Kiến Thức và Thực Hành Phòng Bệnh Đục Thủy Tinh Thể Ở Người Trên 50 Tuổi Tại Quận Gò Vấp, TP.HCM

Nghiên cứu về kiến thức thực hành và yếu tố liên quan đến phòng bệnh đục thủy tinh thể ở người trên 50 tuổi tại Gò Vấp, TP.HCM năm 2022.

• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Công Luật
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Kiến Thức, Thực Hành Và Một Số Yếu Tố Liên Quan Trong Phòng Bệnh Đục Thủy Tinh Thể Của Người Trên 50 Tuổi Tại Địa Bàn Phường 11, Quận Gò Vấp, Thành Phố Hồ Chí Minh Năm 2022
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 3. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 3.1. Đục thủy tinh thể và đặc điểm bệnh học đục thủy tinh thể
• 3.1.1. Đục thủy tinh thể
• 3.1.2. Phân loại đục thủy tinh thể
• 3.1.3. Triệu chứng đục thủy tinh thể
• 3.1.4. Biến chứng đục thủy tinh thể
• 3.1.5. Nguyên nhân và các giai đoạn phát triển của đục thủy tinh thể tuổi già
• 3.1.5.1. Nguyên nhân
• 3.1.5.2. Giai đoạn phát triển của đục thủy tinh thể
• 3.1.6. Các yếu tố nguy cơ gây đục thủy tinh thể tuổi già
• 4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 4.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 4.4. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 4.5. Thiết kế nghiên cứu
• 4.6. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 4.7. Phương pháp chọn mẫu
• 4.8. Phương pháp thu thập số liệu
• 4.9. Công cụ thu thập số liệu
• 4.10. Biến số nghiên cứu
• 4.11. Các khái niệm và thước đo tiêu chuẩn
• 4.12. Phương pháp phân tích số liệu
• 4.13. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu
• 5.2. Kiến thức, thực hành về phòng bệnh đục thủy tinh thể của người trên 50 tuổi
• 5.2.1. Kiến thức phòng bệnh đục thủy tinh thể của người trên 50 tuổi
• 5.2.2. Thực hành về phòng bệnh đục thủy tinh thể của người trên 50 tuổi
• 5.3. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành chung phòng bệnh đục thủy tinh thể của người trên 50 tuổi
• 5.3.1. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức phòng bệnh đục thủy tinh thể
• 5.3.2. Một số yếu tố liên quan đến thực hành phòng bệnh đục thủy tinh thể
• 5.4. Mối liên quan giữa kiến thức chung với thực hành chung về phòng bệnh đục thủy tinh thể
• 5.5. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu của người trên 50 tuổi
• 5.6. Kiến thức và thực hành về phòng bệnh đục thủy tinh thể
• 5.6.1. Kiến thức về phòng bệnh đục thủy tinh thể
• 5.6.2. Thực hành phòng bệnh đục thủy tinh thể
• 5.7. Hạn chế của nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHIẾU ĐỒNG Ý THAM GIA NGHIÊN CỨU
• PHIẾU ĐIỀU TRA KIẾN THỨC, THỰC HÀNH VỀ PHÒNG BỆNH ĐỤC THỦY TINH THỂ
• BỘ CÂU HỎI PHỎNG VẤN
• BẢNG HƯỚNG DẪN CHẤM ĐIỂM ĐÁNH GIÁ KIẾN THỨC, THỰC HÀNH VỀ PHÒNG BỆNH ĐỤC THỦY TINH THỂ CỦA NGƯỜI TRÊN 50 TUỔI
• BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Đục Thủy Tinh Thể Gò Vấp Tổng Quan Mối Nguy Hại

Tại Gò Vấp, TP.HCM, đục thủy tinh thể đang trở thành một vấn đề sức khỏe đáng quan tâm, đặc biệt đối với người trên 50 tuổi. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm thị lực và mù lòa trên toàn cầu, ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống. Bệnh đục thủy tinh thể, hay còn gọi là cườm khô hoặc cườm nước, là tình trạng thủy tinh thể (thấu kính tự nhiên của mắt) bị mờ đục, cản trở ánh sáng đi vào võng mạc, gây ra thị lực giảm sút. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có tới 65% người có thị lực thấp và 82% người mù thuộc nhóm người trên 50 tuổi, và đục thủy tinh thể là nguyên nhân gây mù hàng đầu (51%) trong số đó. Điều này đặt ra thách thức lớn cho hệ thống y tế và cộng đồng, đòi hỏi sự quan tâm và hành động kịp thời để phòng ngừa đục thủy tinh thể và điều trị hiệu quả.

1.1. Định Nghĩa Các Loại Đục Thủy Tinh Thể Phổ Biến

Đục thủy tinh thể được định nghĩa là tình trạng mất tính trong suốt của thủy tinh thể. Có nhiều cách phân loại dựa trên nguyên nhân, mức độ, vị trí và hình thái. Phân loại theo vị trí gồm đục nhân, đục vỏ, đục dưới bao. Phân loại theo nguyên nhân có thể là bẩm sinh, do tuổi già (thường ở người trên 65 tuổi), do chấn thương, hoặc do các bệnh lý khác như đái tháo đường, tăng huyết áp. Hiểu rõ các loại đục thủy tinh thể giúp xác định phương pháp điều trị đục thủy tinh thể phù hợp. Việc khám mắt định kỳ bởi bác sĩ nhãn khoa là vô cùng quan trọng để phát hiện sớm.

