Thực trạng cong vẹo cột sống ở học sinh tiểu học dân tộc khmer và hiệu quả giải pháp can thiệp tại một số tỉnh đồng bằng sông cửu long

Nghiên cứu thực trạng cong vẹo cột sống ở học sinh tiểu học Khmer tại ĐBSCL. Đánh giá hiệu quả các giải pháp can thiệp, phòng ngừa bệnh hiệu quả.

• Tác giả: Phạm Thanh Vũ
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Thùy Dương
• Trường học: Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương
• Chuyên ngành: Y học Dự phòng
• Đề tài: Thực trạng cong vẹo cột sống ở học sinh tiểu học dân tộc Khmer và hiệu quả giải pháp can thiệp tại một số tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ Y học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Khái niệm, phân loại và chẩn đoán cong vẹo cột sống ở trẻ em
• 1.2. Sơ lược giải phẫu, sinh lý cột sống
• 1.3. Khái niệm, phân loại cong vẹo cột sống ở học sinh
• 1.4. Chẩn đoán cong vẹo cột sống ở trẻ em
• 1.5. Thực trạng và một số yếu tố liên quan đến cong vẹo cột sống ở trẻ em qua một số nghiên cứu trên thế giới và tại Việt Nam
• 1.5.1. Trên thế giới
• 1.5.2. Tại Việt Nam
• 1.6. Các yếu tố liên quan đến cong vẹo cột sống ở học sinh
• 1.7. Một số biện pháp can thiệp phòng chống cong vẹo cột sống ở học sinh
• 1.7.1. Biện pháp phòng chống cong vẹo cột sống
• 1.7.2. Một số nghiên cứu về hiệu quả biện pháp can thiệp phòng chống cong vẹo cột sống
• 1.8. Giới thiệu sơ lược về địa điểm nghiên cứu
• 1.8.1. Đặc điểm địa lý, dân số tại đồng bằng sông Cửu Long
• 1.8.2. Văn hóa, kinh tế, xã hội
• 1.8.3. Công tác giáo dục và sức khỏe học đường ở cấp tiểu học
• 1.9. Xác định vấn đề và khung lý thuyết nghiên cứu
• 1.9.1. Vấn đề nghiên cứu
• 1.9.2. Khung lý thuyết nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Nghiên cứu cắt ngang mô tả
• 2.2.3. Nghiên cứu can thiệp cộng đồng có nhóm đối chứng
• 2.2.4. Phân tích và xử lý số liệu. Biện pháp hạn chế sai số. Đạo đức trong nghiên cứu
• 2.3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Thực trạng cong vẹo cột sống ở học sinh tiểu học dân tộc Khmer tại 4 tỉnh Đồng Bằng Sông Cửu Long
• 2.3.2. Thực trạng cong vẹo cột sống ở học sinh tiểu học dân tộc Khmer tại 4 tỉnh Trà Vinh, Sóc Trăng, Hậu Giang, An Giang
• 2.3.3. Kiến thức, thực hành về phòng chống cong vẹo cột sống ở học sinh
• 2.3.3.1. Kiến thức, thực hành của giáo viên về phòng chống cong vẹo cột sống cho học sinh
• 2.3.3.2. Kiến thức và thực hành của cha mẹ hoặc người chăm sóc học sinh về phòng chống cong vẹo cột sống
• 2.3.4. Đặc điểm một số yếu tố vệ sinh trường học
• 2.3.5. Một số yếu tố liên quan đến cong vẹo cột sống ở học sinh
• 2.3.6. Hiệu quả một số biện pháp can thiệp phòng chống cong vẹo cột sống ở học sinh tiểu học dân tộc Khmer tại Đồng Bằng Sông Cửu Long
• 2.3.6.1. Hiệu quả can thiệp giảm tỷ lệ cong vẹo cột sống ở học sinh
• 2.3.6.2. Hiệu quả can thiệp nâng cao kiến thức và thực hành về phòng chống cong vẹo cột sống của học sinh
• 2.3.6.3. Kết quả can thiệp nâng cao kiến thức, thực hành cho giáo viên về công tác phòng chống cong vẹo cột sống cho học sinh
• 2.3.6.4. Kết quả can thiệp nâng cao kiến thức, thực hành cho cha mẹ học sinh/người chăm sóc về phòng chống cong vẹo cột sống cho học sinh
• 2.3.6.5. Kết quả can thiệp điều kiện ánh sáng độ rọi đủ ≥ 300 Lux và kích thước bàn ghế phù hợp trong lớp học
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Thực trạng cong vẹo cột sống ở học sinh tiểu học dân tộc Khmer tại 4 tỉnh Đồng Bằng Sông Cửu Long
• 4.2. Thực trạng cong vẹo cột sống ở học sinh tiểu học dân tộc Khmer tại 4 tỉnh Trà Vinh, Sóc Trăng, Hậu Giang, An Giang
• 4.3. Kiến thức, thực hành về phòng chống cong vẹo cột sống của học sinh
• 4.3.1. Kiến thức, thực hành của giáo viên về phòng chống cong vẹo cột sống cho học sinh
• 4.3.2. Kiến thức, thực hành của cha mẹ/người chăm sóc học sinh về phòng chống cong vẹo cột sống cho học sinh
• 4.4. Đặc điểm vệ sinh môi trường y tế trường học
• 4.5. Một số yếu tố liên quan đến cong vẹo cột sống ở học sinh
• 4.6. Hiệu quả một số biện pháp can thiệp phòng chống cong vẹo cột sống cho học sinh tiểu học dân tộc Khmer tại Đồng Bằng Sông Cửu Long
• 4.6.1. Hiệu quả giảm tỷ lệ cong vẹo cột sống ở học sinh sau can thiệp
• 4.6.2. Hiệu quả can thiệp về kiến thức, thực hành phòng chống cong vẹo cột sống của học sinh
• 4.6.3. Hiệu quả can thiệp về kiến thức, thực hành phòng chống cong vẹo cột sống của giáo viên
• 4.6.4. Hiệu quả can thiệp về kiến thức, thực hành phòng chống cong vẹo cột sống của cha mẹ/người chăm sóc học sinh
• 4.6.5. Hiệu quả cải thiện kích thước bàn ghế điều kiện ánh sáng trong lớp học
• 4.7. Một số kinh nghiệm thực tế khi thực hiện can thiệp
• 4.8. Ý nghĩa khoa học, thực tiễn của đề tài và khả năng nhân rộng mô hình
• 4.9. Một số hạn chế của đề tài nghiên cứu
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH. TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cong Vẹo Cột Sống ở Học Sinh Tiểu Học Khmer

