Ảnh hưởng của các lệch lạc tâm lý đến quyết định thanh toán thẻ tín dụng của người tiêu dùng ở thành phố hồ chí minh

Nghiên cứu ảnh hưởng của lệch lạc tâm lý đến quyết định thanh toán thẻ tín dụng tại TP.HCM. Phân tích các yếu tố: thiên kiến hiện tại, lạc quan quá mức, tâm lý mỏ neo.

• Tác giả: Trần Thanh Thảo
• Người hướng dẫn: Ts. Vũ Thị Anh Thư
• Trường học: Trường Đại học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Các Lệch Lạc Tâm Lý Đến Quyết Định Thanh Toán Thẻ Tín Dụng Của Người Tiêu Dùng Ở Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của đề tài
• 1.7. Bố cục của nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổng quan về thẻ tín dụng
• 2.2. Khái niệm về thẻ tín dụng
• 2.3. Khái niệm về quyết định thanh toán thẻ tín dụng
• 2.4. Khái niệm hành vi
• 2.5. Tổng quan về các lệch lạc tâm lý
• 2.6. Các lý thuyết có liên quan
• 2.6.1. Thuyết hành động hợp lý (TRA)
• 2.6.2. Lý thuyết hành vi hoạch định (TPB – Theory of Planned Behavior)
• 2.6.3. Lý thuyết tài chính hành vi
• 2.7. Ảnh hưởng của lệch lạc tâm lý đến quyết định thanh toán thẻ tín dụng
• 2.7.1. Tác động của thiên kiến hiện tại
• 2.7.2. Tác động của thiên kiến lạc quan quá mức
• 2.7.3. Tác động của thiên lệch tự chủ bản thân
• 2.7.4. Tác động của tâm lý mỏ neo (hiệu ứng neo đậu)
• 2.7.5. Tác động của các yếu tố nhân khẩu học
• 2.8. Tổng quan tài liệu
• 2.9. Khoảng trống nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Đề xuất mô hình nghiên cứu
• 3.4. Đề xuất các giả thuyết nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp đo lường các biến trong mô hình
• 3.6. Mẫu và dữ liệu nghiên cứu
• 3.6.1. Mẫu nghiên cứu
• 3.6.2. Thiết kế khảo sát
• 3.7. Phương pháp nghiên cứu
• 3.8. Lược khảo tài liệu và xây dựng thang đo mô hình
• 3.9. Tiến hành khảo sát thu thập dữ liệu
• 3.10. Thống kê mô tả dữ liệu
• 3.11. Kiểm định độ tin cậy của thang đo
• 3.12. Phân tích nhân tố khám phá EFA (Exploratory Factor Analysis)
• 3.13. Phân tích ma trận tương quan
• 3.14. Phân tích hồi quy đa biến
• 3.15. Kiểm định các khuyết tật của mô hình nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả thống kê mô tả
• 4.2. Kết quả thống kê yếu tố thu nhập
• 4.3. Kết quả thống kê về yếu tố giới tính
• 4.4. Kết quả thống kê về yếu tố Công việc
• 4.5. Kết quả thống kê về yếu tố Độ tuổi
• 4.6. Kết quả kiểm định hệ số tin cậy Cronbach’s Alpha
• 4.7. Kiểm định độ tin cậy thang đo nhân tố thiên kiến hiện tại
• 4.8. Kiểm định độ tin cậy thang đo nhân tố thiên kiến lạc quan quá mức
• 4.9. Kiểm định độ tin cậy thang đo nhân tố tâm lý mỏ neo
• 4.10. Kiểm định độ tin cậy thang đo nhân tố Thiên kiến tự chủ bản thân
• 4.11. Kiểm định độ tin cậy thang đo Biến phụ thuộc Quyết định thanh toán thẻ tín dụng
• 4.12. Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA
• 4.13. Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA biến độc lập
• 4.14. Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA biến phụ thuộc
• 4.15. Phân tích hệ số tương quan
• 4.16. Phân tích kết quả hồi quy
• 4.17. Kết quả phân tích hệ số ước lượng
• 4.18. Kiểm định mức độ phù hợp của mô hình
• 4.19. Kiểm định các khuyết tật của mô hình hồi quy
• 4.20. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Đề xuất khuyến nghị
• 5.1.1. Đối với khách hàng dùng thẻ tín dụng
• 5.1.2. Đối với ngân hàng phát hành thẻ tín dụng
• 5.2. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Ảnh Hưởng Lệch Lạc Tâm Lý Thẻ Tín Dụng

Trong bối cảnh kinh tế phát triển, thẻ tín dụng đã trở thành công cụ thanh toán phổ biến, đặc biệt tại các đô thị lớn như TP.HCM. Tuy nhiên, việc sử dụng thẻ tín dụng thiếu kiểm soát có thể dẫn đến nhiều hậu quả tiêu cực do ảnh hưởng của các lệch lạc tâm lý (LLTL). Các LLTL này có thể dẫn đến gia tăng khoản nợ, gây stress, lo âu, và mất uy tín tín dụng. Theo Ackert và Deaves (2018), sai lệch tâm lý có ảnh hưởng rất lớn đến quyết định chi tiêu. Các LLTL thường gặp bao gồm thiên kiến hiện tại, thiên kiến lạc quan quá mức, tâm lý mỏ neo, và thiên lệch tự chủ bản thân. Việc nghiên cứu về các yếu tố này là cần thiết để hiểu rõ hơn về hành vi tiêu dùng và đưa ra các giải pháp phù hợp. Khóa luận này tập trung vào việc phân tích tác động của các LLTL đến quyết định thanh toán thẻ tín dụng của người tiêu dùng tại TP.HCM, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện việc sử dụng thẻ tín dụng hiệu quả hơn.

1.1. Thẻ Tín Dụng và Sự Tiện Lợi Trong Chi Tiêu Hiện Đại

Thẻ tín dụng mang lại sự tiện lợi trong thanh toán, cho phép người dùng mua sắm trực tuyến và tại cửa hàng một cách dễ dàng. Tuy nhiên, sự tiện lợi này cũng tiềm ẩn rủi ro khi người dùng dễ dàng chi tiêu quá mức. Việc không kiểm soát được chi tiêu có thể dẫn đến nợ nần và các vấn đề tài chính nghiêm trọng. Nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng thẻ tín dụng liên quan mật thiết đến các yếu tố tâm lý, đặc biệt là khi người dùng không nhận thức rõ về ảnh hưởng tâm lý đến tài chính cá nhân.

1.2. Ảnh Hưởng Tiêu Cực Của Nợ Thẻ Tín Dụng Đến Sức Khỏe Tinh Thần

Áp lực tài chính từ nợ thẻ tín dụng có thể gây ra stress, lo âu và các vấn đề sức khỏe tinh thần khác. Việc không thể thanh toán các khoản nợ đúng hạn có thể dẫn đến mất uy tín tín dụng và ảnh hưởng đến khả năng vay vốn trong tương lai. Vì vậy, việc hiểu rõ và kiểm soát các lệch lạc tâm lý là rất quan trọng để duy trì tài chính cá nhân ổn định và sức khỏe tinh thần tốt.

II. Thách Thức Nợ Thẻ Tín Dụng Do Lệch Lạc Tâm Lý

Một trong những thách thức lớn nhất liên quan đến thẻ tín dụng là tình trạng nợ nần do các lệch lạc tâm lý. Người tiêu dùng thường mắc phải các sai lầm trong việc đánh giá rủi ro và lợi ích của việc sử dụng thẻ tín dụng, dẫn đến chi tiêu quá mức và không có khả năng thanh toán. Các nguyên nhân dẫn đến nợ thẻ tín dụng có thể kể đến như overspending, impulse buying, và thiếu financial literacy. Các yếu tố tâm lý như loss aversion và framing effect cũng đóng vai trò quan trọng trong việc ảnh hưởng đến quyết định chi tiêu. Giải quyết thách thức này đòi hỏi sự phối hợp giữa người tiêu dùng, ngân hàng và các tổ chức tài chính.

