Tính Toán Vị Trí và Dung Lượng Bù Tối Ưu Trong Lưới Điện Phân Phối Trung Áp Bắc Kạn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tính toán vị trí và dung lượng bù tối ưu trong lưới điện phân phối trung áp bắc kạn xét đến đồ thị, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Văn Viên
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Văn Thắng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kỹ thuật điện
• Đề tài: Tính Toán Vị Trí và Dung Lượng Bù Tối Ưu Trong Lưới Điện Phân Phối Trung Áp Bắc Kạn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tính Toán Vị Trí Bù Tối Ưu Tại Bắc Kạn

Bài toán tính toán vị trí bù tối ưu và dung lượng bù tối ưu trong lưới điện phân phối trung áp (LĐPPTA) tại Bắc Kạn là một vấn đề cấp thiết. Lưới điện phân phối, đặc biệt là LĐPPTA, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp điện năng đến trực tiếp người tiêu dùng. Tuy nhiên, do đặc điểm xây dựng và phát triển qua nhiều giai đoạn, LĐPPTA thường tồn tại nhiều bất cập như tổn thất điện áp, tổn thất công suất và tổn thất điện năng lớn. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng điện và hiệu quả truyền tải. Việc tối ưu hóa lưới điện thông qua bù công suất phản kháng là một giải pháp hiệu quả đã được quan tâm và áp dụng rộng rãi.

1.1. Giới Thiệu Chung Về Lưới Điện Phân Phối Trung Áp

Lưới điện phân phối trung áp (LĐPPTA) là hạ tầng then chốt trong hệ thống điện, đảm nhận vai trò vận chuyển điện năng từ các trạm trung gian hoặc nhà máy điện đến các hộ tiêu thụ. LĐPPTA có các cấp điện áp phổ biến như 6kV, 10kV, 22kV và 35kV. Lưới điện này có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng điện áp cho các phụ tải, đồng thời ảnh hưởng lớn đến độ tin cậy cung cấp điện. Theo thống kê, phần lớn sự cố và ngừng điện kế hoạch xảy ra trên lưới phân phối, gây ảnh hưởng không nhỏ đến sinh hoạt và hoạt động kinh tế - xã hội.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Bù Công Suất Phản Kháng

Bù công suất phản kháng (CSPK) là một giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động của LĐPPTA. Việc bù CSPK giúp giảm tổn thất điện năng, cải thiện điện áp và nâng cao chất lượng điện. Giải pháp này đã được quan tâm và thực hiện rộng rãi. Tuy nhiên, việc xác định vị trí bù tối ưu và dung lượng bù tối ưu là một bài toán phức tạp, đòi hỏi các phương pháp tính toán chính xác và phù hợp với đặc điểm của từng lưới điện cụ thể.

II. Thách Thức Trong Tính Toán Bù Tối Ưu Lưới Điện Bắc Kạn

Việc tính toán vị trí và dung lượng bù tối ưu trong lưới điện phân phối trung áp Bắc Kạn đối mặt với nhiều thách thức. Các phương pháp truyền thống thường dựa trên công suất cực đại và hệ số công suất cosφ, dẫn đến sai số lớn khi phụ tải thay đổi. Hơn nữa, việc đảm bảo độ lệch điện áp các nút trong mọi trạng thái vận hành (cao điểm, thấp điểm) là một yêu cầu khắt khe. Sự phức tạp của lưới điện, sự biến động của phụ tải và yêu cầu về độ chính xác cao đòi hỏi các phương pháp tính toán tiên tiến và công cụ mô phỏng mạnh mẽ.

2.1. Hạn Chế Của Các Phương Pháp Tính Toán Truyền Thống

Các phương pháp tính toán bù truyền thống thường dựa trên công suất cực đại và hệ số công suất cosφ. Phương pháp này có thể không đảm bảo độ lệch điện áp các nút khi phụ tải thay đổi lớn ở giá trị cực đại hay cực tiểu (trong giờ cao điểm hoặc thấp điểm). Điều này dẫn đến việc lựa chọn vị trí và dung lượng bù không tối ưu, ảnh hưởng đến hiệu quả giảm tổn thất và cải thiện chất lượng điện.