Cong vẹo cột sống (CVCS) là tình trạng cột sống bị nghiêng, lệch khỏi trục bình thường, ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của trẻ em, đặc biệt là lứa tuổi học sinh tiểu học. Tật CVCS gây khó khăn trong các hoạt động hàng ngày và có thể dẫn đến tâm lý mặc cảm, khó hòa nhập xã hội. Các nghiên cứu trên thế giới cho thấy tỷ lệ CVCS ở trẻ em dao động lớn, từ 0,19% đến 36,3%. Tại Việt Nam, con số này dao động từ 10,7% đến 22,1%. Các yếu tố nguy cơ bao gồm tư thế ngồi sai, mang vác nặng và cơ sở vật chất chưa đảm bảo. Do đó, việc phòng ngừa và can thiệp sớm là vô cùng quan trọng, đặc biệt ở các cộng đồng dân tộc thiểu số như Khmer tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

1.1. Giải Phẫu và Sinh Lý Cột Sống Nền Tảng Phòng Ngừa CVCS

Cột sống gồm 33-34 đốt sống nối với nhau bằng đĩa đệm, khớp và dây chằng. Nhìn từ phía sau, cột sống thẳng, từ bên hông, cột sống có 4 đoạn cong sinh lý. Mỗi đốt sống có thân và cung sau. Đặc biệt, cột sống trẻ em phát triển mạnh mẽ từ 6-10 tuổi và giai đoạn dậy thì, dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài. Giai đoạn từ 8 đến 9 tuổi và từ 11 đến 12 tuổi là hai giai đoạn cột sống thay đổi nhiều nhất về chiều dài và cấu trúc. Vì vậy, tư thế đúng và vận động hợp lý rất quan trọng trong giai đoạn này. [27]

1.2. Phân Loại Cong Vẹo Cột Sống Hiểu Rõ Để Can Thiệp Đúng Cách

Cong vẹo cột sống (biến dạng cột sống) là tình trạng cột sống bị nghiêng, lệch hoặc cong quá mức. Có nhiều cách phân loại CVCS, như theo nguyên nhân (bẩm sinh, thần kinh cơ, vô căn), theo hình dáng (gù, ưỡn, vẹo hình C, S) và theo vị trí. CVCS vô căn chiếm khoảng 80% các trường hợp. Việc phân loại giúp xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị cong vẹo cột sống phù hợp. Hiểu rõ các loại cong vẹo cột sống sẽ giúp chúng ta phòng ngừa và can thiệp đúng cách.

II. Thực Trạng Đáng Báo Động CVCS Ở Học Sinh Tiểu Học Khmer

Nghiên cứu cho thấy thực trạng cong vẹo cột sống ở học sinh tiểu học Khmer tại Đồng bằng sông Cửu Long là một vấn đề đáng lo ngại. Tỷ lệ mắc bệnh có thể cao hơn so với các nhóm dân tộc khác do nhiều yếu tố, bao gồm điều kiện kinh tế xã hội khó khăn, thói quen sinh hoạt không đúng cách và thiếu kiến thức về phòng ngừa. Cần có các biện pháp can thiệp khẩn cấp để cải thiện tình hình. Nghiên cứu của Phạm Thanh Vũ cho thấy cần có các cơ sở khoa học cho chương trình phòng chống CVCS cho học sinh tiểu học ở cộng đồng người dân tộc Khmer tại ĐBSCL.

2.1. Tỷ Lệ Mắc Cong Vẹo Cột Sống So Sánh Với Các Nghiên Cứu Khác

Tỷ lệ cong vẹo cột sống ở học sinh tiểu học dân tộc Khmer có thể khác biệt so với các nghiên cứu trước đây. Cần so sánh số liệu này với các nghiên cứu khác ở Việt Nam và trên thế giới để có cái nhìn tổng quan và đánh giá mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Các nghiên cứu trên thế giới thấy rằng tỷ lệ CVCS ở lứa tuổi trẻ em trên thế giới rất khác nhau, dao động từ 0,19% đến 36,3%, phụ thuộc vào định nghĩa trường hợp hoặc phương pháp xác định. Một số nghiên cứu tại Việt Nam cho thấy CVCS của học sinh tiểu học tỷ lệ mắc từ 10,7% đến 22,1% [1], [11], [28], [38].

2.2. Yếu Tố Nguy Cơ Phân Tích Chi Tiết Các Nguyên Nhân Gây Bệnh

Các yếu tố nguy cơ gây cong vẹo cột sống ở học sinh tiểu học Khmer cần được phân tích chi tiết. Các yếu tố này có thể bao gồm tư thế ngồi học sai, bàn ghế không phù hợp, mang vác nặng, dinh dưỡng kém, thiếu vận động và các yếu tố văn hóa, kinh tế xã hội đặc thù. Các yếu tố nguy cơ gây ra tật CVCS ở học sinh tiểu học thường bắt nguồn từ các thói quen vận động không tốt. Việc ngồi lâu ở tư thế không đúng hoặc mang theo quá nhiều sách vở trong túi có thể tạo ra áp lực không cân đối lên cột sống [15], [17], [18].

III. Giải Pháp Can Thiệp Cong Vẹo Cột Sống Cho Học Sinh Khmer Hiệu Quả

Để giải quyết vấn đề cong vẹo cột sống ở học sinh tiểu học Khmer, cần có các giải pháp can thiệp toàn diện và hiệu quả. Các giải pháp này cần tập trung vào phòng ngừa, phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng là rất quan trọng. Cần có các chương trình giáo dục sức khỏe phù hợp với văn hóa và điều kiện sống của người Khmer. Cần tập trung vào cải thiện tư thế ngồi học, điều chỉnh bàn ghế học sinh, tăng cường vận động và dinh dưỡng.

