Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động đánh giá KQRL của HS các trường THPT đáp ứng yêu cầu Chương trình GDPT 2018. Thực trạng quản lý hoạt động đánh giá KQRL của HS các trường THPT huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La đáp ứng yêu cầu Chương trình GDPT 2018. Biện pháp quản lý hoạt động đánh giá KQRL của HS các trường THPT huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La đáp ứng yêu cầu Chương trình GDPT 2018.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ RÈN LUYỆN CỦA HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu về đánh giá kết quả rèn luyện của học sinh Đánh giá KQRL của người học là một trong những nội dung quan trọng được các nhà quản lý, nhà khoa học nghiên cứu giáo dục rất chú trọng quan tâm, trong đó có các công trình khoa học tiêu biểu, như: Tác giả Paloma và cộng sự của mình trong tác phẩm “Assessing student competence in Accredited Disciplines - Pioneering approaches to Assessment in Higher Education” (Đánh giá năng lực HS được công nhận kỷ luật - phương pháp tiên phong để đánh giá trong giáo dục đại học) [41]; Frithe, D.G trong cuốn sách “A teacher’s Guide to Assessment” (Hướng dẫn GV đánh giá) [42]; Anthony J.Nitko với cuốn sách “Educational Assessment of Student” (Đánh giá giáo dục của HS) đã đề cập đến nhiều nội dung của đánh giá HS, bao gồm: Phát triển kế hoạch giảng dạy kết hợp với đánh giá; các đánh giá về mục tiêu, hiệu quả; đánh giá HS [43]… trong những nghiên cứu này, các tác giả đều khẳng định vai trò quan trọng của hoạt động đánh giá HS, sinh viên trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. 8 Nguyễn Công Khanh (2013), Đổi mới kiểm tra, đánh giá HS phổ thông theo cách tiếp cận năng lực đã nhấn mạnh: Đổi mới kiểm tra, đánh giá sẽ là động lực thúc đẩy các quá trình khác, như: đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới cách thức tổ chức hoạt động dạy học, đổi mới quản lý… các nguyên tắc kiểm tra, đánh giá và thiết kế công cụ đo lường, các phương pháp phân tích, chọn mẫu, đánh giá độ tin cậy, độ hiệu lực, thiết kế công cụ đo cũng như các bước cơ bản thực hành kỹ năng thu thập, xử lý, thích nghi hóa dữ liệu đó [22].
Hoàng Thị Tuyết (2017), Đi tìm mô hình đánh giá HS theo hướng tiếp cận năng lực trong Chương trình GDPT mới [38] đã chỉ ra các xu hướng được phản ánh trong đánh giá học tập của HS trong Chương trình GDPT tổng thể sau 2015, đó là: Phản ánh xu hướng tập trung đánh giá thể hiện năng lực; Phản ánh xu hướng kết hợp - cân bằng giữa kiểm tra chuẩn hóa truyền thống và đánh giá thể hiện năng lực. Đồng thời, “đánh giá phải dựa vào yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của HS được quy định trong chương trình; phối hợp đánh giá quá trình với đánh giá định kì - tổng kết, đánh giá của GV với tự đánh giá, đánh giá của nhà trường với gia đình nhằm tạo động lực đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy và học, giúp người học tiến bộ và phát triển toàn diện” [38, tr. Nguyễn Kim Dung (2012), Thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập ở một số trường THPT tại Thành phố Hồ Chí Minh [15] đã khẳng định: “Đánh giá chất lượng học tập của HS bao gồm các quy trình đầy đủ dùng để thu thập thông tin về việc học của HS (chẳng hạn quan sát, xếp hạng, hay các bài kiểm tra viết), sự hình thành các phán đoán giá trị có liên quan đến sự tiến triển của việc học tập đối chiếu với mục tiêu đã đề ra ở các lĩnh vực kiến thức và kĩ năng cũng như thái độ” [15, tr. Đồng thời, nhấn mạnh việc sử dụng nhiều dạng đánh giá như tự luận, thực tập, trình bày miệng, dự án, làm việc nhóm và phản ánh hay phản biện cũng như các phương pháp 9 đánh giá khác nhau như tự đánh giá và đánh giá của bạn cùng lớp và chú trọng đến tính giá trị, đáng tin cậy và nhất quán của đánh giá.
