Tham Nhũng và Tăng Trưởng Kinh Tế Tại Các Quốc Gia Chuyển Đổi

Tham nhũng là một vấn đề nhức nhối, đặc biệt tại các quốc gia chuyển đổi. 217 trang · Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM · 2016.

• Tác giả: Đặng Văn Cường
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thị Minh Hằng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tham Nhũng và Tăng Trưởng Kinh Tế Tại Các Quốc Gia Chuyển Đổi
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP.HCM

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của luận án
• 1.2. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến luận án
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp mới của luận án
• 1.7. Kết cấu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: KHUNG LÝ THUYẾT CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN THAM NHŨNG
• 2.1. Khung khái niệm
• 2.2. Tổng quan thể chế
• 2.3. Tổng quan tham nhũng
• 2.4. Lý thuyết các yếu tố tác động đến tham nhũng
• 2.5. Các nghiên cứu thực nghiệm trước đây
• 3. CHƯƠNG 3: LÝ THUYẾT TÁC ĐỘNG THAM NHŨNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG
• 3.1. Khái niệm tổng quan
• 3.2. Lý thuyết tăng trưởng kinh tế
• 3.3. Tham nhũng và tăng trưởng
• 4. CHƯƠNG 4: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 6. CHƯƠNG 6: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH

Tóm tắt

I. Tham Nhũng Ảnh Hưởng Tăng Trưởng Kinh Tế Tổng Quan Nghiên Cứu

Tham nhũng là một vấn đề nhức nhối, đặc biệt tại các quốc gia chuyển đổi. Nó không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn làm suy yếu thể chế chính trị và xã hội. Nghiên cứu về mối quan hệ giữa tham nhũng và tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia này trở nên vô cùng cấp thiết. Ngân hàng Thế giới (World Bank) đã chỉ ra rằng, sự yếu kém trong điều hành nhà nước thường dẫn đến tham nhũng, cản trở đầu tư, làm chậm phát triển kinh tế và kìm hãm xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, việc xác định nguyên nhân gốc rễ và tác động thực sự của tham nhũng vẫn là một thách thức lớn. Các quốc gia chuyển đổi đang nỗ lực cải cách thể chế để thu hút đầu tư nước ngoài và thúc đẩy phát triển, nhưng tham ô vẫn là một lực cản đáng kể.

1.1. Tính cấp thiết của nghiên cứu về tham nhũng kinh tế

Nghiên cứu về tác động của tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế là rất quan trọng đối với các quốc gia chuyển đổi. Theo World Bank (2007b), chỉ có một số ít quốc gia chuyển đổi có chỉ số kiểm soát tham nhũng tốt. Việc hiểu rõ nguyên nhân và hậu quả của lạm dụng quyền lực giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các giải pháp hiệu quả. Các nghiên cứu trước đây cho rằng, khung thể chế yếu kém, thiếu dân chủ, tự do kinh tế hạn chế và thu nhập thấp của công chức là những yếu tố chính gây ra hối lộ.

1.2. Mục tiêu và phạm vi của luận án về chống tham nhũng

Luận án tập trung vào đánh giá các yếu tố tác động đến tham nhũng và vai trò của tham nhũng như một "chất bôi trơn" trong điều kiện thể chế yếu kém. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu của 46 quốc gia trong giai đoạn 2002-2014, sử dụng chỉ số tham nhũng (CPI) của Tổ chức Minh bạch Quốc tế. Mục tiêu là lượng hóa tác động của sự kết hợp giữa tham nhũng và thể chế lên tăng trưởng kinh tế.

II. Cách Tham Nhũng Cản Trở Tăng Trưởng Tại Các Quốc Gia

Tham nhũng gây ra nhiều hậu quả tiêu cực cho tăng trưởng kinh tế. Nó làm giảm đầu tư, tăng chi phí kinh doanh, và làm suy yếu quản trị nhà nước. Hối lộ và tham ô làm sai lệch các quyết định chính sách công, dẫn đến phân bổ nguồn lực kém hiệu quả. Môi trường kinh doanh trở nên bất ổn, làm giảm cạnh tranh và khuyến khích các hoạt động phi pháp. Mauro (1995) đã chứng minh tác động tiêu cực của tham nhũng đến đầu tư và tăng trưởng. Khi khu vực tư nhân và khu vực công tương tác, lạm dụng quyền lực sẽ gây cản trở tăng trưởng.

2.1. Tác động tiêu cực của tham nhũng đến đầu tư và cạnh tranh

Tham nhũng làm tăng rủi ro và chi phí giao dịch cho các nhà đầu tư, đặc biệt là đầu tư nước ngoài. Các doanh nghiệp phải trả hối lộ để có được giấy phép, hợp đồng hoặc tránh các quy định pháp luật. Điều này tạo ra sự bất bình đẳng trong cạnh tranh, khiến các doanh nghiệp tuân thủ luật pháp gặp khó khăn. Hậu quả là, nguồn vốn đầu tư sẽ bị chuyển hướng sang các hoạt động ít hiệu quả hơn.

2.2. Tham nhũng và sự suy yếu của thể chế quản lý nhà nước

Tham nhũng làm suy yếu tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của quản trị nhà nước. Các quyết định chính sách công trở nên thiên vị và phục vụ lợi ích cá nhân. Quản lý tài sản công bị lũng đoạn, dẫn đến thất thoát và sử dụng kém hiệu quả. Niềm tin của người dân vào chính phủ giảm sút, gây ra bất ổn xã hội.

2.3. Ảnh hưởng của tham nhũng đến phân phối thu nhập

Tham nhũng làm gia tăng bất bình đẳng trong phân phối thu nhập. Những người có quyền lực và quan hệ có thể sử dụng tham ô và lạm dụng quyền lực để làm giàu bất chính. Người nghèo và những người yếu thế trong xã hội chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ tham nhũng, vì họ không có khả năng tiếp cận các dịch vụ công và cơ hội kinh tế.

III. Bí Quyết Giảm Tham Nhũng Cải Cách Thể Chế Hiệu Quả

Để giảm tham nhũng, cần thực hiện các biện pháp cải cách thể chế một cách toàn diện. Điều này bao gồm tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của chính phủ, cải thiện hiệu quả kinh tế và quản lý nhà nước, và tăng cường thực thi pháp luật phòng chống tham nhũng. Cải cách thể chế cần tập trung vào việc tạo ra một môi trường kinh doanh công bằng và minh bạch, khuyến khích cạnh tranh, và bảo vệ quyền tài sản.

3.1. Tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản lý

Chính phủ cần công khai thông tin về các quyết định chính sách công, các dự án đầu tư công, và quản lý tài sản công. Cần thiết lập các cơ chế kiểm tra và giám sát hiệu quả, đảm bảo rằng các quan chức nhà nước chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Trách nhiệm giải trình cần được thực hiện một cách nghiêm túc, với các hình phạt thích đáng cho những người vi phạm.

