Phân tích thực trạng và một số yếu tố liên quan đến việc tuân thủ điều trị của người bệnh điều trị ngoại trú tại bệnh viện tâm thần nghệ an

Bài viết phân tích thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến việc tuân thủ điều trị của bệnh nhân ngoại trú tại bệnh viện tâm thần Nghệ An.

• Tác giả: Lê Kế Trường
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Thanh Hương
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Tổ Chức Quản Lý Dược
• Đề tài: Phân Tích Thực Trạng Và Một Số Yếu Tố Liên Quan Đến Việc Tuân Thủ Điều Trị Của Người Bệnh Điều Trị Ngoại Trú Tại Bệnh Viện Tâm Thần Nghệ An
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. TỔNG QUAN VỀ BỆNH TÂM THẦN VÀ THUỐC ĐIỀU TRỊ
• 2.1. Khái niệm bệnh tâm thần
• 2.2. Nguyên nhân gây bệnh tâm thần
• 2.2.1. Nguyên nhân thực thể
• 2.2.2. Nguyên nhân tâm lý
• 2.2.3. Nguyên nhân chưa rõ ràng
• 2.3. Yếu tố thuận lợi
• 2.4. Phân loại
• 2.5. Các thuốc sử dụng điều trị bệnh tâm thần
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Biến số nghiên cứu
• 3.3. Thiết kế nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.5. Mẫu nghiên cứu
• 3.6. Các vấn đề liên quan đến đạo đức nghiên cứu và biện pháp làm tăng độ tin cậy của số liệu thu thập
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Mô tả thực trạng tuân thủ điều trị của người bệnh điều trị ngoại trú tại bệnh viện Tâm thần Nghệ An
• 4.1.1. Đặc điểm về số lần khám của bệnh nhân ngoại trú
• 4.1.2. Đặc điểm sử dụng thuốc của bệnh nhân ngoại trú
• 4.1.3. Người bệnh uống thuốc đúng liều, đúng thời điểm kỳ trước
• 4.1.4. Người bệnh tự ý ngưng thuốc
• 4.1.5. Thực trạng tuân thủ điều trị theo thang điểm MMAS-8
• 4.2. Phân tích các yếu tố liên quan đến việc tuân thủ điều trị của người bệnh điều trị ngoại trú tại bệnh viện Tâm thần Nghệ An
• 4.2.1. Mối liên quan giữa TTĐT với các đặc điểm nhân khẩu học - xã hội
• 4.2.2. Mối liên quan giữa TTĐT với các yếu tố liên quan đến lâm sàng và điều trị của bệnh nhân
• 4.2.3. Mối liên quan giữa TTĐT với các yếu tố liên quan đến nhận thức bệnh nhân về thuốc và bệnh
• 4.2.4. Tổng hợp một số yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị của bệnh nhân ngoại trú bằng mô hình hồi quy logistic
• 4.3. Hạn chế đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tuân Thủ Điều Trị Tại Bệnh Viện Nghệ An

Rối loạn tâm thần đang trở thành thách thức lớn với sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Gần 450 triệu người trên thế giới chịu ảnh hưởng, chiếm 14% gánh nặng bệnh tật. Tuân thủ điều trị kém làm trầm trọng thêm tình hình, giảm hiệu quả điều trị và tăng nguy cơ tái nhập viện. Bệnh viện Tâm thần Nghệ An đóng vai trò quan trọng trong chăm sóc sức khỏe tâm thần khu vực. Nghiên cứu này tập trung phân tích thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị ngoại trú tại bệnh viện, nhằm nâng cao chất lượng điều trị.

1.1. Tầm quan trọng của tuân thủ điều trị tâm thần

Tuân thủ điều trị là yếu tố then chốt để đạt được hiệu quả điều trị tối ưu cho bệnh nhân tâm thần. Tuân thủ điều trị giúp giảm triệu chứng, cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm tỷ lệ tái nhập viện. Theo WHO, tuân thủ điều trị còn góp phần giảm gánh nặng bệnh tật và tử vong do các rối loạn tâm thần. Nghiên cứu của Lê Kế Trường (2024) nhấn mạnh rằng việc không tuân thủ điều trị có thể dẫn đến nhiều hậu quả tiêu cực cho bệnh nhân và xã hội.

1.2. Tổng quan về bệnh viện Tâm Thần Nghệ An

Bệnh viện Tâm thần Nghệ An là bệnh viện chuyên khoa hạng II, tuyến tỉnh, có chức năng chăm sóc sức khỏe tâm thần cho người dân trong khu vực. Bệnh viện cung cấp các dịch vụ khám chữa bệnh ngoại trú và nội trú, quản lý và điều trị cho hàng ngàn bệnh nhân mắc các rối loạn tâm thần khác nhau. Nghiên cứu của Lê Kế Trường (2024) chỉ ra rằng việc tìm hiểu thực trạng tuân thủ điều trị tại bệnh viện này là cần thiết để cải thiện chất lượng dịch vụ và hiệu quả điều trị.

