CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Khái niệm, quy định: 1.1 Khái niệm Trung tâm Cấp cứu 115 Thành phố Hồ Chí Minh: Là một đơn vị sự nghiệp công lập, được thành lập vào ngày 18 tháng 12 năm 2013 theo quyết định 6792/QĐ-UBND của Ủy ban Nhân dân Thành phố. Có chức năng nhiệm vụ: điều phối mọi hoạt động của mạng lưới cấp cứu ngoài bệnh viện; tổ chức công tác cấp cứu người bệnh tại công đồng và vận chuyển người bệnh cấp cứu đến bệnh viện gần nhất, phù hợp với tình trạng người bệnh để tiếp tục điều trị [3]. Tổng đài cấp cứu 115 Thành phố Hồ Chí Minh: là bộ phận Điều phối trực thuộc phòng Điều hành - Trung tâm Cấp cứu 115 Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm tiếp nhận và xử lý thông tin cấp cứu, điều phối toàn bộ mạng lưới cấp cứu ngoài bệnh viện trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh [3]. Điều phối viên: Là nhân viên làm việc tại tổng đài viên cấp cứu 115 có nhiệm vụ tiếp nhận và xử lý thông tin cấp cứu theo quy trình; hướng dẫn sơ cấp cứu cho người gọi bằng kinh nghiệm, kiến thức của mình; điều động kíp cấp cứu gần nhất đến hiện trường bằng hình thức gọi điện thoại [7].
Thời gian tiếp nhận cuộc gọi: Là khoảng thời được tính từ khi Điều phối viên bắt đầu trao đổi với người gọi đến khi thông tin cấp cứu: tiếp nhận thông tin người bệnh (bước 1), thông tin địa chỉ (bước 2), thông tin người gọi (bước 3) được khai thác hết.2 Quy định: Theo quy định của đơn vị, quy trình tiếp nhận và xử lý cuộc gọi cấp cứu tại bước 1,2,3 được quy định, tổng thời gian tiếp nhận thông tin tại 3 bước này là 60 giây.2 Tầm quan trọng của người Điều phối trong việc tiếp nhận và xử lý thông tin cấp cứu Không có sự chăm sóc y tế, cơ hội sống sót khi ngưng tim, ngưng thở ngoài cộng đồng sẽ giảm mạnh sau mỗi phút. Những người Điều phối viên thường là người tiếp nhận và phát hiện đầu tiên các trường hợp nguy cấp đến tính mạng, đặc biệt các trường hợp ngưng tim, ngưng thở ngoài cộng đồng và ngay lập tức đưa ra hướng dẫn sơ cấp cứu ban đầu qua điện thoại trước khi xe cấp cứu đến nơi giúp giảm tỉ lệ tử vong cho người bệnh [13]. Một nghiên cứu đoàn hệ hồi cứu được thực hiện tại dịch vụ y tế khẩn cấp Helsinki – Phần lan, từ ngày 01/01/1997 đến 31/12/2002. Ghi nhận có 373 trường hợp ngưng tim do rung thất ngoài cộng đồng, và được người điều phối viên phát hiện ngưng tim ngưng thở trong quá trình thu thập thông tin cấp cứu là 296 trường hợp, chiếm 79,4%.
Trong 296 trường hợp được phát hiện trên, người điều phối đã hướng dẫn sơ cứu qua điện thoại và đã cứu sống 110 trường hợp, chiếm 37,2%. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng cung cấp hướng dẫn hồi sinh tim phổi qua điện thoại cần được khuyến khích vì chúng làm giảm tỉ lệ tử vong ngoài cộng đồng [14]. Một nghiên cứu định tính “các yếu tố ảnh hưởng đến việc ra quyết định của nhân viên y tế khẩu cấp” được đăng trên tạp chí chăm sóc sức khỏe đa ngành (journal of Multidisciplinary Healthcare) cho rằng, người điều phối y tế khẩn cấp phải kết nối liên lạc kịp thời giữa người gọi và phải hướng dẫn người gọi cách sơ cứu đồng thời điều phối xe cứu thương hợp lý. Bất kỳ sai lầm nào của người điều phối trong việc điều động xe cứu thương sẽ gây trì hoãn thời gian chăm sóc người bệnh làm tăng nguy cơ cho người bệnh [9].