1.2. Triệu Chứng Thường Gặp Của Đục Thủy Tinh Thể

Các triệu chứng đục thủy tinh thể có thể bao gồm: thị lực giảm dần, nhìn mờ như nhìn qua sương mù, lóa mắt khi nhìn ánh sáng mạnh, khó nhìn vào ban đêm, nhìn một vật thành hai (song thị), hoặc thấy màu sắc nhạt đi. Người bệnh có thể cảm thấy số độ kính cận của mình tăng lên nhanh chóng (cận thị giả). Triệu chứng đục thủy tinh thể tiến triển từ từ, kéo dài vài tháng đến vài năm. Nếu không được điều trị đục thủy tinh thể, bệnh có thể dẫn đến mù lòa vĩnh viễn.

II. Nguyên Nhân Yếu Tố Nguy Cơ Gây Đục Thủy Tinh Thể Tại Gò Vấp

Có nhiều nguyên nhân đục thủy tinh thể, trong đó lão hóa là yếu tố phổ biến nhất. Khi tuổi tăng, cấu trúc protein trong thủy tinh thể thay đổi, dẫn đến mờ đục. Tuy nhiên, các yếu tố khác như tiếp xúc với tia UV từ ánh nắng mặt trời, hút thuốc lá, tiểu đường, tiền sử gia đình mắc đục thủy tinh thể, sử dụng corticosteroid kéo dài, hoặc chấn thương mắt cũng làm tăng nguy cơ. Tại Gò Vấp, môi trường ô nhiễm và thói quen sinh hoạt không lành mạnh có thể góp phần làm gia tăng tỷ lệ đục thủy tinh thể ở người trên 50 tuổi. Do đó, việc tìm hiểu rõ nguyên nhân đục thủy tinh thể và các yếu tố nguy cơ là rất quan trọng để có biện pháp phòng ngừa đục thủy tinh thể hiệu quả.

2.1. Tác Động Của Tuổi Tác Đến Thủy Tinh Thể Của Mắt

Lão hóa là một quá trình tự nhiên, và thủy tinh thể cũng không tránh khỏi những thay đổi. Theo thời gian, lượng vitamin C và acid amin glutathion trong thủy tinh thể giảm, gây rối loạn quá trình tổng hợp protein. Điều này dẫn đến thủy tinh thể mất dần độ trong suốt và trở nên mờ đục. Quá trình này thường bắt đầu từ tuổi 50 trở lên, nhưng tốc độ tiến triển có thể khác nhau ở mỗi người. Kiểm tra mắt định kỳ là cần thiết để theo dõi sức khỏe mắt và phát hiện sớm các dấu hiệu đục thủy tinh thể.

2.2. Các Yếu Tố Môi Trường Thói Quen Sinh Hoạt Gây Nguy Cơ

Ngoài lão hóa, các yếu tố môi trường và thói quen sinh hoạt cũng đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của đục thủy tinh thể. Tiếp xúc quá nhiều với tia UV từ ánh nắng mặt trời mà không có biện pháp bảo vệ (như đeo kính râm) có thể gây tổn thương thủy tinh thể. Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể do các chất độc hại trong khói thuốc. Một chế độ ăn uống thiếu chất chống oxy hóa và vitamin cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe mắt. Việc duy trì một lối sống lành mạnh có thể giúp giảm thiểu nguy cơ đục thủy tinh thể.

III. Cách Phòng Ngừa Đục Thủy Tinh Thể Cho Người Trên 50 Tại Gò Vấp

Mặc dù không thể ngăn chặn hoàn toàn đục thủy tinh thể, nhưng có nhiều cách để giảm nguy cơ và làm chậm quá trình tiến triển của bệnh. Phòng ngừa đục thủy tinh thể bao gồm bảo vệ mắt khỏi tia UV bằng cách đeo kính râm khi ra ngoài trời nắng, duy trì chế độ ăn uống lành mạnh giàu chất chống oxy hóa và vitamin, bỏ hút thuốc lá, kiểm soát đường huyết nếu bị tiểu đường, và kiểm tra mắt định kỳ tại các phòng khám mắt Gò Vấp. Việc chủ động chăm sóc mắt từ sớm là chìa khóa để duy trì thị lực tốt khi tuổi cao.

3.1. Bảo Vệ Mắt Khỏi Tia UV Bằng Kính Râm Chất Lượng

Tia UV từ ánh nắng mặt trời có thể gây hại cho thủy tinh thể, làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể. Việc đeo kính râm có khả năng chống tia UV là biện pháp đơn giản và hiệu quả để bảo vệ mắt. Chọn kính râm có nhãn mác chứng nhận khả năng chống tia UVA và UVB 100%. Nên đeo kính râm ngay cả trong những ngày trời râm mát, vì tia UV vẫn có thể xuyên qua mây.

3.2. Chế Độ Dinh Dưỡng Giàu Chất Chống Oxy Hóa Vitamin

Một chế độ ăn uống cân bằng và giàu chất chống oxy hóa và vitamin có thể giúp bảo vệ sức khỏe mắt. Các loại thực phẩm như rau xanh đậm (rau bina, cải xoăn), trái cây có màu sắc tươi sáng (cam, quýt, dâu tây), cá hồi, trứng, và các loại hạt chứa nhiều vitamin C, vitamin E, lutein, và zeaxanthin, là những thực phẩm tốt cho mắt. Cân nhắc sử dụng các loại vitamin cho mắt theo chỉ dẫn của bác sĩ.