II. Vì Sao Bệnh Nhân Tâm Thần Lại Khó Tuân Thủ Điều Trị

Tuân thủ điều trị bệnh tâm thần là một thách thức lớn. Nhiều bệnh nhân tâm thần gặp khó khăn trong việc tuân thủ phác đồ điều trị do nhiều nguyên nhân. Suy luận kém, thiếu nhận thức về bệnh tật, tác dụng phụ của thuốc và các yếu tố kinh tế - xã hội đều có thể ảnh hưởng. Việc xác định các nguyên nhân không tuân thủ cụ thể tại Bệnh viện Tâm thần Nghệ An là bước quan trọng để tìm ra giải pháp.

2.1. Ảnh hưởng của nhận thức bệnh đến tuân thủ điều trị

Nhận thức về bệnh đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định tuân thủ điều trị của bệnh nhân. Bệnh nhân có nhận thức đúng đắn về bệnh tật, hiểu rõ tầm quan trọng của việc điều trị thường có xu hướng tuân thủ tốt hơn. Ngược lại, bệnh nhân thiếu nhận thức hoặc có thái độ tiêu cực với điều trị thường gặp khó khăn trong việc tuân thủ. Nghiên cứu của Lê Kế Trường (2024) nhấn mạnh sự cần thiết phải nâng cao nhận thức về bệnh cho bệnh nhân và gia đình.

2.2. Tác động của tác dụng phụ thuốc đến tuân thủ điều trị

Tác dụng phụ của thuốc là một trong những rào cản lớn đối với tuân thủ điều trị. Nhiều bệnh nhân ngừng thuốc do không chịu được các tác dụng phụ như buồn ngủ, tăng cân, run tay, v.v. Việc lựa chọn thuốc phù hợp và quản lý tác dụng phụ hiệu quả là yếu tố quan trọng để cải thiện tuân thủ. Theo Lê Kế Trường (2024), cần có sự trao đổi cởi mở giữa bác sĩ và bệnh nhân về các tác dụng phụ có thể xảy ra.

2.3. Yếu tố kinh tế xã hội và tuân thủ điều trị tâm thần

Các yếu tố kinh tế - xã hội như thu nhập, trình độ học vấn, bảo hiểm y tế và hỗ trợ xã hội cũng ảnh hưởng đáng kể đến tuân thủ điều trị. Bệnh nhân có hoàn cảnh khó khăn thường gặp khó khăn trong việc chi trả chi phí thuốc men và điều trị. Hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc động viên và khuyến khích bệnh nhân tuân thủ điều trị. Nghiên cứu của Lê Kế Trường (2024) đề xuất các chính sách hỗ trợ phù hợp cho bệnh nhân có hoàn cảnh khó khăn.

III. Cách Đánh Giá Thực Trạng Tuân Thủ Điều Trị Tại Bệnh Viện

Đánh giá tuân thủ điều trị là bước quan trọng để xác định vấn đề và đưa ra giải pháp can thiệp. Có nhiều phương pháp đánh giá khác nhau, từ các phương pháp trực tiếp (đếm thuốc, xét nghiệm) đến các phương pháp gián tiếp (phỏng vấn, bảng hỏi). Việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào mục tiêu nghiên cứu và điều kiện thực tế. Nghiên cứu của Lê Kế Trường (2024) sử dụng thang điểm MMAS-8 để đánh giá tuân thủ điều trị.

3.1. Thang đo MMAS 8 để đánh giá tuân thủ điều trị

Thang đo MMAS-8 (Morisky Medication Adherence Scale - 8 items) là một công cụ phổ biến để đánh giá tuân thủ điều trị bằng thuốc. Thang đo này bao gồm 8 câu hỏi, tập trung vào hành vi dùng thuốc của bệnh nhân. MMAS-8 có ưu điểm là đơn giản, dễ sử dụng và có độ tin cậy cao. Nghiên cứu của Lê Kế Trường (2024) đã sử dụng thang đo này để đánh giá tuân thủ điều trị của bệnh nhân ngoại trú tại Bệnh viện Tâm thần Nghệ An.

3.2. Phương pháp phỏng vấn và thu thập thông tin bệnh nhân

Phỏng vấn trực tiếp bệnh nhân là một phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về hành vi dùng thuốc, nhận thức về bệnh và các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị. Phỏng vấn cần được thực hiện một cách cẩn thận, tạo sự tin tưởng và thoải mái cho bệnh nhân. Nghiên cứu của Lê Kế Trường (2024) đã sử dụng phương pháp phỏng vấn kết hợp với bảng hỏi để thu thập dữ liệu từ bệnh nhân ngoại trú.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Tuân Thủ Điều Trị Tâm Thần Tại Nghệ An

Nâng cao tuân thủ điều trị là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp của nhiều bên liên quan. Các giải pháp cần tập trung vào việc cải thiện nhận thức của bệnh nhân, giảm thiểu tác dụng phụ của thuốc, tăng cường hỗ trợ xã hội và cải thiện mối quan hệ giữa bác sĩ và bệnh nhân. Cần có những can thiệp tăng tuân thủ cụ thể và phù hợp với từng đối tượng.

