CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HỆ THỐNG TRUYỀN THANH 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của hệ thống truyền thanh. Khái niệm về phát thanh, truyền thanh Để hiểu thế nào là hệ thống truyền thanh, trước tiên, chúng ta cần tìm hiểu các khái niệm “phát thanh” và “truyền thanh”. Phát thanh Theo tài liệu “ 24h trong tòa soạn” trên website của Viện Pháp tại Việt Nam thuộc Đại sứ quán Cộng Hòa Pháp, thì: “…Phát thanh là phương tiện truyền thông tức thì.
Thính giả có thể nghe thông tin thời sự khắp nơi: ở nhà, ngoài phố, tại văn phòng, ngoài đồng ruộng, trên xe, khi đi du lịch, chỉ cần một máy thu đơn giản có lắp pin là bạn sẽ được kết nối trực tiếp với thế giới…”. Ta có thể hiểu: phát thanh là một trong các loại hình báo chí hiện có, mà đặc trưng cơ bản của nó là dùng âm thanh (lời nói, tiếng động, âm nhạc) để truyền tải thông điệp nhờ sử dụng sóng điện từ hoặc hệ thống dây dẫn tác động vào thính giác công chúng. Chiến lược phát triển thông tin đến năm 2010 ban hành kèm theo Quyết định số 219/2005/QĐ-TTg ngày 09/09/2005 của Thủ tướng Chính phủ đã định nghĩa về phát thanh như sau: “Phát thanh là loại hình thông tin đại chúng mà nội dung thông tin được chuyển tải bằng âm thanh, tiếng nói qua làn sóng vô tuyến điện và truyền thanh qua hệ thống dây dẫn”. Truyền thanh Theo tài liệu Bồi dưỡng kiến thức cho cán bộ thông tin và truyền thông cơ sở (Bộ Thông tin và Truyền thông, năm 2012): “.Truyền thanh là phương thức truyền tải thông tin tiếng động, âm thanh qua dây dẫn tín hiệu từ máy phát tổng đài đến các loa.
Hệ thống truyền thanh được vận hành bởi tập hợp các thiết bị đầu cuối từ thu âm, thu tín hiệu đầu vào sóng radio, thiết bị khuếch đại tín hiệu âm thanh, hệ thống dây dẫn và các loa. Luan van 8 Từ định nghĩa này, có thể hiểu: Đài, Trạm truyền thanh là một đơn vị gồm những trang thiết bị kỹ thuật phù hợp (thiết bị thu sóng radio, tách sóng và khuếch đại tín hiệu âm thanh) thực hiện chức năng thu, tiếp nhận tín hiệu phát thanh thanh, sau đó tiếp tục truyền tín hiệu âm thanh theo đường dây truyền thanh hoặc thiết bị không dây để thực hiện việc chuyển tiếp chương trình phát thanh, chương trình truyền thanh địa phương. Cùng với sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, hiện nay hệ thống truyền thanh đang được thay thế chuyển từ hình thức truyền dẫn tín hiệu bằng dây dẫn kim loại (hữu tuyến) sang sử dụng phát sóng ngắn hệ FM có chất lượng tín hiệu tốt, ít bị nhiễu. Tuy nhiên, thuật ngữ truyền thanh vẫn được dùng để chỉ chung cho hoạt động thu, tiếp, phát tín hiệu radio ở cấp huyện và cấp xã.
Hệ thống truyền thanh Đài Tiếng nói Việt Nam được ra đời ngày 7 ngày 9 tháng 1945 (theo Chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh về việc thành lập Đài phát thanh quốc gia). Tuy nhiên, phải đến thập kỷ 60 của thế kỷ XX, hệ thống đài truyền thanh ở miền Bắc mới từng bước được tăng cường số lượng và nâng cao dần chất lượng. Nhiệm vụ chính của các đài huyện trong giai đoạn này là tiếp phát sóng đài Trung ương, đài tỉnh và tự xây dựng các bản tin, các chương trình phát thanh để phản ánh về công việc của các hợp tác xã; cổ vũ những phong trào thi đua lao động sản xuất, các điển hình; phê phán thói xa hoa, lãng phí, quan liêu trong quản lý tài sản tập thể… Do số lượng đầu báo ở miền Bắc khi đó còn ít nên vị trí, vai trò của các đài huyện là rất lớn. Sau 1975, khi đất nước thống nhất, Nhà nước ta đã quyết định đưa các đài truyền thanh xã, phường vào bộ máy tổ chức của hệ thống truyền thanh 4 cấp gồm: cấp Trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã.
