LỜI MỞ ĐẦU Hoạt động tín dụng luôn là hoạt động mang lại thu nhập chính cho các NHTM, đồng thời rủi ro tín dụng vẫn là loại rủi ro chiếm tỷ trọng lớn nhất và mang lại hậu quả nghiêm trọng nhất cho các ngân hàng. Điều này không chỉ đúng trên phương diện lý thuyết mà được minh chứng rõ ràng bằng thực tiễn kinh doanh của các ngân hàng trên thế giới và VN trong thời gian qua. Vì vậy, quản trị rủi ro tín dụng là một vấn đề hết sức thiết yếu, đóng vai trò nền tảng cho sự thành công của các NHTM. Trong hàng loạt các công cụ quản trị rủi ro tín dụng như xây dựng chiến lược, chính sách, các quy trình cấp tín dụng phù hợp, phân cấp thẩm quyền trong hoạt động tín dụng, thực hiện rà soát rủi ro tín dụng, … xếp hạng tín dụng khách hàng đóng một vai trò then chốt, không chỉ là sự quan tâm của các NHTM mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc từ phía các cơ quan giám sát.
Hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng chính là điểm khởi đầu cho việc triển khai và phát triển những ứng dụng xuyên suốt mọi mặt hoạt động tín dụng của ngân hàng, từ các hoạt động quản lý toàn hàng như xây dựng và quản lý danh mục đầu tư, phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng, … đến các hoạt động cụ thể như ra quyết định tín dụng, xác định lãi suất khoản vay, xây dựng chính sách khách hàng, …. Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam là một trong những ngân hàng TMCP đầu tiên xây dựng hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ. Việc củng cố và cải thiện năng lực tài chính, xây dựng mô hình quản trị rủi ro, thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ theo các tiêu chuẩn quốc tế nhằm góp phần tăng hiệu quả kinh doanh, nâng cao giá trị doanh nghiệp là những vấn đề rất quan trọng. 1 2 Với những lý do trên và xuất phát từ thực tiễn hoạt động của VIB, đề tài “Hoàn thiện xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam” đã được lựa chọn để nghiên cứu.
Mục đích nghiên cứu: Từ việc nghiên cứu những vấn đề chung về xếp hạng tín dụng doanh nghiệp, qua phân tích, đánh giá thực trạng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại VIB để đưa ra các giải pháp hoàn thiện xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại VIB, đóng góp vào việc nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động tín dụng tại VIB trong thời gian tới. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: - Đối tượng nghiên cứu của đề tài là xếp hạng tín dụng đối với khách hàng là doanh nghiệp của NHTM. - Phạm vi nghiên cứu của đề tài là xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại VIB, bao gồm hệ thống các chỉ tiêu và thang điểm đánh giá, quy trình xếp hạng tín dụng và ứng dụng kết quả sau xếp hạng. Phương pháp nghiên cứu: Đề tài được thực hiện trên cơ sở kết hợp các phương pháp luận khoa học như phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp thống kê và phương pháp chuyên gia.
Kết cấu của luận văn: Ngoài phần mở đầu, kết luận và mục lục tài liệu tham khảo, kết cấu Luận văn bao gồm 3 chương: Chương 1: Những vấn đề cơ bản về xếp hạng tín dụng doanh nghiệp 2 3 Chương 2: Thực trạng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam Chương 3: Giải pháp hoàn thiện xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam 3 4 CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ XẾP HẠNG TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Hoạt động tín dụng và hệ thống xếp hạng tín dụng của NHTM: 1. Hoạt động tín dụng của NHTM: Trong hoạt động ngân hàng khái niệm tín dụng được hiểu là: quan hệ chuyển giao quyền sử dụng vốn lẫn nhau giữa người cho vay và nguời đi vay trên nguyên tắc có hoàn trả. Quan hệ tín dụng dựa trên nền tảng sự tin tưởng lẫn nhau giữa các chủ thể.
Trong hoạt động của các NHTM, hoạt động tín dụng là một nghiệp vụ truyền thống, nền tảng, chiếm tỉ trọng cao trong cơ cấu tài sản và cơ cấu thu nhập. Hoạt động tín dụng của ngân hàng rất đa dạng về hình thức nhưng nhìn chung cấp tín dụng là việc tổ chức tín dụng thoả thuận để khách hàng sử dụng một khoản tiền với nguyên tắc có hoàn trả bằng các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ khác. Trong phạm vi luận văn này, hoạt động tín dụng theo nghĩa hẹp chỉ bao gồm các hoạt động cho vay của NHTM. Hoạt động tín dụng được thực hiện trên cơ sở có sự tin tưởng, tín nhiệm giữa ngân hàng với khách hàng.
Khách hàng vay vốn của ngân hàng phải đảm bảo nguyên tắc sử dụng vốn vay đúng mục đích đã thoả thuận trong hợp đồng tín dụng; hoàn trả nợ gốc và lãi vốn vay đúng thời hạn đã thoả thuận trong hợp đồng tín dụng. Khi khách hàng vay không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ cam kết theo hợp đồng tín dụng sẽ dẫn đến rủi ro tín dụng cho ngân hàng. 4 5 Theo quan điểm của Uỷ ban Basel về giám sát nghiệp vụ ngân hàng, rủi ro tín dụng được định nghĩa là những rủi ro khi khách hàng vay hay đối tác không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ cam kết theo hợp đồng tín dụng. Đối với hầu hết các ngân hàng, rủi ro tín dụng là rủi ro chủ yếu, thường xuyên có khả năng xảy ra, đe dọa tính bền vững, an toàn của hoạt động tín dụng nên trong quá trình quản trị hoạt động ngân hàng bất kỳ NHTM nào cũng quan tâm đến quản trị rủi ro tín dụng.
