Đề tài sinh viên nghiên cứu khoa học phòng ngừa tội sử dụng mạng máy tính mạng viễn thông phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản ở việt nam

Chuyên khảo kỹ thuật phân tích Đề tài sinh viên nghiên cứu khoa học phòng ngừa tội sử dụng mạng máy tính mạng viễn thông phương, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Nguyễn Thị Diệu Anh
• Người hướng dẫn: TS. Lý Văn Quyền
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp luật Kinh tế
• Đề tài: Phòng Ngừa Tội Sử Dụng Mạng Máy Tính, Mạng Viễn Thông, Phương Tiện Điện Tử Thực Hiện Hành Vi Chiếm Đoạt Tài Sản Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: bài nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TÌNH HÌNH TỘI SỬ DỤNG MẠNG MÁY TÍNH, MẠNG VIỄN THÔNG, PHƯƠNG TIỆN ĐIỆN TỬ THỰC HIỆN HÀNH VI CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2016 — 2020
• 2. CHƯƠNG 2: NGUYÊN NHÂN CỦA TỘI SỬ DỤNG MẠNG MÁY TÍNH, MẠNG VIỄN THÔNG, PHƯƠNG TIỆN ĐIỆN TỬ THỰC HIỆN HÀNH VI CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN Ở VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: DỰ BÁO TÌNH HÌNH TỘI PHẠM VÀ CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA TỘI SỬ DỤNG MẠNG MÁY TÍNH, MẠNG VIỄN THÔNG, PHƯƠNG TIỆN ĐIỆN TỬ THỰC HIỆN HÀNH VI CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN Ở VIỆT NAM
• PHẦN MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu phòng ngừa tội phạm mạng tại Việt Nam

Nghiên cứu về tội phạm mạng và chiếm đoạt tài sản tại Việt Nam đã trở thành một vấn đề cấp bách trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ. Tội phạm công nghệ cao không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn ảnh hưởng đến an ninh quốc gia. Việc phòng ngừa và đấu tranh với loại tội phạm này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và sự nâng cao nhận thức của cộng đồng.

1.1. Tình hình tội phạm mạng tại Việt Nam giai đoạn 2016 2020

Trong giai đoạn 2016-2020, tội phạm mạng đã gia tăng với nhiều hình thức và phương thức hoạt động tinh vi. Các số liệu thống kê cho thấy số vụ việc liên quan đến chiếm đoạt tài sản qua mạng ngày càng tăng, gây ra nhiều hệ lụy cho xã hội.

1.2. Tầm quan trọng của việc phòng ngừa tội phạm mạng

Việc phòng ngừa tội phạm mạng không chỉ bảo vệ tài sản cá nhân mà còn góp phần bảo đảm an ninh quốc gia. Các biện pháp phòng ngừa hiệu quả sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại và nâng cao ý thức của người dân về an toàn thông tin.

II. Những thách thức trong phòng ngừa tội phạm mạng tại Việt Nam

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc phòng ngừa tội phạm mạng, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các phương thức tội phạm ngày càng tinh vi, trong khi nhận thức của người dân về an ninh mạng còn hạn chế. Điều này tạo ra một môi trường thuận lợi cho tội phạm phát triển.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực và công nghệ

Nhiều cơ quan chức năng vẫn thiếu nguồn lực và công nghệ hiện đại để phát hiện và xử lý tội phạm mạng. Việc đầu tư vào công nghệ bảo mật và đào tạo nhân lực là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả phòng ngừa.

2.2. Nhận thức của cộng đồng về an ninh mạng

Nhận thức của người dân về an ninh mạng còn thấp, dẫn đến việc dễ dàng trở thành nạn nhân của tội phạm mạng. Cần có các chương trình giáo dục và tuyên truyền để nâng cao ý thức của cộng đồng.

III. Các biện pháp phòng ngừa tội phạm mạng hiệu quả

Để phòng ngừa tội phạm mạng, cần áp dụng nhiều biện pháp đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn. Các biện pháp này không chỉ giúp ngăn chặn tội phạm mà còn nâng cao ý thức của người dân về an toàn thông tin.

3.1. Tăng cường hợp tác giữa các cơ quan chức năng

Việc tăng cường hợp tác giữa các cơ quan chức năng như công an, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội là rất quan trọng trong việc phòng ngừa tội phạm mạng. Sự phối hợp này sẽ giúp chia sẻ thông tin và kinh nghiệm trong công tác phòng chống.

3.2. Đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực

Đầu tư vào công nghệ bảo mật và đào tạo nhân lực chuyên môn là cần thiết để nâng cao khả năng phát hiện và xử lý tội phạm mạng. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với thực tiễn và xu hướng tội phạm hiện nay.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội phạm mạng

Nghiên cứu về tội phạm mạng đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết và các giải pháp khả thi. Kết quả nghiên cứu không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn cung cấp cơ sở cho các chính sách phòng ngừa hiệu quả.

4.1. Kết quả nghiên cứu về tình hình tội phạm mạng

Kết quả nghiên cứu cho thấy tình hình tội phạm mạng tại Việt Nam đang có xu hướng gia tăng, với nhiều hình thức và phương thức hoạt động đa dạng. Điều này đòi hỏi sự quan tâm và hành động kịp thời từ các cơ quan chức năng.

4.2. Đề xuất giải pháp phòng ngừa tội phạm mạng

Các giải pháp đề xuất bao gồm việc nâng cao nhận thức cộng đồng, tăng cường hợp tác giữa các cơ quan chức năng và đầu tư vào công nghệ bảo mật. Những giải pháp này sẽ giúp giảm thiểu tình trạng chiếm đoạt tài sản qua mạng.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu phòng ngừa tội phạm mạng

Nghiên cứu về tội phạm mạng và chiếm đoạt tài sản tại Việt Nam cần được tiếp tục và mở rộng. Việc nâng cao nhận thức và áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả sẽ góp phần bảo vệ tài sản và an ninh quốc gia.