2.2. Yêu Cầu Về Độ Chính Xác Và Tin Cậy Của Kết Quả Tính Toán

Việc tính toán vị trí và dung lượng bù tối ưu đòi hỏi độ chính xác và tin cậy cao. Kết quả tính toán phải đảm bảo các thông số chế độ của lưới điện trong mọi trạng thái vận hành, đồng thời đáp ứng yêu cầu về độ lệch điện áp cho phép. Điều này đòi hỏi việc sử dụng các phương pháp tính toán tiên tiến, các công cụ mô phỏng mạnh mẽ và xét đến sự thay đổi của phụ tải theo thời gian.

2.3. Sự Phức Tạp Của Lưới Điện Phân Phối Thực Tế

Lưới điện phân phối thực tế thường có cấu trúc phức tạp, với nhiều cấp điện áp, nhiều chủng loại dây dẫn và chiều dài truyền tải lớn. Điều này gây khó khăn cho việc mô hình hóa và tính toán. Hơn nữa, sự phân bố không đều của phụ tải và sự biến động của chúng theo thời gian cũng làm tăng thêm độ phức tạp của bài toán.

III. Phương Pháp Tính Toán Vị Trí Dung Lượng Bù Tối Ưu

Để giải quyết các thách thức trên, cần áp dụng các phương pháp tính toán tiên tiến, xét đến đồng thời nhiều thông số của LĐPPTA. Các phương pháp tối ưu hóa như thuật toán di truyền (GA), thuật toán PSO (Particle Swarm Optimization) hoặc các phương pháp metaheuristic khác có thể được sử dụng để tìm kiếm vị trí bù tối ưu và dung lượng bù tối ưu. Việc sử dụng các ngôn ngữ lập trình như GAMS (General Algebraic Modeling System) và các phần mềm mô phỏng lưới điện như ETAP, DigSilent PowerFactory hoặc PSS/E giúp tăng độ chính xác và tin cậy của kết quả tính toán.

3.1. Ứng Dụng Thuật Toán Tối Ưu Hóa Trong Bài Toán Bù

Các thuật toán tối ưu hóa như thuật toán di truyền (GA), thuật toán PSO (Particle Swarm Optimization) hoặc các phương pháp metaheuristic khác có thể được sử dụng để tìm kiếm vị trí bù tối ưu và dung lượng bù tối ưu. Các thuật toán này cho phép xét đến đồng thời nhiều thông số của LĐPPTA, đồng thời tìm kiếm giải pháp tối ưu trong không gian nghiệm lớn.

3.2. Sử Dụng Phần Mềm Mô Phỏng Lưới Điện Chuyên Dụng

Việc sử dụng các phần mềm mô phỏng lưới điện như ETAP, DigSilent PowerFactory hoặc PSS/E giúp tăng độ chính xác và tin cậy của kết quả tính toán. Các phần mềm này cho phép mô hình hóa chi tiết LĐPPTA, thực hiện các tính toán phân bố công suất và đánh giá ảnh hưởng của việc bù CSPK đến các thông số chế độ của lưới điện.

3.3. Xây Dựng Mô Hình Toán Học Phù Hợp

Để áp dụng các phương pháp tối ưu hóa, cần xây dựng mô hình toán học phù hợp, mô tả chính xác các đặc tính của LĐPPTA và các ràng buộc của bài toán. Mô hình toán học cần bao gồm các thông số của lưới điện, các thông số của thiết bị bù, các ràng buộc về điện áp, dòng điện và công suất, cũng như hàm mục tiêu cần tối ưu hóa (ví dụ: giảm tổn thất điện năng).