3.1. Giáo Dục Sức Khỏe Nâng Cao Nhận Thức Về Phòng Ngừa CVCS

Giáo dục sức khỏe về cong vẹo cột sống cần được triển khai rộng rãi cho học sinh, giáo viên và phụ huynh. Các chương trình giáo dục cần cung cấp thông tin về nguyên nhân, triệu chứng, cách phòng ngừa và điều trị CVCS. Cần sử dụng các hình thức truyền thông phù hợp với văn hóa và ngôn ngữ của người Khmer. Mục tiêu là nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi để phòng ngừa CVCS hiệu quả.

3.2. Cải Thiện Cơ Sở Vật Chất Bàn Ghế Phù Hợp và Ánh Sáng Đầy Đủ

Cơ sở vật chất trường học cần được cải thiện để tạo điều kiện thuận lợi cho việc phòng ngừa cong vẹo cột sống. Bàn ghế học sinh cần có kích thước phù hợp với chiều cao của học sinh. Ánh sáng trong lớp học cần đầy đủ để học sinh không phải cúi sát khi đọc và viết. Việc đảm bảo tư thế ngồi học đúng cách sẽ giúp giảm áp lực lên cột sống. Cần phải có các tiêu chuẩn về bàn ghế học sinh cho học sinh tiểu học.[87]

3.3. Vận Động và Dinh Dưỡng Xây Dựng Thói Quen Lành Mạnh

Tăng cường vận động và cải thiện dinh dưỡng là những yếu tố quan trọng trong việc phòng ngừa cong vẹo cột sống. Học sinh cần được khuyến khích tham gia các hoạt động thể dục thể thao, vui chơi ngoài trời. Chế độ ăn uống cần đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển của xương và cơ. Xây dựng thói quen lành mạnh từ nhỏ sẽ giúp bảo vệ cột sống và nâng cao sức khỏe tổng thể.

IV. Nghiên Cứu Hiệu Quả Can Thiệp CVCS ở Học Sinh Khmer ĐBSCL

Các nghiên cứu đánh giá hiệu quả can thiệp phòng chống cong vẹo cột sống ở học sinh tiểu học Khmer tại Đồng bằng sông Cửu Long cần được thực hiện để có cơ sở khoa học cho việc triển khai các chương trình can thiệp. Nghiên cứu cần đánh giá tác động của các biện pháp can thiệp khác nhau, bao gồm giáo dục sức khỏe, cải thiện cơ sở vật chất và tăng cường vận động. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng để điều chỉnh và tối ưu hóa các giải pháp can thiệp. Nghiên cứu thực hiện với 2 muc tiêu: 1. Mô tả thực trạng cong vẹo cột sống và một số yếu tố liên quan ở học sinh tiểu học dân tộc Khmer tại 4 tỉnh đồng bằng sông Cửu Long năm học 2020 – 2021 2. Đánh giá hiệu quả can thiệp phòng chống cong vẹo cột sống ở học sinh tiểu học người dân tộc Khmer hai tỉnh Sóc Trăng và Hậu Giang năm học 2020- 2021, 2021-2022.

4.1. Phương Pháp Nghiên Cứu Thiết Kế Nghiên Cứu Phù Hợp

Các nghiên cứu đánh giá hiệu quả can thiệp cần sử dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp, như nghiên cứu can thiệp cộng đồng có nhóm đối chứng. Cần thu thập dữ liệu về tỷ lệ cong vẹo cột sống, kiến thức, thái độ và hành vi liên quan đến phòng ngừa CVCS. Việc sử dụng các công cụ đo lường khách quan và tin cậy là rất quan trọng. Đảm bảo thực hiện đầy đủ quy trình và đạo đức trong nghiên cứu. [28], [7], [28].

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Đánh Giá Tác Động Của Các Biện Pháp

Kết quả nghiên cứu cần đánh giá tác động của các biện pháp can thiệp đến tỷ lệ cong vẹo cột sống, kiến thức, thái độ và hành vi của học sinh, giáo viên và phụ huynh. Cần phân tích dữ liệu để xác định các yếu tố liên quan đến hiệu quả can thiệp. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng để điều chỉnh và tối ưu hóa các giải pháp can thiệp.

V. Kinh Nghiệm Thực Tế Và Hạn Chế Trong Can Thiệp CVCS Của Khmer

Quá trình triển khai các giải pháp can thiệp cong vẹo cột sống cho học sinh tiểu học Khmer tại Đồng bằng sông Cửu Long sẽ mang lại nhiều kinh nghiệm thực tế quý báu. Cần ghi nhận những thành công và khó khăn gặp phải trong quá trình thực hiện. Đồng thời, cần chỉ ra những hạn chế của các nghiên cứu và giải pháp hiện tại để có hướng cải thiện trong tương lai. Cần có báo cáo về ý nghĩa khoa học, thực tiễn của đề tài và khả năng nhân rộng mô hình 120 4. Một số hạn chế của đề tài nghiên cứu .125.

5.1. Bài Học Kinh Nghiệm Chia Sẻ Để Nhân Rộng Mô Hình

Những bài học kinh nghiệm trong quá trình triển khai các giải pháp can thiệp cần được chia sẻ rộng rãi để nhân rộng mô hình thành công. Cần rút ra những yếu tố quan trọng để đảm bảo tính bền vững và hiệu quả của các chương trình can thiệp. Chia sẻ và nhân rộng thông tin giúp nhiều người hiểu rõ hơn về cong vẹo cột sống.

5.2. Hạn Chế Và Đề Xuất Hướng Đến Tương Lai Tốt Đẹp Hơn

Các nghiên cứu và giải pháp hiện tại vẫn còn nhiều hạn chế cần được khắc phục. Cần đề xuất các hướng nghiên cứu và giải pháp mới để giải quyết triệt để vấn đề cong vẹo cột sống ở học sinh tiểu học Khmer. Hướng tới tương lai tốt đẹp hơn với thế hệ trẻ khỏe mạnh và phát triển toàn diện.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tật cong vẹo cột sống (CVCS) là một trong những rối loạn cơ xương khớp học đường phổ biến ở lứa tuổi học sinh, đặc biệt là bậc tiểu học. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến hình thái thể chất, tầm vóc và sự phát triển chức năng hô hấp, tuần hoàn của trẻ mà còn gây ra những rào cản tâm lý, làm suy giảm chất lượng cuộc sống và khả năng hòa nhập xã hội. Tại Việt Nam, nhiều chương trình y tế trường học đã được triển khai, song điều kiện vệ sinh học đường và chăm sóc sức khỏe cho học sinh tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng nông thôn sâu vẫn còn nhiều khó khăn, hạn chế.