2.1. Các Loại Lệch Lạc Tâm Lý Phổ Biến Gây Nợ Thẻ Tín Dụng

Nhiều loại lệch lạc tâm lý có thể dẫn đến nợ thẻ tín dụng, bao gồm thiên kiến hiện tại (ưu tiên lợi ích trước mắt), thiên kiến lạc quan quá mức (đánh giá quá cao khả năng trả nợ), tâm lý mỏ neo (dựa vào thông tin ban đầu không liên quan), và thiên lệch tự chủ bản thân (khó kiểm soát chi tiêu). Việc nhận biết và hiểu rõ các cognitive biases này là bước đầu tiên để kiểm soát hành vi tiêu dùng.

2.2. Thiếu Kiến Thức Tài Chính Financial Literacy Góp Phần Vào Nợ Thẻ

Thiếu kiến thức về lãi suất, phí, và các điều khoản sử dụng thẻ tín dụng có thể khiến người tiêu dùng không nhận thức rõ về chi phí thực tế của việc sử dụng thẻ. Việc này có thể dẫn đến chi tiêu quá mức và nợ nần. Các chương trình giáo dục tài chính có thể giúp người tiêu dùng hiểu rõ hơn về rủi ro thẻ tín dụng và quản lý tài chính cá nhân hiệu quả hơn.

2.3. Ảnh hưởng tâm lý đến hành vi tiêu dùng thẻ tín dụng tại TP.HCM

Áp lực từ xã hội, quảng cáo và những hiệu ứng tâm lý tinh vi khác có thể ảnh hưởng lớn đến hành vi tiêu dùng thẻ tín dụng. Hiệu ứng lan truyền từ mạng xã hội, sự thôi thúc chi tiêu khi có khuyến mãi ảo và thiếu sự kiểm soát cá nhân khiến người tiêu dùng tại TP.HCM dễ dàng đưa ra quyết định sai lầm trong chi tiêu và thanh toán thẻ tín dụng.

III. Phương Pháp Giảm Ảnh Hưởng Lệch Lạc Khi Dùng Thẻ Tín Dụng

Để giảm thiểu ảnh hưởng của lệch lạc tâm lý khi sử dụng thẻ tín dụng, người tiêu dùng có thể áp dụng nhiều phương pháp. Đầu tiên, cần nâng cao financial literacy và hiểu rõ các điều khoản sử dụng thẻ tín dụng. Thứ hai, lập ngân sách chi tiêu và theo dõi chi tiêu thường xuyên. Thứ ba, tránh impulse buying và suy nghĩ kỹ trước khi quyết định mua hàng. Thứ tư, tận dụng các công cụ quản lý tài chính cá nhân. Cuối cùng, tìm kiếm sự tư vấn từ chuyên gia tài chính khi cần thiết. Bằng cách này, người tiêu dùng có thể sử dụng thẻ tín dụng thông minh và tránh được nợ nần.

3.1. Bí Quyết Lập Ngân Sách Chi Tiêu và Theo Dõi Chi Tiêu Hiệu Quả

Việc lập ngân sách chi tiêu giúp người tiêu dùng xác định rõ nguồn thu nhập và các khoản chi tiêu, từ đó kiểm soát chi tiêu và tránh chi tiêu quá mức. Theo dõi chi tiêu thường xuyên giúp người tiêu dùng nhận biết các khoản chi tiêu không cần thiết và điều chỉnh thói quen tiêu dùng.

3.2. Cách Nhận Biết và Tránh Impulse Buying Khi Dùng Thẻ Tín Dụng

Impulse buying là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến nợ thẻ tín dụng. Để tránh impulse buying, người tiêu dùng cần suy nghĩ kỹ trước khi quyết định mua hàng, tránh mua hàng khi đang cảm xúc, và lập danh sách mua sắm trước khi đi mua hàng.

3.3. Ứng dụng Quản Lý Tài Chính Cá Nhân để Kiểm Soát Chi Tiêu

Các ứng dụng quản lý tài chính cá nhân giúp người tiêu dùng theo dõi chi tiêu, lập ngân sách, và nhận cảnh báo khi chi tiêu vượt quá giới hạn. Việc sử dụng các ứng dụng này có thể giúp người tiêu dùng kiểm soát chi tiêu và tránh nợ thẻ tín dụng.

IV. Các Ngân Hàng Ứng Dụng Tâm Lý Học Để Hỗ Trợ Khách Hàng

Các ngân hàng có thể ứng dụng tâm lý học hành vi để hỗ trợ khách hàng quản lý tài chính cá nhân và tránh nợ thẻ tín dụng. Cụ thể, ngân hàng có thể thiết kế các sản phẩm thẻ tín dụng có tính năng tự động kiểm soát chi tiêu, cung cấp các chương trình giáo dục tài chính, và sử dụng các biện pháp nhắc nhở thanh toán nợ đúng hạn. Bên cạnh đó, ngân hàng cũng có thể sử dụng các kỹ thuật framing và anchoring để khuyến khích khách hàng thanh toán nợ sớm và tránh chi tiêu quá mức. Sự hợp tác giữa ngân hàng và khách hàng là chìa khóa để sử dụng thẻ tín dụng thông minh.

4.1. Thiết Kế Sản Phẩm Thẻ Tín Dụng Tự Động Kiểm Soát Chi Tiêu

Các ngân hàng có thể thiết kế các sản phẩm thẻ tín dụng có tính năng tự động giới hạn chi tiêu, gửi thông báo khi chi tiêu vượt quá giới hạn, và tự động trích tiền từ tài khoản tiết kiệm để thanh toán nợ. Các tính năng này có thể giúp khách hàng kiểm soát chi tiêu và tránh nợ thẻ tín dụng.

4.2. Cung Cấp Chương Trình Giáo Dục Tài Chính Miễn Phí Cho Khách Hàng

Các chương trình giáo dục tài chính có thể giúp khách hàng hiểu rõ hơn về lãi suất, phí, và các điều khoản sử dụng thẻ tín dụng, từ đó đưa ra các quyết định tài chính thông minh. Các chương trình này có thể được tổ chức trực tuyến hoặc tại các chi nhánh ngân hàng.

4.3. Sử Dụng Kỹ Thuật Framing Để Khuyến Khích Thanh Toán Nợ Sớm

Ngân hàng có thể sử dụng kỹ thuật framing để trình bày thông tin về nợ một cách hấp dẫn hơn, khuyến khích khách hàng thanh toán nợ sớm. Ví dụ, ngân hàng có thể nhấn mạnh lợi ích của việc thanh toán nợ sớm (giảm lãi suất, cải thiện uy tín tín dụng) thay vì chỉ tập trung vào chi phí của việc chậm thanh toán.

V. Nghiên Cứu Về Ảnh Hưởng Tâm Lý Đến Quyết Định Thẻ Tại TP

Khóa luận tốt nghiệp đã sử dụng dữ liệu từ khảo sát người tiêu dùng thanh toán bằng thẻ tín dụng thông qua bảng câu hỏi. Kết quả khảo sát thu được từ 168 cá nhân sinh sống và làm việc trong khu vực TP. Hồ Chí Minh. Phương pháp phân tích xử lý là kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach’s alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA và phân tích tương quan hồi quy. Kết quả nghiên cứu cho thấy lệch lạc tâm lý đến quyết định thanh toán thẻ tín dụng của người tiêu dùng ở Thành phố Hồ Chí Minh chịu tác động của 04 yếu tố, bao gồm: Thiên kiến hiện tại, Thiên kiến lạc quan quá mức, Tâm lý mỏ neo, Thiên lệch tự chủ bản thân.

5.1. Phân Tích Ảnh Hưởng Của Thiên Kiến Hiện Tại Đến Thanh Toán Thẻ

Kết quả cho thấy người tiêu dùng thường ưu tiên lợi ích trước mắt, dẫn đến việc chi tiêu quá mức và không quan tâm đến hậu quả tài chính trong tương lai. Điều này đặc biệt đúng với các giao dịch nhỏ lẻ, nơi người tiêu dùng không nhận thức rõ về tổng chi phí.