3.3. Kiểm Tra Mắt Định Kỳ Tại Các Bệnh Viện Mắt Gò Vấp

Kiểm tra mắt định kỳ là biện pháp quan trọng để phát hiện sớm đục thủy tinh thể và các bệnh lý mắt khác. Người trên 50 tuổi nên đi khám mắt ít nhất mỗi năm một lần, hoặc theo khuyến cáo của bác sĩ nhãn khoa. Việc phát hiện sớm và can thiệp kịp thời có thể giúp làm chậm quá trình tiến triển của đục thủy tinh thể và duy trì thị lực tốt.

IV. Điều Trị Đục Thủy Tinh Thể Tại Gò Vấp Phương Pháp Chi Phí

Phương pháp điều trị đục thủy tinh thể duy nhất hiện nay là phẫu thuật. Phẫu thuật đục thủy tinh thể là một thủ thuật an toàn và hiệu quả, giúp loại bỏ thủy tinh thể bị mờ đục và thay thế bằng một thấu kính nhân tạo (IOL). Tại Gò Vấp, có nhiều bệnh viện mắt Gò Vấp và phòng khám chuyên khoa cung cấp dịch vụ này. Quyết định phẫu thuật đục thủy tinh thể nên được đưa ra sau khi tham khảo ý kiến của bác sĩ nhãn khoa, dựa trên mức độ ảnh hưởng của bệnh đến thị lực và chất lượng cuộc sống. Tìm hiểu kỹ về quy trình, rủi ro và chi phí phẫu thuật đục thủy tinh thể là cần thiết để đưa ra quyết định phù hợp.

4.1. Quy Trình Phẫu Thuật Đục Thủy Tinh Thể Hiện Đại

Phẫu thuật đục thủy tinh thể hiện đại thường được thực hiện bằng phương pháp Phacoemulsification (Phaco). Phương pháp này sử dụng sóng siêu âm để phá vỡ thủy tinh thể bị mờ đục thành những mảnh nhỏ, sau đó hút ra ngoài. Sau khi loại bỏ thủy tinh thể, một thấu kính nhân tạo (IOL) sẽ được đặt vào để thay thế. Phẫu thuật đục thủy tinh thể thường kéo dài khoảng 20-30 phút và được thực hiện dưới gây tê tại chỗ.

4.2. Thấu Kính Nhân Tạo IOL Các Loại Lựa Chọn Phù Hợp

Thấu kính nhân tạo (IOL) là một thấu kính nhỏ được đặt vào mắt để thay thế thủy tinh thể tự nhiên đã bị loại bỏ. Có nhiều loại IOL khác nhau, bao gồm IOL đơn tiêu (monofocal), IOL đa tiêu (multifocal), và IOL điều chỉnh (accommodative). IOL đơn tiêu chỉ cho phép nhìn rõ ở một khoảng cách nhất định (xa hoặc gần), trong khi IOL đa tiêu và IOL điều chỉnh cho phép nhìn rõ ở nhiều khoảng cách. Lựa chọn loại IOL phù hợp phụ thuộc vào nhu cầu và mong muốn của từng bệnh nhân.

4.3. Chi Phí Phẫu Thuật Đục Thủy Tinh Thể Tại Gò Vấp Bảo Hiểm Y Tế

Chi phí phẫu thuật đục thủy tinh thể tại Gò Vấp có thể khác nhau tùy thuộc vào bệnh viện, phòng khám, loại IOL sử dụng, và các dịch vụ đi kèm. Nên tìm hiểu kỹ về chi phí và các chính sách thanh toán trước khi quyết định phẫu thuật. Một số bảo hiểm y tế có thể chi trả một phần hoặc toàn bộ chi phí phẫu thuật đục thủy tinh thể. Kiểm tra thông tin bảo hiểm y tế của bạn để biết chi tiết về quyền lợi.

V. Nghiên Cứu Về Phòng Ngừa Đục Thủy Tinh Thể Tại Gò Vấp 2022

Nghiên cứu năm 2022 tại phường 11, quận Gò Vấp cho thấy tỷ lệ người từ 50 tuổi trở lên đạt kiến thức chung về phòng bệnh đục thủy tinh thể chỉ có 23,5%; nhóm người từ 50 tuổi trở lên không đạt thực hành chung (57,0%) về phòng bệnh đục thủy tinh thể chiếm tỷ lệ cao hơn nhóm đạt thực hành chung (43,0%). Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường truyền thông về kiến thức phòng bệnh, đặc biệt chú trọng đến đối tượng từ 65 tuổi trở lên, người có trình độ học vấn từ trung học cơ sở trở xuống.

5.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Kiến Thức Thực Hành Phòng Bệnh

Theo nghiên cứu, kiến thức về phòng bệnh đục thủy tinh thể có liên quan đến nhóm tuổi và trình độ học vấn. Cụ thể, nhóm dưới 65 tuổi đạt kiến thức chung cao hơn (OR=4,47; p<0,001); người có học vấn từ trung học phổ thông trở lên đạt kiến thức chung cao hơn (OR=2,26; p=0,019).