Đồng bào Khmer là một trong những cộng đồng dân tộc thiểu số định cư lâu đời tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), tập trung đông ở các tỉnh Trà Vinh, Sóc Trăng, An Giang và Hậu Giang. Đời sống kinh tế, điều kiện sinh hoạt, cơ sở vật chất trường lớp và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của cộng đồng này còn nhiều trở ngại. Trước thời điểm nghiên cứu, các công trình dịch tễ học và can thiệp y tế học đường tại Việt Nam hầu như chưa có dữ liệu đầy đủ về thực trạng CVCS và các yếu tố liên quan đặc thù ở nhóm học sinh tiểu học dân tộc Khmer, cũng như chưa kiểm chứng hiệu quả của một mô hình can thiệp toàn diện trong bối cảnh văn hóa và kinh tế - xã hội tại địa bàn này.

Luận án "Thực trạng cong vẹo cột sống ở học sinh tiểu học dân tộc Khmer và hiệu quả giải pháp can thiệp tại một số tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long" của nghiên cứu sinh Phạm Thanh Vũ, chuyên ngành Y học dự phòng (Mã số: 9 72 01 63), thực hiện tại Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Thị Thùy Dương và GS.TS. Nguyễn Văn Tập (năm 2024), được xây dựng nhằm giải quyết khoảng trống nghiên cứu nêu trên.

Luận án xác định 2 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Mô tả thực trạng cong vẹo cột sống và một số yếu tố liên quan ở học sinh tiểu học dân tộc Khmer tại 4 tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long năm học 2020 – 2021.
2. Đánh giá hiệu quả can thiệp phòng chống cong vẹo cột sống ở học sinh tiểu học người dân tộc Khmer tại hai tỉnh Sóc Trăng và Hậu Giang năm học 2020 – 2021 và 2021 – 2022.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Học sinh tiểu học người dân tộc Khmer từ khối lớp 1 đến khối lớp 5; cha mẹ hoặc người chăm sóc chính của học sinh; giáo viên và cán bộ quản lý tại các trường tiểu học được lựa chọn.
• Phạm vi không gian: 8 trường tiểu học thuộc 4 tỉnh khu vực ĐBSCL gồm Trà Vinh (Trường Tiểu học Nguyễn Trãi, Tiểu học Hiệp Hòa A), Sóc Trăng (Trường Tiểu học Tham Đôn 2, Tiểu học Thạnh Phú 3), Hậu Giang (Trường Tiểu học Xà Phiên 2, Tiểu học Xà Phiên 3) và An Giang (Trường Tiểu học A An Cư, Tiểu học B Núi Tô).
• Phạm vi thời gian: Tổng thời gian nghiên cứu từ tháng 12/2020 đến tháng 06/2022 (khảo sát cắt ngang từ tháng 12/2020 đến tháng 01/2021; triển khai và đánh giá can thiệp từ tháng 02/2021 đến tháng 06/2022).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Văn bản luận án đã tổng hợp hệ thống y văn quốc tế và trong nước về dịch tễ học tật cong vẹo cột sống, các yếu tố nguy cơ và những giải pháp can thiệp đã được thực hiện.

Các nghiên cứu quốc tế

Tỷ lệ mắc CVCS ở học sinh trên thế giới dao động lớn tùy thuộc vào tiêu chuẩn chẩn đoán, độ tuổi và phương pháp đánh giá (sàng lọc lâm sàng so với chụp X-quang xác định góc Cobb $\ge 10^\circ$):

• Châu Mỹ: Nghiên cứu tại Mexico (2010) ghi nhận tỷ lệ vẹo cột sống vô căn là 3,83% trên 2.200 học sinh từ 10–18 tuổi, trong khi khám sàng lọc phát hiện tỷ lệ rối loạn tư thế/CVCS lên đến 36,3%; tại Brazil (2011), tỷ lệ CVCS ở học sinh là 23,6%.
• Châu Âu: Đức (2010) khảo sát 359.000 trẻ em ghi nhận 3,3% mắc vẹo cột sống vô căn; Bồ Đào Nha (2014) khảo sát 966 học sinh (10–16 tuổi) ghi nhận 4,2%; Tây Ban Nha (2015) khảo sát 954 học sinh (7–12 tuổi) có tỷ lệ 24,3%; Slovakia (2017) ghi nhận 13,18% ở nhóm 6–7 tuổi; Kosovo (2019) ghi nhận từ 18,3% đến 31,3%; Na Uy ghi nhận tỷ lệ rất thấp (0,55%) do chỉ đánh giá vẹo cột sống có góc Cobb $> 10^\circ$ trên X-quang.
• Châu Phi: Rwanda (2019) ghi nhận 20,6% trên 3.606 đối tượng; Ghana (2016) ghi nhận 2,2% vẹo cột sống vô căn trên 1.369 học sinh.
• Châu Á: Hàn Quốc (2008) khảo sát 74.856 học sinh (10–14 tuổi) ghi nhận tỷ lệ 0,19% vẹo cột sống cấu trúc; Thổ Nhĩ Kỳ (2011) ghi nhận 7,0% ở trẻ 8–11 tuổi; Trung Quốc (2019) khám sàng lọc 45.935 học sinh từ 4–18 tuổi ghi nhận 14,94%.

Các công trình quốc tế như Flordeliza Yong và cộng sự (2009 tại Singapore), Ciaccia Maria và cộng sự (2017), Lenice Sberse Nery và cộng sự (2010 tại Brazil), Yadollah Zakeri và cộng sự (2015 tại Iran) đã chỉ ra các yếu tố liên quan mật thiết đến CVCS gồm: độ tuổi lớn hơn, giới tính nữ, tình trạng dinh dưỡng (nhẹ cân hoặc béo phì), tư thế ngồi học sai, mang cặp sách vượt quá tải trọng chuẩn ($> 10-15%$ trọng lượng cơ thể) và thiếu vận động thể lực.