4.1. Giáo dục sức khỏe tâm thần cho bệnh nhân và gia đình

Giáo dục sức khỏe tâm thần là một trong những biện pháp hiệu quả để cải thiện tuân thủ điều trị. Cần cung cấp cho bệnh nhân và gia đình những kiến thức cơ bản về bệnh, tầm quan trọng của việc điều trị và cách quản lý tác dụng phụ của thuốc. Giáo dục có thể được thực hiện thông qua các buổi tư vấn, tờ rơi, video và các kênh truyền thông khác. Lê Kế Trường (2024) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo dục sức khỏe một cách dễ hiểu và phù hợp với trình độ của bệnh nhân.

4.2. Tăng cường hỗ trợ tâm lý và xã hội cho bệnh nhân

Hỗ trợ xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc giúp bệnh nhân đối phó với bệnh tật và tuân thủ điều trị. Cần tạo ra một mạng lưới hỗ trợ từ gia đình, bạn bè, cộng đồng và các tổ chức xã hội. Các nhóm hỗ trợ đồng đẳng cũng có thể giúp bệnh nhân chia sẻ kinh nghiệm và động viên lẫn nhau. Nghiên cứu của Lê Kế Trường (2024) cho thấy bệnh nhân có sự hỗ trợ tốt từ gia đình và xã hội thường có xu hướng tuân thủ điều trị tốt hơn.

4.3. Cải thiện mối quan hệ bác sĩ bệnh nhân để tăng tuân thủ

Mối quan hệ tốt đẹp giữa bác sĩ và bệnh nhân là nền tảng của việc tuân thủ điều trị. Bác sĩ cần lắng nghe, thấu hiểu và tôn trọng bệnh nhân. Giải thích rõ ràng về bệnh tật, phác đồ điều trị và các tác dụng phụ có thể xảy ra. Mối quan hệ bác sĩ-bệnh nhân tin tưởng giúp bệnh nhân an tâm và hợp tác điều trị. Nghiên cứu của Lê Kế Trường (2024) cho thấy bệnh nhân hài lòng với dịch vụ y tế thường có xu hướng tuân thủ điều trị tốt hơn.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tuân Thủ Điều Trị Tại Bệnh Viện NAN

Nghiên cứu của Lê Kế Trường (2024) đã đánh giá thực trạng và các yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị của bệnh nhân tâm thần ngoại trú tại Bệnh viện Tâm thần Nghệ An. Kết quả cho thấy tỷ lệ tuân thủ điều trị còn thấp và có nhiều yếu tố ảnh hưởng, bao gồm nhận thức về bệnh, tác dụng phụ của thuốc, hỗ trợ xã hội và mối quan hệ bác sĩ-bệnh nhân. Nghiên cứu này cung cấp những bằng chứng quan trọng để xây dựng các can thiệp cải thiện tuân thủ điều trị.

5.1. Tỷ lệ tuân thủ điều trị theo thang điểm MMAS 8

Nghiên cứu của Lê Kế Trường (2024) sử dụng thang điểm MMAS-8 để đánh giá tuân thủ điều trị của bệnh nhân ngoại trú tại Bệnh viện Tâm thần Nghệ An. Kết quả cho thấy tỷ lệ tuân thủ điều trị còn thấp, cho thấy cần có những biện pháp can thiệp để cải thiện tình hình. Số liệu cụ thể về tỷ lệ này cần được công bố để đánh giá chính xác hơn.

5.2. Các yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị

Nghiên cứu của Lê Kế Trường (2024) đã xác định một số yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị, bao gồm nhận thức về bệnh, tác dụng phụ của thuốc, hỗ trợ xã hội và mối quan hệ bác sĩ-bệnh nhân. Các yếu tố này cần được xem xét khi xây dựng các can thiệp cải thiện tuân thủ điều trị. Cần có các nghiên cứu sâu hơn để xác định rõ hơn vai trò của từng yếu tố.

VI. Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Tuân Thủ Điều Trị Tâm Thần

Nghiên cứu về tuân thủ điều trị trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển. Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp đánh giá tuân thủ chính xác hơn, xác định các yếu tố ảnh hưởng cụ thể cho từng nhóm bệnh nhân và thử nghiệm các can thiệp cải thiện tuân thủ hiệu quả hơn. Nghiên cứu tuân thủ điều trị là yếu tố then chốt trong nâng cao hiệu quả điều trị.

6.1. Phát triển các can thiệp cá nhân hóa để tăng tuân thủ

Các can thiệp cá nhân hóa, phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của từng bệnh nhân, có tiềm năng lớn trong việc cải thiện tuân thủ điều trị. Các can thiệp này có thể bao gồm tư vấn cá nhân, hỗ trợ tâm lý, điều chỉnh phác đồ điều trị và cung cấp thông tin phù hợp. Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển và đánh giá hiệu quả của các can thiệp cá nhân hóa.