5.2. Tác Động Của Thiên Kiến Lạc Quan Quá Mức Đến Quyết Định Trả Nợ

Người tiêu dùng thường đánh giá quá cao khả năng trả nợ của mình, dẫn đến việc sử dụng thẻ tín dụng một cách liều lĩnh. Điều này có thể dẫn đến tình trạng nợ nần chồng chất và khó có khả năng thanh toán.

5.3. Vai trò của Tâm Lý Mỏ Neo Anchoring Bias Trong Chi Tiêu

Hiệu ứng neo đậu khiến người tiêu dùng bị ảnh hưởng bởi thông tin ban đầu, chẳng hạn như hạn mức tín dụng cao, dẫn đến việc chi tiêu nhiều hơn so với dự định. Thông tin này trở thành 'mỏ neo' trong quá trình ra quyết định chi tiêu.

VI. Kết Luận Hướng Đi Để Kiểm Soát Lệch Lạc Tâm Lý Và Tài Chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng lệch lạc tâm lý có ảnh hưởng đáng kể đến quyết định thanh toán thẻ tín dụng của người tiêu dùng tại TP.HCM. Việc nâng cao nhận thức về các LLTL, cải thiện financial literacy, và áp dụng các phương pháp quản lý tài chính cá nhân hiệu quả là rất quan trọng để tránh nợ nần và cải thiện tài chính cá nhân. Các ngân hàng cũng cần có vai trò tích cực trong việc hỗ trợ khách hàng thông qua các sản phẩm và dịch vụ phù hợp. Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu về hành vi tiêu dùng thẻ tín dụng để đưa ra các giải pháp toàn diện hơn.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Giáo Dục Tài Chính Trong Quản Lý Chi Tiêu

Giáo dục tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về rủi ro và lợi ích của thẻ tín dụng, giúp người tiêu dùng đưa ra các quyết định tài chính thông minh. Các chương trình giáo dục tài chính cần được phổ biến rộng rãi và dễ dàng tiếp cận.

6.2. Hợp Tác Giữa Ngân Hàng Và Khách Hàng Để Sử Dụng Thẻ Thông Minh

Sự hợp tác giữa ngân hàng và khách hàng là chìa khóa để sử dụng thẻ tín dụng thông minh. Ngân hàng cần cung cấp các sản phẩm và dịch vụ phù hợp, trong khi khách hàng cần chủ động quản lý tài chính và tránh chi tiêu quá mức.

6.3. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Hành Vi Tiêu Dùng Thẻ Tín Dụng

Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu về hành vi tiêu dùng thẻ tín dụng, đặc biệt là về ảnh hưởng của các yếu tố văn hóa và xã hội. Các nghiên cứu này có thể giúp đưa ra các giải pháp toàn diện hơn để cải thiện tài chính cá nhân và giảm nợ nần.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế hiện đại, thẻ tín dụng đã trở thành công cụ thanh toán phổ biến và là bộ phận quan trọng trong cơ cấu dịch vụ bán lẻ của các ngân hàng thương mại. Tại Việt Nam, Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế năng động với mật độ sử dụng thẻ tín dụng cao nhất cả nước, gắn liền với sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt. Các tổ chức tín dụng liên tục đẩy mạnh các chương trình khuyến mãi, ưu đãi lãi suất và thủ tục mở thẻ nhằm mở rộng thị phần.

Tuy nhiên, việc sử dụng thẻ tín dụng thiếu kiểm soát do sự tác động của các yếu tố tâm lý có thể dẫn đến nhiều hệ lụy tài chính tiêu cực cho người tiêu dùng:

• Gia tăng khoản nợ: Chi tiêu vượt quá khả năng tài chính thực tế dẫn đến tình trạng nợ nần kéo dài, mất cân đối thu chi cá nhân.
• Gây căng thẳng, lo âu: Áp lực từ các nghĩa vụ trả nợ thẻ tín dụng tác động trực tiếp đến sức khỏe tinh thần và chất lượng cuộc sống.
• Suy giảm uy tín tín dụng: Việc thanh toán chậm trễ hoặc mất khả năng thanh toán ảnh hưởng tiêu cực đến lịch sử tín dụng của khách hàng, gây khó khăn cho các nhu cầu vay vốn ngân hàng trong tương lai.

Mặc dù khoa học hành vi ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong kinh tế học, các nghiên cứu thực nghiệm về tác động của các lệch lạc tâm lý cụ thể (như thiên kiến hiện tại, tâm lý mỏ neo, thiên kiến lạc quan quá mức hay thiên lệch tự chủ) đến quyết định thanh toán thẻ tín dụng tại thị trường Việt Nam, đặc biệt là địa bàn TP. Hồ Chí Minh, vẫn còn rất hạn chế. Đây chính là khoảng trống nghiên cứu mà khóa luận hướng tới giải quyết.

Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát: Phân tích tác động của những lệch lạc tâm lý trong thanh toán thẻ tín dụng của người tiêu dùng tại TP. Hồ Chí Minh, từ đó đưa ra các đề xuất, giải pháp cho các ngân hàng cũng như giúp người dùng hiểu rõ hơn về các sai lệch trong quá trình sử dụng thẻ để có quyết định thanh toán hợp lý.

Mục tiêu cụ thể:

1. Nhận diện các yếu tố tác động đến lệch lạc tâm lý khi thanh toán thẻ tín dụng của người dân TP. Hồ Chí Minh.
2. Đánh giá mức độ tác động của các yếu tố lệch lạc tâm lý đến quyết định thanh toán thẻ tín dụng của người dân TP. Hồ Chí Minh.
3. Đề xuất các giải pháp để người tiêu dùng có quyết định thanh toán thẻ tín dụng một cách hợp lý hơn.
4. Đề xuất các giải pháp từ phía ngân hàng phát hành thẻ có những chính sách, sản phẩm để giúp cho người tiêu dùng có những quyết định thanh toán thẻ hợp lý hơn.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Những sai lệch tâm lý nào tác động đến quyết định thanh toán thẻ tín dụng của người dân tại TP. Hồ Chí Minh?
2. Các sai lệch tâm lý ảnh hưởng như thế nào đến việc thanh toán của người dân TP. Hồ Chí Minh?
3. Làm sao để cải thiện việc thanh toán bằng thẻ tín dụng người dân tại TP. Hồ Chí Minh?
4. Các ngân hàng cần có những chính sách gì để người sử dụng thẻ tín dụng hợp lý hơn?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Ảnh hưởng của các sai lệch tâm lý đến việc thanh toán thẻ tín dụng của người dân tại TP. Hồ Chí Minh.
• Phạm vi không gian: Người tiêu dùng đang sử dụng thẻ tín dụng, sinh sống và làm việc trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu khảo sát sơ cấp được thu thập trong tháng 5 năm 2024.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm nền tảng

• Cơ sở pháp lý về thẻ tín dụng: Khoản 3, Điều 3 Thông tư số 19/2016/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định: "Thẻ tín dụng (credit card) là thẻ cho phép chủ thẻ thực hiện giao dịch thẻ trong phạm vi hạn mức tín dụng đã được cấp theo thỏa thuận với tổ chức phát hành thẻ". Về mặt bản chất, thẻ tín dụng cung cấp đồng thời hai chức năng: phương tiện thanh toán và nguồn cung ứng tín dụng ngắn hạn có thời gian ân hạn (Brito và Hartley, 1995; Mitchell và Mickel, 1999).
• Hành vi người tiêu dùng: Dựa trên quan điểm của Skinner (1976), hành vi con người là sự phản ứng tương tác nhân quả trước các kích thích bên trong và yếu tố môi trường bên ngoài. Quyết định thanh toán thẻ tín dụng là hành vi lựa chọn phương thức thanh toán trả sau thay cho tiền mặt hoặc thẻ ghi nợ nhằm tận dụng các tiện ích, điểm thưởng hoặc trì hoãn thanh toán.
• Thuyết hành động hợp lý (TRA - Ajzen và Fishbein, 1967, 1975): Giải thích mối quan hệ giữa thái độ, chuẩn chủ quan và ý định hành vi, làm tiền đề dẫn tới hành vi tiêu dùng thực tế.
• Lý thuyết hành vi hoạch định (TPB - Ajzen, 1991): Bổ sung yếu tố nhận thức kiểm soát hành vi vào mô hình TRA, phản ánh các giới hạn về năng lực và nguồn lực trong việc ra quyết định tài chính.
• Lý thuyết tài chính hành vi (Behavioral Finance): Kết hợp tâm lý học và kinh tế học nhằm lý giải các sai lệch nhận thức (Kahneman và Tversky; Olsen, 1998). Trong đó, Lý thuyết triển vọng (Prospect Theory) giải thích tính bất cân xứng trong đánh giá rủi ro, hiện tượng né tránh mất mát (loss aversion) và hiệu ứng đóng khung (framing effect); Lý thuyết hối tiếc (Regret Theory) giải thích cảm giác lo sợ hối hận dẫn đến sự trì hoãn hoặc lựa chọn tài chính dưới mức tối ưu.

