Chương 1: Những van dé lý luận về an ninh phi truyền thống và pháp luật quốc tế về dam bảo an ninh phi truyền thống. Chương 2: Pháp luật và thực tiễn của ASEAN về đảm bảo an ninh phi truyền thống. Chương 3: Thực tiễn thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam trong ASEAN và phương hướng, giải pháp tăng cường sự tham gia của Việt Nam trong việc đảm bảo an ninh phi truyền thống ở khu vực ASEAN. 10 _ TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CUU | CAC VAN DE LIEN QUAN DEN DE TAI LUAN AN 1.
NHUNG CONG TRINH NGHIEN CUU LIEN QUAN DEN LUAN AN 1. Những công trình nghiên cứu về lý luận an ninh phi truyền thống ANPTT là một van dé không quá mới nhưng lại có đặc điểm “động”, xuất hiện và có thể biến mat theo sự phát triển của xã hội nhưng tiềm ân những mối de doa nghiêm trọng tới an ninh quốc gia. Vì thế, ANPTT là một chủ đề thu hút sự quan tâm lớn của các quốc gia, dân tộc trên thế giới. Đồng thời, được nghiên cứu dưới nhiều góc độ tiếp cận khác nhau như chính tri, ngoại giao, quốc phòng, an ninh, kinh tế,.
và dưới nhiều cấp độ khác nhau như tiếp cận theo cấp độ cá nhân, theo cấp độ quốc gia hay theo cấp độ hệ thống. Tổng quan nghiên cứu về lý luận ANPTT sẽ xem xét các công trình có liên quan từ nước ngoài đến trong nước. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài Trong cuốn sách Governing borderless threats’ (Quản lý những vấn dé de dọa không biên giới) của tác giả Shahar Hameiri và Lee Jones, xuất bản năm 2015 bởi Nhà xuất bản Đại hoc Cambridge University. Phan 1, tác giả đưa ra các học thuyết về cách tiếp cận ANPTT, trong đó đề cập tới nguồn gốc ra đời của khái niệm ANPTT.
Theo tác giả, ANPTT là một vấn đề của thế giới đương đại, khi nó xuất hiện sau Chiến tranh Lạnh vào khoảng những năm 1980. Theo đó, khi thế giới phát triển theo hướng đa phương, mở rộng hơn đã kéo theo sự xuất hiện ngày càng nhiều những vấn đề có tính toàn cầu, xuyên biên giới đe dọa các quốc gia và cộng đồng quốc tế. Điều này gây ra nhiều ý kiến tranh luận đặc biết là các cách tiếp cận đối với van dé về an ninh, ANPTT và quản trị ANPTT. Trong van dé nghiên cứu về an ninh và ANPTT, cuốn sách cũng nêu các trường phái khác nhau với các cách tiếp cận về van đề ANPTT khác nhau, trong đó nổi trội là các trường phái như Copenhagen thuộc lý thuyết chủ nghĩa kiến tạo, trường phái Paris (Paris School).
Đây là những trường phái có cách tiếp cận về an ninh và ANPTT mang lại những giá trị ảnh hưởng nhất định tới các chương trình nghị an ninh sau này của thế giới. Tuy nhiên, “Jones, L. The state transformation approach.In Governing Borderless Threats: Non-Traditional Security and the Politics of State Transformation (pp. Cambridge: Cambridge University Press.
II những trường phái nghiên cứu này cũng có những hạn chế khi các học giả bỏ qua việc nghiên cứu cách quản trị các mối đe doa khi nó được an ninh hoá (securitised). Đồng thời, những nhà nghiên cứu cũng không nhận ra các vấn đề đã được an ninh hoa (securitisation) không nhất thiết kéo theo tình trạng khan cấp. Thay vào đó, chúng ta có thê quan sát thấy sự đa dạng, phức tạp của các vấn đề ANPTT. Ngoài ra, việc xác định sự khác nhau về bản chất giữa ANTT và ANPTT cũng còn hạn chế.
