Luận văn thạc sĩ xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập chương nitơ photpho nhằm nâng cao năng lực tư duy cho học sinh lớp 11 trung học phổ thông

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập chương nitơ photpho nhằm nâng cao năng lực tư duy cho học sinh, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Huỳnh Thị Minh Nguyệt
• Người hướng dẫn: TS. Phan Đồng Châu Thủy
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế
• Chuyên ngành: Phương pháp dạy học môn Hóa học
• Đề tài: Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập chương Nito - Photpho nhằm nâng cao năng lực tư duy cho học sinh lớp 11 Trung học phổ thông
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ Khoa học Giáo dục theo định hướng ứng dụng
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thừa Thiên Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan Xây dựng bài tập Nito Photpho Lớp 11 55

Việc xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập chương Nito-Photpho nhằm nâng cao năng lực tư duy cho học sinh lớp 11 là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay. Theo GS.TSKH Gerhard De Haan, việc nâng cao năng lực tư duy của học sinh là một trong những hướng đi quan trọng. Nghị quyết Trung ương cũng nhấn mạnh việc đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy học, khắc phục lối truyền thụ một chiều. Bài viết này tập trung vào việc xây dựng và sử dụng bài tập hóa học nâng cao lớp 11 chương Nito-Photpho nhằm phát triển tư duy hóa học cho học sinh, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học.

1.1. Tổng quan về chương Nito Photpho trong chương trình lớp 11

Chương Nito-Photpho trong chương trình hóa học lớp 11 cung cấp những kiến thức cơ bản về tính chất, điều chế, ứng dụng của Nito, Photpho và các hợp chất của chúng. Chương này đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng nền tảng kiến thức hóa học cho học sinh, đồng thời giúp học sinh phát triển tư duy logic, khả năng giải quyết vấn đề và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Chương này bao gồm tính chất hóa học của Nito và Photpho, các phản ứng của Nito, phản ứng của Photpho, các hợp chất quan trọng và chu trình Nito.

1.2. Tầm quan trọng của bài tập Nito Photpho trong việc phát triển tư duy

Bài tập Nito-Photpho lớp 11 không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn là công cụ hiệu quả để phát triển tư duy phân tích, so sánh, tổng hợp và khái quát hóa. Thông qua việc giải các bài tập hóa học nâng cao lớp 11, học sinh có cơ hội vận dụng kiến thức vào các tình huống thực tế, từ đó rèn luyện kỹ năng giải bài tập hóa học, khả năng tư duy hóa học và phát triển các phẩm chất cần thiết của người học sinh năng động, sáng tạo.

II. Thách thức Nâng cao tư duy hóa học lớp 11 52 ký tự

Việc nâng cao năng lực tư duy cho học sinh trong quá trình dạy và học hóa học, đặc biệt là chương Nito-Photpho, gặp nhiều thách thức. Sách giáo khoa và sách bài tập hiện hành chưa thực sự tạo được hứng thú và kích thích tư duy sáng tạo của học sinh. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc vận dụng kiến thức vào giải quyết các bài tập phức tạp và các tình huống thực tế. Do đó, cần có những phương pháp và công cụ dạy học mới, hiệu quả hơn để giúp học sinh vượt qua những khó khăn này.

2.1. Thiếu bài tập vận dụng cao Nito Photpho kích thích tư duy

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt các bài tập vận dụng cao Nito-Photpho, các bài tập tổng hợp Nito-Photpho có khả năng kích thích tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề của học sinh. Các bài tập hiện có thường tập trung vào việc kiểm tra kiến thức cơ bản, ít chú trọng đến việc phát triển khả năng phân tích, đánh giá và tổng hợp thông tin.