Các lệch lạc tâm lý trong mô hình

Tác giả xác định và mô hình hóa 04 nhóm lệch lạc tâm lý chính tác động đến quyết định thanh toán:

Biến độc lập	Tác giả kế thừa tiêu biểu	Đặc điểm nhận diện trong hành vi thanh toán thẻ tín dụng
Thiên kiến hiện tại (Present Bias)	Direr (2019); Shui và Ausubel (2005); O'Donoghue và Rabin (1999)	Xu hướng ưu tiên lợi ích ngắn hạn, thỏa mãn tiêu dùng tức thời và trì hoãn nghĩa vụ nợ tương lai; dễ bị hấp dẫn bởi ưu đãi ngắn hạn mà bỏ qua lãi suất cao dài hạn.
Thiên kiến lạc quan quá mức (Over-Optimism Bias)	Lê Đạt Chí và cộng sự (2018); Ausubel (1991); Barboza và cộng sự (2017)	Đánh giá quá cao khả năng thanh toán trong tương lai, đánh giá thấp tần suất vay mượn và chi phí lãi suất phát sinh, dẫn đến hành vi bội chi.
Tâm lý mỏ neo (Anchoring Effect)	Stewart (2009)	Quá trình ra quyết định bị phụ thuộc vào thông tin ban đầu. Khách hàng xem số tiền thanh toán tối thiểu trên sao kê như một "mỏ neo", chỉ thanh toán mức tối thiểu khiến dư nợ kéo dài.
Thiên lệch tự chủ bản thân (Self-Control Bias)	Riaz (2015); Strömbäck và cộng sự (2017); Shefrin và Thaler (1988)	Thiếu kỷ luật tài chính tự giác, không tuân thủ kế hoạch chi tiêu đặt ra, dễ bị cảm xúc chi phối và lạm dụng tiện ích rút tiền mặt ứng trước với chi phí cao.

Phương pháp nghiên cứu và quy trình xử lý dữ liệu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu định lượng ứng dụng thông qua khảo sát bằng bảng câu hỏi chi tiết.
• Phương pháp chọn mẫu: Lấy mẫu thuận tiện phi xác suất đối với người tiêu dùng từ đủ 18 tuổi trở lên, đang sử dụng thẻ tín dụng và sinh sống, làm việc tại TP. Hồ Chí Minh.
• Quy mô mẫu thực tế: 168 quan sát hợp lệ được thu thập và đưa vào phân tích thống kê.
• Thang đo: Sử dụng thang đo Likert 5 mức độ từ 1 (Hoàn toàn không đồng ý) đến 5 (Hoàn toàn đồng ý) để đo lường các biến quan sát.
• Quy trình phân tích dữ liệu:
  1. Thống kê mô tả nhân khẩu học của mẫu khảo sát (thu nhập, giới tính, nghề nghiệp, độ tuổi).
  2. Đánh giá độ tin cậy của thang đo thông qua hệ số Cronbach's Alpha (loại các biến có tương quan biến - tổng nhỏ hơn 0,3; thang đo đạt chuẩn khi Cronbach's Alpha $\ge 0,6$).
  3. Phân tích nhân tố khám phá EFA (Exploratory Factor Analysis) nhằm kiểm tra cấu trúc thang đo của biến độc lập và biến phụ thuộc (sử dụng kiểm định KMO, Bartlett's test, hệ số tải nhân tố Factor Loading và phương sai trích).
  4. Phân tích ma trận hệ số tương quan Pearson để nhận diện mối quan hệ tuyến tính giữa các biến.
  5. Phân tích hồi quy tuyến tính bội bằng phương pháp bình phương bé nhất (OLS - Ordinary Least Squares) trên phần mềm IBM SPSS Statistics phiên bản 22.
  6. Kiểm định các khuyết tật của mô hình hồi quy (kiểm định đa cộng tuyến, phương sai sai số thay đổi, phân phối chuẩn của phần dư).

Mô hình hồi quy tuyến tính dự kiến: $$Y = \beta_0 + \beta_1 X_1 + \beta_2 X_2 + \beta_3 X_3 + \beta_4 X_4 + \varepsilon_i$$

Trong đó: $Y$ là biến phụ thuộc (Quyết định thanh toán thẻ tín dụng); $X_1$ là Thiên kiến hiện tại; $X_2$ là Thiên kiến lạc quan quá mức; $X_3$ là Tâm lý mỏ neo; $X_4$ là Thiên lệch tự chủ bản thân; $\varepsilon_i$ là sai số ngẫu nhiên.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu

Chương 1 thiết lập khung tổng thể cho đề tài khóa luận. Tác giả chỉ ra tính cấp thiết xuất phát từ thực trạng phát triển dịch vụ thẻ tín dụng tại trung tâm kinh tế TP. Hồ Chí Minh đi kèm với rủi ro tài chính cá nhân ngày càng gia tăng. Chương này xác định rõ 04 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, 04 câu hỏi nghiên cứu, làm rõ đối tượng nghiên cứu là ảnh hưởng của các sai lệch tâm lý, phạm vi thời gian (tháng 5/2024) và không gian (TP. Hồ Chí Minh). Khóa luận phác thảo phương pháp định lượng OLS dựa trên công cụ SPSS 22, nêu bật đóng góp thực tiễn trong việc cung cấp hàm ý quản trị cho hệ thống ngân hàng phát hành thẻ và nâng cao nhận thức quản lý nợ cho người tiêu dùng.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tình hình nghiên cứu

Chương 2 cung cấp hệ thống lý luận hoàn chỉnh về sản phẩm thẻ tín dụng, hành vi thanh toán và các lý thuyết tâm lý hành vi. Tác giả tổng hợp đặc điểm (tính đa dạng, tính thuận tiện, tính an toàn) và chức năng (thanh toán, thanh toán trực tuyến, rút tiền mặt, trả góp) của thẻ tín dụng theo các nghiên cứu chuyên ngành trong nước. Cơ sở lý thuyết được liên kết chặt chẽ qua Thuyết hành động hợp lý (TRA), Thuyết hành vi hoạch định (TPB), Lý thuyết triển vọng và Lý thuyết hối tiếc.