IV. Ứng Dụng Thực Tế Tính Toán Bù Tối Ưu Tại Chợ Đồn Bắc Kạn

Nghiên cứu áp dụng các phương pháp trên cho lưới điện phân phối trung áp tại huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn. Việc khảo sát hiện trạng lưới điện, thu thập dữ liệu về phụ tải, thông số đường dây và các thiết bị hiện có là bước quan trọng. Sau đó, xây dựng mô hình toán và chương trình tính toán bằng ngôn ngữ lập trình GAMS. Kết quả tính toán sẽ cho phép xác định vị trí bù tối ưu và dung lượng bù tối ưu cho LĐPPTA Chợ Đồn, đồng thời đánh giá hiệu quả của phương pháp bù hiện tại và đề xuất các giải pháp cải thiện.

4.1. Khảo Sát Và Thu Thập Dữ Liệu Lưới Điện Chợ Đồn

Để áp dụng các phương pháp tính toán, cần tiến hành khảo sát và thu thập dữ liệu chi tiết về lưới điện phân phối trung áp tại huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn. Dữ liệu cần thu thập bao gồm sơ đồ lưới điện, thông số đường dây, thông số máy biến áp, thông số phụ tải, thông số các thiết bị bù hiện có và đồ thị phụ tải ngày điển hình của các mùa trong năm.

4.2. Xây Dựng Mô Hình Toán Và Chương Trình Tính Toán

Dựa trên dữ liệu thu thập được, xây dựng mô hình toán học phù hợp và lập trình chương trình tính toán bằng ngôn ngữ GAMS. Chương trình tính toán cần có khả năng thực hiện các tính toán phân bố công suất, đánh giá ảnh hưởng của việc bù CSPK và tìm kiếm vị trí bù tối ưu và dung lượng bù tối ưu bằng các thuật toán tối ưu hóa.

4.3. Đánh Giá Hiệu Quả Và Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Sau khi có kết quả tính toán, cần đánh giá hiệu quả của phương pháp bù hiện tại và so sánh với kết quả tính toán vị trí bù tối ưu và dung lượng bù tối ưu. Dựa trên kết quả đánh giá, đề xuất các giải pháp cải thiện, bao gồm việc thay đổi vị trí và dung lượng bù, sử dụng các thiết bị bù tiên tiến hơn hoặc áp dụng các phương pháp điều khiển bù thông minh.

V. Kết Luận Và Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Về Bù Tối Ưu

Nghiên cứu về tính toán vị trí và dung lượng bù tối ưu trong lưới điện phân phối trung áp là một lĩnh vực quan trọng, có ý nghĩa thực tiễn lớn trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của lưới điện. Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng kế hoạch đầu tư thiết bị bù và vận hành lưới điện đảm bảo chất lượng điện năng, an toàn, tin cậy và có hiệu quả cao. Hướng phát triển của nghiên cứu này là tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ năng lượng và lưới điện thông minh vào bài toán tối ưu hóa.

5.1. Tổng Kết Các Kết Quả Nghiên Cứu Chính

Nghiên cứu đã trình bày các phương pháp tính toán vị trí và dung lượng bù tối ưu trong lưới điện phân phối trung áp, đồng thời áp dụng các phương pháp này cho lưới điện thực tế tại huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các phương pháp tối ưu hóa có thể giúp giảm tổn thất điện năng, cải thiện điện áp và nâng cao chất lượng điện.