2.2. Hạn chế về phương pháp dạy và học truyền thống

Phương pháp dạy và học truyền thống, với việc tập trung vào việc truyền thụ kiến thức một chiều, cũng là một trong những rào cản đối với việc phát triển tư duy cho học sinh. Học sinh ít có cơ hội tham gia vào các hoạt động thực hành, thí nghiệm, thảo luận nhóm, từ đó hạn chế khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế và phát triển các kỹ năng tư duy cần thiết. Theo Huỳnh Minh Nguyệt (2018), cần có phương pháp giảng dạy khơi gợi hứng thú và NL tư duy cho học sinh.

III. Cách xây dựng bài tập Nito Photpho phát triển tư duy 57

Để xây dựng hệ thống bài tập Nito-Photpho hiệu quả, cần tuân thủ một số nguyên tắc và quy trình nhất định. Các bài tập cần được thiết kế sao cho phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh, đồng thời phải đảm bảo tính đa dạng, phong phú, kích thích tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề. Bên cạnh đó, cần chú trọng đến việc kết hợp lý thuyết với thực hành, tạo cơ hội cho học sinh vận dụng kiến thức vào các tình huống thực tế. Điều quan trọng là phương pháp giải bài tập Nito-Photpho cần được hướng dẫn cụ thể.

3.1. Nguyên tắc xây dựng bài tập trắc nghiệm Nito Photpho tư duy

Các bài tập trắc nghiệm Nito-Photpho cần được thiết kế sao cho không chỉ kiểm tra kiến thức mà còn đánh giá khả năng tư duy, phân tích và suy luận của học sinh. Các câu hỏi trắc nghiệm nên có tính phân loại cao, bao gồm cả các câu hỏi dễ, trung bình và khó để phù hợp với trình độ của nhiều đối tượng học sinh. Cần tránh các câu hỏi mang tính chất học thuộc lòng, thay vào đó, tập trung vào các câu hỏi đòi hỏi học sinh phải vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề.

3.2. Yêu cầu đối với bài tập tự luận Nito Photpho phát triển tư duy

Các bài tập tự luận Nito-Photpho cần tạo cơ hội cho học sinh thể hiện khả năng tư duy, phân tích, đánh giá và tổng hợp thông tin. Các bài tập nên có tính mở, khuyến khích học sinh đưa ra các ý kiến, quan điểm cá nhân và bảo vệ quan điểm của mình bằng các luận cứ khoa học. Đồng thời, cần chú trọng đến việc đánh giá khả năng trình bày, diễn đạt ý tưởng của học sinh.

IV. Hướng dẫn sử dụng bài tập Nito Photpho hiệu quả 56

Việc sử dụng hệ thống bài tập Nito-Photpho trong quá trình dạy và học cần được thực hiện một cách khoa học và hợp lý. Giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách tiếp cận bài tập, phân tích đề bài, xác định yêu cầu và lựa chọn phương pháp giải phù hợp. Bên cạnh đó, cần tạo cơ hội cho học sinh trao đổi, thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm giải bài tập với nhau. Quan trọng hơn hết cần bám sát phương pháp giải bài tập Nito-Photpho đã được hướng dẫn.

4.1. Sử dụng bài tập Nito Photpho lớp 11 trong giờ học lý thuyết

Trong giờ học lý thuyết, giáo viên có thể sử dụng các bài tập Nito-Photpho lớp 11 để minh họa các khái niệm, định luật, quy tắc hóa học. Các bài tập nên được lựa chọn sao cho phù hợp với nội dung bài học và trình độ của học sinh. Giáo viên có thể tổ chức các hoạt động như giải bài tập mẫu, thảo luận nhóm, trò chơi hóa học để giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về kiến thức.

4.2. Sử dụng bài tập Nito Photpho lớp 11 trong giờ luyện tập

Trong giờ luyện tập, giáo viên có thể sử dụng các bài tập Nito-Photpho lớp 11 để giúp học sinh củng cố kiến thức và rèn luyện kỹ năng giải bài tập. Các bài tập nên được sắp xếp theo mức độ khó tăng dần để thử thách khả năng của học sinh. Giáo viên có thể tổ chức các hoạt động như làm bài tập cá nhân, làm bài tập theo nhóm, thi giải bài tập để tạo không khí sôi nổi và hứng thú cho học sinh.