Thông tư 475/TTg ngày 28 tháng 9 năm 1978 của Thủ tướng Chính phủ quy định về tổ chức phát thanh và truyền thanh ở cấp tỉnh và huyện nêu rõ “Đài phát thanh huyện là cơ quan sự nghiệp trực thuộc Ủy ban nhân dân huyện, nằm trong hệ thống chuyên môn cả nước của ngành phát thanh và truyền hình, làm chức năng một cơ quan tuyên truyền, một công cụ chỉ đạo sản xuất của Ủy ban nhân dân huyện: tổ chức việc tiếp âm Đài tiếng nói Việt Nam, đài phát thanh tỉnh trong phạm vi toàn huyện, trực tiếp quản lý đài truyền thanh thị trấn, huyện lỵ…” Luan van 9 Chính vì thế, khái niệm “Hệ thống truyền thanh” trong Luận văn này được hiểu bao gồm: Đài Truyền thanh huyện, thị xã, thành phố và Đài Truyền thanh xã, phường, thị trấn.Như vậy, có thể thấy, hệ thống truyền thanh là tập hợp các Đài, trạm Truyền thanh từ cấp huyện đến cấp xã ở một địa phương, thực hiện chức năng chuyển tiếp, phát chương trình phát thanh, chương trình truyền thanh, chuyển tải thông tin đến người dân trên địa bàn. Vai trò của hệ thống truyền thanh trong phát triển kinh tế xã hội Báo Lao động ngày 18 tháng 3 năm 2020 đăng phỏng vấn Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thế Kỷ, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) về việc huy động hệ thống các Đài Phát thanh, Truyền thanh từ trung ương đến cơ sở để góp phần vào công cuộc phòng,chống dịch COVID-19. Trong bài phỏng vấn, ông Kỷ nêu rõ “…cũng như nhiều cơ quan báo chí khác, trong đó có Báo Lao Động, Đài TNVN cùng hệ thống các Đài Phát thanh - Truyền hình cấp tỉnh, cấp huyện và hàng vạn trạm truyền thanh cơ sở đã thực hiện rất tốt nhiệm vụ quan trọng, cấp bách này. Cả hệ thống đã thông tin, tuyên truyền sự chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Ban Chỉ đạo quốc gia đối với công tác phòng, chống dịch bệnh COVID-19 với tinh thần “Chống dịch như chống giặc”… Cả hệ thống cũng chú trọng đến việc tuyên truyền các bộ, ngành, địa phương trong việc phục hồi và đẩy mạnh sản xuất, sinh hoạt; việc bố trí chương trình học trực tuyến trong bối cảnh dịch COVID-19 vẫn đang tiếp diễn phức tạp.
Tôi muốn khẳng định, trong thực thi nhiệm vụ này, hệ thống các đài, trạm truyền thanh cấp huyện, cấp xã là rất hiệu quả…”. Ông Kỷ cũng khẳng định “ …Loa phường, xã đã có từ lâu, phát huy tác dụng nhiều mặt từ lâu. Tuy nhiên, ở mỗi thời điểm, nó có vị trí, vai trò, tác dụng, cách thức hoạt động khác nhau. Ngay cả bây giờ, khi mà các phương tiện truyền thông hiện tại phát triển mạnh: Phát thanh, truyền hình, báo in, báo điện tử, mạng xã hội… thì loa phường, xã vẫn có vai trò, có chỗ đứng riêng của nó.