3.2. Cải thiện hiệu quả của bộ máy nhà nước chống tham nhũng

Cần tinh giản bộ máy nhà nước, giảm thiểu các thủ tục hành chính rườm rà và quan liêu. Cải cách thể chế cần tập trung vào việc tăng cường năng lực của các cơ quan pháp luật phòng chống tham nhũng, đảm bảo rằng họ có đủ nguồn lực và quyền hạn để điều tra và truy tố các vụ án tham nhũng.

3.3. Nâng cao trình độ dân trí và sự tham gia của người dân

Nâng cao nhận thức của người dân về tác hại của tham nhũng và khuyến khích họ tham gia vào cuộc chiến chống tham nhũng. Cần tạo điều kiện cho các tổ chức xã hội dân sự và giới truyền thông đóng vai trò giám sát và phản biện. Sự tham gia tích cực của người dân là yếu tố then chốt để đảm bảo tính bền vững của các nỗ lực phòng chống tham nhũng.

IV. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Động Của Tham Nhũng Kinh Tế

Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu định lượng để phân tích tác động của tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế. Các phương pháp ước lượng bao gồm FEM, GLS, 2SLS, và GMM. Dữ liệu được thu thập từ 46 quốc gia chuyển đổi trong giai đoạn 2002-2014. Chỉ số tham nhũng (CPI) của Tổ chức Minh bạch Quốc tế được sử dụng làm thước đo chính về tham nhũng.

4.1. Mô hình hồi quy dữ liệu bảng để phân tích kinh tế

Luận án sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng để kiểm tra các giả thuyết về tác động của các yếu tố như thể chế, thu nhập, dân chủ, và tự do kinh tế lên tham nhũng. Mô hình biến tương tác được sử dụng để xác định tác động riêng phần của từng yếu tố thể chế.

4.2. Phương pháp GMM và kiểm định giả thuyết về kinh tế

Phương pháp GMM (Generalized Method of Moments) được sử dụng để kiểm định giả thuyết về vai trò "chất bôi trơn" của tham nhũng trong điều kiện thể chế yếu kém. Phương pháp này giúp khắc phục các vấn đề nội sinh và thiên lệch do biến bỏ sót.

V. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Tham Nhũng và Tăng Trưởng Kinh Tế

Kết quả nghiên cứu cho thấy tham nhũng có tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia chuyển đổi. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, tham nhũng có thể đóng vai trò là "chất bôi trơn" trong điều kiện thể chế yếu kém, giúp các doanh nghiệp vượt qua các rào cản hành chính. Nghiên cứu cũng xác định điểm ngưỡng của mức độ dân chủ và tự do kinh tế trong việc chống tham nhũng.

5.1. Kết quả về tác động của thể chế đến tham nhũng tại Việt Nam

Nghiên cứu cho thấy việc cải thiện chất lượng thể chế có tác động đáng kể đến việc giảm tham nhũng. Mức độ dân chủ và tự do kinh tế cao hơn giúp tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, từ đó hạn chế các hành vi tham nhũng. Điều này cho thấy tầm quan trọng của cải cách thể chế trong cuộc chiến chống tham nhũng.

5.2. Kiểm định giả thuyết về vai trò chất bôi trơn của tham nhũng

Kết quả kiểm định cho thấy trong một số trường hợp, tham nhũng có thể giúp các doanh nghiệp vượt qua các rào cản hành chính và giảm chi phí giao dịch. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tạm thời và không bền vững. Về lâu dài, tham nhũng vẫn gây ra nhiều hậu quả tiêu cực cho tăng trưởng kinh tế.

VI. Tham Nhũng và Tăng Trưởng Hàm Ý Chính Sách Chống Tham Nhũng

Các hàm ý chính sách từ nghiên cứu này bao gồm tăng cường cải cách thể chế, nâng cao chất lượng quản trị nhà nước, và thúc đẩy minh bạch. Cần thiết lập một hệ thống pháp luật hiệu quả và công bằng, đảm bảo rằng các hành vi tham nhũng bị trừng phạt nghiêm minh. Cần tạo điều kiện cho các tổ chức xã hội dân sự và giới truyền thông tham gia vào cuộc chiến chống tham nhũng.

6.1. Tăng cường cải cách thể chế để chống tham nhũng

Cần thực hiện các biện pháp cải cách thể chế một cách toàn diện, tập trung vào việc tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của chính phủ, cải thiện hiệu quả kinh tế và quản lý nhà nước. Cải cách thể chế cần tạo ra một môi trường kinh doanh công bằng và minh bạch, khuyến khích cạnh tranh, và bảo vệ quyền tài sản.

6.2. Xây dựng hệ thống pháp luật phòng chống tham nhũng hiệu quả

Cần xây dựng một hệ thống pháp luật phòng chống tham nhũng hiệu quả, đảm bảo rằng các hành vi tham nhũng bị trừng phạt nghiêm minh. Cần tăng cường năng lực của các cơ quan pháp luật phòng chống tham nhũng, đảm bảo rằng họ có đủ nguồn lực và quyền hạn để điều tra và truy tố các vụ án tham nhũng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế của nghiên cứu sinh Đặng Văn Cường có tiêu đề "Tham nhũng và tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia chuyển đổi", thuộc chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng (mã số: 62340201), được thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế TP.HCM dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Vũ Thị Minh Hằng và TS. Nguyễn Thị Huyền (năm 2016).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Tại các quốc gia chuyển đổi, tham nhũng là một trong những rào cản đối với tiến trình cải cách và phát triển kinh tế - xã hội. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (World Bank, 2007b), trong giai đoạn 1996–2006, chỉ có 8 trong tổng số 34 quốc gia chuyển đổi có chỉ số kiểm soát tham nhũng vượt mức trung bình toàn cầu. Các nền kinh tế này đối mặt với chất lượng khung thể chế chưa hoàn thiện, mức độ dân chủ và tự do kinh tế còn hạn chế, cùng mức thu nhập của giới công chức thấp hơn khu vực tư.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định từ thực tiễn học thuật:

• Các nghiên cứu trước đây thường tiếp cận đơn lẻ: hoặc phân tích nguyên nhân tham nhũng, hoặc đánh giá tác động của tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế, chưa thực hiện đồng thời hai khía cạnh này trên cùng một mẫu dữ liệu các quốc gia chuyển đổi.
• Khi đo lường chất lượng thể chế, các tài liệu chủ yếu dùng chỉ số dân chủ (thể chế chính trị) mà bỏ qua chỉ số tự do kinh tế (thể chế kinh tế), hoặc chưa xem xét mối quan hệ tương tác giữa hai yếu tố này.
• Mối quan hệ giữa thu nhập và tham nhũng phần lớn chỉ được kiểm định dưới dạng tuyến tính, bỏ qua khả năng tồn tại mối quan hệ phi tuyến (hình chữ U ngược).
• Giả thuyết "chất bôi trơn" (grease the wheels hay speed money) của tham nhũng đối với tăng trưởng kinh tế chưa được lượng hóa và kiểm định thực nghiệm bằng các phương pháp kinh lượng hiện đại nhằm xử lý triệt để hiện tượng nội sinh.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Mục tiêu 1: Đánh giá các yếu tố tác động đến tham nhũng tại các quốc gia chuyển đổi; phân tích định lượng sự tác động của việc cải thiện chất lượng thể chế (chính trị và kinh tế) theo từng mức độ cụ thể; kiểm định sự tồn tại của mối quan hệ phi tuyến giữa thu nhập và tham nhũng.
2. Mục tiêu 2: Kiểm định giả thuyết tham nhũng đóng vai trò là chất bôi trơn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong điều kiện chất lượng thể chế yếu kém tại các quốc gia chuyển đổi thông qua việc lượng hóa biến tương tác giữa tham nhũng và chất lượng thể chế.

Câu hỏi nghiên cứu

Luận án giải quyết 5 câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

1. Các yếu tố nào tác động đến tham nhũng tại các quốc gia chuyển đổi?
2. Chất lượng thể chế (thể chế chính trị và thể chế kinh tế) tác động như thế nào đến việc kiểm soát hành vi tham nhũng?
3. Có tồn tại hiệu ứng phi tuyến của tác động thu nhập đến tham nhũng tại các quốc gia chuyển đổi hay không?
4. Tham nhũng tác động như thế nào đến tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia chuyển đổi?
5. Khi tương tác với chất lượng thể chế, tham nhũng có tác động như thế nào đến tăng trưởng kinh tế?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Mối quan hệ giữa thể chế, thu nhập, các yếu tố kinh tế – xã hội với tham nhũng; và tác động của tham nhũng cùng chất lượng thể chế đến tăng trưởng kinh tế.
• Phạm vi không gian: Mẫu khảo sát gồm 46 quốc gia chuyển đổi có thu nhập trung bình và thấp theo phân loại của World Development Indicators (WDI, 2014).
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 2002 – 2014 (dữ liệu chỉ số Cảm nhận Tham nhũng - CPI của Tổ chức Minh bạch Quốc tế được thu thập đầy đủ từ năm 2002).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng thuật các công trình nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước theo hai nhánh chủ đề chính:

Các nghiên cứu về nguyên nhân và yếu tố tác động đến tham nhũng

• Thể chế và tự do: Krueger (1974), Buchanan & Brennan (1980), Shleifer (1993), Treisman (2000, 2007), Rock (2009) phân tích ảnh hưởng của sự can thiệp của chính phủ, cạnh tranh chính trị và tự do kinh tế đối với hành vi trục lợi (rent-seeking).
• Hệ thống pháp luật: La Porta & ctg (1999) chỉ ra sự khác biệt giữa hệ thống Thông luật (Common law) và Dân luật (Civil law) trong việc bảo vệ quyền sở hữu tư nhân và kiểm soát tham nhũng. Diamond & Plattner (1996), Putnam & ctg (1994) nhấn mạnh vai trò của xã hội dân sự và báo chí tự do.
• Thu nhập và tiền lương: Acemoglu & Verdier (2000), Van Rijckeghem & Weder (1997), Graf Lambsdorff (2005) nghiên cứu tác động của mức lương khu vực công và thu nhập bình quân lên động cơ nhận hối lộ.

Các nghiên cứu về tác động của tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế

Tác giả phân loại hai luồng quan điểm trái chiều trong y văn:

• Quan điểm cản trở tăng trưởng ("Sand the wheels"): Mauro (1995, 1998), Brunetti & Weder (1998), Tanzi & Davoodi (1998), Mo (2001), Gupta & ctg (2002), Gyimah-Brempong (2002), Choe & ctg (2013) khẳng định tham nhũng làm giảm đầu tư tư nhân, bóp méo chi tiêu công, suy giảm vốn con người và cản trở tăng trưởng.
• Quan điểm bôi trơn ("Grease the wheels" / "Speed money"): Leff (1964), Leys (1965), Huntington (2006), Lui (1985) với mô hình xếp hàng (Queuing Model), Beck & Maher (1986), Lien (1986), Bardhan (1997), Aidt (2009), Campos & Pradhan (2007) cho rằng trong môi trường thể chế kém hiệu quả, thủ tục rườm rà, tham nhũng giúp doanh nghiệp giảm chi phí thời gian chờ đợi và kích hoạt bộ máy quan liêu vận hành.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Luận án kết hợp đồng thời hai biến thể chế chính trị (mức độ dân chủ) và thể chế kinh tế (tự do kinh tế) trong cùng mô hình; áp dụng phương pháp phân tích hiệu ứng riêng phần của Wooldridge (2012) để xác định các ngưỡng thể chế; kiểm định giả thuyết phi tuyến của Dzhumashev (2014) và Saha & Gounder (2013); đồng thời kiểm định giả thuyết chất bôi trơn đối với tăng trưởng kinh tế trên tập dữ liệu bảng cân đối 46 quốc gia chuyển đổi bằng phương pháp GMM sai phân.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm

• Lý thuyết lựa chọn công (Public Choice Theory): Giải thích hành vi trục lợi của công chức khi nắm giữ quyền lực nhà nước (Becker & Stigler, 1974).
• Lý thuyết thất bại thị trường và tham nhũng: Mô hình của Acemoglu & Verdier (2000) về sự đánh đổi giữa việc sửa chữa thất bại thị trường và chi phí tham nhũng. Điều kiện tiền lương công chức để ngăn chặn tham nhũng: $$w \ge e + s + \frac{1-q}{q}\sigma$$ trong đó $w$ là lương, $e$ là nỗ lực/chi phí công nghệ, $s$ là trợ cấp, $\sigma$ là tiền hối lộ, $q$ là xác suất bị phát hiện.
• Lý thuyết tăng trưởng nội sinh: Mô hình Barro (1990) dựa trên hàm sản xuất Cobb-Douglas mở rộng có sự tham gia của chi tiêu chính phủ ($G$): $$Y = A L^{1-\alpha} K^\alpha G^{1-\alpha}$$ Kết hợp với nghiên cứu của Haque & Kneller (2008), hệ số co giãn của chi tiêu công chịu tác động tiêu cực bởi tham nhũng thông qua công thức $\alpha = \gamma(1 - \varphi)$, trong đó $\varphi$ là chỉ số tham nhũng.
• 4 kênh truyền dẫn tác động của tham nhũng đến tăng trưởng: (1) Đầu tư tư nhân (chi phí đầu tư, dòng vốn FDI); (2) Cạnh tranh và độ mở (rào cản thương mại, độc quyền); (3) Vốn con người (sức khỏe, giáo dục, phát triển kỹ năng); (4) Chi tiêu chính phủ (chuyển hướng đầu tư công, ổn định tài khóa).