V. Ứng dụng Phát triển tư duy Nito Photpho cho học sinh 58

Hệ thống bài tập Nito-Photpho không chỉ là công cụ để kiểm tra kiến thức mà còn là phương tiện để phát triển tư duy cho học sinh. Thông qua việc giải các bài tập, học sinh có cơ hội rèn luyện tư duy phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa, đánh giá và sáng tạo. Các bài tập được thiết kế theo hướng mở, khuyến khích học sinh tự tìm tòi, khám phá, giải quyết vấn đề và vận dụng kiến thức vào thực tế.

5.1. Ứng dụng của Nito và ứng dụng của Photpho trong thực tế

Các bài tập nên liên hệ kiến thức về Nito và Photpho với các ứng dụng thực tế trong đời sống và sản xuất. Ví dụ, các bài tập có thể đề cập đến vai trò của Nito và Photpho trong sản xuất phân bón, thuốc trừ sâu, chất nổ, vật liệu bán dẫn, v.v. Điều này giúp học sinh thấy được tính ứng dụng của kiến thức hóa học và khơi gợi niềm đam mê với môn học.

5.2. Chu trình Nito và ảnh hưởng đến môi trường

Các bài tập có thể đề cập đến chu trình Nito trong tự nhiên và ảnh hưởng của các hoạt động của con người đến chu trình này. Ví dụ, các bài tập có thể đề cập đến việc sử dụng phân bón Nito quá mức gây ô nhiễm môi trường, hiện tượng phú dưỡng hóa nguồn nước, v.v. Điều này giúp học sinh hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường và sử dụng các nguồn tài nguyên một cách bền vững.

VI. Kết luận Bài tập Nito Photpho và tương lai 50 ký tự

Việc xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập Nito-Photpho là một hướng đi đúng đắn trong việc nâng cao chất lượng dạy và học hóa học. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả cao nhất, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên và học sinh, đồng thời cần liên tục cập nhật, đổi mới phương pháp dạy học và nội dung bài tập. Trong tương lai, cần tập trung vào việc xây dựng các bài tập có tính thực tiễn cao, gắn liền với các vấn đề xã hội và môi trường, từ đó giúp học sinh phát triển tư duy phản biện, sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề.

6.1. Đánh giá hiệu quả của hệ thống bài tập hóa học nâng cao

Cần có các nghiên cứu, đánh giá khách quan về hiệu quả của hệ thống bài tập hóa học nâng cao đối với sự phát triển tư duy của học sinh. Các đánh giá nên dựa trên các tiêu chí rõ ràng, khách quan và toàn diện, bao gồm cả kiến thức, kỹ năng, thái độ và phẩm chất của học sinh. Kết quả đánh giá sẽ là cơ sở để điều chỉnh, bổ sung và hoàn thiện hệ thống bài tập.

6.2. Định hướng phát triển bài tập tư duy hóa học lớp 11

Trong tương lai, cần tập trung vào việc phát triển các bài tập tư duy hóa học lớp 11 theo hướng tích hợp liên môn, gắn liền với các vấn đề thực tiễn và sử dụng các công nghệ thông tin và truyền thông để tăng tính tương tác và hấp dẫn cho học sinh. Các bài tập nên khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động nghiên cứu khoa học, giải quyết các vấn đề thực tế và tạo ra các sản phẩm sáng tạo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỀN CỦA ĐÈ TÀI 1.1, LICH SU VAN ĐÈ NGHIÊN CỨU Việc nghiên cứu các vấn để về BTHH từ trước đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả trong vả ngoài nước quan tâm đến như Apkin G. nghiên cửu về phương pháp giải toán. Ở trong nước có GS. TS Nguyễn Ngọc Quang nghiên cứu lý luận về bài toán hóa học; PGS.