Các nghiên cứu tại Việt Nam

Các khảo sát dịch tễ học tại Việt Nam qua các thời kỳ cho thấy tỷ lệ CVCS ở học sinh tiểu học có sự dao động theo địa bàn và công cụ sàng lọc:

Địa bàn nghiên cứu	Năm công bố	Cỡ mẫu (học sinh)	Tỷ lệ CVCS chung (%)	Cong cột sống (%)	Vẹo cột sống (%)
Hải Phòng (6 trường)	2007	3.901	5,08	-	-
Bắc Ninh (Lỗ Văn Tùng và cs)	2007	784	8,16	4,08	4,08
Hà Nội (4 trường)	2009	1.336	17,40	-	-
Hòa Bình (2 trường)	2011	476	13,70	-	-
Hòa Bình (4 trường)	2012	456	7,90	-	-
Hải Phòng (4 trường)	2012	878	1,30	-	-
Thừa Thiên Huế (4 trường)	2012	391	5,40	-	-
Kon Tum (4 trường)	2012	444	7,10	-	-
TP. Hồ Chí Minh (4 trường)	2012	1.225	10,66	2,94	6,61
TP. Hồ Chí Minh (Phạm Thị Nguyệt Ánh và cs)	2016	535	22,10	-	-
Thái Nguyên (Nguyễn Phương Sinh và cs)	2017	1.108	12,50	-	-
TP. Hồ Chí Minh	2018	472	5,10	0,60	4,50

Về giải pháp can thiệp, tác giả Đào Thị Mùi (Hà Nội) áp dụng mô hình can thiệp kết hợp truyền thông, uốn nắn tư thế, bài tập thể dục phục hồi chức năng và cải tạo bàn ghế/chiếu sáng sau 1,5 năm đã giảm tỷ lệ mới mắc CVCS xuống 4,4% (so với 19,6% ở nhóm chứng) và giảm độ vẹo ở 70,0% học sinh can thiệp. Tác giả Nguyễn Thị Hồng Diễm (2013) triển khai mô hình trường học nâng cao sức khỏe tại 6 tỉnh/thành phố, nâng tỷ lệ học sinh có thực hành đúng lên 94,3% và giảm tỷ lệ CVCS từ 1,3% xuống 0,9%.

Vị trí của luận án

Kế thừa các phương pháp khám lâm sàng sàng lọc cộng đồng và khung can thiệp trường học nâng cao sức khỏe từ các công trình đi trước, luận án của Phạm Thanh Vũ tập trung vào nhóm quần thể học sinh tiểu học dân tộc Khmer tại ĐBSCL – đối tượng chưa từng được khảo sát toàn diện về tật CVCS, đồng thời đánh giá hiệu quả giải pháp can thiệp đa thành phần (học sinh, phụ huynh, giáo viên, môi trường lớp học) thích ứng với điều kiện kinh tế - xã hội địa phương.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và tiêu chuẩn đánh giá

• Giải phẫu - sinh lý học cột sống: Cột sống gồm 33–34 đốt sống, có 4 đoạn cong sinh lý nhìn nghiêng (cổ cong ra trước/lưng cong ra sau/thắt lưng cong ra trước/cùng cụt cong ra sau). Ở lứa tuổi tiểu học (6–12 tuổi), xương còn nhiều chất hữu cơ, đĩa đệm và hệ dây chằng mềm dẻo, dễ bị biến dạng thứ phát dưới tác động cơ sinh học bất lợi (ngồi sai tư thế kéo dài, mang vác nặng lệch bên).
• Khái niệm và phân loại CVCS:
  • Cong cột sống: Gù (gù lưng làm cột sống nhô ra sau, thân ngắn lại), Ưỡn (ưỡn thắt lưng ra trước, ngực nhô, vai so).
  • Vẹo cột sống: Lệch trục cột sống sang bên trên mặt phẳng đứng dọc; gồm vẹo chữ C (thuận/nghịch) và vẹo chữ S (thuận/nghịch).
  • Phân loại theo cấu trúc: CVCS không cấu trúc (tư thế cơ năng, đường cong mất đi khi nằm hoặc uốn thẳng, đốt sống không xoay vặn trên X-quang); CVCS có cấu trúc (đường cong cố định, có ụ lồi sườn, có xoay vặn đốt sống).
  • Phân độ vẹo: Độ 1 (góc vẹo $5^\circ - 10^\circ$, góc cung $175^\circ - 170^\circ$), Độ 2 (góc cung $169^\circ - 150^\circ$), Độ 3 (góc vẹo $31^\circ - 60^\circ$, góc cung $149^\circ - 120^\circ$), Độ 4 (góc vẹo $> 60^\circ$, góc cung $< 120^\circ$).
• Tiêu chuẩn vệ sinh học đường:
  • Kích thước bàn ghế phù hợp theo Thông tư liên tịch số 26/2011/TTLT-BGDĐT-BKHCN-BYT (chiều cao bàn bằng khoảng 42% và chiều cao ghế bằng khoảng 26% chiều cao cơ thể học sinh).
  • Tiêu chuẩn chiếu sáng lớp học: Độ rọi ánh sáng nhân tạo tại mặt bàn học sinh $\ge 300\text{ Lux}$; tỷ lệ diện tích cửa sổ lấy sáng tự nhiên trên diện tích sàn lớp học $> 1/5$.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng thiết kế nghiên cứu 2 giai đoạn:

Quần thể nghiên cứu: Học sinh tiểu học Khmer, phụ huynh, giáo viên tại 4 tỉnh ĐBSCL

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu

1. Khảo sát cắt ngang học sinh:
   • Công thức tính cỡ mẫu ước tính cho một tỷ lệ: $$n = Z_{1-\alpha/2}^2 \cdot \frac{p(1 - p)}{d^2} \cdot DE$$ Với $\alpha = 0,05$ ($Z_{1-\alpha/2} = 1,96$), $p = 0,1066$ (tỷ lệ mắc CVCS tại Trà Vinh theo nghiên cứu của Nguyễn Văn Lơ năm 2013), sai số tuyệt đối $d = 0,02$, hệ số thiết kế $DE = 2$. Cỡ mẫu tối thiểu tính toán là 1.830 học sinh. Dự phòng mất mẫu 10%, cỡ mẫu yêu cầu là 2.013 học sinh.
   • Quy trình chọn mẫu 3 giai đoạn:
     • Giai đoạn 1: Chọn chủ đích 4 tỉnh có đông đồng bào Khmer (Trà Vinh, Sóc Trăng, An Giang, Hậu Giang).
     • Giai đoạn 2: Lọc các trường có $> 50%$ học sinh dân tộc Khmer và quy mô $\ge 200$ học sinh; bốc thăm ngẫu nhiên 2 trường cho mỗi tỉnh (tổng số 8 trường).
     • Giai đoạn 3: Chọn toàn bộ học sinh dân tộc Khmer tại 8 trường nghiên cứu. Khám toàn bộ nhưng chỉ thu thập số liệu phân tích của học sinh Khmer. Thực tế thu được 2.494 học sinh.
2. Khảo sát phụ huynh học sinh:
   • Áp dụng công thức ước tính một tỷ lệ với $p = 0,529$ (tỷ lệ phụ huynh chỉnh tư thế ngồi cho con theo Nguyễn Thị Hồng Diễm), $d = 0,035$, $DE = 2$; tính được cỡ mẫu tối thiểu 1.560 người. Thực tế thu thập 1.632 phiếu, trong đó có 1.619 phiếu hợp lệ đưa vào phân tích.
3. Khảo sát giáo viên:
   • Chọn toàn bộ 200 giáo viên giảng dạy và cán bộ quản lý tại 8 trường tiểu học tham gia nghiên cứu.