Nội dung trọng tâm của chương là việc lược khảo 15 nghiên cứu thực nghiệm tiêu biểu trong và ngoài nước về tài chính hành vi và nợ thẻ tín dụng:

STT	Tác giả (Năm)	Phương pháp và Cỡ mẫu	Phát hiện chính
1	Murat Kiyilar & Okan Acar (2009)	Khảo sát 130 người dùng tại Istanbul	Quyết định tài chính của cá nhân không hoàn toàn duy lý; đặc điểm nhân khẩu học tác động rõ rệt đến hành vi chọn thẻ.
2	Mary - Alice Doyle (2018)	Định lượng, mô hình Heckman (1.510 mẫu RBA)	Thiên kiến hiện tại không làm thay đổi lợi ích ròng, nhưng khuynh hướng lạc quan khiến người dùng đánh giá sai rủi ro.
3	Harizan, S. (2023)	Định lượng 451 chủ thẻ tại Malaysia	Trình độ học vấn và thu nhập cao giúp người dùng đưa ra quyết định trả nợ thẻ tốt hơn.
4	Gustavo Barboza (2014)	Khảo sát 380 sinh viên đại học	Cá nhân có thiên hướng ưu tiên hiện tại thường áp dụng chiến lược trả nợ trì hoãn không tối ưu.
5	Kim Thanh Long (2023)	Hồi quy nhị phân 272 người dùng thẻ	Sự quá tự tin và mức độ chấp nhận rủi ro tài chính tác động cùng chiều đến rủi ro chậm thanh toán thẻ.
6	Piyumi Srimali De Zoysa (2022)	Phân tích PCA 385 chủ thẻ tại Colombo	Thái độ và chi phí tài chính cảm nhận có tác động tích cực; địa vị xã hội có tác động tiêu cực đến việc dùng thẻ.
7	Nguyễn Thanh Trung (2015)	Khảo sát 179 khách hàng dùng thẻ	Khách hàng chấp nhận mức phí cao nếu chất lượng dịch vụ và tiện ích thẻ tương xứng.
8	Mehtap Özşahin và cs (2018)	Phỏng vấn sâu 10 cá nhân	Người thanh toán thẻ đúng hạn sở hữu tính kỷ luật, định hướng dài hạn và e ngại chế tài xử phạt.
9	Fen Nee Chong (2017)	Hồi quy bội 238 bảng câu hỏi	Khách hàng phụ thuộc vào thẻ tín dụng để đảo nợ thường có xu hướng chỉ trả mức dư nợ tối thiểu.
10	Stephen Pirog & James A. Roberts (2007)	Mô hình phân cấp 3M (254 sinh viên)	Bất ổn cảm xúc, tính hướng nội, chủ nghĩa vật chất liên quan tích cực đến lạm dụng thẻ; bốc đồng đóng vai trò trung gian.
11	John Gathergood (2012)	Khảo sát 3.401 hộ gia đình tại Anh	Thiếu tự chủ và thiếu hiểu biết tài chính liên quan chặt chẽ đến tình trạng mất khả năng thanh toán thẻ.
12	Yin Wang (2023)	Khảo sát 632 sinh viên đại học	Sinh viên có khuynh hướng suy nghiệm cảm xúc mạnh mẽ khi đưa ra các quyết định chi tiêu tài chính.
13	Vandana Arya và cs (2023)	Khảo sát FPWS 1.501 người Úc cao tuổi	Trạng thái tâm lý tích cực hỗ trợ việc lập kế hoạch chi tiêu kỹ lưỡng và hoàn trả nợ thẻ đúng hạn.
14	Asli Elif Aydin (2021)	Khảo sát 320 người dùng thẻ tín dụng	Sự lạc quan, trực giác và chủ nghĩa vật chất ảnh hưởng đến mức độ trách nhiệm khi xử lý nợ thẻ.
15	Michael J. Hiscox (2019)	Thử nghiệm trên 24.053 khách hàng	Hỗ trợ phòng ngừa nợ dài hạn giúp người tiêu dùng giảm thiểu chi phí phát sinh từ lãi suất thẻ.

Từ bảng tổng hợp, tác giả khẳng định khoảng trống nghiên cứu: chưa có nghiên cứu nào tại Việt Nam đo lường đồng thời 4 lệch lạc tâm lý (thiên kiến hiện tại, thiên kiến lạc quan quá mức, tâm lý mỏ neo, thiên lệch tự chủ bản thân) đối với quyết định thanh toán thẻ tín dụng tại thị trường TP. Hồ Chí Minh.

Chương 3: Mô hình và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 chi tiết hóa quy trình nghiên cứu gồm 6 bước: (1) Lược khảo tài liệu, (2) Xây dựng mô hình và bảng câu hỏi sơ bộ, (3) Nghiên cứu sơ bộ để chỉnh sửa bảng câu hỏi chính thức, (4) Điều tra khảo sát chính thức, (5) Xử lý dữ liệu qua SPSS (thống kê mô tả, Cronbach's Alpha, EFA, tương quan, hồi quy OLS, kiểm định khuyết tật), và (6) Đề xuất giải pháp.

Tác giả thiết lập 04 giả thuyết nghiên cứu cụ thể:

• Giả thuyết H1: Mức độ hợp lý khi quyết định thanh toán bằng thẻ tín dụng của khách hàng giảm khi lệch lạc tâm lý về thiên kiến hiện tại của khách hàng tăng.
• Giả thuyết H2: Mức độ hợp lý khi quyết định thanh toán bằng thẻ tín dụng của khách hàng giảm khi lệch lạc tâm lý về thiên kiến lạc quan quá mức của khách hàng tăng.
• Giả thuyết H3: Mức độ hợp lý khi quyết định thanh toán bằng thẻ tín dụng của khách hàng giảm khi lệch lạc tâm lý về tâm lý mỏ neo của khách hàng tăng.
• Giả thuyết H4: Mức độ hợp lý khi quyết định thanh toán bằng thẻ tín dụng của khách hàng giảm khi lệch lạc tâm lý về thiên lệch tự chủ bản thân của khách hàng tăng.

Chương này công bố chi tiết hệ thống mã hóa biến quan sát:

• Thiên kiến hiện tại: Gồm 8 biến quan sát (HT1: Không muốn thay đổi mức đóng tiền dù có ưu đãi; HT2: Không muốn tìm hiểu lãi suất mới; HT3: Không quan tâm thay đổi hình thức sao kê; HT4: Không muốn đổi sang thẻ ngân hàng khác có ưu đãi hơn; HT5: Chọn lãi suất ưu đãi hiện tại dù tương lai tăng; HT6: Tạm hoãn trả nợ để chi tiêu việc khác; HT7: Mua sắm món đồ ưa thích dù tăng lãi thẻ; HT8: Mở thẻ chỉ vì quà tặng đi kèm).
• Thiên kiến lạc quan quá mức: Gồm 5 biến quan sát (LQ1: Ít quan tâm giá sản phẩm khi quẹt thẻ; LQ2: Tin rằng luôn có đủ tài chính chi trả nợ thẻ; LQ3: Tin lãi suất không đổi trong thời gian dài; LQ4: Tin ngân hàng luôn duy trì ưu đãi; LQ5: Nghĩ nợ thẻ không ảnh hưởng lịch sử tiêu dùng).
• Tâm lý mỏ neo: Gồm 3 biến quan sát (MN1: Thường chỉ thanh toán theo đúng số dư tối thiểu; MN2: Cho rằng lãi suất ngân hàng hiện tại là tối ưu nhất; MN3: Bị neo vào ưu đãi ban đầu khi được tư vấn).
• Thiên lệch tự chủ bản thân: Bắt đầu bằng biến TC1 (mức độ kiểm tra số dư định kỳ) cùng các biến quan sát về kỷ luật ngân sách.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 4 trình bày toàn bộ kết quả phân tích định lượng từ 168 phiếu khảo sát:

• Thống kê mô tả nhân khẩu học: Phân tích đặc trưng của mẫu theo các tiêu chí: thu nhập hàng tháng, giới tính, cơ cấu công việc và nhóm độ tuổi của người tiêu dùng tại TP. Hồ Chí Minh.
• Kiểm định độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha): Thực hiện lần lượt cho từng nhóm thang đo biến độc lập (Thiên kiến hiện tại, Thiên kiến lạc quan quá mức, Tâm lý mỏ neo, Thiên kiến tự chủ bản thân) và thang đo biến phụ thuộc (Quyết định thanh toán thẻ tín dụng). Biến phụ thuộc được xử lý kiểm định qua 2 lần để loại các biến quan sát không đạt yêu cầu.
• Phân tích nhân tố khám phá (EFA):
  • Đối với biến độc lập: Kết quả kiểm định KMO và Bartlett, hệ số phương sai trích và ma trận xoay nhân tố được chạy qua 2 lần phân tích nhằm gom nhóm các biến quan sát đạt giá trị hội tụ và giá trị phân biệt.
  • Đối với biến phụ thuộc: Kiểm định KMO, Bartlett, hệ số phương sai và ma trận xoay biến phụ thuộc xác nhận tính đơn hướng của thang đo.
• Phân tích tương quan và hồi quy tuyến tính: Ma trận hệ số tương quan Pearson khẳng định mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc. Kết quả ước lượng hồi quy OLS xác định hệ số hồi quy chuẩn hóa ($\beta$), mức ý nghĩa ($p$-value), hệ số xác định mô hình ($R^2$ và $R^2$ hiệu chỉnh) và giá trị kiểm định $F$. Bảng xếp hạng thứ tự tác động cho thấy mức độ chi phối cụ thể của từng lệch lạc tâm lý tới quyết định thanh toán thẻ.
• Kiểm định khuyết tật mô hình: Khẳng định mô hình không vi phạm hiện tượng đa cộng tuyến (thông qua hệ số phóng đại phương sai VIF), phương sai sai số đồng nhất và phần dư tuân theo phân phối chuẩn.

