CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ QUY TRÌNH TỰ ĐÁNH GIÁ TRONG KIỂM ĐỊNH CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO HƯỚNG ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG BÊN TRONG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về quản lý quy trình tự đánh giá trong kiểm định chất lượng giáo dục tại các trường THPT theo hướng đảm bảo chất lượng bên trong Đảm bảo chất lượng và kiểm định chất lượng là một xu thế ở các quốc gia trên thế giới nhằm khẳng định thương hiệu và chất lượng giáo dục của mỗi nhà trường. Đây là công cụ hiệu quả giúp mỗi nhà trường tự nhìn nhận, đánh giá hiệu quả, chất lượng giáo dục, tạo ra sự cạnh tranh công bằng, minh bạch trong giáo dục và khẳng định được vị thế của nhà trường trước yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện hiện nay.
Một số các quốc gia có nền giáo dục phát triển như Anh, Pháp, Mỹ, Nhật, Canada, các trường học có hệ thống kiểm định chất lượng riêng, họ tự đánh giá năng lực giáo dục của mình hiện đang ở đâu và sẽ là ai trong tương lai. Đánh giá chất lượng và kiểm định chất lượng là một hướng đi mới đối với giáo dục nước ta nhưng đã đem lại những kết quả bước đầu. Nhiệm vụ giáo dục và đào tạo ở các cơ sở giáo dục được xác định rõ theo hướng đổi mới mạnh mẽ các yếu tố của giáo dục đào tạo theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh, trên cơ sở mục tiêu xác định rõ công khai, minh bạch những cam kết về chất lượng trên các phương diện về đội ngũ giáo viên, học sinh, chất lượng dạy học, điều kiện cơ sở vật chất, tài chính là căn cứ giám sát đánh giá chất lượng giáo dục đào tạo. Trên thế giới quy trình tự đánh giá trong kiểm định chất lượng giáo dục được phát triển từ lâu ở Hoa Kì và Bắc Mĩ.
Quy trình tự đánh giá trong kiểm định chất lượng giáo dục ngày càng nhận được sự quan tâm của nhiều quốc gia và nhất là từ giữa những năm 1990 trở lại đây. Trong đó, Đông Âu (Albania, Bulgaria, Hungary, và Romania) là khu vực sớm triển khai kiểm định chất lượng giáo dục, tiếp đến là các quốc gia có nền giáo dục phát triển như Hà Lan, Bỉ, Đức, Australia và các quốc 8 gia ở Mĩ Latinh (Chile), vùng Vịnh (Oman, Kuwait, Qatar, Ả-rập Saudi) và các nước Châu Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Ấn Độ) cũng không nằm ngoài xu thế này. Đặc biệt, các quốc gia ASEAN còn phát triển hệ thống kiểm định chất lượng giáo dục riêng dành cho các trường đại học (AUN-QA). Kiểm định chất lượng giáo dục phát triển nhanh và rộng khắp ở các khu vực khác nhau trên thế giới là cơ sở khiến các công trình nghiên cứu về kiểm định chất lượng giáo dục, quản lí kiểm định chất lượng giáo dục ngày càng tăng về số lượng lẫn chủ đề nghiên cứu.
Nhiều vấn đề về bảo đảm chất lượng và kiểm định chất lượng giáo dục đã được công bố trong những công trình học thuật và các bài báo khoa học đăng trên các tạp chí chuyên ngành. Vào những thập niên cuối của thế kỉ XX, xu hướng quốc tế hóa giáo dục đặt ra nhiều thách thức đối với kiểm định chất lượng giáo dục, nhất là ở các cơ sở giáo dục đại học. Sang đầu thế kỉ XXI, trong xu hướng toàn cầu hóa về chất lượng giáo dục cùng với sự mở rộng các dịch vụ giáo dục và sự di chuyển xuyên quốc gia của người học, quy trình tự đánh giá trong kiểm định chất lượng giáo dục không chỉ được đề cập bởi cấu trúc nội tại của chất lượng mà chính là cách tiếp cận nó và sự xuất hiện ngày càng nhiều mô hình quản lí và bảo đảm chất lượng chi phối cách tiếp cận kiểm định chất lượng giáo dục ở mỗi quốc gia. Gần đây có một số luận văn thạc sĩ chuyên ngành QLGD đã nghiên cứu những vấn đề liên quan đến công tác quản lý hoạt động tự đánh giá trong KĐCLGD.
Tác giả Trần Quốc Hùng đã phân tích và đề ra những biện pháp quản lý công tác tự đánh giá trong kiểm định chất lượng đào tạo đại học của Trưởng Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng. Tác giả Đoàn Việt Hùng với đề tài: “Biện pháp quản lý hoạt động tự đánh giá trong của Trưởng Cao đẳng Đức Trí - Đà Nẵng” đã góp phần nâng cao công tác quản lý hoạt động tự đánh giá trong kiểm định chất lượng giáo dục của các trường cao đẳng tư thục ở khu vực miền Trung- Tây Nguyên trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, những nghiên cứu trên chưa đáp ứng hoàn toàn cho tất cả các loại hình trường học, đặc biệt là những trường công lập trực thuộc UBND tỉnh. Trong cuốn “Cẩm nang kiểm định chất lượng giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông” của tác giả Phạm Văn Thuần đã làm rõ cơ sở lí luận và thực tiễn về nội dung của hoạt động kiểm định chất lượng giáo đục mầm non và giáo dục phổ thông; 9 trình bày các tiêu chuẩn đánh giá và kiểm định chất lượng giáo dục; các quy trình và chu kì kiểm định chất lượng giáo dục; nội dung các tiêu chuẩn, tiêu chí, chỉ báo đánh giá trường mầm non và trường phổ thông; các biểu mẫu chi tiết, cần thiết trong hoạt động kiểm định chất lượng giáo dục,.