6.2. Ứng dụng công nghệ trong theo dõi và hỗ trợ tuân thủ

Công nghệ có thể đóng vai trò quan trọng trong việc theo dõi và hỗ trợ tuân thủ điều trị. Các ứng dụng di động, thiết bị đeo và hệ thống nhắc nhở có thể giúp bệnh nhân ghi nhớ lịch uống thuốc, theo dõi tác dụng phụ và liên lạc với bác sĩ. Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển và đánh giá hiệu quả của các ứng dụng công nghệ này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rối loạn tâm thần là một trong những thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu, ảnh hưởng đến khoảng 970 triệu người trên thế giới, chiếm 14% gánh nặng bệnh tật toàn cầu và 30% gánh nặng bệnh tật không gây tử vong. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc các rối loạn tâm thần phổ biến lên tới 14,2%, trong đó rối loạn trầm cảm chiếm 2,45%. Việc không tuân thủ điều trị (TTĐT) bằng thuốc là nguyên nhân chính làm gia tăng mức độ nghiêm trọng của bệnh, dẫn đến tái phát, giảm hiệu quả điều trị, tăng tỷ lệ nhập viện và chi phí chăm sóc sức khỏe. Tại Bệnh viện Tâm thần Nghệ An, nơi quản lý và điều trị hàng nghìn bệnh nhân rối loạn tâm thần, chưa có nghiên cứu cụ thể nào đánh giá thực trạng tuân thủ điều trị và các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi này.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm mô tả thực trạng tuân thủ điều trị của người bệnh điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Tâm thần Nghệ An trong giai đoạn từ 1/1/2023 đến 30/9/2023, đồng thời phân tích các yếu tố liên quan đến việc tuân thủ điều trị. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu thực tiễn, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả điều trị các rối loạn tâm thần tại địa phương. Kết quả nghiên cứu góp phần hỗ trợ công tác quản lý, chăm sóc và điều trị bệnh nhân tâm thần, đồng thời giảm thiểu các hậu quả tiêu cực do không tuân thủ điều trị gây ra.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về tuân thủ điều trị, trong đó WHO định nghĩa tuân thủ điều trị là mức độ hành vi của bệnh nhân phù hợp với khuyến cáo của nhân viên y tế về việc uống thuốc, chế độ ăn uống và thay đổi lối sống. Khung lý thuyết tập trung vào năm nhóm yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ: (1) hệ thống chăm sóc sức khỏe, (2) đặc điểm bệnh nhân, (3) quá trình trị liệu, (4) đặc điểm bệnh và (5) kinh tế - xã hội.

Ba khái niệm chính được sử dụng gồm:

• Tuân thủ điều trị (Treatment adherence): Hành vi tự nguyện của bệnh nhân trong việc sử dụng thuốc và tuân theo phác đồ điều trị.
• Thang đánh giá Morisky-8 (MMAS-8): Công cụ đánh giá tuân thủ điều trị bằng thuốc gồm 8 câu hỏi, được sử dụng rộng rãi và có độ tin cậy cao (Cronbach’s alpha = 0,83).
• Mô hình hồi quy logistic đa biến: Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị, giúp xác định các biến độc lập có liên quan thống kê đến hành vi tuân thủ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang có phân tích, thực hiện tại Bệnh viện Tâm thần Nghệ An trong khoảng thời gian từ 1/1/2023 đến 30/9/2023. Cỡ mẫu gồm 119 bệnh nhân điều trị ngoại trú, được lựa chọn theo tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ rõ ràng. Kỹ thuật chọn mẫu là toàn bộ bệnh nhân tái khám và lĩnh thuốc lần thứ hai trở lên trong thời gian nghiên cứu.

Dữ liệu được thu thập qua phỏng vấn trực tiếp sử dụng bộ câu hỏi MMAS-8 để đánh giá mức độ tuân thủ điều trị, kết hợp với thu thập thông tin từ đơn thuốc, sổ điều trị ngoại trú và bệnh án. Các biến số nghiên cứu bao gồm đặc điểm nhân khẩu học, đặc điểm lâm sàng, phác đồ điều trị, nhận thức của bệnh nhân về bệnh và thuốc, cũng như các yếu tố xã hội kinh tế.

Phân tích số liệu sử dụng phần mềm SPSS 20.0 với các phương pháp thống kê mô tả, kiểm định Chi-square, t-test và phân tích hồi quy logistic đa biến để xác định các yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị. Mức ý nghĩa thống kê được đặt ở p < 0,05. Dữ liệu được trình bày dưới dạng bảng biểu và biểu đồ minh họa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng tuân thủ điều trị:

   • Tỷ lệ bệnh nhân tuân thủ điều trị cao theo thang MMAS-8 là khoảng 42,9%, tuân thủ trung bình 35,3%, và tuân thủ thấp 21,8%.
   • 70,6% bệnh nhân uống thuốc đúng liều và đúng thời điểm trong kỳ điều trị trước.
   • 53,9% bệnh nhân từng tự ý ngưng thuốc ít nhất một lần trong quá trình điều trị.