5.2. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo (điện mặt trời, điện gió), hệ thống lưu trữ năng lượng và lưới điện thông minh vào bài toán tối ưu hóa. Ngoài ra, cần nghiên cứu các phương pháp điều khiển bù thông minh, cho phép điều chỉnh vị trí và dung lượng bù theo thời gian thực, đáp ứng sự thay đổi của phụ tải và các điều kiện vận hành của lưới điện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1, Equation Chapter 1 Section 1 1.1 Lưới điện phân phối trung áp 1.1 Định nghĩa lưới điện phân phối trung áp Lưới điện phân phối trung áp (LĐPPTA) là một phần của hệ thống điện, làm nhiệm vụ phân phối điện năng từ các trạm trung gian, các trạm khu vực hay thanh cái của nhà máy điện cấp điện cho phụ tải. LĐPPTA là khâu cuối cùng của hệ thống điện đưa điện năng trực tiếp đến người tiêu dùng [1][8]. Tính đến nay lưới điện trung áp đã trải khắp các xã trên đất nước, tuy nhiên còn một số thôn, bản vẫn chưa được dùng điện lưới quốc gia mà họ vẫn phải dùng điện từ các thuỷ điện nhỏ hoặc máy phát điện diesel.2 Đặc điểm của lưới điện phân phối trung áp LĐPPTA được phân bố trên diện rộng, thường vận hành không đối xứng và có tổn thất lớn. Qua nghiên cứu cho thấy tổn thất thấp nhất trên LĐPPTA vào khoảng 4% [8][12].

Vấn đề tổn thất trên LĐPPTA liên quan chặt chẽ đến các vấn đề kỹ thuật của lưới điện từ giai đoạn thiết kế đến vận hành. Do đó, trên cơ sở các số liệu về tổn thất có thể đánh giá sơ bộ chất lượng vận hành của LĐPPTA. Trong những năm gần đây, LĐPPTA của nước ta phát triển mạnh, các Công ty Điện lực cũng được phân cấp mạnh mẽ về quản lý. Vì vậy, chất lượng vận hành của LĐPPTA được câng cao rõ rệt, tỷ lệ tổn thất điện năng giảm mạnh song vẫn còn rất khiêm tốn.

Phân loại lưới điện trung áp Lưới điện trung áp chủ yếu ở các cấp điện áp 6kV, 10kV, 22kV, 35kV phân phối điện cho các trạm biến áp trung áp/hạ áp và các phụ tải cấp điện áp trung áp [1][8]. Phân loại LĐPPTA trung áp theo 3 dạng: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn - Theo đối tượng và địa bàn phục vụ, có 3 loại: + Lưới phân phối thành phố; + Lưới phân phối nông thôn; + Lưới phân phối xí nghiệp. - Theo thiết bị dẫn điện: + Lưới phân phối trên không; + Lưới phân phối cáp ngầm. - Theo cấu trúc hình dáng: + Lưới hở (hình tia) có phân đoạn và không phân đoạn.

+ Lưới kín vận hành hở; + Sơ đồ hình lưới; Vai trò của lưới điện trung áp LĐPPTA làm nhiệm vụ phân phối điện năng từ các trạm trung gian, trạm khu vực hay thanh cái của các nhà máy điện cho các phụ tải điện. LĐPPTA được xây dựng, lắp đặt phải đảm bảo nhận điện năng từ một hay nhiều nguồn cung cấp và phân phối đến các hộ tiêu thụ điện. Đảm bảo cung cấp điện tiêu thụ sao cho ít gây ra mất điện nhất, đảm bảo cho nhu cầu phát triển của phụ tải. Đảm bảo chất lượng điện năng cao nhất về ổn định tần số và ổn định điện áp trong giới hạn cho phép.

LĐPPTA trung áp có tầm quan trọng đặc biệt đối với hệ thống điện: - Trực tiếp đảm bảo chất lượng điện áp cho phụ tải. - Giữ vai trò rất quan trọng trong đảm bảo độ tin cậy cung cấp điện cho phụ tải. Có đến 98% điện năng bị mất là do sự cố và ngừng điện kế hoạch lưới phân phối. Mỗi sự cố trên LĐPPTA trung áp đều có ảnh Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn hưởng rất lớn đến sinh hoạt của nhân dân và các hoạt động kinh tế, xã hội.

- Sử dụng tỷ lệ vốn rất lớn: khoảng 50% vốn cho hệ thống điện (35% cho nguồn điện, 15% cho lưới hệ thống và lưới truyền tải). - Tỷ lệ tổn thất điện năng rất lớn: khoảng 40-50% tổn thất điện năng xảy ra trên LĐPPTA. Và tổn thất kinh doanh cũng chỉ xảy ra này. - LĐPPTA gần với người dùng điện, do đó vấn đề an toàn điện cũng là rất quan trọng.