5.2. Các Yếu Tố Liên Quan Đến Thực Hành Phòng Bệnh

Thực hành về phòng bệnh đục thủy tinh thể liên quan đến giới tính, nhóm tuổi, trình độ học vấn, nghề nghiệp, hoàn cảnh sống, sự hỗ trợ từ gia đình, tiếp nhận thông tin về phòng bệnh, và khả năng chi trả dịch vụ khám, điều trị các vấn đề về mắt. Những người đạt kiến thức chung về phòng bệnh đục thủy tinh thể sẽ đạt thực hành chung cao hơn người không đạt (OR=2,14; p=0,012).

VI. Kết Luận Chủ Động Phòng Ngừa Đục Thủy Tinh Thể Tại Gò Vấp

Đục thủy tinh thể là một vấn đề sức khỏe phổ biến ở người trên 50 tuổi tại Gò Vấp. Việc phòng ngừa đục thủy tinh thể thông qua bảo vệ mắt khỏi tia UV, duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, và kiểm tra mắt định kỳ là rất quan trọng. Nếu phát hiện bệnh, phẫu thuật đục thủy tinh thể là phương pháp điều trị hiệu quả. Chủ động chăm sóc mắt và tìm hiểu thông tin về bệnh giúp người dân Gò Vấp bảo vệ thị lực và nâng cao chất lượng cuộc sống.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng

Nâng cao nhận thức cộng đồng về đục thủy tinh thể và các biện pháp phòng ngừa đục thủy tinh thể là yếu tố then chốt. Cần tăng cường các chương trình truyền thông giáo dục về sức khỏe mắt và khuyến khích người trên 50 tuổi đi khám mắt định kỳ.

6.2. Hợp Tác Giữa Cơ Quan Y Tế Cộng Đồng Để Phòng Bệnh

Sự hợp tác giữa cơ quan y tế, các tổ chức xã hội, và cộng đồng là cần thiết để triển khai các hoạt động phòng ngừa đục thủy tinh thể hiệu quả. Cần có các chương trình khám mắt miễn phí hoặc giảm giá cho người cao tuổi, đặc biệt là những người có hoàn cảnh khó khăn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh đục thủy tinh thể là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa trên thế giới, đặc biệt ở nhóm người trên 50 tuổi, chiếm tới 51% trong tổng số các ca mù do bệnh lý mắt. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2010 có khoảng 39 triệu người mù và 246 triệu người có tầm nhìn thấp, trong đó 82% người mù thuộc nhóm tuổi trên 50. Tại Việt Nam, tỷ lệ người trên 50 tuổi bị đục thủy tinh thể tăng từ 66,1% năm 2007 lên 74% năm 2015, gây áp lực lớn lên hệ thống y tế và cộng đồng. Nghiên cứu “Kiến thức, thực hành và một số yếu tố liên quan trong phòng bệnh đục thủy tinh thể của người trên 50 tuổi tại phường 11, quận Gò Vấp, TP. Hồ Chí Minh năm 2022” nhằm mục tiêu mô tả kiến thức, thực hành phòng bệnh và xác định các yếu tố liên quan trong nhóm đối tượng này. Nghiên cứu được thực hiện trên 230 người từ 50 tuổi trở lên chưa phẫu thuật đục thủy tinh thể, sử dụng phương pháp cắt ngang với chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống. Kết quả sẽ cung cấp dữ liệu quan trọng để xây dựng các chương trình can thiệp nâng cao nhận thức và thực hành phòng bệnh, góp phần giảm tỷ lệ mù lòa do đục thủy tinh thể tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khung lý thuyết về kiến thức, thực hành và các yếu tố môi trường-xã hội ảnh hưởng đến phòng bệnh đục thủy tinh thể. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Mô hình Kiến thức - Thái độ - Thực hành (KAP): Giải thích mối quan hệ giữa kiến thức về bệnh, thái độ và hành vi thực hành phòng bệnh. Kiến thức tốt sẽ thúc đẩy thực hành đúng đắn.
• Lý thuyết các yếu tố xã hội và cá nhân: Bao gồm các yếu tố nhân khẩu học (tuổi, giới, trình độ học vấn), yếu tố kinh tế, sự hỗ trợ xã hội, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và thông tin truyền thông.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm: kiến thức về đặc điểm và phòng bệnh đục thủy tinh thể, thực hành phòng bệnh, yếu tố cá nhân (tuổi, giới, nghề nghiệp, trình độ học vấn), yếu tố môi trường xã hội (tiếp cận dịch vụ, thông tin, hỗ trợ gia đình), và khả năng chi trả dịch vụ y tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu mô tả cắt ngang, sử dụng phương pháp định lượng với cỡ mẫu 230 người từ 50 tuổi trở lên chưa phẫu thuật đục thủy tinh thể tại phường 11, quận Gò Vấp, TP. Hồ Chí Minh. Mẫu được chọn bằng phương pháp ngẫu nhiên hệ thống từ danh sách quản lý nhân khẩu và sức khỏe nhóm nguy cơ. Thời gian thu thập số liệu từ tháng 2 đến tháng 3 năm 2022.

Dữ liệu được thu thập qua phỏng vấn trực tiếp sử dụng bộ câu hỏi chuẩn gồm 4 phần: thông tin nhân khẩu học, kiến thức về phòng bệnh, thực hành phòng bệnh và các yếu tố môi trường-xã hội. Kiến thức được đánh giá qua 11 câu hỏi, điểm đạt ≥18/35; thực hành qua 11 câu hỏi, điểm đạt ≥9/17. Dữ liệu được nhập bằng phần mềm Epi Data 3.1 và phân tích bằng SPSS 20. Phân tích mô tả tần số, tỷ lệ, trung bình, độ lệch chuẩn; phân tích mối liên quan sử dụng kiểm định Chi bình phương với mức ý nghĩa p<0,05.