Mô hình nghiên cứu thực nghiệm

• Mô hình các yếu tố tác động đến tham nhũng (Mô hình 4.1): $$cor_{it} = \beta_0 + \beta_1 gdppc_{it} + \beta_2 demo_{it} + \beta_3 ecofree_{it} + \beta_4 unemploy_{it} + \beta_5 school_{it} + \beta_6 inflation_{it} + \beta_7 legal_{it} + \varepsilon_{it}$$ Mô hình phi tuyến được mở rộng thêm biến $gdppc_{it}^2$ (hoặc $ln_gdppc_{it}^2$). Mô hình tương tác thể chế thêm biến $demo_{it} \times ecofree_{it}$.
• Mô hình tác động của tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế (Mô hình 4.2): $$\ln_gdppc_{it} = \beta_0 + \beta_1 cor_{it} + \beta_2 ecofree_{it} + \beta_3 demo_{it} + \beta_4 (cor_{it} \times ecofree_{it}) + \beta_5 (cor_{it} \times demo_{it}) + \beta_6 school_{it} + \beta_7 invest_{it} + \beta_8 pop_{it} + \beta_9 top_{it} + \beta_{10} Gov_Ex_{it} + \varepsilon_{it}$$

Phương pháp ước lượng và xử lý dữ liệu

• Kiểm định tính dừng: Kiểm định nghiệm đơn vị trên dữ liệu bảng bằng Augmented Dickey-Fuller (ADF), Phillips-Perron (PP) và Im-Pesaran-Shin (IPS).
• Kiểm định nhân quả: Kiểm định nhân quả Granger trên dữ liệu bảng, lựa chọn độ trễ tối ưu theo tiêu chuẩn AIC và BIC (Atukeren, 2007; Hartwig, 2009), kết hợp kiểm định Wald.
• Mô hình dữ liệu bảng tĩnh: Mô hình hiệu ứng cố định (FEM), mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (REM), kiểm định Hausman. Khắc phục phương sai thay đổi giữa các quốc gia và tự tương quan bằng phương pháp Bình phương tối thiểu tổng quát (GLS) (Moulton, 1986, 1990).
• Xử lý biến nội sinh: Phương pháp Bình phương tối thiểu hai giai đoạn (2SLS) với biến công cụ, kiểm định tính hợp lệ của biến công cụ bằng kiểm định Sargan – Hansen và kiểm định Davidson – MacKinnon.
• Mô hình dữ liệu bảng động: Phương pháp GMM sai phân (Difference GMM - D-GMM) theo Arellano & Bond (1991), Arellano & Bover (1995), Holtz-Eakin & ctg (1988), Roodman (2006) để xử lý biến phụ thuộc trễ và biến nội sinh trong mô hình tăng trưởng.
• Công cụ phân tích: Phần mềm Stata 13.0.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về nghiên cứu

Chương 1 thiết lập cơ sở khoa học của đề tài: tính cấp thiết trong bối cảnh các quốc gia chuyển đổi; xác định 2 mục tiêu tổng quát, 5 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi dữ liệu (46 quốc gia, giai đoạn 2002–2014); tóm tắt phương pháp tiếp cận định lượng và quy trình nghiên cứu 6 bước từ lược khảo lý thuyết đến đề xuất hàm ý chính sách.

Chương 2: Khung lý thuyết các yếu tố tác động đến tham nhũng

Chương 2 trình bày các khái niệm về thể chế, tham nhũng (lạm dụng công quyền vì mục đích tư lợi); phân tích chi phí và lợi ích kỳ vọng của hành vi tham nhũng theo khung phân tích của Treisman (2000) và Acemoglu & Verdier (2000). Tác giả tổng hợp y văn để xây dựng 7 giả thuyết nghiên cứu thực nghiệm:

• Giả thuyết 1: Thu nhập bình quân đầu người cao hơn làm giảm tham nhũng.
• Giả thuyết 2: Mức độ dân chủ có mối quan hệ nghịch chiều với tham nhũng.
• Giả thuyết 3: Tự do kinh tế càng mở rộng thì tham nhũng càng giảm.
• Giả thuyết 4: Tỷ lệ thất nghiệp có quan hệ thuận chiều với tham nhũng.
• Giả thuyết 5: Trình độ học vấn cải thiện giúp giảm tham nhũng.
• Giả thuyết 6: Lạm phát cao làm gia tăng mức độ tham nhũng.
• Giả thuyết 7: Hệ thống pháp luật hiệu quả (nguồn gốc Thông luật Anh) giúp giảm tham nhũng.

Chương 3: Khung lý thuyết tăng trưởng kinh tế

Chương 3 trình bày các lý thuyết tăng trưởng tân cổ điển (Solow, 1956; Swan, 1956) và tăng trưởng nội sinh (Barro, 1990; Haque & Kneller, 2008); làm rõ 4 kênh truyền dẫn tác động của tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế; phân tích sự đối lập giữa hai luồng quan điểm "cản trở tăng trưởng" và "chất bôi trơn tăng trưởng" trong điều kiện bộ máy hành chính quan liêu.

Chương 4: Mô hình và phương pháp nghiên cứu

Chương 4 thiết lập cấu trúc dữ liệu bảng cân đối gồm 598 quan sát từ 46 quốc gia chuyển đổi trong giai đoạn 2002–2014. Các biến được định nghĩa và thống kê mô tả:

Tên biến	Ký hiệu	Số quan sát	Trung bình	Độ lệch chuẩn	Nhỏ nhất	Lớn nhất
Logarit thu nhập bình quân	ln_gdppc	598	2,95	0,35	2,03	3,67
Thu nhập bình quân đầu người	gdppc	598	1.712,8	108,01	-	-
Chỉ số cảm nhận tham nhũng	cor	598	7,20	0,65	4,70	8,40
Mức độ dân chủ	demo	598	5,92	1,32	3,50	8,50
Tự do kinh tế	ecofree	598	6,23	0,69	4,35	7,73
Tỷ lệ lạm phát (%)	inflation	598	7,00	5,78	-8,975	34,69
Tỷ lệ thất nghiệp (%)	unemploy	598	8,14	8,10	0,60	77,00
Tỷ lệ nhập học tiểu học (%)	school	598	103,96	17,75	41,04	149,95
Nguồn gốc pháp lý Anh	legal	598	-	-	0	1
Tỷ lệ đầu tư / GDP (%)	invest	598	23,51	8,27	3,94	63,94
Tốc độ tăng dân số (%)	pop	598	2,01	1,00	-1,30	4,02
Độ mở thương mại (%)	top	598	82,08	34,82	21,67	209,87
Chi tiêu chính phủ / GDP (%)	gov_ex	598	14,01	5,81	3,46	39,58

Ma trận tương quan cho thấy cor có tương quan âm có ý nghĩa thống kê với demo (-0,3883), ecofree (-0,1873), ln_gdppc (-0,2840), school (-0,1224), unemploy (-0,1638), legal (-0,1646) và tương quan dương với inflation (0,1093) ở mức ý nghĩa 1%. Trong mô hình tăng trưởng, ln_gdppc tương quan âm với cor (-0,2840) và tương quan dương với demo (0,1523), ecofree (0,2472), top (0,2747).