TT	Tỉnh	Trường tiểu học	Tỷ lệ học sinh Khmer (%)	Số học sinh Khmer	Số phụ huynh	Số giáo viên
1	Trà Vinh	Nguyễn Trãi	67,2	250	193	19
		Hiệp Hòa A	72,4	215	209	13
2	Sóc Trăng	Tham Đôn 2	96,6	368	190	32
		Thạnh Phú 3	95,0	665	448	38
3	Hậu Giang	Xà Phiên 2	52,3	213	165	23
		Xà Phiên 3	64,0	220	133	26
4	An Giang	A An Cư	88,1	288	151	31
		B Núi Tô	90,8	275	130	17
Tổng cộng		8 trường	78,6	2.494	1.619	200

Kỹ thuật thu thập và xử lý số liệu

• Khám lâm sàng CVCS: Đánh giá độ cân xứng mỏm vai, bờ vai, tam giác eo, mào chậu; thực hiện nghiệm pháp cúi lưng Adam; dùng dây dọi xác định độ lệch trục; dùng thước Scoliometer (Scoliosis meter Ys-1) đo góc xoay vặn thân đốt sống (độ xoay vặn: $0,1^\circ - < 0,5^\circ$; $0,5^\circ - < 3^\circ$; $3^\circ - < 5^\circ$; góc đo: $0^\circ - < 3^\circ$ bình thường, $3^\circ - < 5^\circ$ nghi ngờ, $5^\circ - 10^\circ$ độ 1, $10^\circ - 15^\circ$ độ 2, $> 15^\circ$ độ 3).
• Bộ câu hỏi phỏng vấn: Đánh giá kiến thức, thực hành phòng chống CVCS của học sinh, phụ huynh và giáo viên (xếp loại "Đạt" khi đạt $> 50%$ tổng số điểm chuẩn).
• Đo đạc vệ sinh trường học: Đo kích thước bàn ghế học sinh so với tầm vóc; dùng máy đo độ rọi kiểm tra ánh sáng lớp học tại chỗ ngồi học sinh.
• Phân tích thống kê: Xử lý bằng phần mềm chuyên dụng, sử dụng tỷ số số chênh (OR), khoảng tin cậy 95% (95%CI), kiểm định Chi-bình phương ($\chi^2$), phân tích hồi quy đa biến và tính toán chỉ số hiệu quả can thiệp (CSHQ), Difference-in-Difference (DID).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở khoa học về giải phẫu, chức năng sinh lý cột sống trẻ em, các giai đoạn phát triển chiều cao và cốt hóa xương từ 6 đến 12 tuổi. Tác giả tổng quan chi tiết các phương loại CVCS (theo nguyên nhân vô căn/bẩm sinh/thần kinh cơ; theo hình thái gù, ưỡn, vẹo C, vẹo S; theo vị trí đốt sống; theo mức độ cấu trúc và không cấu trúc).

Chương này trình bày các phương pháp chẩn đoán từ lâm sàng (nghiệm pháp Adam, dây dọi, thước Scoliometer) đến chẩn đoán hình ảnh (góc Cobb trên X-quang, chụp cắt lớp vi tính CT). Điểm luận các nghiên cứu dịch tễ học và các yếu tố liên quan trên thế giới và tại Việt Nam khẳng định tầm quan trọng của tư thế ngồi học, việc mang cặp sách, kích thước bàn ghế, ánh sáng học đường và kiến thức của giáo viên, phụ huynh. Chương 1 cũng phân tích đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội, văn hóa, giáo dục và công tác y tế trường học của đồng bào Khmer tại vùng ĐBSCL và 4 tỉnh nghiên cứu, từ đó xây dựng sơ đồ xác định vấn đề và khung lý thuyết nghiên cứu.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết quần thể nghiên cứu, thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang kết hợp can thiệp cộng đồng có đối chứng, địa bàn nghiên cứu tại 8 trường tiểu học thuộc 4 tỉnh Trà Vinh, Sóc Trăng, Hậu Giang, An Giang.

Tác giả trình bày công thức tính cỡ mẫu cho học sinh ($n = 2.494$), phụ huynh ($n = 1.619$) và giáo viên ($n = 200$), cùng quy trình chọn mẫu nhiều giai đoạn. Bảng định nghĩa biến số mô tả chặt chẽ các chỉ số nhân trắc, biến số dân số xã hội, các tiêu chí đánh giá kiến thức - thực hành đạt/không đạt, quy trình khám lâm sàng CVCS bằng nghiệm pháp Adam và thước Scoliometer, tiêu chuẩn đo đạc bàn ghế theo Thông tư liên tịch 26/2011/TTLT-BGDĐT-BKHCN-BYT và tiêu chuẩn ánh sáng $\ge 300\text{ Lux}$. Chương này cũng xác định rõ các biện pháp hạn chế sai số, đạo đức trong nghiên cứu y sinh học và phương pháp phân tích số liệu (OR, hồi quy đa biến, DID).

