CHƯƠNG 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VE QUAN TRI RỦI RO 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu * Trên thế giới Mặc dù khái niệm về rủi ro đã được đề cập đến từ rất lâu, nhưng theo Terje Aven (2016) đánh giá rủi ro và quản lý rủi ro là một lĩnh vực khoa học trẻ, được phát triển mạnh mẽ trong khoảng 30-40 năm trở lại đây. Đến nay, QTRR đã trở thành một lĩnh vực được các nhà khoa học trên thế giới đặc biệt quan tâm với sự xuất hiện nhiều phương pháp phân tích mới tỉnh vi và hiệu quả hơn; đồng thời vấn đề này cũng được sử dụng rộng rãi hơn trong việc xem xét các van đề kinh tế - xã hội - môi trường ở Mỹ, Châu Âu cũng như các quốc gia Châu Á khác [25]. Có thể chia các nghiên cứu về QTRR thành 2 hướng như sau: - Hướng thứ nhất là nghiên cứu lý thuyết về QTRR: các tác giả đi sâu vào những vấn đề lí luận chung về QTRR, về khái niệm, các khuôn khổ, các nguyên tắc, phương pháp phân tích và đánh giá rủi ro,.
Các nghiên cứu của T. Thompson và nnk (2005), ISO (2009a), đi sâu vào phân tích khái niệm rủi ro và các van đề liên quan,. Đặc biệt là Hiệp hội phân tích rủi ro (viết tắc là SRA) đã đưa ra một thuật ngữ mới về QTRR. Có thể có các quan điểm khác nhau về QTRR dưới nhiều góc độ nghiên cứu nhưng đều bao hàm các khái niệm xác suất, dé bị tổn thương, mạnh mẽ và khả năng và phải đáp ứng một số tiêu chí cơ bản như là hợp lý, rõ rang, dé hiểu, chính xác,.
Trong những năm gan đây, nhiêu công trình nghiên cứu di sâu vào các nguyên tắc và chiên lược quản lý rủi ro. Một công trình tiên phong được thực hiện bởi Klinke va Renn (2002), đã cung cấp một phân loại mới của các loại 15 rủi ro và chiến lược quản ly [30]. Sau đó, Renn (2008) và SRA (2015b) đã nghiên cứu về ba chiến lược chính thường được sử dụng để quản lý rủi ro: chiến lược cảnh báo, chiến lực phòng ngừa và chiến lược suy luận. Các tác giả cho rằng chiến lược cảnh báo nhấn mạnh các tính năng như ngăn chặn, phát triển các sản phẩm thay thế, yếu tố an toàn, kha năng dự phòng trong việc thiết kế các thiết bị an toàn, cũng như tăng cường hệ thống miễn dịch, đa dạng hóa các phương tiện đề tiếp cận mục đích giống hệt hoặc tương tự, thiết kế hệ thống với phản ứng linh hoạt lựa chọn và cải thiện điều kiện cho việc quản lý tình trạng khẩn cấp và thích ứng với hệ thống [26, 31].
Bên cạnh đó, nghiên cứu của Hollnagel (2004) và Leveson (2004, 2011) quan tâm đến phương pháp đánh giá rủi ro như đánh giá rủi ro truyền thong dựa trên chuỗi nhân quả và phân tích sự kiện, báo cáo thất bại và đánh giá rủi ro, tính toán xác suất dựa trên dữ liệu lịch sử [32, 33]. - Hướng thứ 2 là nghiên cứu QTRR ứng dụng vào các hoạt động cụ thé: các công trình nghiên cứu QTRR ứng dụng ngày càng phong phú về số lượng và đa dạng về lĩnh vực nghiên cứu, tập trung vào QTRR cụ thể cho từng khu vực, từng quốc gia, từng ngành kinh tế,. Chính vì thé, các công trình nghiên cứu về QTRR trong các lĩnh vực cụ thé rất phát triển ở Mỹ, Châu Âu và ngay cả các quốc gia châu A. Đáng chú ý có nghiên cứu của Kil-Young Jung, Myung-Sub Roh (2016) về QTRR của việc triển khai công nghệ mới trong các nhà máy điện hạt nhân đang nhận được sự quan tâm.