TS Nguyễn Xuân Trường, PGS. TS Lê Xuân Thọ, TS Cao Cự Giác, PGS. TS Đào Hữu Vinh và nhiều tác giá khác đều quan tâm đến nội dung vả phương pháp giải toán. nhiên, việc nghiên cứu bài toán hóa học có nhiễu cách giải còn khá mới mẻ, chỉ một số ít tác giả nghiên cứu như: PGS, TS Nguyễn Xuân Trường, TS Cao Cự Giác, Vũ Khắc Ngọc, Lê Phạm Thành.

Xu hướng hiện nay của lý luận dạy học là đặc biệt chú trong dén hoạt động, và vai trở của HS trong quá trình dạy học, đồi hỏi HS phải làm việc tích cực, tự lực. Đi theo hướng này có các công trình nghiên cứu sau: ~ "Phát triển NL nhận thức và tư duy cho HS trung học phỏ thông qua bài tập. hóa học”, Luận án tiến sĩ của tác giả Lê Văn Dũng năm 2001. ~ “Phát triển tư duy cho HS qua hệ thống câu hỏi và bài tập hóa học các nguyên tổ phi kim ở trường THPT”, Luận văn Thạc sĩ của tác giả Ngõ Đức Thức, 'ĐHSP Huế, năm 2002.

~ "Tuyển chọn và xây dựng hệ thống bải tập nhằm phát triển tư duy cho HS trong dạy học phẩn hóa học vô cơ lớp 12 nâng cao ở trường trung học phổ thông”, Luận văn Thạc sĩ của tác giả Võ Chánh Hoài, ĐHSP Huế, năm 2008. ~ *Phát triển NL tư duy cho HS qua bài tập hóa học ở trường Trung học phổ thông”, Luận văn Thạc sĩ của tác giả Nguyễn Văn Quyết, DHSP Huế, năm 2009. tuyển chọn - xây dựng, sử dụng hệ thông thí nghiệm hóa học, bài tập thực nghiệm nhằm kích thích hứng thú học tập và phát triển tư duy cho HS qua dạy học chương oxi - lưu huỳnh và chương nitơ - photpho”, Luận văn Thạc sĩ của tác giả Nguyễn Hạnh Duyên Anh, ĐHSP Huế, năm 2012. ~ Lê Minh Thông: “Xác định hệ thống các NI học tập cơ bản trong dạy học hóa học ở trường THPT chuyên”, Tạp chí Khoa học, Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, số 59/2014.

Nhìn chung, vấn đề về phát triển NL tư duy cho HS là để tài đã có nhiều nghiên cứu, các kết quả nghiên cứu đều đánh giá cao việc phát triển tư duy trong. các chương trình học phô thông, cung cấp những cơ sở lý luận hỗ trợ mở rộng, nghiên cứu. Các kết quả nghiên cứu của các công trình trên đều thể hiện mỗi quan hệ giữa phát triển tư duy và HTBT, HTBT được xây dựng va sử dụng một cách hợp lý sẽ giúp phát triển NL tư duy của HS. Đó cũng là mục tiêu hướng đến cúa để tải nghiên cứu của chúng tôi.

NẴNG LỰC TƯ DUY CỦA HỌC SINH 1. Nẵng lực Theo Từ điển Hán Việt của GS. Nguyễn Lân, “Năng lực là khả năng đảm nhận công việc và thực hiện tốt công việc đỏ nhờ có phẩm chất đạo đức và trình độ chuyên môn” [58] “Theo tác giả Weinert (2001) định nghĩa “Năng lực là nhũng khả năng, kỹ xảo học được sẵn có của cá thể nhằm giải quyết các tình huống xác định, cũng như sẵn sàng về động cơ, xã hội và khả năng vận dụng các cách giải quyết vấn đề một cách có trách nhiệm vả hiệu quả trong những tinh huồng linh hoạt” [63]. “Theo tác giả Quếbec - Ministere de I’Education, (2004) “Năng lực là khả năng vận dụng những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm, thái độ và hứng thú để hành động.