Từ đó, tác giả đưa ra nhận định tính chất chính trị của các vấn đề ANPTT, đặt ra yêu cầu đối với các quốc gia trong quản tri ANPTT. Theo đó, ANPTT là các van dé có tính chất xuyên quốc gia, đòi hỏi hệ thống quản trị phải phán ánh được van dé này, quy mô quản trị quốc gia sẽ không đủ và thích hợp mà cần được xem xét trong mối quan hệ tập thé, mang tính toàn cau. Nhắc tới trường phái nghiên cứu về an ninh hoá Copenhagen School, phân tích chuyên sâu hơn về học thuyết an ninh hoá (Securitization theory) còn có tác giả Jonna Nyman với Chương 5 “Securitization theory” trong cuốn sách Critical Approaches to Security - An introduction to theories and methods” (Các cách tiếp cận quan trọng tới an ninh - Giới thiệu các hoc thuyết và phương pháp), được xuất bản bởi nhà xuất bản Rouledge năm 2013. Trong Chương 5 của cuốn sách trên, tác giả đưa ra nguồn gốc của học thuyết an ninh hoá, xuất phát từ đầu những năm 1990 bởi các học gia Barry Buzan, Ole Wever va Jaap de trong một nghiên cứu liên quan tới chương trình nghị sự an ninh mới ở châu Au năm 1993.
Kẻ từ đó, học thuyết an ninh hoá gắn liền với các cách thức tiếp cận an ninh mở rộng hơn so với khái niệm an ninh truyền thống và giới thiệu về các lĩnh vực an ninh mới như an ninh môi trường, kinh tế, xã hội,. Shepherd, Critical Approaches to Security - An introduction to theories and methods (T. “Barry Buzan, Ole Wever and Jaap de Wilde, Security: A New Framework for Analysis (Boulder, CO, 1997). The politics of studying securitization? The Copenhagen School in Turkey.
Revolutionary securitization: An anthropological extension of securitization theory. 12 Đồng quan điểm nghiên cứu theo cách tiếp cận của học thuyết Copenhagen về van dé an ninh hoá có các tác giả Stepka, M. (2022) với cuốn sách “Identifying Security Logics in the EU Policy Discourse” (Xác định an ninh hop lý trong Diễn đàn chính sách của EU) xuất bản năm 2022 bởi Nhà xuất bản Springer. Tại chương “The Copenhagen School and Beyond.
A Closer Look at Securitisation Theory” (Trường phái Copenhagen va các van dé khác. Xem xét kỹ hơn về hoc thuyết an ninh hoá), tác giả đã cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn về trường phái an ninh Copenhagen và các đề xuất của trường phái này quanh lý thuyết an ninh hoá. Đi theo lối tư duy về cách tiếp cận ANPTT của trường phái Copenhagen còn có tác giả như Huysmans, 2006; Lazardis, 2011; Leonard & Kaunert, 2019; Van Munster, 2009 trong các nghiên cứu về quan hệ di cu - an ninh, nhóm tác giả Phi Dinh Hoang, Huy Quynh Nguyen, Ky Xuan Nguyen & Tuan Anh Hoang (2022). Ngoài ra, làm rõ quá trình nhận thức van đề ANPTT còn được đề cập tới như một van dé của thé gidi hién dai va xuất hiện sau thời ky Chiến tranh Lạnh, đặc biệt sau báo cáo của LHQ về nhận định 7 vấn đề liên quan tới an ninh con người.
Vấn đề này được được đề cập tới bởi nhiều tác giả khác nhau như: Shahar Hameiri, Lee Jones (2013), Cook (2017), Caballero-Anthony, M. Đối với các công trình nghiên cứu về định nghĩa, đặc điểm, cơ sở xuất hiện của ANPTT, có rất nhiều tác giả với các công trình khác nhau được công bố, tuy nhiên tiêu biểu và được NCS nghiên cứu phải ké tới các công trình sau: ANTT là khái niệm được nhắc tới trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh và là nội hàm của an ninh quốc gia. Tuy nhiên, trong thời kỳ đó, tác giả Bary Buzan đã đưa ra quan điểm cho rằng an ninh quốc gia không chỉ giới hạn trong nội hàm của ANTT ma cân mở rộng hơn về các lĩnh vực khác liên quan tới con người, tuy nhiên ’Stepka, M. (2022), The Copenhagen School and Beyond.A Closer Look at Securitisation Theory.