Theo nghiên cứu về các dịch vụ y tế khẩn cấp tại Shiraz của Hội chữ thập đỏ Iran vào năm 2013. Số người chết ngoài bênh viện giảm từ 4,1% trong năm 2000 xuống còn 2,5% vào năm 2012. Giải thích cho việc này có thể bao gồm việc giáo dục trong lái xe an toàn, cơ sở giao thông được hoàn thiện. Tuy nhiên, việc rút ngắn thời gian xử lý cuộc gọi của Điều phối viên cũng góp phần làm giảm tỉ lệ tử vong [16].3 Tình hình hoạt động điều phối cấp cứu ngoài bệnh viện trên thế giới và trong nước: Trên thế giới: Trên thế giới đã có một số tổ chức quốc tế chuyên nghiệp về đào tạo ra các Điều phối viên Cấp cứu ngoài bệnh viện chuyên nghiệp, đó là Viện hàn lâm điều phối cấp cứu quốc tế (International Academies of Emergency Dispatch – IAED).
Đây là một tổ chức chuyên nghiệp về đào tạo Điều phối viên Cấp cứu lớn nhất và được công nhận rộng rãi trên thế giới với hơn 60,000 thành viên và được chứng nhận tại 46 quốc gia. IAED sử dụng hệ thông điều phối cấp cứu có tên là “Medical Priority Dispatch System), viết tắt là MDPS với các giao thức phân loại y tế được tiêu chuẩn hóa, được sử dụng bởi các nhân viên điều phối được chứng nhận của IAED ở hơn 3000 trung tâm điều phối cấp cứu ngoài bệnh viện trên thế giới. Hầu hết các nước ở Châu Mỹ, Châu Âu, cũng như ở nhiều quốc gia khu vực Châu Á- Thái Bình Dương, người dân có thể tiếp cận 24/7 đối với các dịch vụ y tế khẩn cấp thông qua một số cấp cứu duy nhất (như 911, 999, 112, 000 …) và nhận được ngay hướng dẫn của một điều phối viên chuyên nghiệp (Dispatcher). Điều phối viên cấp cứu chuyên nghiệp sẽ phân loại cuộc gọi, hướng dẫn người gọi cách sơ cứu tại chỗ, đồng thời truyền tải những thông tin cần thiết đến đội cấp cứu ngoài bệnh viện (EMS hoặc Paramedics) đến hiện trường để chăm sóc cấp cứu tại chỗ trước khi xe cứu thương vận chuyển bệnh nhân đến bệnh viện [4].
Để làm được điều đó, ngoài công tác đào tạo chuyên ngành thì họ còn được hỗ trợ bởi phần mềm ứng dụng hay bộ câu hỏi cho điều phối viên và được gọi là ProQA. ProQA®: là phần mềm ứng dụng định dạng chuẩn các bước thực hiện để điều phối theo thứ tự ưu tiên khi tiếp nhận cuộc gọi cấp cứu. Đây là một hệ thống tự động hoạt động khi được kích hoạt bởi cuộc gọi cấp cứu bằng cách đánh giá thông tin đến theo các quy tắc logic được xây dựng dựa trên kiến thức y khoa của các nhà chuyên môn trong chuyên ngành cấp cứu, với mục đích cung cấp công cụ tự động để cung cấp dịch vụ chăm sóc bệnh nhân trong môi trường ở ngoài bệnh viện tốt nhất. ProQA hướng dẫn quá trình thu thập thông tin quan trọng từ người gọi cấp 7 cứu, lấy thông tin về trạng thái của bệnh nhân, chọn cấp độ điều phối phù hợp và hướng dẫn người gọi các bước thực hiện trong khi chờ các chuyên viên cấp cứu ngoài bệnh viện đến hiện trường [4].
Cốt lõi của ProQA là một hệ thông điều phối cấp cứu ưu tiên, thuật ngữ tiến anh là Medical Priority Dispatch System – MPDS. Hệ thống MPDS đã được phát triển và cải tiến trong hai thập kỷ qua dưới sự chỉ đạo của bác sĩ Jeff J. Clawson (Mỹ), người được biệt đến như là cha đẻ của MPDS. Ông đã tạo ra một quy trình đào tạo những người điều phối tình huống cấp cứu khẩn cấp để hướng dẫn người gọi thông qua một loạt các câu hỏi có cấu trúc sử dụng các giao thức chi tiết qua điện thoại.