Chương 5: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 5 trình bày toàn bộ các kết quả kiểm định kinh lượng:

1. Kiểm định tính dừng và quan hệ nhân quả Granger

• Các kiểm định ADF, PP, IPS xác nhận chuỗi ln_gdppc và cor không dừng ở bậc gốc nhưng dừng ở sai phân bậc 1 ($p < 0,01$).
• Tiêu chuẩn AIC và BIC xác định độ trễ tối ưu cho phương trình ln_gdppc là 1 và cho phương trình cor là 3.
• Kết quả ước lượng GMM một bước và hai bước cùng kiểm định Wald ($p < 0,01$) khẳng định mối quan hệ nhân quả hai chiều giữa thu nhập bình quân đầu người và tham nhũng.

2. Kết quả hồi quy các yếu tố tác động đến tham nhũng

Biến giải thích	GLS (Cột 1)	GLS (Cột 2)	GLS (Cột 3)	GLS (Cột 4)	GLS (Cột 5)	2SLS (Cột 9)
demo	-0,4513***	-0,2226***	-0,2197***	-0,5922***	-0,6168***	-0,8592***
ecofree	-0,2981**	-0,0213*	-0,0653**	-0,4134***	-0,4278***	-0,6338***
ln_gdppc	-	-0,3759***	-0,4259***	-0,5506***	-0,5541***	-0,4835***
school	-	-0,0025***	-0,0019**	-0,0008	-0,0008	-0,0011
unemploy	-	-0,0135***	-0,0144***	-0,0034	-0,0037*	-0,0084
inflation	-	0,0105***	0,0109***	0,0044**	0,0045**	0,0081**
demo * eco	-	-	-	0,0545***	0,0789***	0,1051***
legal	-	-	-0,2313***	-	-0,0518**	-0,0723*
Hằng số	9,7826***	9,8267***	9,6964***	12,6472***	12,3716***	14,2105***
Số quan sát	598	598	598	598	598	598

(Ghi chú: *, **, *** biểu thị mức ý nghĩa thống kê 10%, 5%, 1%)

3. Phân tích hiệu ứng riêng phần và xác định điểm ngưỡng thể chế

Theo phương pháp của Wooldridge (2012), hiệu ứng riêng phần của tự do kinh tế ($\delta_1$) và dân chủ ($\delta_2$) lên tham nhũng được tính toán theo từng bậc giá trị từ 0 đến 10:

Mức độ thể chế	$\delta_1$ (GLS)	$\delta_1$ (2SLS)	$\delta_2$ (GLS)	$\delta_2$ (2SLS)
0	-0,4278***	-0,6338***	-0,6168***	-0,8592***
1	-0,3489***	-0,5101***	-0,5379***	-0,7354***
2	-0,2700***	-0,3863***	-0,4590***	-0,6117***
3	-0,1911***	-0,2626***	-0,3801***	-0,4880***
4	-0,1122***	-0,1389**	-0,3012***	-0,3643***
5	-0,0333	-0,0151	-0,2223***	-0,2405***
6	0,0456	0,1086***	-0,1434***	-0,1168***
7	0,1245***	0,2323***	-0,0645**	0,0069
8	0,2034***	0,3561***	0,0144	0,1307**
9	0,2823***	0,4798***	0,0933	0,2544***
10	0,3612***	0,6035***	0,1722**	0,3781***

Kết quả chỉ ra: Tự do kinh tế làm giảm tham nhũng khi mức độ dân chủ ở mức thấp (từ 0 đến 4). Tương tự, mở rộng dân chủ phát huy tác dụng giảm tham nhũng rõ rệt nhất khi mức độ tự do kinh tế còn hạn chế (từ 0 đến 6 đối với GLS và 0 đến 5 đối với 2SLS).

4. Kiểm định mối quan hệ phi tuyến giữa thu nhập và tham nhũng

Kết quả hồi quy mô hình 2SLS (Bảng 5.9) với biến $ln_gdppc$ và $(ln_gdppc)^2$:

• Hệ số của $ln_gdppc$: $+2,7021$ ($p < 0,05$).
• Hệ số của $(ln_gdppc)^2$: $-0,5718$ ($p < 0,01$).
• Kiểm định Davidson-MacKinnon ($p = 0,012$) và Sargan-Hansen ($p = 0,1177$) khẳng định mô hình không bị vi phạm điều kiện quá định danh và xử lý được biến nội sinh.
• Kết quả xác nhận đồ thị có dạng hình chữ U ngược: ở giai đoạn đầu chuyển đổi, gia tăng thu nhập làm tăng cơ hội và quy mô tham nhũng; khi thu nhập vượt ngưỡng phát triển nhất định, tham nhũng giảm dần.

5. Kiểm định giả thuyết chất bôi trơn đối với tăng trưởng kinh tế

Kết quả hồi quy mô hình tăng trưởng bằng GLS và D-GMM (Bảng 5.11 và Bảng 5.12):

• Khi chưa có biến tương tác, hệ số của cor tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế ($\beta_1 < 0$).
• Khi đưa các biến tương tác cor * demo và cor * ecofree vào mô hình, hệ số tương tác mang dấu có ý nghĩa thống kê, xác nhận trong bối cảnh thể chế yếu kém và mức độ dân chủ thấp, tham nhũng đóng vai trò cơ chế "speed money" giúp khu vực tư nhân giảm thiểu ách tắc thủ tục hành chính, từ đó hỗ trợ tăng trưởng kinh tế ngắn hạn.