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày các phát hiện định lượng của đề tài theo 2 mục tiêu:

Thực trạng CVCS và các yếu tố liên quan ở học sinh tiểu học Khmer (Mục tiêu 1):

• Tỷ lệ mắc CVCS chung ở học sinh tiểu học Khmer tại 8 trường thuộc 4 tỉnh ĐBSCL, sự khác biệt tỷ lệ theo từng trường, khối lớp và giới tính.
• Phân loại hình thái CVCS: tỷ lệ cong cột sống (gù, ưỡn), tỷ lệ vẹo cột sống (chữ C thuận/nghịch, chữ S thuận/nghịch), phân loại theo biến đổi cột sống (vẹo không cấu trúc chiếm ưu thế so với vẹo có cấu trúc).
• Tỷ lệ kiến thức và thực hành đúng về phòng chống CVCS của học sinh, giáo viên và phụ huynh.
• Thực trạng vệ sinh trường học: tỷ lệ bàn ghế phù hợp với chiều cao học sinh và tỷ lệ chỗ ngồi học đạt độ rọi chiếu sáng $\ge 300\text{ Lux}$.
• Các yếu tố liên quan đến CVCS qua phân tích đơn biến và mô hình hồi quy đa biến: mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa CVCS với giới tính, khối lớp/tuổi, tình trạng dinh dưỡng (BMI), thói quen mang cặp sách một bên vai, thói quen ngồi học sai tư thế, nằm võng nhiều giờ, kiến thức - thực hành của phụ huynh, kích thước bàn ghế không phù hợp và thiếu ánh sáng lớp học.

Hiệu quả các giải pháp can thiệp (Mục tiêu 2):

• Kết quả quản lý học sinh mắc CVCS và sự thay đổi tỷ lệ CVCS trước - sau can thiệp ở 2 trường can thiệp so với 2 trường đối chứng.
• Mức độ cải thiện độ vẹo cột sống ở nhóm học sinh mắc vẹo cột sống không cấu trúc.
• Mức độ gia tăng tỷ lệ kiến thức đúng và thực hành đúng của học sinh, giáo viên và cha mẹ học sinh sau can thiệp.
• Hiệu quả cải thiện điều kiện bàn ghế phù hợp theo tầm vóc học sinh và độ rọi chiếu sáng nhân tạo trong lớp học đạt chuẩn $\ge 300\text{ Lux}$.

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 phân tích, biện giải các kết quả nghiên cứu trong sự so sánh với các công trình trong nước và quốc tế:

• Bàn luận về tỷ lệ mắc CVCS và cơ cấu phân loại hình thái ở học sinh tiểu học dân tộc Khmer trong mối tương quan với điều kiện kinh tế, nhà ở, trường lớp và đặc thù sinh hoạt vùng sông nước ĐBSCL.
• Biện giải các yếu tố nguy cơ: phân tích tác động của tư thế ngồi học sai kéo dài, mang vác cặp quá nặng, thói quen nằm võng, điều kiện bàn ghế chưa chuẩn hóa và thiếu ánh sáng học đường đến biến dạng cột sống cơ năng.
• Bàn luận về hiệu quả can thiệp: khẳng định tính ưu việt của mô hình can thiệp đa thành phần kết hợp truyền thông - giáo dục sức khỏe, uốn nắn tư thế ngồi học, kiện toàn ban sức khỏe học đường và cải tạo cơ sở vật chất (bàn ghế, đèn chiếu sáng).
• Đúc kết kinh nghiệm thực tiễn triển khai can thiệp y tế học đường tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, làm rõ ý nghĩa khoa học, giá trị thực tiễn và khả năng nhân rộng mô hình tại các tỉnh ĐBSCL.
• Phân tích thẳng thắn các hạn chế của đề tài.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt học thuật và thực tiễn

1. Cung cấp bằng chứng dịch tễ học đặc thù: Luận án là công trình nghiên cứu hệ thống đầu tiên cung cấp dữ liệu dịch tễ học về thực trạng cong vẹo cột sống, cơ cấu phân loại (hình thể, mức độ cấu trúc) và các yếu tố liên quan ở học sinh tiểu học dân tộc Khmer tại 4 tỉnh ĐBSCL.
2. Xác định các yếu tố nguy cơ can thiệp được: Luận án chỉ ra các yếu tố liên quan chặt chẽ đến tật CVCS ở học sinh Khmer gồm tư thế ngồi học sai, mang cặp sách lệch vai, thói quen sinh hoạt (ngủ võng kéo dài), kích thước bàn ghế lớp học không phù hợp tiêu chuẩn và điều kiện chiếu sáng chưa đạt quy chuẩn.
3. Kiểm chứng mô hình can thiệp trường học đa yếu tố: Luận án chứng minh tính khả thi và hiệu quả của gói giải pháp can thiệp kết hợp giữa giáo dục truyền thông thay đổi hành vi (cho học sinh, giáo viên, phụ huynh), uốn nắn tư thế ngồi học, cải tạo kích thước bàn ghế theo Thông tư liên tịch 26/2011 và nâng cấp hệ thống chiếu sáng lớp học đạt độ rọi $\ge 300\text{ Lux}$.