In: Identifying Security Logics in the EU Policy Discourse. IMISCOE Research Series.Springer, Cham, https://doi.1007/978-3-030-93035-6 2, truy cap ngay 05/4/2021. Shahar Hameiri, Lee Jones, The Politics and Governance of Non-Traditional Security, International Studies Quarterly, Volume 57, Issue 3, September 2013, Pages 462- 473, https://doi.12014, truy cập ngày 05/4/2021. "ADB Cook, (2017), Non-traditional security and world politics, Issues in 21st Century World Politics, 3nd Edition.
(2016), Non-traditional security concept, issues, and implications on security governance.Georgetown Journal of Asian Affairs, 3(1), 5-13. 13 lại chưa gọi tên được những lĩnh vực đó là ANPTT. Khi nhắc tới người đầu tiên đưa ra quan điểm gián tiếp đầu tiên về ANPTT, tác giả Richard Ullman'" (Đại học Princeton, Hoa Ky) đưa ra trong bài nghiên cứu năm 1983 của ông “Redefining Security”. Theo đó, Ullman cho rang, an ninh quốc gia nên hiểu theo nghĩa rộng hơn so với nội hàm ANTT.
Ullman cũng đưa ra những thách thức phi quân sự quốc gia phải đối mặt như khủng bố quốc tế, tội phạm xuyên quốc gia, an ninh môi trường, di cư bất hợp pháp. Tuy không xây dựng một định nghĩa về ANPTT nhưng quan điểm của Ulman cho thấy sự nhìn nhận về “an ninh phi truyền thống” là một phương diện mới của an ninh quốc gia bên cạnh ANTT. Cùng chung quan điểm nghiên cứu với Ullman có tác giả Mely Caballero Anthony'”, Từ Hoa Bình. Tác gia Saurabh Chaudhuri trong cuốn “Defining non - traditional security threats”'* (Định nghĩa về các mối de dọa ANPTT) đã lý giải về môi đe dọa ANPTT sau Chiến tranh Lạnh với sự tác động của toàn cầu hoá đã mở ra những khía cạnh mới của an ninh đó là việc dam bảo an ninh vượt ra ngoài khuôn khổ nhà nước và an ninh quân sự.
Sự sụp đô mô hình Chủ nghĩa xã hội của Liên Xô và các nước Đông Âu đã khiến cho môi trường quốc tế có sự chuyên đổi kéo theo chiến lược an ninh toàn cầu cũng có sự thay đổi theo hướng chuyền từ trong tâm sức mạnh quân sự (yếu tố quyết định trật tự thé giới trước đây) sang ANPTT liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau bao gồm kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội. Cũng theo tác giả, sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh đã đánh dấu sự thay đổi trong nghiên cứu, phân tích về an ninh thế giới từ khuôn khổ truyền thống sang phi truyền thông. Như vậy, tác gia Saurabh Chaudhuri nhận diện ANPTT khác với ANTT ở tính chất vượt ra ngoải biên giới lãnh thé quốc gia và an ninh quân sự như quan niệm truyền thống trước đây và các thách thức này nỗi lên ké từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc. Cách tiếp cận này cũng tương tự như cách tiếp cận của tác giả Alistair Cook về ANPTT trong bài "Richard Ullman (1983), 'Redefining Security', International Security, Vol.
Ta Ngọc Tan, Phạm Thành Dung, Doan Minh Huấn (đồng chủ biên), An ninh phi truyền thống: Những van dé ly luận va thực tién, Nxb. Ly luận Chính tri, Ha Nội. ‘Saurabh Chaudhuri (2005), Defining non-traditional security _ threats, http://globalindiafoundation.org, truy cap ngay 05/4/2021. 14 viết “Non-traditional Security and World Politics” (ANPTT và chính trị thé giới)”, các tác giả Mely Caballerro Anthony va Alistair D.
