụng biện pháp giữ người trong trường hop khan cap đúng quy đính là một trong những cơ sở dam bảo sự tôn trọng các quyên cơ bản của công dân. Cũng như mọi biện pháp ngăn chặn khác, biện pháp giữ người trong trường hợp khẩn cấp chỉ được áp dụng đôi với những đôi tương nhất định và trong những trường hợp nhất định nên việc áp dung biện pháp nay đã bảo dam sự dân chủ, tôn trong quyển con người, quyên công dan được Hiên pháp năm 2013 quy định Quy định và áp dụng biện pháp ngăn chăn giữ người trong trường hợp khan cap không chỉ tạo điêu kiện thuận lợi cho các cơ quan nha nước có thấm quyên thực hiện tốt nhiệm vu của minh ma còn mang ý nghia dam bao sự tôn trong và thực hiện đây đủ các quyên va nghĩa vu co bản của công dan được quy định trong Hiến pháp. Điều nay thể hiện ở chỗ việc áp dung hay không áp dụng hoàn toàn không xuất phat từ ý muôn chủ quan của chủ thể có thấm. quyền áp dung mà lả từ các quy định của pháp luật vả người có thâm quyền chỉ được phép ra lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cập khi có đủ căn cứ Ap dụng biện pháp giữ người trong trường hop khẩn cấp có ý nghĩa trong việc nâng cao tính trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyên.
Như đã phân tích ở trên, việc áp dung hay không áp dụng không xuất phat từ ý muốn chủ quan 12 của chủ thể có thấm quyên áp dụng, mà là từ các quy định của pháp luật, xuất phát từ pháp luật, từ nguyên tắc pháp chế XA hội chủ nghia va dé đáp ứng những đòi hỏi, yêu câu từ thực tiễn.