Khuyến nghị và giải pháp đề xuất

• Đối với ngành Giáo dục và Đào tạo: Rà soát, thay thế và sắp xếp bàn ghế học sinh theo đúng quy cách lứa tuổi quy định tại Thông tư liên tịch số 26/2011/TTLT-BGDĐT-BKHCN-BYT; bổ sung hệ thống đèn chiếu sáng đảm bảo độ rọi $\ge 300\text{ Lux}$; đưa nội dung giáo dục tư thế ngồi học đúng và mang cặp sách 2 vai vào chương trình sinh hoạt học đường.
• Đối với ngành Y tế và Y tế trường học: Định kỳ tổ chức khám sàng lọc CVCS hàng năm cho học sinh bằng các phương pháp lâm sàng đơn giản, chi phí thấp (nghiệm pháp cúi lưng Adam, dây dọi, thước Scoliometer) để phát hiện sớm các trường hợp vẹo cột sống cơ năng và can thiệp kịp thời.
• Đối với gia đình và phụ huynh: Tăng cường truyền thông cho phụ huynh học sinh Khmer về việc bố trí góc học tập đủ sáng tại nhà, trang bị cặp sách 2 quai, nhắc nhở con em ngồi học ngay ngắn và hạn chế các thói quen xấu ảnh hưởng đến cột sống.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Phương pháp chẩn đoán cận lâm sàng: Nghiên cứu thực hiện khám sàng lọc tại thực địa trường học dựa trên các tiêu chí lâm sàng, nghiệm pháp Adam và thước đo độ xoay vặn Scoliometer; chưa thực hiện chụp X-quang cột sống để đo góc Cobb trên toàn bộ đối tượng nghi ngờ do điều kiện kinh phí và tính khả thi tại cộng đồng vùng sâu. Do đó, việc đánh giá tiến triển sâu của các trường hợp CVCS có cấu trúc mức độ nặng còn hạn chế.
• Phạm vi suy rộng: Nghiên cứu tập trung vào học sinh tiểu học dân tộc Khmer tại 4 tỉnh ĐBSCL, do đó các kết luận về đặc điểm nhân trắc và văn hóa sinh hoạt chủ yếu áp dụng cho nhóm quần thể này, cần thận trọng khi ngoại suy sang các nhóm dân tộc hoặc vùng địa lý khác.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Triển khai theo dõi dọc dài hạn đối với nhóm học sinh đã được can thiệp khi các em chuyển tiếp lên các bậc học cao hơn (Trung học cơ sở) để đánh giá tính bền vững của hiệu quả can thiệp.
• Ứng dụng chẩn đoán hình ảnh kỹ thuật số hoặc chụp X-quang chọn lọc trên các trường hợp nghi ngờ vẹo cột sống cấu trúc nhằm theo dõi chính xác mức độ nắn chỉnh góc Cobb sau can thiệp chuyên sâu.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên chuyên ngành Y học dự phòng, Y tế công cộng, Y học học đường: Tham khảo về thiết kế nghiên cứu 2 giai đoạn (cắt ngang kết hợp can thiệp cộng đồng có đối chứng), kỹ thuật tính cỡ mẫu, quy trình chọn mẫu nhiều giai đoạn và bộ công cụ đánh giá lâm sàng CVCS tại thực địa.
• Cán bộ quản lý giáo dục, Hiệu trưởng các trường tiểu học: Cung cấp cơ sở thực tiễn để quy hoạch cơ sở vật chất lớp học, mua sắm bàn ghế đúng tiêu chuẩn kích thước, nâng cấp hệ thống chiếu sáng và tổ chức hoạt động thể chất học đường.
• Cán bộ y tế trường học, Trạm y tế xã/phường: Tài liệu hướng dẫn thực hành sàng lọc CVCS tại trường bằng nghiệm pháp Adam và thước Scoliometer, cùng các nội dung truyền

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1. Khái niệm, phân loại và chẩn đoán cong vẹo cột sống ở trẻ em 1. Sơ lược giải phẫu, sinh lý cột sống Về giải phẫu: cột sống bao gồm 33 - 34 đốt sống (7 đốt cổ, 12 đốt ngực, 5 đốt thắt lưng, 5 đốt cùng và 4 - 5 đốt cụt) được nối với nhau bằng các đĩa đệm, khớp và dây chằng, tạo thành khung nâng đỡ cơ thể. Nhìn từ phía sau, cột sống thẳng, các gai đốt sống nhô ra sau.

Nhìn từ phía bên, cột sống có 4 đoạn cong sinh lý, đoạn cổ cong ra sau, đoạn lưng cong ra trước, đoạn thắt lưng cong ra sau, đoạn cùng cụt cong ra trước [27]. Đặc điểm giải phẫu cột sống. Nguồn: Atlas giải phẫu người Mỗi đốt sống gồm hai thành phần: thân đốt sống và cung sau. Thân đốt sống là một khối hình trụ, khá chắc chắn.

Thân đốt sống di động được nhờ đĩa sống và các dây chằng liên kết hai thân đốt kế nhau [27]. - Một số đặc điểm phát triển cột sống của trẻ em: 4 Trẻ 6 tuổi bắt đầu phát triển về chiều cao, chiều ngang phát triển chậm hơn nên tuổi này trông trẻ không bụ bẫm lắm. Trẻ 6 lên 7 tuổi có chiều cao tăng nhanh, đạt 7 - 10 cm/năm. Trẻ 8 - 10 tuổi, sự tăng trưởng chậm lại, chỉ đạt 3 - 5 cm/năm nên gọi là thời kỳ tròn người, ở trẻ nữ khung chậu phát triển mạnh để thích nghi với chức năng sinh sản sau này.

Đến tuổi dậy thì chiều cao lại tiếp tục tăng nhanh, đạt 5 - 8 cm/năm (đây là thời kỳ thứ hai của sự vươn dài người ra). Giữa chiều cao và cân nặng không có sự phụ thuộc theo một tỷ lệ nghiêm ngặt nào, nhưng thông thường cùng một lứa tuổi, những trẻ cao hơn có cân nặng lớn hơn [31]. Giai đoạn trẻ em từ 8 đến 9 tuổi và từ 11 đến 12 tuổi cột sống thay đổi nhiều nhất vừa thay đổi về chiều dài, vừa thay đổi về cấu trúc thành phần hoá học của cột sống. Cột sống tăng rất nhanh về chiều dài ở giai đoạn từ 13 đến 25 tuổi ở trẻ em nam, từ 8 đến 18 tuổi ở trẻ em nữ.

Lứa tuổi đang lớn này, bản thân các đốt sống và gân cơ, dây chằng còn non yếu nên cột sống rất dễ uốn vặn, vẹo, lệch. Vì đây là giai đoạn bộ xương các em nhiều chất hữu cơ, dần dần sụn mới hóa vôi thành xương cứng cáp, nên trong thời gian này dễ mắc cong vẹo nếu các em không giữ tư thế ngay ngắn khi ngồi học, các hoạt động, thói quen sai tư thế kéo dài thì khuôn xương của các em sẽ rất dễ bị cong vẹo. Mức độ cong vẹo cột sống của trẻ em càng nhiều qua thời gian nếu như ngồi sai tư thế trong học tập, lao động và sinh hoạt kéo dài trong thời gian này [36]. Khái niệm, phân loại cong vẹo cột sống ở học sinh Cong vẹo cột sống (biến dạng cột sống) là tình trạng cột sống bị nghiêng, lệch về một phía hoặc bị cong quá mức về phía trước hay phía sau, do đó không còn giữ được các đoạn cong sinh lý như bình thường của cơ thể [36],[86].

Vẹo cột sống: là cột sống có đường cong nhìn từ phía sau lưng, hay gặp hai loại đường cong hình chữ C hoặc chữ S [6],[7].