Chương 6: Kết luận và hàm ý chính sách

Chương 6 tổng kết các phát hiện chính, phân tích ý nghĩa thực nghiệm và đề xuất 2 nhóm giải pháp cho các quốc gia chuyển đổi:

• Nhóm giải pháp kiểm soát tham nhũng: Tập trung nâng cao chất lượng khung thể chế; ưu tiên cải thiện chế độ tiền lương cho giới công chức; nhận diện nguy cơ tham nhũng gia tăng ở giai đoạn đầu đổi mới; tăng cường hiệu lực thực thi pháp luật dựa trên các chuẩn mực tư pháp minh bạch.
• Nhóm giải pháp tăng trưởng kinh tế: Thận trọng khi áp dụng các biện pháp bài trừ tham nhũng cứng rắn mà chưa đồng thời cải cách thủ tục hành chính nhằm tránh gây đình trệ hoạt động kinh doanh; kết hợp mở rộng dân chủ với gỡ bỏ rào cản quan liêu; đẩy mạnh thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước; nâng cao trình độ dân trí và tăng cường độ mở thương mại quốc tế.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp mới về học thuật, phương pháp và thực tiễn:

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa khung lý thuyết toàn diện về các yếu tố tác động đến tham nhũng và các kênh truyền dẫn tác động của tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế.
• Tích hợp đồng thời hai chiều kích của chất lượng thể chế (thể chế chính trị - mức độ dân chủ và thể chế kinh tế - tự do kinh tế) vào mô hình định lượng.

Đóng góp về mặt phương pháp

• Ứng dụng phương pháp ước lượng biến tương tác của Wooldridge (2012) để xác định định lượng tác động riêng phần và xác định điểm ngưỡng cụ thể của mức độ dân chủ (ngưỡng 5-6) và tự do kinh tế (ngưỡng 7-8) trong kiểm soát tham nhũng.
• Kiểm định thực nghiệm thành công mô hình phi tuyến hình chữ U ngược giữa thu nhập và tham nhũng theo khung lý thuyết của Dzhumashev (2014) bằng phương pháp biến công cụ 2SLS, xác định điểm chuyển từ tác động dương sang tác động âm.
• Sử dụng phương pháp GMM sai phân cho dữ liệu bảng động để kiểm định giả thuyết "chất bôi trơn" (grease the wheels) của tham nhũng trong điều kiện thể chế yếu kém, giải quyết triệt để hiện tượng nội sinh và phương sai thay đổi.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

1. Xây dựng thể chế đồng bộ: Cải cách thể chế kinh tế (thông thoáng hóa môi trường kinh doanh) phải song hành với cải cách thể chế chính trị (mở rộng quyền giám sát dân chủ và tự do báo chí).
2. Cải cách tiền lương công chức: Tăng thu nhập thực tế cho khu vực công nhằm nâng cao chi phí cơ hội của hành vi nhận hối lộ theo mô hình Acemoglu & Verdier (2000).
3. Đơn giản hóa thủ tục hành chính: Loại bỏ cơ chế xin - cho và rào cản quan liêu để triệt tiêu nhu cầu sử dụng "tiền bôi trơn" từ phía khu vực doanh nghiệp tư nhân.
4. Nâng cao hiệu lực tư pháp: Tăng cường tính độc lập và nghiêm minh của hệ thống tòa án trong việc phát hiện và xử lý tội phạm kinh tế.
5. Phát triển nguồn nhân lực và hội nhập: Nâng cao trình độ dân trí thông qua phổ cập giáo dục và gia tăng độ mở thương mại để tạo sức ép cải cách minh bạch từ bên ngoài.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về dữ liệu lịch sử: Do chỉ số Cảm nhận Tham nhũng (CPI) của Tổ chức Minh bạch Quốc tế chỉ được khảo sát mở rộng tại các quốc gia chuyển đổi từ năm 2002, luận án bị giới hạn phạm vi nghiên cứu trong giai đoạn 2002–2014 với 46 quốc gia.
• Dạng hàm phi tuyến: Kiểm định thực nghiệm cho thấy mô hình phi tuyến bậc 3 giữa thu nhập và tham nhũng không đạt ý nghĩa thống kê; do đó nghiên cứu dừng lại ở mô hình phi tuyến bậc 2 (hình chữ U ngược).
• Thước đo tham nhũng: Luận án sử dụng CPI – một chỉ số đo lường dựa trên cảm nhận của các chuyên gia và tổ chức quốc tế; các nghiên cứu tiếp theo khi có đủ dữ liệu chuỗi thời gian dài hơn hoặc dữ liệu vi mô cấp doanh nghiệp có thể kiểm chứng thêm bằng các thước đo hành vi trực tiếp.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh và học viên cao học: Luận án là tài liệu tham khảo về quy trình phân tích kinh lượng dữ liệu bảng, phương pháp phân tích hiệu ứng riêng phần trong mô hình tương tác, kỹ thuật ước lượng 2SLS và GMM sai phân xử lý nội sinh.
• Đối với giảng viên và nhà nghiên cứu: Cung cấp khung tổng quan tài liệu có hệ thống về lý thuyết lựa chọn công, mô hình tăng trưởng nội sinh mở rộng và các tranh luận thực nghiệm liên quan đến thể chế kinh tế.
• Đối với các nhà hoạch định chính sách: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động hai mặt của tham nhũng và lộ trình cải cách thể chế: cải cách hành chính phải đi trước hoặc tiến hành đồng thời với các biện pháp chống tham nhũng để duy trì động lực tăng trưởng kinh tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng dữ liệu của bao nhiêu quốc gia và trong giai đoạn nào?

Luận án sử dụng bộ dữ liệu bảng cân đối gồm 46 quốc gia chuyển đổi có mức thu nhập trung bình và thấp (theo phân loại của WDI 2014), quan sát xuyên suốt trong giai đoạn 13 năm từ 2002 đến 2014, với tổng số 598 quan sát.

2. Kết quả kiểm định quan hệ nhân quả Granger giữa thu nhập và tham nhũng cho thấy điều gì?

Kiểm định nhân quả Granger kết hợp ước lượng GMM và kiểm định Wald ($p < 0,01$) khẳng định sự tồn tại của mối quan hệ nhân quả hai chiều có ý nghĩa thống kê giữa thu nhập bình quân đầu người (ln_gdppc) và chỉ số tham nhũng (cor).

3. Giả thuyết "chất bôi trơn" (grease the wheels) được luận án kết luận như thế nào?

Kết quả ước lượng GLS và GMM sai phân xác nhận giả thuyết chất bôi trơn có tồn tại ở các quốc gia chuyển đổi: trong điều kiện thể chế chính trị và kinh tế còn nhiều rào cản và quan liêu, tham nhũng đóng vai trò cơ chế "tiền tốc độ" (speed money) giúp khu vực tư nhân giảm chi phí thời gian và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ngắn hạn.

4. Mối quan hệ tương tác giữa tự do kinh tế và dân chủ trong việc chống tham nhũng diễn ra như thế nào?

Hai yếu tố này có tính chất bổ trợ lẫn nhau: khi mức độ dân chủ thấp (từ 0 đến 4), việc gia tăng tự do kinh tế phát huy tác dụng giảm tham nhũng mạnh nhất; ngược lại, khi môi trường tự do kinh tế còn hạn chế (từ 0 đến 5 hoặc 6), việc mở rộng dân chủ đóng vai trò chủ đạo trong việc kiểm soát hành vi tham nhũng.