Nghiên cứu tuân thủ các quy định đạo đức, được Hội đồng đạo đức Trường Đại học Y tế Công cộng phê duyệt, đảm bảo bảo mật thông tin và sự đồng thuận tự nguyện của người tham gia.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Kiến thức về phòng bệnh đục thủy tinh thể còn hạn chế: Tỷ lệ người trên 50 tuổi đạt kiến thức chung về phòng bệnh chỉ chiếm 23,5%. Nhóm dưới 65 tuổi có tỷ lệ đạt kiến thức cao hơn gấp 4,47 lần so với nhóm trên 65 tuổi (p<0,001). Người có trình độ học vấn từ trung học phổ thông trở lên đạt kiến thức cao hơn 2,26 lần (p=0,019).

2. Thực hành phòng bệnh chưa đạt yêu cầu: 57% người không đạt thực hành chung về phòng bệnh đục thủy tinh thể, trong khi 43% đạt thực hành tốt. Nữ giới có thực hành tốt hơn nam giới với OR=2,14 (p=0,012). Nhóm dưới 65 tuổi, người có học vấn từ trung học phổ thông trở lên, người có việc làm ổn định, sống cùng người thân, nhận được hỗ trợ gia đình, đã từng nghe thông tin về phòng bệnh và có khả năng chi trả dịch vụ khám chữa mắt đều có thực hành tốt hơn với các OR lần lượt là 1,95; 2,9; 2,04; 3,19; 2,56; 2,96 và 4,2 (p<0,05).

3. Mối liên hệ giữa kiến thức và thực hành: Người đạt kiến thức chung có khả năng thực hành phòng bệnh tốt hơn gấp 2,14 lần so với người không đạt (p=0,012).

4. Yếu tố môi trường và xã hội ảnh hưởng đến thực hành: Khả năng chi trả dịch vụ khám chữa mắt và sự hỗ trợ từ gia đình là những yếu tố quan trọng thúc đẩy thực hành phòng bệnh.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy kiến thức và thực hành phòng bệnh đục thủy tinh thể của người trên 50 tuổi tại phường 11 còn thấp, tương tự với các nghiên cứu tại Việt Nam và quốc tế. Sự khác biệt về kiến thức và thực hành theo nhóm tuổi và trình độ học vấn phản ánh nhu cầu tập trung can thiệp cho nhóm người cao tuổi và trình độ học vấn thấp. Thực hành phòng bệnh tốt hơn ở nữ giới và người có điều kiện kinh tế, xã hội thuận lợi cho thấy vai trò của các yếu tố xã hội trong việc nâng cao nhận thức và hành vi phòng bệnh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ đạt kiến thức và thực hành theo nhóm tuổi, giới tính và trình độ học vấn, giúp minh họa rõ ràng sự khác biệt giữa các nhóm. Bảng phân tích mối liên quan các yếu tố nhân khẩu học và xã hội với kiến thức, thực hành cũng hỗ trợ đánh giá các yếu tố ảnh hưởng chính.

So sánh với các nghiên cứu trước, kết quả phù hợp với xu hướng chung về sự thiếu hụt kiến thức và thực hành phòng bệnh đục thủy tinh thể ở nhóm người cao tuổi, đặc biệt tại các khu vực đô thị có dân số đông và đa dạng về trình độ học vấn. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của các chương trình truyền thông giáo dục sức khỏe và hỗ trợ tiếp cận dịch vụ y tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường truyền thông giáo dục về phòng bệnh đục thủy tinh thể: Tổ chức các chiến dịch tuyên truyền tập trung vào nhóm người trên 65 tuổi và người có trình độ học vấn thấp, sử dụng các kênh truyền thông đa dạng như truyền hình, loa truyền thanh, cán bộ y tế tuyến xã. Mục tiêu nâng tỷ lệ đạt kiến thức chung lên trên 50% trong vòng 2 năm.

2. Mở rộng chương trình khám sàng lọc và tư vấn miễn phí: Phối hợp giữa Trạm Y tế phường 11 và Trung tâm Y tế quận Gò Vấp tổ chức các đợt khám sàng lọc định kỳ, ưu tiên người cao tuổi và nhóm có nguy cơ cao. Mục tiêu tăng tỷ lệ khám sàng lọc lên 60% trong 1 năm.

3. Hỗ trợ chi phí khám, điều trị mắt: Kiến nghị chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội hỗ trợ tài chính hoặc mở rộng bảo hiểm y tế nhằm giảm gánh nặng chi phí cho người dân, đặc biệt nhóm thu nhập thấp. Mục tiêu tăng khả năng chi trả dịch vụ lên 70% trong 3 năm.

4. Khuyến khích sự tham gia của gia đình và cộng đồng: Tăng cường vai trò hỗ trợ của người thân trong việc nhắc nhở, đưa đón và hỗ trợ người cao tuổi thực hiện các biện pháp phòng bệnh. Tổ chức các nhóm hỗ trợ cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức và thực hành phòng bệnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ y tế công cộng và nhân viên y tế tuyến cơ sở: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng kế hoạch truyền thông, can thiệp nâng cao kiến thức và thực hành phòng bệnh đục thủy tinh thể cho người cao tuổi.