một cách phủ hợp và có hiệu quả trong các tình huống đa dạng của cuộc sống” [63] Thuật ngữ NL được sử đụng ở đây tương ứng với thuật ngữ “competency” trong tiếng Anh (competency duge hiéu la NL hành động hay còn gọi là NL thực hiện), theo dé NL la kha năng huy động hỗn hợp các kiến thức kỹ năng và các thuộc tính cá nhân khác như: hứng thú, èm tin, ý chí,. để thực hiện thành công một loại công việc nào trong một số b cảnh nhất định [26] Sự hình thành và phát triển NL là một vấn đề phức tạp, tuân theo quy luật chung của sự phát triển nhân cách. Tâm lý học cho rằng: Con người mới sinh ra chưa có NL. Chính trong quả trình học tập, lao động.con người mới hình thảnh vả phát triển của con người.

Quá trình đó chịu sự tác động của nhiều yếu tổ: Yếu tố sinh học: vai trò của đi truyền trong sự hình thành NL lực; Yếu tố hoạt động của. chủ thể; Yếu tố môi trường xã hội; Vai trò của giáo dục trong việc hình thành các NL. Tir dé, NL HS được hiểu là NL của HS tích lũy trong quá trình tiếp nhân giáng dạy ở trường, hình thành những phẩm chất cá nhân, tích lũy kinh nghiệm từ giải quyết các vấn đề trong phạm vi bài học, dần dẫn hình thành thói quen vả hoàn thiện nhân cách để giải quyết các vấn để trong xã hội vả cuộc sống. “Cho nên, ngoài các hoạt động trên lớp, hoạt động ngoại khóa, cách HS tư duy giải BT, đối mặt với các vấn đẻ liên quan đến kiến thức, vận dụng linh hoạt những gỉ đã được học để đạt được kết quả chính xác của để bài toán cũng là một phân để HS hình thành NL cá nhân.

Năng lực học sinh “Theo Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ Giáo due và Dao tạo [10], quan điểm mục tiêu xây dựng chương trình giáo dục phổ thông phải bảo dam phát triển phẩm chất và NL người học với những kiến thức cơ bản, thiết thực, hiện đại; thông qua các phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục phát huy tinh chủ động và tiềm năng của mỗi HS, các phương pháp kiểm tra, đánh giá phủ hợp với mục tiêu. giáo dục và phương pháp giáo dục dé dat được mục tiêu đó. NL HS mà chương trình nhắc đến được hiểu là những NI. ẳn thiết đối với người lao động, ý thức và nhân cách công dân; khả năng tự học và ý thức học tập suốt đời; khả năng lựa chọn nghề nghiệp phủ hợp với NL và sở thích, điều kiện và.

hoàn cảnh của bản thân để tiếp tục học lên, học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống. lao động; khả năng thích ứng với những đổi thay trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp mới. Vi thé trong chương trình giáo dục phổ thông hình thành và phát triển cho. HS những phẩm chất vả NL cốt lõi cho HS phải được chú trọng trong từng môn học cụ thể, hải hỏa và đảm bảo hỗ trợ phát triển NLL cá nhân, hoàn thiện phẩm chất va chuyên môn để phục vụ mục tiêu cuộc sống.

Bên cạnh NL cốt lõi, chương trình giáo dục phổ thông còn góp phần phát hiện, bồi dưỡng NL đặc biệt (năng khiếu) của HS. Sau đây là bảng tóm tắt các biểu hiện NL của HS 14 Cie NL chung NL tự chủ và tự học Tự lực, tự khẳng định và bảo vệ quyên, nhu cầu chính đáng; Tự kiểm soát tình cảm, thái độ, hành vi của mình; Tự định hướng nghé nghi ép; Tu hoc, tự hoàn thiện. NL giao tiếp và hợp tác [ Xác định mục đích, nội dung, phương tiện và thái độ giao tiếp; Thiết lập, phát triển các quan hệ xã hội; điều chỉnh và hoá giải các mâu thuẫn; Xác định mục đích và phương thức hợp tác; Xác định trách nhiệm. và hoạt động của bản thân; Xác định nhu cầu vả khả năng của người hợp tác; Tổ chức vả thuyết phục người khác; Đánh giá hoạt động hợp tác.