nhằm góp phần đưa ra các định hướng, đề xuất biện pháp, cách tiếp cận mới, nâng cao hiệu quả của hoạt động kiểm định chất lượng giáo dục [21]. Trong cuốn sách “Kiểm định chất lượng giáo dục” của tác giả Nguyễn Đức Chính (2002) đã trình bài những khái niệm về chất lượng, chất lượng trong giáo dục, kiểm định chất lượng giáo dục, quy trình thực hiện kiểm định chất lượng và giới thiệu về kiểm định chất lượng trong giáo dục ở một số quốc gia trên thế giới gồm phương pháp, quy trình, kỹ thuật, cơ chế, chính sách kiểm định chất lượng giáo dục ở các nước Châu Âu, Châu Á Thái Bình Dương, Hoa kỳ” [6]. Nghiên cứu “Quản lý và kiểm định chất lượng đào tạo nhân lực” của Tác giả Trần Khánh Đức (2004) đã chỉ ra rằng kiểm định chất lượng giáo dục hay kiểm định chương trình giáo dục ở cơ sở đào tạo là một khâu quan trọng của nhà trường trong khẳng định chất lượng giáo dục với cộng đồng. Ngoài ra nghiên cứu cũng đề cập đến quy trình kiểm định từ khâu tự đánh giá, đánh giá ngoài đển công nhận kiểm định.
Cuốn sách là một nghiên cứu hữu ích trong việc xác định mục đích, nội dung và tiêu chuẩn để đánh giá cơ sở giáo dục theo mô hình đảm bảo chất lượng giáo dục khác nhau [11]. Trong nghiên cứu “Quản lý và kiểm định chất lượng đào tạo nhân lực theo ISO và TMQ” (2004) đã báo cáo tổng quát nhất về công tác kiểm định chất lượng giáo đục ở các quốc gia Đông Nam Á, cụ thể là Thái Lan, Malaysia và Philippines và một số gợi mở bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong quá trình thực hiện kiểm định chất lương và đảm bảo chất lượng giáo dục ở cơ sở giáo dục” [11] 10 Tác giả Lưu Mạnh Cường (2011) với đề tài: “Biện pháp tự đánh giá chất lượng giáo dục của trường THPT Kim Bôi tỉnh Hòa Bình”. Nghiên cứu cơ sở lý luận tự đánh giá chất lượng giáo dục trường THPT. Đánh giá thực trạng hoạt động tự đánh giá chất lượng giáo dục theo bộ tiêu chuẩn đánh giá chất lượng giáo dục trường THPT do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành tại trường THPT Kim Bôi, huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình.
Đề xuất một số biện pháp tự đánh giá chất lượng giáo dục theo bộ tiêu chuẩn đánh giá chất lượng giáo dục trường THPT của Bộ Giáo dục và Đào tạo tại trường THPT Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình. Nguyền Thị Thanh (2014) với đề tài “Tổ chức hoạt động tự đánh giá chất lượng giáo dục - đào tạo ở Học viện Chính trị”. Đề tài đã đề xuất một số biện pháp quản lý của Hiệu trưởng đổi với hoạt động tự đánh giá trong kiểm định chất lượng giáo dục - đào tạo ở Học viện Chính trị đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Tác giả Vũ Văn Át (2018) với nghiên cứu: Tổ chức hoạt động tự đánh giá chất lượng giáo dục các trường THCS trên địa bàn huyện Tân lạc, tỉnh Hòa Bình theo hướng đảm bảo chất lượng.
Nghiên cứu cơ sở lý luận về Tổ chức hoạt động tự đánh giá chất lượng giáo dục các trường THCS theo hướng đảm bảo chất lượng. Khảo sát, đánh giá thực trạng và đề xuất một số biện pháp tổ chức hoạt động tự đánh giá chất lượng giáo dục các trường THCS huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình theo hướng đảm bảo chất lượng. Trương Thị Hiền Hòa (2019) với đề tài: “Quản lý hoạt động tự đánh giá chất lượng giáo dục ở các trường tiểu học quận Ba Đình, thành phố Hà Nội” đã khảo sát thực trạng, đánh giá những mặt mạnh, mặt yếu, thuận lợi, khó khăn của việc quản lí hoạt động tự đánh giá chất lượng giáo dục ở các trường tiểu học, quận Ba Đình, TP. Hà Nội, Mặc dù, công tác tự đánh giá chất lượng giáo dục đã được các cấp, các ngành quan tâm nhưng do nhận thức về tự đánh giá chất lượng giáo dục chưa đầy đủ, chưa hiểu hết về mục đích, ý nghĩa của 11 nó nên việc phối hợp, hỗ trợ chưa được thường xuyên, chưa đúng hướng, chưa khích lệ được đông đảo mọi người cùng tham gia.
Lê Tuấn Anh (2020), “Quản lý hoạt động tự đánh giá chất lượng chương trình đào tạo tại Trường Cao đẳng nghề Việt Xô số 1”. Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động TĐG chất lượng CTĐT; Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động TĐG chất lượng CTĐT theo bộ tiêu chí, tiêu chuẩn KĐCL CTĐT trình độ cao đẳng của Bộ LĐTBXH tại Trường CĐN Việt Xô sổ 1; Đề xuất các biện pháp cải tiến chất lượng quản lý hoạt động TĐG chất lượng CTĐT tại Trường CĐN Việt Xô sổ 1 nhằm nâng cao chất lượng đào tạo tại Nhà trường và góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nghề nói chung.