Các phần tử chính của lưới điện trung áp Các phần tử chủ yếu trong LĐPPTA bao gồm [8][12]: - MBA trung gian và MBA phân phối. - Thiết bị dẫn điện: Đường dây tải điện. - Thiết bị đóng cắt và bảo vệ: Máy cắt, dao cách ly, cầu chì, chống sét van, áp tô mát, hệ thống bảo vệ rơ le, giảm dòng ngắn mạch. - Thiết bị điều chỉnh điện áp: Thiết bị điều áp dưới tải, thiết bị thay đổi đầu phân áp ngoài tải, tụ bù ngang, tụ bù dọc, thiết bị đối xứng hóa, thiết bị lọc sóng hài bậc cao.

- Thiết bị đo lường: Công tơ đo điện năng tác dụng, điện năng phản kháng, đồng hồ đo điện áp và dòng điện, thiết bị truyền thông tin đo lường. - Thiết bị giảm tổn thất điện năng: Tụ bù. - Thiết bị nâng cao độ tin cậy: Thiết bị tự động đóng lại, thiết bị tự đóng nguồn dự trữ, máy cắt hoặc dao cách ly phân đoạn, các khớp nối dễ tháo trên đường dây, kháng điện hạn chế ngắn mạch,. - Thiết bị điều khiển từ xa hoặc tự động: Máy tính điện tử, thiết bị đo xa, thiết bị truyền, thu và xử lý thông tin, thiết bị điều khiển xa, thiết bị thực hiện,.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Mỗi phần tử trên lưới điện đều có các thông số đặc trưng (công suất, điện áp định mức, tiết diện dây dẫn, điện kháng, điện dung, dòng điện cho phép, tần số định mức, khả năng đóng cắt .) được chọn trên cơ sở tính toán kỹ thuật. Những phần tử có dòng công suất đi qua (MBA, dây dẫn, thiết bị đóng cắt, máy biến dòng, tụ bù .) thì thông số của chúng ảnh hưởng trực tiếp đến thông số chế độ (điện áp, dòng điện, công suất) nên được dùng để tính toán chế độ làm việc của LĐPPTA. Nói chung, các phần tử chỉ có 2 trạng thái: Làm việc và không làm việc. Một số ít phần tử có nhiều trạng thái như: Hệ thống điều áp, tụ bù có điều khiển, mỗi trạng thái ứng với một khả năng làm việc.

Một số phần tử có thể thay đổi trạng thái trong khi mang điện (dưới tải) như: Máy cắt, áp tô mát, các thiết bị điều chỉnh dưới tải. Một số khác có thể thay đổi khi cắt điện như: Dao cách ly, đầu phân áp cố định. MBA và đường dây nhờ các máy cắt có thể thay đổi trạng thái dưới tải. Nhờ các thiết bị phân đoạn, đường dây tải điện được chia thành nhiều phần tử của hệ thống điện.

Không phải lúc nào các phần tử của lưới phân phối cũng tham gia vận hành, một số phần tử có thể nghỉ vì lý do sự cố hoặc lý do kỹ thuật, kinh tế khác. Ví dụ tụ bù có thể bị cắt lúc phụ tải thấp để giữ điện áp, một số phần tử của lưới không làm việc để LĐPPTA vận hành hở theo điều kiện tổn thất công suất nhỏ nhất. Cấu trúc của lưới điện trung áp Cấu trúc của LĐPPTA bao gồm cấu trúc tổng thể và cấu trúc vận hành [8][12]. - Cấu trúc tổng thể: Là cấu trúc bao gồm tất cả các phần tử và sơ đồ lưới đầy đủ.