Vấn đề là chúng ta sử dụng nó như thế nào cho hợp lý và hiệu quả. Trích dẫn bài phỏng vấn này, chính là để trả lời cho một số hoài nghi về tính hiệu quả của các Đài Truyền thanh “trong bối cảnh bùng nổ thông tin và bùng nổ các phương tiện truyền thông đại chúng như hiện nay, liệu hệ thống Đài cơ sở còn có thể phát huy tác dụng nữa hay Luan van 10 không?”. Câu hỏi này đã được trả lời bằng thực tế sinh động. Theo thống kê của Đài Tiếng nói Việt Nam, hệ thống phát thanh địa phương ở nước ta hiện có 612 Đài Phát thanh, Truyền thanh cấp huyện và một hệ thống gồm hơn 7.600 trạm truyền thanh xã, phường, thị trấn, hợp tác xã, xí nghiệp, công, nông, lâm trường đang hoạt động.
Chỉ tính riêng Lâm Đồng, đã có 12 Đài Truyền thanh cấp huyện ở 12 đơn vị hành chính trực thuộc và có 135 Đài Truyền thanh cấp xã trên tổng số 147 xã, phường, thị trấn trong địa bàn tỉnh, tỷ lệ phủ sóng phát thanh đạt 90,1% số hộ gia đình trên trên địa bàn tỉnh. Với tỷ lệ phủ sóng rất cao như vậy, có thể khẳng định, hệ thống truyền thanh chính là “cánh tay nối dài” đắc lực của làn sóng phát thanh của Đài Tiếng nói Việt Nam, Đài Phát thanh – Truyền hình Lâm Đồng trong việc thông tin, tuyên truyền các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến mọi tầng lớp nhân dân địa phương. Không dừng lại ở vai trò “cánh tay nối dài”, so với các Đài quốc gia và Đài tỉnh, các Đài cấp huyện, xã có những ưu thế nổi bật là thông tin sát thực, trực tiếp, cụ thể đến từng người dân trong địa bàn. Trong thực tế, có những loại nội dung thông tin mà chỉ có Đài Truyền thanh cơ sở mới có thể đề cập đến được một cách sâu sát, mang lại hiệu ứng trực tiếp, tức thời.
Đó là những chuyện gần gũi với đời sống thường nhật như chuyện sản xuất, thời tiết, hoạt động chính trị như bầu cử, đại hội, hội họp, tiêm chủng, thông báo tình hình lũ, lụt, di dời dân cư do thiên tai, thông tin về tình hình trật tự, an ninh, an toàn giao thông, thu nộp thuế. Nhiều thông tin “nóng” liên quan đến tình hình thiên tai, trật tự an toàn xã hội, an toàn giao thông là do đội ngũ phóng viên, cộng tác viên của các Đài Truyền thanh cơ sở phát hiện, đưa tin đầu tiên nhờ họ là những người có mặt đầu tiên, trước tiên và trực tiếp tại hiện trường vụ việc. Có thể nói, chương trình của các Đài cơ sở xuất phát từ thực tiễn ở cơ sở nên từ lâu đã thực sự đáp ứng được nhu cầu của các thính giả tại những khu vực này, trở thành người bạn chân tình chia sẻ những buồn vui, trăn trở về mọi khía cạnh của cuộc sống; là nơi gợi mở, hướng dẫn những mô hình, những cách thức làm ăn cho nhân dân. Cụ thể hơn về vai trò của hệ thống truyền thanh tại Lâm Đồng trong phát triển kinh tế, xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng, hãy xem trích dẫn từ bài báo đăng trên Báo Lâm Đồng ngày 05 tháng 07 năm 2018 của Luan van 11 tác giả Thái An: “…cứ 5 giờ sáng hàng ngày, cụm loa truyền thanh đầu ngõ dạo tiếng nhạc quen thuộc, bà Nguyễn Thị Diễn (Thôn 3, xã Mê Linh, Lâm Hà) lại thức dậy, vừa cho đàn gà ăn, nấu nồi cám heo, bà vừa lắng nghe tin tức trong nước, trong huyện, trong xã.
“Hôm nào đài không nói là thấy vắng lắm” - bà Diễn bày tỏ. Trong thời đại công nghệ số, đa dạng hóa các phương tiện thông tin truyền thông, nhưng hệ thống truyền thanh cơ sở vẫn đóng vai trò là kênh thông tin quan trọng chính thống, thiết thực cho cuộc sống của người dân…”.