5. Quan hệ phi tuyến giữa thu nhập và tham nhũng có dạng hình học gì và ý nghĩa ra sao?

Ước lượng 2SLS xác nhận mối quan hệ có dạng hình chữ U ngược (hệ số bậc 1 mang dấu dương $+2,7021$, hệ số bậc 2 mang dấu âm $-0,5718$). Ý nghĩa: ở giai đoạn đầu phát triển kinh tế chuyển đổi, thu nhập tăng làm quy mô và cơ hội tham nhũng tăng; nhưng khi thu nhập vượt qua điểm ngưỡng phát triển, tham nhũng sẽ suy giảm rõ rệt.

---

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Đặng Văn Cường đã giải quyết các mục tiêu nghiên cứu thông qua hệ thống hóa lý thuyết lựa chọn công, lý thuyết thể chế và mô hình tăng trưởng nội sinh. Bằng các kỹ thuật kinh lượng dữ liệu bảng (GLS, 2SLS, D-GMM) trên tập dữ liệu 46 quốc gia chuyển đổi giai đoạn 2002–2014, công trình đã xác thực mối quan hệ nhân quả hai chiều và phi tuyến hình chữ U ngược giữa thu nhập và tham nhũng. Luận án cũng lượng hóa các điểm ngưỡng tác động riêng phần của thể chế và cung cấp bằng chứng thực nghiệm về sự tồn tại của hiệu ứng chất bôi trơn của tham nhũng trong điều kiện thể chế yếu kém, từ đó làm cơ sở cho các đề xuất chính sách cải cách thể chế và điều hành kinh tế vĩ mô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 đã giới thiệu tổng quan về sự cần thiết cũng như mục tiêu nghiên cứu, 5 chương còn lại của luận án được thiết kế như sau: Chương 2: Khung lý thuyết các yếu tố tác động đến tham nhũng; Chương 3: Khung lý thuyết tăng trưởng kinh tế; Chương 4: Mô hình và phương pháp nghiên cứu; Chương 5: Kết quả nghiên cứu và thảo luận; Chương 6: Kết luận và hàm ý chính sách. Chương 2: Khung lý thuyết các yếu tố tác động đến tham nhũng. Khung khái niệm 1. Tổng quan thể chế 1.

Tổng quan tham nhũng 1. Lý thuyết các yếu tố tác động đến tham nhũng. Trong bài nghiên cứu về các nguyên nhân dẫn đến tham nhũng, Treisman (2000) đặt ra câu hỏi: “tại sao các giới chức tại một số quốc gia lạm dụng công quyền để nhằm tư lợi thường xuyên hơn và nhận tiền đút lót nhiều hơn so với giới chức ở các quốc gia khác?”. Câu trả lời là sự cân đối giữa chi phí kỳ vọng của hành vi tham nhũng bao gồm chi phí xã hội, chi phí tâm lý cũng như chi phí tài chính so với lợi ích kỳ vọng của họ.

Các nhà khoa học chính trị và kinh tế học cho rằng nhiều đặc tính của một quốc gia như là kinh tế, chính trị và hệ thống pháp luật có thể ảnh hưởng đến chi phí kỳ vọng và lợi ích kỳ vọng của giới chức. Chi phí kỳ vọng rõ ràng nhất chính là rủi ro bị phát hiện và bị phạt. Xác suất của việc bị phát hiện phụ thuộc phần lớn vào hiệu lực của hệ thống pháp luật của quốc gia. Hai khía cạnh có liên quan của hệ thống pháp luật được phân biệt.

Thứ nhất, hệ thống luật pháp khác biệt về mức độ bảo vệ và tạo ra cơ hội từ việc chấp nhận chủ sở hữu tài sản khu vực tư bị xâm hại bởi hành vi tham nhũng của giới chức. La Porta & ctg (1999) cho rằng hệ thống luật Ango-Saxon hay còn gọi là hệ thống Thông luật (common law) khác biệt theo chiều hướng này so với hệ thống luật dân sự (civil law). Trong khi luật Ango-Saxon được phát triển đầu tiên ở Anh được xem như là sự bảo vệ cho Nghị viện và chủ sở hữu nhằm chống lại sự xâm phạm của chế độ quốc chủ, hệ thống luật dân sự từ thời Napoleon, Bismarkian được phát triển như một công cụ cho chế độ quốc chủ nhằm xây dựng nhà nước và kiểm soát đời sống kinh tế (La Porta, 1999). Hệ thống Thông luật được xây dựng từ các tiền lệ được hình thành từ chính các quan tòa, thường là đồng minh với tầng lớp quý tộc nhiều tài sản nhằm chống lại nhà vua, trong khi đó hệ thống luật dân sự được thiết lập từ bộ luật được các nhà luật học soạn thảo theo mệnh lệnh của nhà vua.

Vì vậy, các tác giả đưa ra giả thuyết rằng sự bảo vệ tài sản lớn hơn trong hệ thống Thông luật cải thiện hiệu quả chính phủ ở nhiều khía cạnh bao gồm giảm nạn tham nhũng. Thứ hai, hệ thống luật pháp không chỉ khác biệt trong công thức và mục đích ban đầu của luật mà còn khác biệt về kỳ vọng và việc thực thi của nó. Vai trò xã hội của luật và tầm quan trọng của luật trong các trật tự xã hội cũng khác nhau giữa các quốc gia. Sự sẵn sàng của tòa án để theo đuổi các hồ sơ mà thậm chí kết quả của nó sẽ đe dọa hệ thống cấp bậc trong xã hội sẽ làm tăng cơ hội phát hiện các vụ án tham nhũng của giới chức.

Bên cạnh hệ thống pháp luật, rủi ro bị phát hiện tham nhũng cũng sẽ cao hơn ở các quốc gia dân chủ hơn và hệ thống chính trị mở (Diamond & Plattner, 1996). Sự tự do kết giao và tự do báo giới sẽ giúp tạo ra các nhóm quan tâm cộng đồng và những nhà báo gắn với sứ mệnh và quyền tố cáo việc lạm quyền. Sự ràng buộc công dân lớn hơn có thể dẫn đến việc giám sát chặt chẽ hơn (Putnam & ctg, 1994). Ở những quốc gia dân chủ, những người cạnh tranh cho các chức vụ trong giới chức thường có nhiều động cơ để phát hiện và tố giác các các hành vi lạm quyền của những người đương nhiệm tại các cuộc bỏ phiếu.