Chương 5: Kết luận và đề xuất khuyến nghị

Từ kết quả phân tích định lượng, tác giả đúc kết các kết luận chung về hành vi thanh toán thẻ tín dụng và đề xuất hệ thống khuyến nghị thực tiễn:

• Khuyến nghị dành cho người tiêu dùng sử dụng thẻ tín dụng nhằm nâng cao tính kỷ luật, nhận thức về các cạm bẫy tâm lý và cách quản lý ngân sách cá nhân.
• Khuyến nghị dành cho các ngân hàng thương mại phát hành thẻ trong việc minh bạch hóa thông tin, thiết kế sao kê thông minh và tổ chức các chương trình giáo dục tài chính.
• Tổng kết các hạn chế nghiên cứu và định hướng cho các công trình tiếp theo.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Khóa luận đã xác nhận bằng phương pháp thực nghiệm mô hình gồm 04 nhân tố lệch lạc tâm lý tác động đến quyết định thanh toán thẻ tín dụng của 168 người tiêu dùng tại khu vực TP. Hồ Chí Minh:

1. Thiên kiến hiện tại: Người tiêu dùng có xu hướng ưu tiên sự thỏa mãn tiêu dùng tức thời và hưởng thụ các ưu đãi trước mắt, dẫn đến hành vi trì hoãn trả toàn bộ nợ thẻ và tích lũy nợ qua các kỳ sao kê.
2. Thiên kiến lạc quan quá mức: Khách hàng tin tưởng quá mức vào nguồn thu nhập tương lai và đánh giá thấp chi phí lãi vay, từ đó thường chi tiêu vượt hạn mức an toàn và đánh giá sai rủi ro chậm trả.
3. Tâm lý mỏ neo: Khách hàng bị chi phối mạnh bởi con số "thanh toán tối thiểu" in trên sao kê định kỳ, vô hình trung biến con số này thành đích thanh toán cố định, làm gia tăng thời gian trả nợ và số tiền lãi cộng dồn.
4. Thiên lệch tự chủ bản thân: Sự thiếu hụt kỷ luật tài chính cá nhân, không theo dõi biến động số dư và bị lôi kéo bởi các quyết định tài chính bốc đồng làm suy giảm tính hợp lý trong quyết định thanh toán thẻ.

Đề xuất và giải pháp khuyến nghị của tác giả

Khóa luận phân nhóm khuyến nghị thành hai nhóm đối tượng cụ thể:

Đối với khách hàng sử dụng thẻ tín dụng:

• Nâng cao tính tự chủ và kỷ luật chi tiêu: Thường xuyên kiểm tra số dư sao kê, lập ngân sách chi tiêu hàng tháng và kiên định với các nguyên tắc tài chính cá nhân.
• Khắc phục tâm lý mỏ neo: Không xem số tiền thanh toán tối thiểu là hạn mức lý tưởng; ưu tiên thanh toán toàn bộ 100% dư nợ trong thời gian miễn lãi để tránh phát sinh chi phí lãi suất và phí phạt.
• Vượt qua thiên kiến hiện tại và lạc quan quá mức: Đánh giá thực tế khả năng tài chính tương lai, tính toán chi phí cơ hội và chi phí lãi vay dài hạn thay vì chỉ tập trung vào các ưu đãi ngắn hạn hoặc quà tặng mở thẻ ban đầu.

Đối với ngân hàng phát hành thẻ tín dụng:

• Minh bạch hóa thiết kế sao kê: Thay đổi cách thức trình bày thông tin trên sao kê thẻ tín dụng, làm nổi bật chi phí lãi suất phát sinh nếu khách hàng chỉ thanh toán mức tối thiểu, giảm bớt tác động neo đậu tiêu cực của con số thanh toán tối thiểu.
• Tối ưu hóa chính sách tư vấn và truyền thông: Cung cấp đầy đủ, rõ ràng các điều kiện sau thời gian ưu đãi lãi suất nhằm tránh việc người tiêu dùng bị hiểu nhầm do thiên kiến hiện tại.
• Triển khai các công cụ giáo dục tài chính số: Tích hợp trên ứng dụng ngân hàng số các tính năng cảnh báo chi tiêu vượt ngưỡng, dự báo dòng tiền cá nhân và hỗ trợ nhắc lịch thanh toán toàn bộ dư nợ.

Đóng góp của đề tài

• Đóng góp lý thuyết: Khóa luận bổ sung bằng chứng thực nghiệm về tài chính hành vi tại Việt Nam, kết hợp các lý thuyết kinh điển (TRA, TPB, Lý thuyết triển vọng, Lý thuyết hối tiếc) để chứng minh mối quan hệ giữa 4 lệch lạc nhận thức cụ thể với quyết định thanh toán thẻ tín dụng.
• Đóng góp thực tiễn: Cung cấp cơ sở định lượng cho các ngân hàng thương mại tại TP. Hồ Chí Minh trong việc quản trị rủi ro tín dụng bán lẻ, cải tiến quy trình thiết kế giao diện thanh toán và nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng bền vững.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ rõ các giới hạn xuất phát từ phạm vi nghiên cứu và dữ liệu thu thập:

• Phương pháp lấy mẫu và quy mô mẫu: Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện với kích thước mẫu là 168 người tiêu dùng. Quy mô mẫu này còn tương đối khiêm tốn so với tổng thể số lượng khách hàng sử dụng thẻ tín dụng tại một đô thị lớn như TP. Hồ Chí Minh, do đó khả năng khái quát hóa kết quả cho toàn bộ thị trường còn hạn chế.
• Phạm vi không gian và thời gian: Đề tài chỉ khảo sát các cá nhân sinh sống và làm việc trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh trong khoảng thời gian hẹp (tháng 5/2024), chưa phản ánh được sự biến động hành vi chi tiêu theo chu kỳ kinh tế hoặc sự khác biệt vùng miền (giữa các đô thị khác nhau).
• Phạm vi các yếu tố tâm lý: Khóa luận chỉ tập trung kiểm định 04 lệch lạc tâm lý chính. Như các tác giả tiền nhiệm (Harizan, 2023) đã chỉ ra, hành vi nợ thẻ tín dụng còn chịu sự chi phối của nhiều thiên kiến hành vi khác như kế toán tinh thần (mental accounting), khuynh hướng sẵn có (availability bias), sự chú ý hạn chế (limited attention) hay thiên kiến quá tự tin rộng hơn chưa được đưa vào mô hình.

Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng quy mô mẫu khảo sát, áp dụng kỹ thuật lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng tại nhiều tỉnh thành; đồng thời bổ sung thêm các biến tâm lý học hành vi chuyên sâu và các biến kiểm soát nhân khẩu học vào mô hình phân tích đa biến.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn cho các đối tượng sau:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu học thuật thực tế minh họa phương pháp nghiên cứu định lượng ứng dụng trong tài chính hành vi; cung cấp cấu trúc hoàn chỉnh từ tổng quan tài liệu, thiết kế thang đo Likert, quy trình phân tích SPSS (Cronbach's Alpha, EFA, OLS) đến kiểm định mô hình.
• Người nghiên cứu về hành vi người tiêu dùng và kinh tế học hành vi: Cung cấp hệ thống lược khảo 15 nghiên cứu thực nghiệm trong nước và quốc tế cùng hệ thống câu hỏi khảo sát đã được kiểm định độ tin cậy để đo lường các thiên kiến nhận thức.
• Chuyên viên phát triển sản phẩm thẻ và quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Giá trị thực tiễn nằm ở Chương 4 và Chương 5, giúp các nhà quản trị hiểu rõ rào cản tâm lý của khách hàng, từ đó điều chỉnh giao diện sao kê, chính sách truyền thông lãi suất và thiết kế các sản phẩm thẻ tín dụng giảm thiểu rủi ro nợ xấu.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng cỡ mẫu khảo sát là bao nhiêu và khảo sát đối tượng nào?
Khóa luận sử dụng dữ liệu từ 168 cá nhân hợp lệ, là người tiêu dùng từ đủ 18 tuổi trở lên, hiện đang sử dụng thẻ tín dụng và sinh sống, làm việc trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Dữ liệu được thu thập bằng bảng câu hỏi trong tháng 5 năm 2024 theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện.

2. Bốn lệch lạc tâm lý được đưa vào mô hình nghiên cứu là những yếu tố nào?
Mô hình nghiên cứu định lượng của khóa luận bao gồm 04 biến độc lập đại diện cho các lệch lạc tâm lý: (1) Thiên kiến hiện tại (Present Bias), (2) Thiên kiến lạc quan quá mức (Over-Optimism Bias), (3) Tâm lý mỏ neo (Anchoring Effect), và (4) Thiên lệch tự chủ bản thân (Self-Control Bias).

3. Khái niệm thẻ tín dụng được tác giả căn cứ trên văn bản quy phạm pháp luật nào?
Tác giả trích dẫn định nghĩa thẻ tín dụng căn cứ theo Khoản 3, Điều 3 Thông tư số 19/2016/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: "Thẻ tín dụng (credit card) là thẻ cho phép các chủ thẻ thực hiện giao dịch thẻ trong phạm vi hạn mức tín dụng đã được cấp theo thoả thuận với tổ chức phát hành thẻ".

4. Khóa luận dựa trên những lý thuyết kinh tế và hành vi nền tảng nào để xây dựng mô hình?
Nghiên cứu tích hợp các lý thuyết nền tảng gồm: Thuyết hành động hợp lý (TRA của Ajzen và Fishbein, 1975), Thuyết hành vi hoạch định (TPB của Ajzen, 1991), Mô hình phát triển hành vi của Skinner (1976), và Lý thuyết tài chính hành vi thông qua hai phân nhánh chính là Lý thuyết triển vọng (Prospect Theory) và Lý thuyết hối tiếc (Regret Theory) của Daniel Kahneman và Amos Tversky.

5. Giả thuyết nghiên cứu về ảnh hưởng của tâm lý mỏ neo (H3) được phát biểu cụ thể như thế nào?
Giả thuyết H3 được tác giả đề xuất như sau: "Mức độ hợp lý khi quyết định thanh toán bằng thẻ tín dụng của khách hàng giảm khi lệch lạc tâm lý về tâm lý mỏ neo của khách hàng tăng". Điều này lý giải hiện tượng khách hàng dựa vào số tiền thanh toán tối thiểu trên sao kê như một điểm neo tâm lý và chỉ trả mức tối thiểu, khiến nợ tín dụng kéo dài.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Thanh Thảo đã hệ thống hóa cơ sở lý thuyết tài chính hành vi và đo lường thực nghiệm tác động của 04 lệch lạc tâm lý (thiên kiến hiện tại, thiên kiến lạc quan quá mức, tâm lý mỏ neo, thiên lệch tự chủ bản thân) đến quyết định thanh toán thẻ tín dụng của người tiêu dùng tại TP. Hồ Chí Minh. Sử dụng phương pháp định lượng với quy mô mẫu 168 quan sát qua công cụ SPSS 22, nghiên cứu đã kiểm định các thang đo và chỉ ra mối quan hệ giữa các sai lệch nhận thức với hành vi trả nợ thẻ. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn, cung cấp các gợi mở hữu ích cho người dùng trong quản lý chi tiêu cũng như hỗ trợ các ngân hàng thương mại tối ưu hóa chính sách phát hành thẻ tín dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu Khóa luận sẽ trình bày tổng quan về đề tài nghiên cứu bao gồm lý do nghiên cứu đề tài, mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu. Ngoài ra khóa luận cũng trình bày về đóng góp đề tài và bố cục của nghiên cứu. Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tình hình nghiên cứu Chương 2 khóa luận sẽ trình bày những lý thuyết nghiên cứu làm nền tảng để phân tích và xây dựng mô hình nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu cho đề tài. Chương 2 cũng lược khảo những nghiên cứu có liên quan để xác định khoảng trống nghiên cứu của đề tài.

Chương 3: Mô hình và phương pháp nghiên cứu Chương 3 xây dựng mô hình nghiên cứu cho đề tài và trình bày chi tiết về phương pháp nghiên cứu bao gồm các kỹ thuật phân tích và kiểm định kết quả thu thập từ khảo sát. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận 5 Chương 4 của đề tài sẽ trình bày kết quả phân tích bao gồm thống kê mô tả dữ liệu thu thập từ khảo sát, phân tích độ tin cậy thang đo, phân tích nhân tố khám phá và phân tích thảo luận kết quả hồi quy. Chương 5: Kết luận và đề xuất khuyến nghị Nội dung chương 5 sẽ trình bày kết luận chung về đề tài và đưa những hàm ý quản trị đối với ngân hàng và người sử dụng thẻ tín dụng trong việc sử dụng một cách hợp lý hơn. Ngoài ra chương 5 cũng trình bày những hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo trong tương lai.

6 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 2. Tổng quan về thẻ tín dụng 2. Khái niệm về thẻ tín dụng Thẻ tín dụng ngày càng thông dụng trong đời sống xã hội, do vậy có nhiều cách tiếp cận khái niệm về thẻ tín dụng. Trong phạm vi khóa luận, tác giả trình bày một số khái niệm như sau: Khoản 3, điều 3 Thông tư 19/2016/TT-NHNN đã quy định: “Thẻ tín dụng (credit card) là thẻ cho phép các chủ thẻ thực hiện giao dịch thẻ trong phạm vi hạn mức tín dụng đã được cấp theo thoả thuận với tổ chức phát hành thẻ” Thẻ tín dụng để thực hiện giao dịch mua bán hoặc thanh toán dịch vụ.

Thẻ tín dụng được ngân hàng hoặc tổ chức tài chính phát hành, thẻ tín dụng cung cấp hai chức năng riêng biệt vừa là phương tiện thanh toán song song đó là nguồn tín dụng (Mitchell và Mickel 1999). Ngoài ra, thẻ tín dụng đã được giới thiệu như một kế hoạch tín dụng được gọi là "Charge-It" trong năm 1946. Đây là trong một hình thức scrip đó tạo điều kiện cho khách hàng để thực hiện thanh toán với các thương nhân. Sau khi giao dịch, các scrip đã được gửi tại ngân hàng và các khoản thanh toán đã được nâng cao cho thương nhân.

Thẻ tín dụng phục vụ chức năng của việc kiếm tiền phòng ngừa dễ dàng có sẵn cho khách hàng để giao dịch, và kể từ khi thẻ tín dụng có một "thời gian ân hạn", khách hàng có thể thực hiện thanh toán của số dư cuối tháng (Brito và Hartley, 1995). Nó chỉ là một vấn đề thời gian trước khi cơ sở tín dụng đã được thực hiện có sẵn cho các cá nhân thông qua thẻ tín dụng. Như vậy, về mặt bản chất, thanh toán bằng thẻ tín dụng cũng giống như phương thức thanh toán bằng tiền mặt. Đây là một hành vi mang tính lặp đi lặp lại nhiều lần (hay còn gọi là thói quen) trong các chu kỳ thời gian.

