phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn dự kiến được trình bày trong 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý xây dựng văn hóa nhà trường ở trường tiểu học dựa trên triết lý giáo dục “kiến tạo công dân toàn cầu”. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý xây dựng văn hóa nhà trường ở trường Tiểu học Hà Nội Academy, Tây Hồ, Hà Nội dựa trên triết lý giáo dục “kiến tạo công dân toàn cầu”. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý xây dựng văn hóa nhà trường ở trường Tiểu học Hà Nội Academy, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội dựa trên triết lý giáo dục “kiến tạo công dân toàn cầu” CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ TRƢỜNG Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC DỰA TRÊN TRIẾT LÝ GIÁO DỤC “KIẾN TẠO CÔNG DÂN TOÀN CẦU” 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Thuật ngữ Văn hóa nhà trường (hay văn hóa học đường - School Culture) được giải thích như môi trường văn hóa trong nhà trường, hoặc như là tính văn hóa của môi trường giảng dạy, học tập.
Các nghiên cứu về xây dựng văn hoá nhà trường Văn hóa nhà trường là một nội dung quan trọng của quản lý và lãnh đạo nhà trường. Việc xây dựng văn hóa trong các nhà trường nói chung và trường tiểu học nói riêng từ lâu trở thành đã trở thành vấn đề quan tâm của các nước trên thế giới trong đó có Việt Nam. Đã có nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài đi sâu vào vấn đề này. Schein (2004), khi nghiên cứu văn hóa nhà trường đã cho rằng văn hóa nhà trường gồm 3 thành tố cấu thành.
Đó là: a) Những quá trình và cấu trúc hữu hình; b) Hệ thống giá trị được tuyên bố; c) Những quan niệm chung. Ba thành phần này liên kết hữu cơ với nhau để tạo thành một tổng thể VHNT. Nói cách khác, theo tác giả Edgar H. Schein, VHNT bao gồm hai thành phần cơ bản: yếu tố vật chất và yếu tố tinh thần [43].
Peterson (2009) cho rằng: “Môi trường văn hoá nhà trường tích cực, các thành viên luôn có ý thức chung về sự kết nối giữa các cá nhân, ý thức được chia sẻ rộng rãi về sự tôn trọng và chăm sóc cho mọi người. Còn môi trường văn hóa chứa đựng các yếu tố tiêu cực sẽ tác động xấu đến hiệu quả giáo dục cũng như các hoạt động khác của nhà trường” [39]. Tác giả Kytle và Bogotch (2000) nghiên cứu ảnh hưởng của việc cải cách trường học thông qua các mô hình văn hóa. Kết quả cho thấy sự phát triển bền vững của nhà trường phải dựa trên nền tảng văn hóa của nhà trường.
Trong việc xây dựng văn hóa nhà trường, người hiệu trưởng có vai trò quan trọng. Hiệu trưởng là người lãnh đạo tất cả các thành viên trong nhà trường, muốn đặt ra mục tiêu phấn đấu của nhà trường thì phải có phong cách lãnh đạo phù hợp để thu hút mọi người tham gia. Hành vi học đường là thiết lập hành vi văn minh, phong cách nội bộ giữa các bộ phận và cá nhân [41]. VHNT từ lâu đã được nghiên cứu ở nước ta nhưng là nghiên cứu ở một số khía cạnh biểu hiện cụ thể đơn lẻ như là văn hóa học đường, văn hóa ứng xử, văn hóa giao tiếp… trong nhà trường.
Phạm Quang Huân (2007) [12] trong bài “Văn hóa tổ chức – Hình thái cốt lõi của VHNT” cũng tiếp tục khẳng định, VHNT là văn hóa của một tổ chức. Tác giả phân tích 7 biểu hiện trong hình thái và cấp độ biểu hiện của VHNT đồng thời đưa ra 5 lý do để khẳng định tầm quan trọng của VHNT đối 8 với chất lượng giáo dục: Văn hóa là tài sản lớn của bất kỳ một tổ chức nào, VHNT tạo động lực làm việc, VHNT hỗ trợ điều phối và kiểm soát, VHNT hạn chế tiêu cực và xung đột, văn hóa nâng cao chất lượng các hoạt động trong nhà trường. Các nghiên cứu về quản lý xây dựng văn hoá nhà trường Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc trong tài liệu về quản lý VHNT của mình đã hệ thống lại các vấn đề cơ bản của văn hóa tổ chức cũng như VHNT, từ đó đưa ra những gợi ý và những hướng vận dụng trong quản lý xây dựng VHNT đối với các nhà trường ở Việt Nam. Văn hóa của một trường tiểu học cũng giống như tính cách của một con người.
Nó có cội nguồn trong văn hóa của môi trường xã hội mà trường tiểu học ấy đang hoạt động, cũng như trong lịch sử của nhà trường. Nó có tương tác với môi trường, bị chi phối bởi đặc điểm văn hóa của từng cá nhân, và nó rất chậm thay đổi. Đây là môi trường đầu tiên các em nhỏ bắt đầu đưa mình vào các nội quy học đường. Vì vậy có rất nhiều trải nghiệm đối với các em nhỏ.