2. Đặc điểm nhân khẩu học và tuân thủ:

   • Bệnh nhân nữ chiếm 56,3%, có tỷ lệ tuân thủ thấp hơn nam giới (p < 0,05).
   • Tuổi trung bình là 46,54 ± 17,82, nhóm dưới 40 tuổi có tỷ lệ tuân thủ cao hơn nhóm trên 40 tuổi (44,7% so với 30,8%).
   • Trình độ học vấn chủ yếu là trung học phổ thông (82,35%), tuy nhiên trình độ học vấn không có ảnh hưởng ý nghĩa thống kê đến tuân thủ (p > 0,05).

3. Yếu tố lâm sàng và điều trị:

   • 86,2% bệnh nhân gặp ít nhất một tác dụng không mong muốn của thuốc như bồn chồn, run, chóng mặt, tăng cân.
   • Tác dụng phụ thuốc có mối liên quan chặt chẽ với việc không tuân thủ điều trị (p < 0,01).
   • Sử dụng thuốc chống loạn thần, thuốc chống trầm cảm và thuốc giải lo âu không ảnh hưởng đáng kể đến tuân thủ (p > 0,05).

4. Nhận thức của bệnh nhân về bệnh và thuốc:

   • 60% bệnh nhân nhận thức được việc kiểm soát bệnh và tầm quan trọng của việc tuân thủ điều trị.
   • Bệnh nhân có nhận thức tốt về kiểm soát bệnh có tỷ lệ tuân thủ cao hơn đáng kể (p < 0,05).
   • Tự đánh giá tình trạng bệnh tốt cũng liên quan tích cực đến tuân thủ điều trị.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tuân thủ điều trị tại Bệnh viện Tâm thần Nghệ An tương đối thấp, chỉ khoảng 42,9% bệnh nhân tuân thủ cao, phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, nơi tỷ lệ tuân thủ dao động từ 30% đến 50%. Nguyên nhân chính dẫn đến không tuân thủ là tác dụng phụ của thuốc và nhận thức hạn chế về bệnh. Các tác dụng phụ như bồn chồn, run, và tăng cân làm giảm động lực dùng thuốc của bệnh nhân, điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho thấy tác dụng phụ là rào cản lớn trong tuân thủ điều trị tâm thần.

Sự khác biệt về giới tính và tuổi tác trong tuân thủ điều trị cũng được ghi nhận, với nữ giới và người cao tuổi có xu hướng tuân thủ kém hơn, có thể do các yếu tố xã hội và sinh học như vai trò chăm sóc, nhận thức và khả năng tự quản lý bệnh. Mặc dù trình độ học vấn không ảnh hưởng rõ ràng, nhưng nhận thức về bệnh và thuốc lại là yếu tố then chốt thúc đẩy tuân thủ, nhấn mạnh vai trò của giáo dục sức khỏe và tư vấn trong quá trình điều trị.

Phân tích hồi quy logistic đa biến xác định tác dụng phụ thuốc, nhận thức về kiểm soát bệnh và giới tính là các yếu tố ảnh hưởng độc lập đến tuân thủ điều trị. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ tuân thủ theo nhóm tuổi, giới tính và biểu đồ tròn phân bố mức độ tuân thủ theo MMAS-8, cùng bảng phân tích các yếu tố liên quan với giá trị p và odds ratio.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giáo dục và tư vấn cho bệnh nhân:

   • Triển khai các chương trình giáo dục về bệnh tâm thần và lợi ích của việc tuân thủ điều trị.
   • Tập trung vào nâng cao nhận thức về tác dụng phụ và cách xử lý, giúp bệnh nhân giảm lo lắng và tăng động lực tuân thủ.
   • Thời gian thực hiện: trong vòng 6 tháng, chủ thể: nhân viên y tế và cán bộ tư vấn tại bệnh viện.

2. Cải thiện quản lý tác dụng phụ thuốc:

   • Xây dựng quy trình theo dõi và xử lý tác dụng phụ kịp thời, phối hợp đa ngành giữa bác sĩ, dược sĩ và nhân viên y tế.
   • Cung cấp thuốc thay thế hoặc điều chỉnh liều phù hợp để giảm tác dụng phụ.
   • Thời gian thực hiện: liên tục, chủ thể: bác sĩ điều trị và khoa dược.

3. Phát triển mô hình chăm sóc tại cộng đồng:

   • Mở rộng mô hình quản lý, điều trị và chăm sóc bệnh nhân dựa vào cộng đồng, tăng cường sự tham gia của gia đình và nhóm đồng đẳng.
   • Giảm tỷ lệ bỏ thuốc và tăng khả năng sống độc lập của bệnh nhân.
   • Thời gian thực hiện: 12 tháng, chủ thể: bệnh viện phối hợp với trung tâm y tế địa phương.