NH giải quyết vẫn đề và Nhận ra ý tưởng mới; Phát hiện và làm rõ vẫn đề, sáng tạo Hình thành và triển khai ý tưởng mới; Để xuất, lựa chọn giải pháp; Thực hiện vả đánh giá giải pháp giải quyết vấn đẻ; Tư duy độc lập. Các NL chuyên môn NL ngôn ngữ. Sử dụng tiếng Việt; Sử dụng ngoại ngữ. NI tính toán Tiiễu biết Kign thức toán học phô thông, cơ bản; Biết cách vận dụng các thao tác tư duy, suy luận; tỉnh toán, ước lượng, sử dụng các công cụ tỉnh toán và dụng cụ đo.; đọc hiểu, diễn giải, phân tích, đánh giá tình huồng có ý nghĩa toán học.

NI tìm hiểu tự nhiên. Higu biết kiển thức khoa học; Tìm tồi và khám phá thế giới tự nhiên; Vận dụng kiến thức vào thực tiễn, ứng xử với tự nhiên phù hợp với yêu câu phát triển bên vững và bảo vệ môi trường. NL tìm hiểu xã hội Nim được những trí thức cơ bản về doi tượng của các khoa học xã hội; Hiểu và vận dụng được những. cách tiếp cân và phương pháp nghiên cứu cơ bản của khoa học xã hội; Nắm được những tri thức cơ bản về xã hội loài người; Vận dụng được những trì thức về xã hội và văn hóa vào cuộc sống.

NL công nghệ "Thiết kế, Sử dụng; Giao tiếp; Đánh giá NL tin học Sử dụng và quan lý các phương tiện, công cụ, các hệ: thống tự động hóa cúa công nghệ thông tin vả truyền thông; Hiểu biết và ứng xử phủ hợp chuẩn mực đạo. đức, văn hóa và pháp luật trong xã hội thông tỉn và nên kinh tế tri thức; Nhận biết và giải quyết vấn đề trong môi trường xã hội và nền kinh tế tri thức; Học tập, tự học với sự hỗ trợ của các hệ thống ứng dụng. công nghệ thông tin và truyền thông; Giao tiếp, hỏa nhập, hợp tác phủ hợp với thời đại xã hội thông tin và nền kinh tế trì thức. NL thé chat Sống thích ứng và hài hòa với môi trường; Nhận biết và có các kỹ năng vận động cơ bản trong cuộc sống; Nhận biết và hình thành các tổ chất thể lực cơ bản trong cuộc sống; Nhận biết vả tham gia hoạt động.

thể dục thể thao; Đánh giá hoạt động vận động. NL thâm mỹ Nhận biết các yêu tô thâm mỹ; Phân tích, đánh giá các yếu tổ thắm mỹ; Tái hiệt các yêu tố thấm mỹ. Kh: iệm “Tư duy là phạm trù triết học dùng để chí những hoạt động của tinh L đem những cảm giác của người ta sửa đổi và cải tạo thế giới thông qua hoạt động vật chat, lảm cho người ta có nhận thức đúng đắn về sự vật và ứng xử tích cực với nó. Theo Từ điển Bách khoa toàn thư Việt Nam: Tư duy là sản phẩm cao nhất của vật chất được tổ chức một cách đặc biệt ~ bộ não con người.

Từ duy phân ánh tích cực hiện thực khách quan dưới dạng các khái niệm, sự phán đoán, lý luận v.