2. Nhà hoạch định chính sách y tế: Tham khảo dữ liệu để phát triển các chính sách hỗ trợ tài chính, mở rộng bảo hiểm y tế và cải thiện tiếp cận dịch vụ khám chữa mắt.

3. Các tổ chức phi chính phủ và dự án chăm sóc mắt: Áp dụng các khuyến nghị để thiết kế chương trình can thiệp phù hợp với đặc điểm cộng đồng, tăng hiệu quả truyền thông và chăm sóc.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành y tế công cộng: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kết quả và phân tích để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về phòng bệnh đục thủy tinh thể và các bệnh mắt liên quan.

Câu hỏi thường gặp

1. Đục thủy tinh thể là gì và ai dễ mắc nhất?
   Đục thủy tinh thể là tình trạng thủy tinh thể mắt mất độ trong suốt, gây giảm thị lực. Người trên 50 tuổi, đặc biệt trên 65 tuổi, có nguy cơ cao nhất do quá trình lão hóa và các yếu tố nguy cơ như tiểu đường, tăng huyết áp.

2. Kiến thức về phòng bệnh đục thủy tinh thể có quan trọng không?
   Rất quan trọng, vì kiến thức tốt giúp người dân nhận biết sớm triệu chứng, thực hiện các biện pháp phòng ngừa và đi khám kịp thời, giảm nguy cơ mù lòa.

3. Thực hành phòng bệnh đục thủy tinh thể gồm những gì?
   Bao gồm khám mắt định kỳ, tuân thủ điều trị các bệnh về mắt, sử dụng biện pháp bảo vệ mắt như đeo kính râm, vệ sinh mắt đúng cách và tránh các yếu tố nguy cơ như hút thuốc, tiếp xúc tia UV.

4. Yếu tố nào ảnh hưởng đến việc thực hành phòng bệnh?
   Tuổi tác, giới tính, trình độ học vấn, nghề nghiệp, hoàn cảnh sống, sự hỗ trợ từ gia đình, khả năng chi trả dịch vụ y tế và tiếp cận thông tin đều ảnh hưởng đến thực hành phòng bệnh.

5. Làm thế nào để nâng cao thực hành phòng bệnh đục thủy tinh thể?
   Cần tăng cường truyền thông giáo dục, mở rộng khám sàng lọc miễn phí, hỗ trợ tài chính cho người dân, đồng thời khuyến khích sự tham gia của gia đình và cộng đồng trong việc hỗ trợ người cao tuổi.

Kết luận

• Tỷ lệ người trên 50 tuổi tại phường 11 đạt kiến thức chung về phòng bệnh đục thủy tinh thể chỉ đạt 23,5%, thực hành đạt 43%.
• Kiến thức và thực hành có mối liên hệ chặt chẽ với các yếu tố nhân khẩu học và xã hội như tuổi, giới, trình độ học vấn, nghề nghiệp, hoàn cảnh sống và khả năng chi trả.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng để xây dựng các chương trình truyền thông, can thiệp và chính sách hỗ trợ phòng bệnh đục thủy tinh thể tại địa phương.
• Đề xuất tăng cường truyền thông, mở rộng khám sàng lọc, hỗ trợ tài chính và phát huy vai trò gia đình, cộng đồng trong phòng bệnh.
• Các bước tiếp theo cần triển khai các giải pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả can thiệp và mở rộng nghiên cứu trên quy mô lớn hơn.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ thị lực và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi tại cộng đồng!

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh đục thủy tinh thể là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa trên thế giới, đặc biệt ở những nước đang phát triển trong đó có Việt Nam. Bệnh xuất hiện chủ yếu ở những người từ 50 tuổi trở lên. Nếu không được phát hiện, chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời thì có thể dẫn đến mù lòa vĩnh viễn (1). Năm 2010, Tổ chức Y tế Thế giưới (WHO) ước tính trên toàn cầu có 39 triệu người mù và khoảng 246 triệu người có tầm nhìn thấp.

Có tới 65% người có thị lực thấp và 82% người mù thuộc nhóm trên 50 tuổi. Nhóm tuổi này chiếm khoảng 20% dân số thế giới, trong đó bệnh đục thủy tinh thể là nguyên nhân gây mù hàng đầu (51%) (2). WHO ước tính số người mù do đục thủy tinh thể sẽ tăng lên 76 triệu người vào năm 2020 (3). Tại Việt Nam, theo kết quả của điều tra RAAB tiến hành năm 2015, số lượng người trên 50 tuổi có thị lực kém cả 2 mắt và mù lòa do đục thủy tinh thể có xu hướng tăng từ 1.570 triệu người vào năm 2007 lên tới 2.099 triệu người vào năm 2015, trong đó tỷ lệ đục thủy tinh thể tăng từ 66,1% (2007) lên 74% (2015) (4,5).