Quản trị rủi ro tín dụng nói chung là việc dự đoán trước những rủi ro có thể xảy ra đối với những khoản tín dụng mà ngân hàng cho khách hàng vay và đề ra phương án giảm thiểu những hậu quả mà rủi ro có thể mang đến cho ngân hàng. Cùng với sự phát triển của ngành tài chính ngân hàng trong thời gian qua, các công cụ hỗ trợ quản trị rủi ro tín dụng ngày càng gia tăng về số lượng và tinh vi về chất lượng. Một trong những biện pháp đó là xếp hạng tín dụng, nhằm đưa ra chính sách khách hàng hợp lý, kiểm soát và giảm thiểu rủi ro tín dụng. Hệ thống xếp hạng tín dụng của NHTM: - Định nghĩa: Hệ thống xếp hạng tín dụng của NHTM là tập hợp các chỉ tiêu đánh giá về khả năng và thiện chí trả nợ của khách hàng theo các tiêu thức nhất định.
- Vai trò của hệ thống xếp hạng tín dụng của NHTM: Vai trò quan trọng nhất của hệ thống xếp hạng tín dụng của NHTM là giảm thiểu rủi ro tín dụng, thông qua việc đánh giá khả năng tài chính và phi tài chính của từng khách hàng, từ đó NHTM đưa ra chính sách tín dụng và giới hạn cho vay phù hợp. 5 6 NHTM có thể đánh giá được hiệu quả danh mục cho vay thông qua giám sát sự thay đổi dư nợ và phân loại nợ trong từng nhóm khách hàng đã được xếp hạng, qua đó điều chỉnh danh mục theo hướng ưu tiên nguồn lực vào những nhóm khách hàng an toàn, đảm bảo được nguyên tắc hoạt động tín dụng của NHTM. Hệ thống xếp hạng tín dụng NHTM lượng hóa các rủi ro tín dụng nhằm cung cấp thông tin cho các quy trình quản lý tín dụng sau: Ban hành chính sách tín dụng, quy trình cho vay, giám sát rủi ro danh mục tín dụng, lập báo cáo quản trị rủi ro, Chính sách dự phòng rủi ro tín dụng, xác định vốn an toàn tối thiểu, phân tích hiệu quả sinh lời của danh mục tín dụng, xác định khung lãi suất tiêu chuẩn… Kết quả của xếp hạng tín dụng dùng làm căn cứ để phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng phù hợp với quy định tại điều 7 quyết định 493/2005/QĐ-NHNN và tiến gần tới các chuẩn mực quốc tế hơn. Tóm lại, hệ thống xếp hạng tín dụng là một cấu phần quan trọng và là công cụ đắc lực trong quản trị kinh doanh ngân hàng.
- Cấu trúc của hệ thống xếp hạng tín dụng của NHTM: Các đặc điểm về cấu trúc thiết kế và vận hành của hệ thống xếp hạng tín dụng có thể khác nhau giữa các ngân hàng, như cơ cấu đánh giá, trọng số của các chỉ tiêu, số lượng các mức xếp hạng, ước tính các mức rủi ro giắn liền với các mức xếp hạng, các chính sách khách hàng, chính sách áp dụng cho từng mức xếp hạng. Nhìn chung, khi xây dựng hệ thống xếp hạng tín dụng các ngân hàng đều cân nhắc đến các yếu tố như: chi phí và lợi ích của việc thu thập và đánh giá thông tin, tính nhất quán của các tiêu chí đánh giá, tính hợp lý của các mức xếp hạng tương ứng với các mức rủi ro xác định, các chính sách cụ thể với từng nhóm khách hàng, chiến lược hoạt động kinh doanh của 6 7 ngân hàng và việc ứng dụng kết quả xếp hạng vào hoạt động quản trị ngân hàng. Hệ thống xếp hạng tín dụng của NHTM thường gồm 3 phần: Hệ thống xếp hạng tín dụng đối với khách hàng là doanh nghiệp, hệ thống xếp hạng tín dụng đối với khách hàng là cá nhân và hệ thống xếp hạng tín dụng đối với khách hàng là định chế tài chính. Trong đó, cấu phần hệ thống xếp hạng tín dụng đối với khách hàng là doanh nghiệp đóng vai trò cốt lõi bởi đây là đối tượng khách hàng có tổng dư nợ chiếm tỷ trọng lớn nhất của các NHTM.
Xếp hạng tín dụng doanh nghiệp của NHTM: 1. Khái niệm: Có nhiều khái niệm khác nhau về xếp hạng tín dụng (credit rating). Ở nước ta, thuật ngữ "credit rating" được được dịch với nhiều nghĩa khác nhau như xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp, xếp hạng tín dụng doanh nghiệp, phân loại tín dụng doanh nghiệp, xếp loại doanh nghiệp, phân loại doanh nghiệp. Trong đó, sát nghĩa nhất là xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp, xếp hạng tín dụng doanh nghiệp và phân loại tín dụng doanh nghiệp.
* Theo Standards & Poor, “xếp hạng tín dụng doanh nghiệp” là những ý kiến đánh giá hiện tại về rủi ro tín dụng, chất lượng tín dụng, khả năng và thiện ý của chủ thể đi vay trong việc đáp ứng các nghĩa vụ tài chính một cách đầy đủ và đúng hạn.