Muốn lưới điện có độ tin cậy cung cấp điện cao thì cấu trúc tổng thể phải là cấu trúc thừa. Thừa về số phần tử, về khả năng tải của các phần tử, thừa về khả năng lập sơ đồ. Ngoài ra trong vận Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn hành còn phải dự trữ các thiết bị thay thế và vật liệu để sửa chữa. Trong một chế độ vận hành nhất định chỉ cần một phần của cấu trúc tổng thể là đủ đáp ứng nhu cầu, đa phần đó là cấu trúc vận hành.

- Cấu trúc vận hành: Là một phần của cấu trúc tổng thể, có thể là một hay một vài phần tử của cấu trúc tổng thể và gọi đó là một trạng thái của lưới điện. Cấu trúc vận hành bình thường gồm các phần tử và các sơ đồ vận hành do người vận hành lựa chọn. Có thể có nhiều cấu trúc vận hành thỏa mãn điều kiện kỹ thuật, người ta phải chọn cấu trúc vận hành tối ưu theo điều kiện kinh tế nhất (tổn thất nhỏ nhất). Khi xảy ra sự cố, một phần tử đang tham gia vận hành bị hỏng thì cấu trúc vận hành bị rối loạn, người ta phải nhanh chóng chuyển qua cấu trúc vận hành sự cố bằng cách thay đổi các trạng thái phần tử cần thiết.

Cấu trúc vận hành sự cố có chất lượng vận hành thấp hơn so với cấu trúc vận hành bình thường. Trong chế độ vận hành sau sự cố có thể xảy ra mất điện phụ tải. Cấu trúc vận hành sự cố chọn theo độ an toàn cao và khả năng thao tác thuận lợi. Ngoài ra, cấu trúc LĐPPTA còn có thể có các dạng như: - Cấu trúc tĩnh: Với cấu trúc này LĐPPTA không thể thay đổi sơ đồ vận hành.

Khi cần bảo dưỡng hay sự cố thì toàn bộ hoặc một phần LĐPPTA phải ngừng cung cấp điện. Cấu trúc dạng này chính là LĐPPTA hình tia không phân đoạn và hình tia phân đoạn bằng dao cách ly hoặc máy cắt. - Cấu trúc động không hoàn toàn: Trong cấu trúc này, LĐPPTA có thể thay đổi sơ đồ vận hành ngoài tải, tức là khi đó LĐPPTA được cắt điện để thao tác. Đó là lưới điện trung áp có cấu trúc kín vận hành hở.

- Cấu trúc động hoàn toàn: Đối với cấu trúc dạng này, LĐPPTA có thể thay đổi sơ đồ vận hành ngay cả khi lưới đang trong trạng thái làm việc. Cấu trúc động được áp dụng là do nhu cầu ngày càng cao về độ tin cậy cung cấp điện. Ngoài ra cấu trúc động cho phép vận hành kinh Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn tế LĐPPTA, trong đó cấu trúc động không hoàn toàn và cấu trúc động hoàn toàn mức thấp cho phép vận hành kinh tế lưới điện theo mùa, khi đồ thị phụ tải thay đổi đáng kể. Cấu trúc động ở mức cao cho phép vận hành lưới điện trong thời gian thực.

LĐPPTA trong cấu trúc này phải được thiết kế sao cho có thể vận hành kín trong thời gian ngắn để thao tác sơ đồ. Một số dạng sơ đồ cấu trúc LĐPPTA: - Lưới hình tia: Lưới này có ưu điểm là rẻ tiền nhưng độ tin cậy rất thấp như Hình 1. - Lưới hình tia phân đoạn: Độ tin cậy cao hơn. Phân đoạn lưới phía nguồn có độ tin cậy cao do sự cố hay dừng điện công tác các đoạn lưới phía sau, vì nó ảnh hưởng ít đến các phân đoạn trước (Hình 1.

MC ĐD Nguồn P1 P2 P3 P4 P… Pn Hình 1.1: Sơ đồ lưới phân phối hình tia. MC ĐD TBPĐ Nguồn P1 P2 P3 P4 P… Pn Hình 1.2: Sơ đồ lưới phân phối hình tia có phân đoạn.