4. Tăng cường đào tạo nhân viên y tế:

   • Đào tạo kỹ năng giao tiếp, tư vấn và quản lý bệnh nhân tâm thần cho nhân viên y tế nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ và mối quan hệ thầy thuốc - bệnh nhân.
   • Thời gian thực hiện: 3 tháng, chủ thể: Ban giám đốc bệnh viện và các tổ chức đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ và nhân viên y tế chuyên ngành tâm thần:

   • Hỗ trợ hiểu rõ thực trạng tuân thủ điều trị và các yếu tố ảnh hưởng để cải thiện hiệu quả điều trị và chăm sóc bệnh nhân.

2. Nhà quản lý y tế và chính sách:

   • Cung cấp dữ liệu thực tiễn để xây dựng chính sách, chương trình can thiệp nâng cao tuân thủ điều trị tại các bệnh viện tâm thần và cộng đồng.

3. Nghiên cứu sinh và học viên ngành dược, y học:

   • Tham khảo phương pháp nghiên cứu, công cụ đánh giá tuân thủ và phân tích các yếu tố liên quan trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần.

4. Gia đình và người chăm sóc bệnh nhân tâm thần:

   • Hiểu rõ tầm quan trọng của việc tuân thủ điều trị, nhận biết các rào cản và cách hỗ trợ bệnh nhân trong quá trình điều trị ngoại trú.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tuân thủ điều trị lại quan trọng đối với bệnh nhân tâm thần?
   Tuân thủ điều trị giúp kiểm soát triệu chứng, giảm tái phát và nhập viện, nâng cao chất lượng cuộc sống. Không tuân thủ có thể dẫn đến bệnh nặng hơn và tăng chi phí điều trị.

2. Các yếu tố nào ảnh hưởng nhiều nhất đến việc tuân thủ điều trị?
   Tác dụng phụ của thuốc, nhận thức về bệnh và thuốc, mối quan hệ thầy thuốc - bệnh nhân, cũng như các yếu tố xã hội như giới tính và tuổi tác.

3. Thang đánh giá Morisky-8 có ưu điểm gì?
   MMAS-8 có cấu trúc ngắn gọn, dễ áp dụng, chi phí thấp và độ tin cậy cao, giúp phát hiện các rào cản trong tuân thủ điều trị một cách hiệu quả.

4. Làm thế nào để giảm tác dụng phụ thuốc tâm thần?
   Điều chỉnh liều, thay đổi thuốc, theo dõi sát sao và tư vấn cho bệnh nhân về cách xử lý tác dụng phụ giúp giảm ảnh hưởng tiêu cực và tăng tuân thủ.

5. Vai trò của gia đình trong việc hỗ trợ tuân thủ điều trị là gì?
   Gia đình giúp giám sát, nhắc nhở uống thuốc, hỗ trợ tinh thần và phối hợp với nhân viên y tế, góp phần nâng cao tỷ lệ tuân thủ và hiệu quả điều trị.

Kết luận

• Tỷ lệ tuân thủ điều trị của người bệnh điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Tâm thần Nghệ An năm 2023 còn thấp, với khoảng 42,9% bệnh nhân tuân thủ cao theo thang MMAS-8.
• Tác dụng phụ thuốc, nhận thức về bệnh và giới tính là những yếu tố ảnh hưởng chính đến tuân thủ điều trị.
• Nghiên cứu đã sử dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp kết hợp phân tích hồi quy logistic đa biến để xác định các yếu tố liên quan.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao nhận thức, quản lý tác dụng phụ và phát triển mô hình chăm sóc cộng đồng.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các chương trình giáo dục, đào tạo nhân viên y tế và mở rộng mô hình quản lý bệnh nhân tại cộng đồng nhằm cải thiện tuân thủ điều trị và hiệu quả điều trị bệnh tâm thần.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao chất lượng điều trị và cải thiện cuộc sống cho người bệnh tâm thần tại Nghệ An!

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI LÊ KẾ TRƯỜNG PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN VIỆC TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ CỦA NGƯỜI BỆNH ĐIỀU TRỊ NGOẠI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN TÂM THẦN NGHỆ AN LUẬN VĂN DƯỢC SĨ CHUYÊN KHOA CẤP II HÀ NỘI, 2024 BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI LÊ KẾ TRƯỜNG PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN VIỆC TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ CỦA NGƯỜI BỆNH ĐIỀU TRỊ NGOẠI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN TÂM THẦN NGHỆ AN LUẬN VĂN DƯỢC SĨ CHUYÊN KHOA CẤP II CHUYÊN NGÀNH: TỔ CHỨC QUẢN LÝ DƯỢC MÃ SỐ: CK62720412 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Thị Thanh Hương HÀ NỘI, 2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận văn dược sỹ chuyên khoa cấp II "Phân tích thực trạng và một số yếu tố liên quan đến việc tuân thủ điều trị của người bệnh điều trị ngoại trú tại bệnh viện tâm thần Nghệ An" là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và tài liệu trong luận văn là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Tất cả các tham khảo và kế thừa đều được trích dẫn đầy đủ.