Điều này, sẽ gây ra gánh nặng bệnh tật lên hệ thống y tế Việt Nam và là vấn đề đáng quan tâm trong cộng đồng (4). Trên thế giới, các nhà nghiên cứu đã nhận thấy tầm quan trọng của việc dự phòng và phát hiện sớm bệnh đục thủy tinh thể, nên ngày càng có nhiều nghiên cứu được tiến hành nhằm tìm hiểu về kiến thức, thực hành của người dân. Từ đó, đưa ra nhiều giải pháp truyền thông, can thiệp nhằm nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi phòng bệnh đục thủy tinh thể cho cộng đồng (6-10). Tại Việt Nam, nghiên cứu tại Chí Linh, Hải Dương cho thấy kiến thức và thực hành của người trên 50 tuổi về phòng bệnh đục thủy tinh thể còn rất hạn chế, chỉ có 16,5% người có kiến thức chung đạt về hiểu biết đặc điểm bệnh, 9,6% người có kiến thức chung đạt về hiểu biết biện pháp phòng bệnh.

Về thực hành, chỉ 57,8% từng khám mắt và 27,8% khám sàng lọc đục thủy tinh thể (11). Một số yếu tố liên quan đến thực hành phòng đục thủy tinh thể đã được tìm thấy bao gồm tình trạng kinh tế, yếu tố về tiếp cận thông tin, phương tiện di chuyển và kiến thức về phòng bệnh đục thủy tinh thể (11). Tại phường 11, quận Gò Vấp, Tp.Hồ Chí Minh tỷ lệ tham gia của người dân về tư vấn dự phòng, khám sàng lọc đục thủy tinh thể chưa cao (12). Tỉ lệ này là khá thấp so với 2 dân số già trên địa bàn phường.

Mặt khác, phường 11 đã nhận được sự quan tâm, hỗ trợ từ Trung tâm Y tế quận, Sở Y tế Thành phố và một số dự án, tuy nhiên tỷ lệ này vẫn chưa được cải thiện. Nguyên nhân của tình trạng này có liên quan gì đến cộng đồng không? Kiến thức và thực hành của người trên 50 tuổi về phòng bệnh đục thủy tinh thể tại phường như thế nào? Nhằm trả lời cho những câu hỏi nêu trên, đồng thời xác định cơ sở xây dựng các giải pháp truyền thông giáo dục, thay đổi hành vi, tăng cường hiệu quả phòng bệnh đục thủy tinh thể của người dân giúp giảm tỷ lệ mù lòa nên chúng tôi tiến hành đề tài: “Kiến thức, thực hành và một số yếu tố liên quan trong phòng bệnh đục thủy tinh thể của người trên 50 tuổi tại địa bàn phường 11, quận Gò Vấp, thành phố Hồ Chí Minh năm 2022”. Đây là nghiên cứu đầu tiên được thực hiện tại địa bàn này do vậy sẽ là nguồn thông tin hữu ích góp phần xây dựng các kế hoạch can thiệp, đồng thời cũng có thể là tiền đề cho các nghiên cứu can thiệp sâu hơn về vấn đề này. 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1.

Mô tả kiến thức, thực hành về phòng bệnh đục thủy tinh thể của người trên 50 tuổi tại phường 11, quận Gò Vấp, thành phố Hồ Chí Minh năm 2022. Xác định một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành phòng bệnh đục thủy tinh thể của người trên 50 tuổi tại phường 11, quận Gò Vấp, thành phố Hồ Chí Minh năm 2022. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đục thủy tinh thể và đặc điểm bệnh học đục thủy tinh thể 1.

Đục thủy tinh thể Đục thủy tinh thể là biểu hiện mất tính trong suốt thường có của thủy tinh thể tự nhiên. Hiện tượng này có thể là hậu quả của sự phá vỡ cấu trúc protein thông thường, sự lắng đọng bất thường của các protein trong lòng thủy tinh thể hoặc do kết hợp cả hai yếu tố gây ra (14). * Phân loại đục thủy tinh thể (15,16) Có nhiều tiêu chí phân loại để phân loại đục thủy tinh thể, có thể phân loại dựa vào nguyên nhân, mức độ, vị trí và hình thái của bệnh. - Theo độ cứng của nhân (qua màu sắc đục của nhân thủy tinh thể): Từ độ 1 đến độ 5.

Độ 1: Nhân mềm, trong suốt và hơi xám. Độ 2: Nhân hơi cứng, có màu vàng là chủ yếu. Độ 3: nhân cứng vừa, có màu vàng là chủ yếu. Độ 4: Nhân cứng, có màu vàng hổ phách.

Độ 5: Nhân quá cứng, màu nâu đen hoặc màu đen. - Theo vị trí đục, gồm có: đục nhân, đục vỏ, đục dưới bao, đục cực, đục vùng. - Theo nguyên nhân gồm có 6 thể: Đục thủy tinh thể bẩm sinh ở trẻ em do các bệnh lý trong quá trình mang thai hoặc yếu tố di truyền. Đục thủy tinh thể liên quan đến tuổi già: thường ở người trên 65 tuổi.

Không có tiền sử chấn thương hoặc bệnh lý tại nhãn cầu, hoặc toàn thân, ảnh hưởng đến thủy tinh thể. Đục thủy tinh thể do chấn thương: có tiền sử chấn thương, diện đồng tử có vòng sắc tố. Đục thủy tinh thể sau bệnh lý của mắt: cận thị, chấn thương, viêm màng bồ đào, sau phẫu thuật glocom, sau phẫu thuật nội nhãn,. 5 Đục thủy tinh thể do chuyển hóa như đái tháo đường, tăng huyết áp, các bệnh lý có hội chứng giả bong bao, Đục thủy tinh thể do dùng thuốc: sử dụng corticosteroid lâu ngày,.