Bên cạnh xác suất bị phát hiện, giới chức luôn cân nhắc đến các hậu quả cho hành vi tham nhũng của mình để quyết định có thực hiện tham nhũng hay không. Các hình thức xử phạt đối với các hành vi phi pháp rõ ràng là có liên quan đến hành vi tham nhũng. Ngay khi bị phát hiện, giới chức tham nhũng gần như bị mất việc thì chắc chắn ảnh hưởng đến quyết định có thực hiện tham nhũng hay không (Van Rijckeghem & Weder, 1997). Tương tự, có nhiều yếu tố tác động đến lợi ích kỳ vọng từ hành vi tham nhũng mà ở đó giới chức sẽ cân đối để phù hợp với chi phí kỳ vọng.

Một trong những biểu hiện rõ ràng nhất của lợi ích kỳ vọng thường được hiểu bằng tổng thu nhập thực mà giới chức nhận được. Đây được xem là lý do để mong đợi tham nhũng sẽ giảm ở các quốc gia phát triển. Acemoglu & Verdier (2000) cho rằng tiền lương mà giới chức nhận được ảnh hưởng lớn đến hành vi tham nhũng của họ.1) 𝑞 𝑞 1−𝑛 Trong đó, w là tiền lương, n là đại lượng đại diện cho phần doanh nghiệp trong nền kinh tế,  biểu diễn nguồn thu thuế mà các doanh nghiệp lựa chọn công nghệ xấu phải trả và khoản trợ cấp mà doanh nghiệp lựa chọn công nghệ tốt nhận được là s , σ được thể hiện tiền đút lót (tham nhũng), e là chi phí cho việc lựa chọn công nghệ tốt của doanh nghiệp, và công chức tham nhũng có thể bị phát hiện với xác suất 𝑞. Nếu bất đẳng thức 2.1 bị vi phạm, tất cả công chức sẽ là tham nhũng.

Trong trường hợp này, các doanh nghiệp nhận 𝜎 ∗ (𝜏 + 𝑠) về lựa chọn công nghệ của họ, và sự can thiệp của chính phủ là hoàn toàn lãng phí. Như vậy, khi có sự can thiệp của chính phủ thì cơ chế chi trả tiền lương cho giới công chức phải thỏa mãn điều kiện (2.1) nếu không muốn các công chức tham nhũng. Các nghiên cứu thực nghiệm trước đây Dựa trên cơ sở khung lý thuyết các yếu tố tác động, bài viết tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm tương ứng với 7 giả thuyết của nghiên cứu. Giả thuyết 1: quốc gia có mức thu nhập cao hơn sẽ làm giảm mức độ tham nhũng.

Giả thuyết 2: mức độ dân chủ có mối quan hệ nghịch với mức độ tham nhũng của quốc gia. Giả thiết 3: tự do kinh tế càng được mở rộng, mức độ tham nhũng càng giảm. Giả thuyết 4: tỷ lệ thất nghiệp được kỳ vọng có mối quan hệ thuận với mức độ tham nhũng. Giả thuyết 5: trình độ học vấn được cải thiện sẽ đẩy lùi được nạn tham nhũng của quốc gia.

Giả thuyết 6: lạm phát cao trong một quốc gia làm gia tăng mức độ tham nhũng. Giả thuyết 7: mức độ tham nhũng giảm ở các quốc gia có hệ thống pháp lý và tư pháp hiệu quả. Chương 3: Lý thuyết tác động tham nhũng đến tăng trưởng 3. Khái niệm tổng quan 3.

Lý thuyết tăng trưởng kinh tế 3. Tham nhũng và tăng trưởng Các mô hình tăng trưởng tân cổ điển như Solow (1956) và Swan (1956) không tính đến vai trò can thiệp của chính phủ nên không thể trực tiếp phân tích tác động của tham nhũng đến tăng trưởng kinh tế. Tốc độ tăng trưởng trong dài hạn hoàn toàn được quyết định bởi tốc độ tăng của các biến ngoại sinh như vốn vật chất, vốn con người và tiến bộ công nghệ. Theo thời gian, nhiều nhà kinh tế đã đưa vai trò của chính phủ vào các mô hình tăng trưởng tân cổ điển.

Điển hình là mô hình lý thuyết tăng trưởng nội sinh của Barro (1990). Lý thuyết tăng trưởng nội sinh của Barro (1990) giả định tổng sản phẩm bình quân đầu người dựa trên đầu tư khu vực tư nhân bình quân và chi tiêu chính phủ bình quân. Dựa trên lý thuyết tăng trưởng trường phái tân cổ điển, Barro (1990) đưa ra mô hình nghiên cứu xem xét một cách có hệ thống dựa trên các hành vi tối đa hoá lợi ích của các tác nhân trong nền kinh tế, mô hình tăng trưởng này vẫn được được sử dụng phổ biến khi các nhà kinh tế xem xét mối quan hệ giữa chi tiêu chính phủ và tăng trưởng kinh tế. Barro (1990) giả định chi tiêu chính phủ đối với hàng hoá và dịch vụ công có ảnh hưởng tích cực đến sản xuất của khu vực tư nhân.

Hàm tổng sản xuất trong nền kinh tế có dạng hàm sản xuất Cobb-Douglas như sau: Y= A L1-α Kα G1-α (3.1) Ta có 0 < α <1 với L là lao động, K là tư bản, Y là sản lượng của nền kinh tế, G là tổng chi tiêu chính phủ và A là tiến trình cải tiến công nghệ. Để đơn giản, Barro (1990) giả định L (tổng lực lượng lao động trong nền kinh tế) là cố định. Với L cố định, phương trình (3.1) cho thấy rằng công nghệ sản xuất của nền kinh tế có hiệu suất không đổi theo quy mô đối với các đầu vào chi tiêu chính phủ và tư bản. Hàm tổng sản xuất (3.1) có thể được biểu diễn dưới dạng biến bình quân một lao động như sau: y = A kα G1-α (3.2) Với 𝑦 = 𝑌/𝐿 và k = K/ L lần lượt là sản lượng và tư bản bình quân một đơn vị lao động.

Barro (1990) giả định rằng chính phủ tài trợ cho chi tiêu của mình bằng cách áp dụng một mức thuế suất cố định τ. Điều này cũng hàm ý rằng chính phủ luôn thực hiện cán cân ngân sách cân bằng. Do vậy, τ cũng được hiểu như tỷ lệ chi tiêu công của chính phủ, ta có: τ Ly = G (0<τ<1) (3.3) Kết hợp với (3.4) Do tiêu dùng, đầu tư và chi tiêu chính phủ cấu thành nên tổng thu nhập trong nền kinh tế nên phương trình tích luỹ cơ bản có thể được viết như sau: 𝑘̇ = s (1- τ) y – δk (3.5) Trong đó, δ là tỉ lệ hao mòn của tư bản và s là tỉ lệ tiết kiệm cố định của khu vực tư nhân. Chia cả hai vế phương trình (3.5) cho k và kết hợp với (3.4) chúng ta có thể thu được tốc độ tăng trưởng của sản lượng Yy, như sau: Yy = α [s (1- τ) ( τAL)(1-α)/α + δ] (3.