Hà Nội, ngày 26 tháng 04 năm 2024 Học viên Lê Kế Trường LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn này, trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài tôi đã nhận được sự ủng hộ, giúp đỡ tận tình của các thầy cô giáo, gia đình, đồng nghiệp và bạn bè. Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới: PGS. Nguyễn Thị Thanh Hương – Khoa Quản lý và Kinh tế dược – Trường Đại học Dược Hà Nội, người đã trực tiếp tận tình chỉ bảo tôi trong suốt thời gian học tập và thực hiện đề tài, tấm gương sáng cho tôi noi theo trong phương pháp làm việc, học tập và nghiên cứu khoa học. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các thầy cô giáo Trường Đại học Dược Hà Nội, đặc biệt là các thầy cô khoa Quản lý và Kinh tế dược đã truyền đạt cho tôi những kiến thức quý báu trong thời gian học tập tại trường.

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo bệnh viện Tâm thần Nghệ An và các cán bộ, nhân viên y tế các khoa/phòng đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến gia đình và bạn bè, những người đã luôn bên tôi, động viên và khuyến khích tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn này. Hà Nội, ngày 26 tháng 04 năm 2024 Học viên Lê Kế Trường MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐẶT VẤN ĐỀ .Tổng quan về bệnh tâm thần và thuốc điều trị. Khái niệm bệnh tâm thần.

Nguyên nhân gây bệnh tâm thần. Yếu tố thuận lợi. Các thuốc sử dụng điều trị bệnh tâm thần .Tuân thủ điều trị. Các phương pháp đánh giá tuân thủ điều trị.

Các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị .3 Tình hình bệnh tâm thần và thực trạng tuân thủ điều trị hiện nay……. Vài nét cơ bản về bệnh viện Tâm thần Nghệ An .1 Chức năng, nhiệm vụ của bệnh viện. Cơ cấu tổ chức bệnh viện .3 Hoạt động khám chữa bệnh tại bệnh viện. Tính cấp thiết của đề tài.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .Đối tượng nghiên cứu. Biến số nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu.

Mẫu nghiên cứu. Các vấn đề liên quan đến đạo đức nghiên cứu và biện pháp làm tăng độ tin cậy của số liệu thu thập. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Mô tả thực trạng tuân thủ điều trị của người bệnh điều trị ngoại trú tại bệnh viện Tâm thần Nghệ An.

Đặc điểm về số lần khám của bệnh nhân ngoại trú. Đặc điểm sử dụng thuốc của bệnh nhân ngoại trú. Người bệnh uống thuốc đúng liều, đúng thời điểm kỳ trước. Người bệnh tự ý ngưng thuốc.

Thực trạng tuân thủ điều trị theo thang điểm MMAS-8. Phân tích các yếu tố liên quan đến việc tuân thủ điều trị của người bệnh điều trị ngoại trú tại bệnh viện Tâm thần Nghệ An. Mối liên quan giữa TTĐT với các đặc điểm nhân khẩu học - xã hội. Mối liên quan giữa TTĐT với các yếu tố liên quan đến lâm sàng và điều trị của bệnh nhân.

Mối liên quan giữa TTĐT với các yếu tố liên quan đến nhận thức bệnh nhân về thuốc và bệnh:. Tổng hợp một số yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị đến tuân thủ điều trị của bệnh nhân ngoại trú bằng mô hình hồi quy logistic. Thực trạng tuân thủ điều trị của người bệnh tâm thần điều trị ngoại trú tại bệnh viện Tâm thần Nghệ An năm 2023. Số lần khám của bệnh nhân ngoại trú.

Đặc điểm sử dụng thuốc của bệnh nhân ngoại trú. Người bệnh uống thuốc đúng liều, đúng thời điểm kỳ trước. Người bệnh tự ý ngưng thuốc. Về thực trạng tuân thủ điều trị.

Phân tích các yếu tố liên quan đến việc tuân thủ điều trị của người bệnh điều trị ngoại trú tại bệnh viện Tâm thần Nghệ An. Mối liên quan giữa TTĐT với các đặc điểm nhân khẩu học - xã hội. Mối liên quan giữa TTĐT với các yếu tố liên quan đến lâm sàng và điều trị của bệnh nhân. Các yếu tố liên quan đến nhận thức bệnh nhân về bệnh.

Tổng hợp một số yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị đến tuân thủ điều trị của bệnh nhân ngoại trú bằng mô hình hồi quy logistic. Hạn chế đề tài. Thực trạng tuân thủ điều trị của người bệnh điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Tâm thần Nghệ An. Về các yếu tố liên quan đến việc tuân thủ điều trị của người bệnh điều trị ngoại trú tại bệnh viện Tâm thần Nghệ An.