Ngoài ra, bàn về đánh giá kết quả học tập, rèn luyện của HS còn có các công trình khoa học, như: Trần Thị Tuyết Oanh (2007), Đánh giá và đo lường kết quả học tập [33]; Nguyễn Thị Thế Bình, Nguyễn Thị Yến (2019), Giáo dục lòng nhân ái cho HS trong dạy học lịch sử ở trường THPT [2]; Trần Thanh Bình (2021), Giáo dục đạo đức thông qua hoạt động trải nghiệm trong trường phổ thông [3]; Trương Thị Bích, Đào Thị Oanh, Phạm Thị Thu Hương và Nguyễn Thị Thế Bình (2019), Thực trạng biểu hiện phẩm chất nhân ái ở HS trường THPT [4]; Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2012), Đại cương khoa học quản lý [11]; Nguyễn Đức Chính (2012), Kiểm tra, đánh giá trên lớp học tiếp cận năng lực, phù hợp định hướng phát triển Chương trình GDPT sau 2015 [12]; Trần Thị Tuyết Oanh (2016), Đánh giá kết quả học tập [34]; Nguyễn Thị Lan Phương (Chủ biên, 2013), Dương Văn Hưng, Nguyễn Đức Minh, Nguyễn Lê Thạch, Đánh giá kết quả học tập của HS phổ thông - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn [35]… các tác giả tập trung bàn về hoạt động đánh giá kết quả học tập, rèn luyện của HS và xác định đó là một tiêu chí quan trọng chất lượng giáo dục của nhà trường. Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động đánh giá kết quả rèn luyện của học sinh đáp ứng yêu cầu Chương trình giáo dục phổ thông 2018 Quản lý hoạt động KQRL của HS là hoạt động được nhiều nhà quản lý, nhà khoa học quan tâm nghiên cứu để tìm giải pháp cho nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo của các nhà trường nhằm đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục. Ngô Xuân Hiếu (2019), Quản lý đánh giá KQRL của học viên các trường đại học ở Việt Nam hiện nay [19] tập trung nghiên cứu quản lý đánh 10 giá KQRL cho sinh viên các trường đại học dựa vào quá trình tiếp cận kết hợp với tiếp cận chức năng quản lý. Từ đó, giúp tác giả xác định nội dung quản lý và các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý đánh giá KQRL của sinh viên.
Tác giả đưa ra nhóm các giải pháp và khuyến nghị đối với các cơ quan chức năng trong việc nâng cao hiệu quả đánh giá KQRL của sinh viên các trường đại học hiện nay. Cấn Thị Thanh Hương (2011), Nghiên cứu quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong giáo dục đại học ở Việt Nam [21] đã khẳng định tầm quan trọng của kiểm tra, đánh giá trong hoạt động học tập. Trên cơ sở đánh giá thực trạng hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong giáo dục đại học ở Việt Nam, tác giả đề xuất giải pháp quản lý vấn đề này trong bối cảnh đổi mới giáo dục ở Việt Nam, như: Hoàn thiện chính sách về kiểm tra, đánh giá; thay đổi môi trường kiểm tra, đánh giá trong trường đại học; đổi mới mô hình quản lý kiểm tra, đánh giá trong giáo dục đại học. Đoàn Tiến Trung (2015), Quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS các trường trung học cơ sở thành phố Nam Định theo định hướng phát triển năng lực [39] tập trung làm rõ lý luận và thực trạng quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS theo định hướng phát triển năng lực tại các trường Trung học cơ sở thành phố Nam Định.
Từ những vấn đề lý luận và thực tiễn, tác giả đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS các trường Trung học cơ sở thành phố Nam Định theo định hướng phát triển năng lực. Trần Đăng An (2018), Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS ở các trường THPT trên địa bàn miền núi, tỉnh Quảng Trị [1] đã đánh giá thực trạng quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS các trường THPT ở các nội dung về xây dựng kế hoạch, tổ chức quản lý thực hiện kế hoạch, công tác chỉ đạo hoạt động, công tác kiểm tra hoạt 11 động, đảm bảo các điều kiện hỗ trợ hoạt động. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS các trường THPT trên địa bàn miền núi, tỉnh Quảng Trị. Nguyễn Đặng An Long, Lê Hồng Sơn (2022), Quản lý hoạt động đánh giá KQRL của HS THPT tại Thành phố Hồ Chí Minh [30], cho rằng: “KQRL của HS là phẩm chất đạo đức được thể hiện ở nhận thức, thái độ và hành vi trong học tập, trong cuộc sống, trong cách ứng xử với mọi người, với môi trường xung quanh.
KQRL là khái niệm đồng nghĩa với mặt phẩm chất của nhân cách và đạo đức, là một trong những giá trị cốt lõi của hạnh kiểm, phẩm chất của HS” [30, tr. Hoạt động đánh giá KQRL của HS các trường THPT được phản ánh thông qua mục đích, yêu cầu, tiêu chí, hình thức, phương pháp, quy trình đánh giá KQRL của HS các trường THPT. Quản lý hoạt động đánh giá KQRL của HS các trường THPT, gồm: Lập kế hoạch hoạt động đánh giá KQRL; tổ chức hoạt động đánh giá KQRL; chỉ đạo hoạt động đánh giá KQRL; kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạch đánh giá KQRL. Trên cơ sở đó, tác giả đánh giá thực trạng và đề xuất biện pháp quản lý hoạt động đánh giá KQRL của HS các trường THPT tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Ngoài ra, còn có những công trình khoa học tiêu biểu có liên quan đến vấn đề nghiên cứu này, như: Nguyễn Thị Hà Phương (2021), Quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập của sinh viên đại học sư phạm theo tiếp cận năng lực [36]; Trần Đăng An (2018), Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS ở các trường THPT trên địa bàn miền núi, tỉnh Quảng Trị [1]; Nguyễn Đức Chính (2017), Đánh giá và quản lý hoạt động đánh giá trong giáo dục [13]; Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2009), Quản lý và lãnh đạo nhà trường thế kỉ XXI [27]… Gắn với mỗi chủ thể, đối tượng nghiên cứu, các tác giả đã đưa ra những lý giải, lập luận trên cơ sở các chức năng của quản lý để giải quyết vấn đề nghiên cứu.