Với mục đích nâng cấp và thay thế các hệ thong hiện tai cua nha máy điện hạt nhân (NPP) với công nghệ mới và hiệu suất cao hơn do các van đề lỗi thời [24]. Nhw vậy, sô lượng các nghiên cứu vê QTRR xuât hiện ngày cảng nhiêu, cho thấy QTRR luôn là một hướng quan trọng của trong quá trình phát triển 16 kinh tế, phù hợp với yêu cầu thực tiễn hiện nay ở tất cả các quốc gia hiện nay. Đánh giá rủi ro và quản lý rủi ro được thành lập như là một lĩnh vực khoa học và có những đóng góp quan trọng trong việc hỗ trợ ra quyết định trong thực tế. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng: dé QTRR trở thành cơ sở tin cậy trong việc đưa ra các giải quyết các vấn đề thực tiễn, cần thiết phải đi sâu vào phân tích thực trạng kiểm soát cũng như đánh giá, dự phòng rủi ro.
Luận điểm này được vận dụng vào luận văn khi nghiên cứu QTRR trong vận hành các thiết bị tại trạm biến áp thuộc PTCI. * Tại Việt Nam Ở nước ta, QTRR cũng đã được đặt ra khoảng 20 năm nay, tuy nhiên số lượng các công trình nghiên cứu về cả lý luận và thực tiễn rất phong phú. - Về các nghiên cứu mang tính lý luận phải đề cập đến công trình của Ngô Quang Huân, Nguyễn Thị Quy và nnk (2008), Đặng Đức Thành (2016), Nguyễn Quang Thu (2008), Đỗ Hoàng Toàn 2010),. Những nghiên cứu này đã cung cấp các kiến thức cơ bản như rủi ro, QTRR - khái niệm, chức năng, nguyên tắc, các phương pháp và công cụ quản lý rủi ro trong doanh nghiệp một cách có hệ thống.
Đây chính là nguồn tư liệu quý giá dé giúp tác giả định hướng khung nội dung của luận văn. - Các nghiên cứu về QTRR được thực hiện ở các lĩnh vực, các ngành cụ thé được dé cập trong công trình nghiên cứu của Nguyễn Anh Tuan (2012), Nguyễn Thị Thu Hang (2013), Nguyén Thi Thu Phuong (2012), Luong Thi Phương Thao (2013),. quan tâm đến QTRR trong lĩnh vực ngân hang [13, 16, 22]; Nghiên cứu của Nguyễn Liên Hương (2004) dé cập đến van đề rủi ro và các biện pháp QTRR trong hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp xây dựng [10]; Kiều Văn Minh (2011) đi sâu vào phân tích và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng truyền tải điện tại PTCI [11], 17 Võ Sỹ Nam (2015) chú trọng đến QTRR dự án đường dây 500KV tại Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia,. Các nghiên cứu này đi từ việc phân tích làm rõ các khái niệm liên quan, phân tích thực trạng QTRR của doanh nghiệp và đưa ra các giải pháp giải quyết hợp lý.
Tác giả cũng vận dụng hướng nghiên cứu này vao luận văn của minh. Nhận xét: Qua việc tổng luận các nghiên cứu ở Việt Nam liên quan đến hướng nghiên cứu của dé tài cho thay: Ở nhiều công trình nghiên cứu, nhiều tác giả đã đưa ra nhiều quan niệm khác nhau về rủi ro, QTRR. Trong luận văn của mình, tác giả đã kế thừa và vận dụng các quan niệm này khi nghiên cứu QTRR trong vận hành các thiết bị tại trạm biến áp thuộc PTCI. Các nghiên cứu QTRR ứng dụng hiện nay đang chú trọng nhiều đến các vấn đề thực tiễn ở từng lĩnh vực, từng ngành cụ thể (ví dụ như nghiên cứu QTRR trong hoạt động của các ngân hàng, trong hoạt động ngoại thương,.) dé đưa ra giải pháp phát triển phù hợp.