76 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Ý nghĩa BN/NB Bệnh nhân BV Bệnh viện ĐH, SĐH Đại học, sau đại học Morisky Medication Adherence Scale - MMAS - Thang đo tuân thủ dùng thuốc Morisky RLLA Rối loạn lo âu RLTC Rối loạn trầm cảm SD Sử dụng TC, CĐ Trung cấp, cao đẳng THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TTĐT Tuân thủ điều trị TTPL Tâm thần phân liệt YTLQ Yếu tố liên quan BA Bệnh án PL Phụ lục TT Thông tin DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU Bảng 1. Các thuốc sử dụng điều trị bệnh tâm thần. Các thang đánh giá tuân thủ điều trị. Một số kết quả thực hiện chỉ tiêu kế hoạch của bệnh viện.

Các biến số cần thu thập cho mục tiêu 1. Các biến số cần thu thập cho mục tiêu 2. Thang điểm mức độ tuân thủ. Một số đặc điểm của mẫu nghiên cứu.

Số lần khám của bệnh nhân ngoại trú. Số lần tái khám của bệnh nhân ngoại trú. Đặc điểm sử dụng thuốc của bệnh nhân ngoại trú. Tỷ lệ người bệnh uống thuốc đúng (n=119).

Tỷ lệ người bệnh xử lý đúng nếu quên không uống thuốc. Tỷ lệ người bệnh tự ý ngưng thuốc. Lý do người bệnh tự ý ngưng thuốc. Tỷ lệ bệnh nhân tuân thủ điều trị theo thang điểm MMAS-8.

Kết quả khảo sát tuân thủ điều trị bằng thuốc. Các lý do không tuân thủ điều trị. Nguyên nhân dẫn đến không tuân thủ điều trị của bệnh nhân. Tỷ lệ tuân thủ điều trị theo chẩn đoán.

Thực trạng tuân thủ điều trị theo đặc điểm đơn thuốc. Mối liên quan giữa TTĐT với giới tính của người bệnh. Mối liên quan giữa TTĐT và nhóm tuổi. Mối liên quan giữa TTĐT và nơi cư trú.

Mối liên quan giữa TTĐT và trình độ học vấn. Mối liên quan giữa TTĐT và việc làm. Mối liên quan giữa TTĐT và thời gian mắc bệnh. Mối liên quan giữa TTĐT và đặc điểm đơn kê.

Mối liên quan giữa TTĐT và tác dụng phụ của thuốc. Mối liên quan giữa TTĐT và sử dụng thuốc chống loạn thần. Mối liên quan giữa TTĐT và sử dụng thuốc kháng động kinh. Mối liên quan giữa TTĐT và sử dụng thuốc chống trầm cảm.

Mối liên quan giữa TTĐT và sử dụng thuốc giải lo âu. Mối liên quan giữa nhận thức về kiểm soát bệnh với mức độ tuân thủ. Mối liên quan giữa tự đánh giá về tình trạng bệnh với mức độ tuân thủ. Kết quả phân tích các yếu tố ảnh hưởng tuân thủ điều trị.

62 ĐẶT VẤN ĐỀ Rối loạn tâm thần đã và đang là một thách thức đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Gần 450 triệu người bị ảnh hưởng bởi rối loạn tâm thần trên toàn thế giới và chiếm 14% gánh nặng bệnh tật toàn cầu nói chung, 30% gánh nặng bệnh tật không gây tử vong, vốn trở nên tồi tệ hơn do không tuân thủ điều trị (TTĐT) bằng thuốc [15]. Gần một phần ba (31,7%) những người mắc chứng rối loạn tâm thần nghiêm trọng sẽ bị khuyết tật và lệ thuộc lâu dài. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã thiết kế một kế hoạch hành động chiến lược toàn diện (2013– 2020) để thúc đẩy sức khỏe tinh thần, ngăn ngừa các rối loạn tâm thần, đồng thời cung cấp dịch vụ chăm sóc và hỗ trợ để giảm tỷ lệ mắc bệnh, tàn tật và tử vong [34].

Cùng với giáo dục tâm lý, dược lý thường là phương pháp điều trị đầu tiên đối với các rối loạn tâm thần chủ yếu. Việc không tuân thủ điều trị bằng thuốc hướng tâm thần có thể dẫn đến tình trạng bệnh trầm trọng hơn, làm giảm hiệu quả điều trị hoặc khiến họ kém đáp ứng với điều trị tiếp theo. Các hậu quả khác của việc không tuân thủ điều trị bao gồm tái nhập viện, chất lượng cuộc sống kém hoặc các hậu quả về tâm lý xã hội, tái phát các triệu chứng, gia tăng các bệnh đồng mắc, lãng phí nguồn lực chăm sóc sức khỏe và gia tăng tự tử [34]. Trong khi đó, tuân thủ dùng thuốc là hành vi phức tạp bao gồm một loạt các vấn đề liên quan đến nhau như bệnh nhân, nơi cung cấp dịch vụ và hệ thống chăm sóc sức khỏe [23].

Bệnh nhân mắc các rối loạn tâm thần nặng thường không tuân thủ điều trị bằng thuốc do suy luận kém và thiếu hiểu biết sâu sắc về bệnh tật và cách điều trị của họ. Vì vậy, tuân thủ dùng thuốc là cần thiết và cũng là thách thức trong việc kiểm soát các rối loạn tâm thần chính.