- Phân loại đục thủy tinh thể theo tuổi già: Đục thủy tinh thể do tuổi già lại được chia thành 3 loại theo vị trí đục thủy tinh thể: Đục nhân thể thủy tinh. Đục vỏ thể thủy tinh. Đục thể thủy tinh dưới bao sau. * Triệu chứng đục thủy tinh thể (16) Thị lực giảm: Bệnh nhân có cảm giác nhìn qua một màn sương hoặc một lớp sương mù.

Thị lực giảm có đặc điểm là tiến triển từ từ, kéo dài vài tháng đến vài năm. Lóa mắt: Là triệu chứng không chịu đựng được đối với ánh sáng ban ngày hoặc đèn pha trước mặt. Cận thị giả: Do sự phát triển của xơ cứng nhân thể thủy tinh, làm tăng công suất khúc xạ của thể thủy tinh và gây nên tình trạng cận thị nhẹ đến trung bình. Hậu quả làm lão thị sẽ giảm, bệnh nhân sẽ cảm thấy hìn gần dễ dàng hơn mà không cần mang kính khi đọc sách.

Song thị một mắt: Do mức độ tiến triển của đục thủy tinh thể không đồng đều. Song thị này không thể điều chỉnh được bằng kính đeo mắt, kính tiếp xúc hoặc lăng kính. Rối loạn màu sắc: Các vật thể dường như bị ngả màu hoặc ố vàng. Màu sắc dường như đã mờ đi.

Càng về sau, càng không thể phân biệt được giữa chúng Nhìn mờ vào ban đêm: Xung quanh ánh đèn, có quầng sáng và ánh sáng chói lòa. Sự xuất hiện của quầng sáng và ánh sáng chói xung quanh nguồn sáng (ví dụ như bóng đèn hoặc đèn pha của phương tiện đang đến gần) dẫn đến cực kỳ khó khăn, đặc biệt là khi điều khiển phương tiện vào ban đêm. Các vấn đề về thị lực ban đêm cũng có thể do sự thay đổi kích thước đồng tử trong điều kiện tối khiến bệnh nhân gặp nhiều vấn đề hơn vào ban đêm mà ban ngày có thể dễ dàng bỏ qua. * Biến chứng đục thủy tinh thể (16) 6 Nếu đục thủy tinh thể không được điều trị, bệnh sẽ diễn tiến xấu theo thời gian và làm giảm chất lượng cuộc sống.

Nếu không được điều trị trong thời gian dài bệnh đục thủy tinh thể có thể dẫn đến mù lòa vĩnh viễn. Một số biến chứng của bệnh đục thủy tinh thể: Làm giảm thị lực: Đục thủy tinh thể không được điều trị có thể làm hỏng thị lực đến mức có thể bị chấn thương nghiêm trọng đe dọa tính mạng. Tăng nhãn áp: Đục thủy tinh thể trưởng thành có thể chặn sự thoát dịch bên trong mắt. Điều này dẫn đến tăng áp lực trong mắt, nó được gọi là bệnh tăng nhãn áp và điều này thường dẫn đến mất thị lực không thể phục hồi.

Biến chứng đục thủy tinh thể trưởng thành: Khi bị đục thủy tinh thể không được điều trị, thủy tinh thể tự nhiên sẽ tiếp tục mất độ trong suốt và chuyển sang màu trắng. Ngoài ra, với sự tiến triển của bệnh đục thủy tinh thể, thủy tinh thể trở nên rất cứng. Ở giai đoạn này, khi cườm nước đã cứng và có màu trắng hoàn toàn thì được gọi là cườm nước trưởng thành. Đục thủy tinh thể trưởng thành dày lên đến mức nguy hiểm phải phẫu thuật cắt bỏ.

Gây tình trạng mù lòa: Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính rằng 50% (17 triệu) người mù trên toàn thế giới bị mù do đục thủy tinh thể. Nguyên nhân và các giai đoạn phát triển của đục thủy tinh thể tuổi già * Nguyên nhân Nguyên nhân gây đục thủy tinh thể tuổi già là do rối loạn quá trình dị hóa glucose trong thủy tinh thể làm rối loạn quá trình tổng hợp protein của thủy tinh thể. đục thủy tinh thể tuổi già gồm các giai đoạn phát triển như sau (14-18): - Đục thủy tinh thể bắt đầu: thủy tinh thể mờ đục ít làm ảnh hưởng tới thị lực và chỉ làm mờ nhẹ một phần hoặc toàn bộ ánh hồng đồng tử. - Đục thủy tinh thể tiến triển: là giai đoạn tiếp theo làm giảm thị lực xuống còn ĐNT và làm mờ rõ rệt toàn bộ ánh hồng đồng tử.

- Đục thủy tinh thể chín: đã đục toàn bộ thủy tinh thể, thị lực giảm xuống còn bóng bàn tay hoặc ST (+), mất hoàn toàn ánh hồng đồng tử. 7 - Đục thủy tinh thể quá chín: thủy tinh thể bị đục co rúm lại và chất nhân bị hóa lỏng, nhân trưởng thành rơi xuống dưới trong túi bao, bao thể thủy tinh bị nhăn nheo. Thị lực ở giai đoạn này bị giảm xuống bóng bàn tay hoặc kém hơn nữa, mất hoàn toàn ánh hồng đồng tử.