Nhiéu nghiên cứu ngày càng di sâu vào phân tích rủi ro trong hoạt động ngân hàng, xây dựng để nhằm giải quyết các van dé thực tiễn. Dé tài luận văn đã van dụng những luận điểm này vao việc phân tích thực trạng và xây dựng giải pháp dé QTRR hiệu quả trong vận hành các thiết bị tại trạm biến áp thuộc PTC1. Tom lại, các công trình liên quan đến hướng nghiên cứu là những tài liệu tham khảo chính của luận văn, việc tổng quan giúp định hướng cách tiếp cận và phương pháp luận nghiên cứu phù hợp với các nội dung cân nghiên cứu trong luận văn. * Tại công ty truyén tải Điện 1 Các nghiên cứu về PTCI chủ yếu tập trung vào nguồn nhân lực như: Hướng nghiên cứu về dao tạo va nâng cao nguồn nhân lực có công trình của Trần Mạnh Duy (2008), Nguyễn Sỹ Thắng (2013) đề cập đến việc hoàn thiện công tác quản trị nguồn nhân lực trong PTCI [8, 17]; Nghiên cứu của Hồ 18 Ngọc Toản (2013) chú trọng đến việc đánh giá sự hài lòng đối với công việc của người lao động tại PTCI [21]; Hay nghiên cứu của Kiều Văn Minh (2011) lại quan tâm đến việc nâng cao chất lượng truyền tải điện tại PTCI [11].
Riêng đối với nghiên cứu của tác giả Võ Sỹ Nam về QTRR tại Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia, tuy nhiên đối tượng nghiên cứu ở đây là QTRR dự án đường dây 500kV chứ không đề cập đến QTRR trong vận hành các thiết bị tại trạm biến áp [12]. Do vậy, đây cũng sẽ là một tư liệu quan trọng để tác giả tham khảo trong quá trình nghiên cứu của mình. Tóm lại: Qua phân tích những tài liệu đã nghiên cứu về PTCI trên nhiều khía cạnh liên quan, có thể rút ra nhận xét sau: Những nghiên cứu về PTCI rất có gia tri về thực tiễn, chính là hệ thống tư liệu rất quan trọng để tác giả hình thành hướng tiếp cận phù hợp cho đề tài. Tuy nhiên, các nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở lĩnh vực nhân lực, quản lý dự án, nâng cao chất lượng truyền tải điện.
mà cha có công trình nào nghiên cứu OTRR trong vận hành các thiết bị tại trạm biến áp thuộc PTCI, dé làm cơ sở tin cậy dé đưa ra các giải pháp QTRR hiệu quả. Chính vì vậy, đối với PTCI rất cần những công trình nghiên cứu về QTRR trong vận hành các thiết bị tại trạm biến áp để đưa ra các giải pháp phù hợp cho doanh nghiệp. Kết quả nghiên cứu sẽ là tài liệu cần thiết cho định hướng tô chức quan lý hợp lý, hiệu quả tại Công ty Truyền tải điện 1. Cơ sở lý luận về quản trị rủi ro 1.
Những van dé cơ bản về rủi ro - Quan niệm: Trong cuộc sống hàng ngày, trong lao động s an xuất kinh doanh có những sự cố bất ngờ, ngẫu nhiên xảy ra không thé báo trước được 19 với một cá nhân hoặc tổ chức, những tình huống bat ngờ như vậy gọi là rủi ro. Khi nói đến rủi ro người ta thường nghĩ đến điều không tốt lành ho ặc một thiệt hai, ton thất nào đó về vat chất hữu hình hoặc vô hình bat ngờ mang đến do những nguyên nhân khách quan hoặc chủ quan. Như vậy, rủi ro là sự việc xảy ra ngoài ý muốn chủ quan của con người, đem lại những hậu quả mà người ta không thé dự đoán được.