Vì thế rất cần có những khảo cứu chuyên sâu về văn hóa trong nhà trường về đặc điểm và giải pháp xây dựng văn hóa của các trường tiểu học trong tương quan so sánh đối chiếu với các trường đại học trong khu vực và trên thế giới, hay kết quả hoạt động của nhà trường: loại văn hóa nào thì sản sinh ra xu hướng phát triển gì. Hiểu biết về văn hóa tổ chức của nhà trường là điều vô cùng quan trọng trong việc tạo ra thay đổi về văn hóa chất lượng của trường tiểu học. Tuy nhiên cho đến nay, lại có rất ít tác giả quan tâm đi sâu vào nghiên cứu về lý luận một cách có hệ thống về việc xây dựng văn hóa nhà trường tiểu học. Một số sách, bài viết gần đây chủ yếu chỉ quan tâm tới công tác văn hóa học đường ở trường phổ thông, văn hóa học, môi trường văn hóa cơ sở…Có thể kể đến: Trong nghiên cứu về Sáu giá trị văn hóa tổ chức (Woods, 1998), tác giả đã 9 đưa ra sáu giá trị (tích cực) để xây dựng thành công văn hóa tổ chức, bao gồm: (1).
Chúng ta là những thực thể đồng lòng và thống nhất: công ty, những nhà cung cấp, khách hàng; (2). Không phân biệt địa vị, cấp bậc; (3). Cởi mở, đối thoại chân thành là điều tiên quyết; (4). Mọi người đều được tiếp cận thông tin khi họ cần; (5).
Chú trọng vào các quá trình; (6). Không có thành công hay thất bại, mà chỉ có kinh nghiệm thu thập được. Điều quan trọng là hiểu được sáu giá trị trên để từ đó có những thay đổi trong hành vi đi kèm với các giá trị ấy. Đỗ Huy (2001), Xây dựng môi trường văn hóa ở nước ta hiện nay từ góc nhìn giá trị học, Viện văn hóa, Nhà xuất bản thông tin, Hà Nội.
Phạm Quang Huân (2007), Văn hóa nhà trường hình thái cốt lõi của văn hóa tổ chức, Kỷ yếu Hội thảo Văn hóa học đường do Viện NCSP, Trường ĐHSPHN. Tác giả đề xuất mô hình phát triển văn hóa nhà trường với mười một giải pháp trong việc xây dựng văn hóa học đường. Trường Đại học Sư phạm Hà Nội (2007), Viện Nghiên cứu sư phạm, Hội thảo khoa học: Xây dựng văn hóa học đường - Giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường, Hà Nội. Hội thảo nêu lên thực trạng văn hóa học đường và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường.
Nguyễn Viết Lộc (2009), Văn hóa tổ chức Đại học Quốc gia Hà Nội trong bối cảnh đổi mới và hội nhập, tác giả đưa ra những yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa của tổ chức và các đề xuất xây dựng văn hóa tổ chức ĐHQG Hà Nội. Luận án tiến sĩ của Hoàng Quốc Đạt (2018) đã nghiên cứu về “Quản lý xây dựng văn hoá nhà trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh”. Trên cơ sở nghiên cứu lí luận, khảo sát và đánh giá thực trạng quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở, tác giả đề xuất một số giải pháp quản lý xây dựng 10 văn hóa nhà trưởng ở các trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh: Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, học sinh và phụ huynh về sự cần thiết của việc xây dựng văn hóa nhà trường; Tổ chức xây dựng và kế thừa các giá trị văn hóa vật chất của nhà trưởng; Tổ chức xây dựng và kế thừa các giá trị văn hóa tỉnh thần của nhà trường; Xây dựng tiêu chỉ văn hóa nhà trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh. [10] Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị La (2019) với nghiên “Quản lý xây dựng văn hóa nhà trường tại Học viện Hành chính Quốc gia”.
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và đánh giá thực trạng xây dựng văn hoá nhà trường và quản lý xây dựng văn hóa nhà trưởng của trường đại học, học viện, tác giả đã đề xuất một số giải pháp quản lý xây dựng văn hoả nhà trường tại Học viện Hành chính Quốc gia trong giai đoạn hiện nay: Tiếp tục hoàn thiện quy trình, thủ tục làm việc và nội quy, quy chế của Học viện; Nâng cao hiệu quả lập kế hoạch xây dựng văn hóa nhà trường tại Học viện; Xây dựng tiêu chỉ về văn hóa nhà trường tại Học viện; Tổ chức thường xuyên sự kết nối, tương tác tích cực giữa cán bộ, giáo viên và học viên, học sinh trong Học viện; Chỉ đạo giảm bớt đào tạo lý thuyết, tăng cường thực hành, đào tạo kỹ năng cho học viên, học sinh đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. [19] Nhìn chung, trong các đề tài nghiên cứu trên đây chưa phải là những khảo cứu chuyên sâu về văn hóa tổ chức trong trường tiểu học nhất là chưa đề cập đến công tác xây dựng văn hóa nhà trường trong các trường tiểu học. Vì vậy, chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài “Quản lý xây dựng văn hóa nhà trường ở trường Tiểu học Hà Nội Academy, Tây Hồ, Hà Nội dựa trên triết lý giáo dục “kiến tạo công dân toàn cầu” với kỳ vọng để làm sáng tỏ cơ sở lý luận về việc xây dựng văn hoá tổ chức trong trường tiểu học học, đồng thời đề xuất những giải pháp trong việc xây dựng văn hóa tổ chức trong nhà trường có hiệu quả góp phần xây dựng một môi trường công tác tích cực cho giáo viên và học, trên cơ sở đó góp phần thực hiện tốt mục tiêu giáo dục đào 11 tạo của Trường tiểu học Hà Nội Academy trong giai đoạn phát triển hiện nay. Một số khái niệm cơ bản 1.
Khái niệm về văn hóa Có nhiều định nghĩa khác nhau về văn hoá. Năm 1952, Alfred Kroeber và Clyde Kluckhohn (Mỹ), đã tìm thấy không dưới 164 định nghĩa về văn hóa.