Nhìn chung, thẻ tín dụng là một phương tiện thanh toán mà ngân hàng cung cấp cho người sử dụng với một hạn mức tín dụng nhất định dựa trên uy tín, khả năng tài chính, số tiền ký quỹ. Người sử dụng có thể sử dụng thẻ tín dụng để thanh toán tại 7 các đơn vị chấp nhận thẻ như: siêu thị, cửa hàng, nhà hàng ăn uống, trung tâm thương mại và các giao dịch thương mại điện tử. Đặc điểm thẻ tín dụng Theo Nguyễn Minh Kiều (2009), thẻ tín dụng có một số đặc điểm như Tính đa dạng: Tuỳ thuộc vào hạn mức tín dụng mà khách hàng sẽ được ngân hàng cấp những loại thẻ tín dụng khác nhau. Tính thuận tiện: Người sử dụng thẻ tín dụng có thể thanh toán tại các đơn vị chấp nhận thẻ hoặc thanh toán trên các sản thương mại điện tử.

Đặc biệt, đối với các giao dịch lớn thì việc sử dụng thẻ tín dụng giúp người dùng tiết kiệm nhiều thời gian giao dịch. Tính an toàn: Với công nghệ ngày càng hiện đại, các thẻ tín dụng của ngân hàng được tích hợp nhiều công nghệ hiện đại, có gắn chip đóng vai trò là trung tâm xử lý thông tin thẻ. Khi có sự tác động hoặc cố tình sao chép thì sẽ tự động hỏng vĩnh viễn để đảm bảo thông tin tuyệt đối của người dùng. Chức năng thẻ tín dụng Theo giáo trình Tài chính - Tiền tệ - Ngân hàng (Nguyễn Văn Tiến, 2009), thẻ tín dụng có nhiều chức năng hữu ích hỗ trợ cho khách hàng, các chính năng chính như sau: Chức năng thanh toán: Với thẻ tín dụng, người sử dụng có thể thực hiện chi tiêu trước và thanh toán sau áp dụng tất cả các chi tiêu trong và ngoài nước.

Đồng thời, người sử dụng sẽ có thời gian thanh toán từ 45-55 ngày tuỳ từng dòng thẻ, nếu người sử dụng thanh toán đúng hạn sẽ không bị tính lãi. Chức năng thanh toán trực tuyến: Thẻ tín dụng không chỉ giúp người sử dụng thanh toán tại các điểm thanh toán mà còn giúp người dùng thanh toán trên các sàn giao dịch thương mại điện tử. Cùng với sự phát triển của việc mua sắm trực tuyến, việc sử dụng thẻ tín dụng giúp người dùng tiết kiệm được thời gian và công sức hơn so với việc thanh toán truyền thống. 8 Rút tiền mặt: Người dùng có thể rút tiền mặt để chi trả các khoản thanh toán, tuy nhiên, người dùng sẽ chịu các phí rút tiền mặt khá cao kèm theo lãi suất tiền cũng cao hơn với các khoản chi tiêu thông thường.

Trả góp: Đây là một chức năng quan trọng của thẻ tín dụng. Các tổ chức tín dụng thường áp dụng các chương trình mua hàng trả góp 0% bằng thẻ tín dụng, giúp người dùng giảm áp lực về mặt tài chính. Khái niệm về quyết định thanh toán thẻ tín dụng Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về thẻ tín dụng nhưng hiện nay vẫn chưa có định nghĩa chính thức về quyết định thanh toán thẻ tín dụng, tuy nhiên trong thực tế hiện nay, QĐTT thẻ tín dụng mang một số đặc điểm sau: Quyết định thanh toán thẻ tín dụng là hành động sử dụng thẻ tín dụng để trả tiền cho hàng hóa hoặc dịch vụ thay vì sử dụng tiền mặt hoặc thẻ ghi nợ. Quyết định này thường được dựa trên nhiều yếu tố như sự tiện lợi, khả năng trì hoãn thanh toán, tích lũy điểm thưởng và các chương trình khuyến mãi.

Hiện nay thẻ tín dụng có nhiều tiện ích như thanh toán hoá đơn, mua sắm trực tuyến hoặc rút tiền mặt. Tuy nhiên việc thanh toán tín dụng hiện tượng của khách hàng thường dùng để thanh toán các khoản chi tiêu bằng hình thức không dùng tiền mặt. Thẻ tín dụng mang lại sự tiện lợi vì người tiêu dùng không cần mang theo tiền mặt và có thể thanh toán nhanh chóng tại các điểm bán hàng hoặc trực tuyến, đồng thời được chấp nhận rộng rãi trên toàn cầu, giúp dễ dàng thực hiện giao dịch khi du lịch hoặc công tác ở nước ngoài. Một lợi ích chính của thẻ tín dụng là khả năng trì hoãn thanh toán, cho phép khách hàng mua sắm ngay lập tức và thanh toán sau, thường là vào cuối kỳ sao kê hàng tháng, giúp quản lý dòng tiền tốt hơn khi gặp chi phí đột xuất.

Ngoài ra, nhiều thẻ tín dụng cung cấp các chương trình tích lũy điểm thưởng, hoàn tiền hoặc các ưu đãi khác như giảm giá và sự kiện đặc biệt, thu hút khách hàng sử dụng thẻ tín dụng. Tuy nhiên, QĐTT bằng thẻ tín dụng mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng thể gây một số thách thức cho khách hàng như việc chi tiêu quá mức hoặc lạm dụng thanh toán dẫn các khoản nợ tín dụng và chi phí lãi suất cao, đảm bảo sức khỏe tài chính cá nhân trong dài hạn. Khái niệm hành vi Theo Từ điển trực tuyến Wikipedia, Hành vi (Tiếng Anh: behavior) là hành động và cách cư xử được các cá nhân, sinh vật, hệ thống hoặc thực thể nhân tạo thực hiện kết hợp với chính họ hoặc môi trường của họ, bao gồm các hệ thống hoặc sinh vật khác xung quanh cũng như môi trường vật lý. Theo Skinner (1976), hành vi của con người rất khó phân tích bởi tính chất cực kì phức tạp của nó.

Hành vi của con người chủ yếu dựa trên mối quan hệ nhân quả. Con người hành động do ảnh hưởng từ các yếu tố kích thích bên trong và bên ngoài và thể hiện những phản ứng nhất định ra ngoài. Trong tâm lý học sự tương tác này được gọi là hành vi. Hành vi Yếu tố Yếu tố bên trong bên ngoài Con người Phản ứng Phản ứng Hình 2.1: Mô hình phát triển hành vi (Nguồn: Skinner (1976)) 2.

Tổng quan về các lệch lạc tâm lý Theo Lê Đạt Chí và cộng sự (2018), các lệch lạc tâm lý là những sai lệch trong cách con người suy nghĩ và đánh giá tình huống, ảnh hưởng đến quyết định và hành vi của họ trong nhiều lĩnh vực, bao gồm cả tài chính cá nhân và quản lý thẻ tín dụng. Đặc điểm nhận diện của các lệch lạc tâm lý bao gồm sự thiên lệch trong đánh giá rủi ro và lợi ích, sự dựa vào thông tin ban đầu để đưa ra quyết định, cũng như sự thiếu kiểm soát trong việc đưa ra quyết định. Hậu quả của các lệch lạc tâm lý có thể là việc lựa chọn không tối ưu, dẫn đến rủi ro tài chính cao hơn dự kiến, khả năng tích lũy nợ nần không kiểm soát được, và sự không hài lòng về quản lý tài chính cá nhân. Ngoài 10 ra, các tổ chức tài chính cũng có thể gặp khó khăn trong việc thiết kế sản phẩm và dịch vụ phù hợp với nhu cầu thực của khách hàng.

Một số lệch lạc tâm lý thường gặp đối với người tiêu dùng như: 2. Thiên lệch bảo thủ (Conservatism Bias) Thiên lệch bảo thủ là một dạng thiên lệch kiên định về niềm tin khi các nhà đầu tư giữ vững quan điểm hoặc dự báo trước đây của họ bằng việc kết hợp không đầy đủ những thông tin mới hoặc mâu thuẫn với nhau.