Thay vì chỉ đơn giản là cử chuyên viên cấp cứu ngoài bệnh viện đến hiện trường để ứng phó theo địa điểm cuộc gọi, người điều phối cấp cứu đóng vai trò là người đầu tiên, người trả lời đầu tiên, cung cấp các hướng dẫn trước khi các chuyên viên cấp cứu (Paramedic) đến cấp cứu người bệnh đang rơi vào tình trạng đe doạ tính mạng như ngừng tim, nghạt thở, mang thai có nguy cơ cao… [4] Theo Ông Janette Turner Giám đốc Nghiên cứu Dịch vụ Y tế tại Trung tâm Nghiên cứu Chăm sóc Cấp cứu và Cấp cứu của Đại học Sheffield (East Yorkshire, Anh): thời gian để điều động kíp cấp cứu đến hiện trường để cấp cứu cho người bệnh phụ thuộc rất nhiều vào người Điều phối cấp cứu [5]. Một nghiên cứu của hội chữ thập đỏ Iran, năm 2013 về “Tổng quan về các dịch vụ y tế khẩn cấp Shiraz”. Dịch vụ y tế khẩn cấp là người tiếp cận đầu tiên tại hiện trường, hệ thống này là một xương sống của ứng phó thảm họa. nghiên cứu này cũng khẳng định, dịch vụ y tế khẩn cấp là đội tiếp cận đầu tiên trong các tai nạn thương tích ngoài bệnh viện.
phản ứng nhanh của dịch vụ y tế khẩn cấp là một yếu tố quan trọng để xác định, tiên lượng mức độ chấn thương cũng như bệnh lý của nạn nhân [16]. Tại Việt nam, Điều Phối Viên Tổng Đài Cấp Cứu đầu tiên được chứng nhận bởi Học Viện Đào Tạo Điều Phối Viên Cấp Cứu Quốc Tế của Hoa Kỳ (International Academies of Emergency Dispatch) vào năm 2016 [2], đó là 8 nhân 8 viên thuộc Công ty vận chuyển, cấp cứu ngoài bệnh viện Family Medical Practice - *9999 (FMP). Nhân sự trực Tổng đài Cấp cứu 115 lúc này là Điều dưỡng làm việc tại khoa Cấp cứu Ngoại Viện luân phiên, trang thiết bị để phục vụ cho công tác tiếp nhận và xử lý thông tin cấp cứu rất thô sơ (tiếp nhận bằng điện thoại bàn, ghi chép hoàn toàn bằng sổ sách). Ngày 18 tháng 12 năm 2013, theo quyết định 6792/QĐ-UBND của Ủy ban Nhân dân Thành phố thành lập Trung tâm Cấp cứu 115.
Tổng đài cấp cứu 115 lúc này trực thuộc Phòng Điều hành có chức năng nhiệm vụ tiếp nhận và xử lý thông tin cấp cứu, điều phối mạng lưới cấp cứu ngoài bệnh viện (mạng lưới cấp cứu ngoài bệnh viện của Thành phố Hồ Chí Minh lúc này là các tổ cấp cứu ngoại viện thuộc các khoa cấp cứu của các bệnh viện trên địa bàn + trạm vệ tinh cấp cứu trực thuộc Trung tâm Cấp cứu 115 Thành phố Hồ Chí Minh), nhân sự và trang thiết bị tại thời điểm này vẫn chưa có thay đổi, tiếp nhận và xử lý thông tin cấp cứu của Tổng đài viên vẫn phụ thuộc vào kinh nghiệm và kiến thức của Điều dưỡng. Tháng 5 năm 2019, với sự nỗ lực của lãnh đạo Trung tâm cũng như lãnh đạo Sở Y tế đã thành lập Tổng đài cấp cứu 115 (còn gọi là Trung tâm Điều phối mạng lưới cấp cứu ngoài bệnh viện) có chức năng nhiệm vụ tiếp nhận và xử lý cuộc gọi; điều động toàn bộ mạng lưới cấp cứu ngoài bệnh viện (mạng lưới tại thời điểm này có 31 trạm cấp cứu vệ tinh trực thuộc Trung tâm Cấp cứu Thành phố Hồ Chí Minh và các đội cấp cứu ngoài bệnh viện thuộc khoa cấp cứu của các bệnh viện trên địa bàn Thành phố).