5.1. Tương lai của nghiên cứu tội phạm mạng

Trong tương lai, nghiên cứu về tội phạm mạng sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện và phòng ngừa các hành vi phạm tội. Cần có sự đầu tư và quan tâm hơn nữa từ các cơ quan chức năng.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các phương thức tội phạm mới và đề xuất các giải pháp phòng ngừa phù hợp với xu hướng phát triển công nghệ.

Nội dung chính

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU: PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM SỬ DỤNG MẠNG MÁY TÍNH, MẠNG VIỄN THÔNG VÀ PHƯƠNG TIỆN ĐIỆN TỬ ĐỂ CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN TẠI VIỆT NAM

---

Tóm tắt nghiên cứu (Research Summary)

• Câu hỏi nghiên cứu chính (Research Question): Thực trạng, diễn biến và cơ cấu của tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử chiếm đoạt tài sản (Điều 290 BLHS) tại Việt Nam giai đoạn 2016–2020 diễn ra như thế nào, đâu là nguyên nhân gốc rễ và những giải pháp nào mang tính đột phá nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm này trong kỷ nguyên số?
• Phương pháp tiếp cận (Methodology Snapshot): Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu tội phạm học thực chứng, phân tích định lượng và định tính dựa trên bộ dữ liệu gồm 353 bản án hình sự sơ thẩm (HSST) đã có hiệu lực pháp luật với 759 bị cáo, kết hợp số liệu thống kê tư pháp từ Tòa án nhân dân Tối cao (TANDTC) và Bộ Công an (BCA).
• Phát hiện then chốt (Key Findings): Tội phạm mạng chiếm đoạt tài sản có xu hướng gia tăng nhanh chóng (tăng 125% về số vụ vào năm 2020 so với 2016). Thủ đoạn phổ biến nhất là làm giả, tàng trữ, lưu hành thẻ ngân hàng giả (20,6%) và lừa đảo qua nạp thẻ cào viễn thông (16,7%). Đáng chú ý, 65,4% vụ án được thực hiện dưới hình thức đồng phạm tinh vi; 58,7% người phạm tội thuộc nhóm tuổi trẻ từ 18 đến dưới 30 tuổi; và 68,4% nạn nhân là nữ giới sập bẫy chủ yếu qua mua sắm trực tuyến (29,8%).
• Hàm ý nghiên cứu (Implications): Kết quả nghiên cứu khẳng định tính cấp thiết của việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về chứng cứ điện tử, nâng cao năng lực giám định kỹ thuật số cho cơ quan tiến hành tố tụng, đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa Ngân hàng – Doanh nghiệp viễn thông – Cơ quan Công an.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

1. Hiện trạng tri thức và bối cảnh chuyển đổi số

Bước vào cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, sự bùng nổ của mạng Internet, điện toán đám mây, các phương thức thanh toán không tiền mặt và thương mại điện tử đã tạo ra những bước nhảy vọt về kinh tế - xã hội tại Việt Nam. Tuy nhiên, không gian mạng cũng nhanh chóng trở thành "mảnh đất màu mỡ" cho các loại tội phạm phi truyền thống. Tội phạm sử dụng công nghệ cao không còn giới hạn ở các hành vi phá hoại hệ thống đơn thuần mà đã chuyển dịch mạnh mẽ sang mục đích vụ lợi kinh tế, cụ thể là hành vi chiếm đoạt tài sản.

2. Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap)

Trước năm 2021, các công trình nghiên cứu về tội phạm công nghệ cao tại Việt Nam thường tập trung ở cấp độ địa phương đơn lẻ (như TP. Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương) hoặc chỉ tiếp cận dưới góc độ khoa học điều tra hình sự thuần túy. Chưa có công trình tội phạm học nào khảo sát toàn diện, bao quát trên phạm vi toàn quốc đối với tội danh quy định tại Điều 290 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) trong giai đoạn chuyển giao quan trọng 2016–2020.

3. Tính thời sự và tác động tiềm năng

Nghiên cứu được thực hiện bởi nhóm tác giả Trường Đại học Luật Hà Nội nhằm lấp đầy khoảng trống dữ liệu thực chứng này. Việc phân tích rõ quy luật vận động, cơ cấu nhân thân người phạm tội, đặc điểm nạn nhân học và bản chất của "tội phạm ẩn" trên không gian mạng mang lại giá trị chiến lược to lớn: giúp cơ quan lập pháp hoàn thiện chế tài, hỗ trợ lực lượng Công an nhân dân nâng cao hiệu quả phòng ngừa nghiệp vụ và giúp người dân xây dựng "bộ lọc" bảo vệ tài sản số an toàn.

---

Phương pháp luận và cách tiếp cận (Methodology & Approach)

Nghiên cứu được triển khai dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp chặt chẽ với các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành tội phạm học và thống kê tư pháp hiện đại.

1. Thiết kế nghiên cứu và Thu thập dữ liệu

• Mẫu nghiên cứu sơ cấp: Toàn bộ 353 bản án hình sự sơ thẩm về tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản được xét xử tại Tòa án các cấp từ năm 2016 đến hết năm 2020.
• Mẫu dữ liệu liên ngành: Đối chiếu chéo với số liệu 714 vụ án / 1.328 bị can do Cơ quan Cảnh sát điều tra khởi tố trong cùng giai đoạn và số liệu dân số từ Tổng cục Thống kê.

2. Kỹ thuật phân tích

• Thống kê tội phạm học: Đo lường chỉ số tội phạm và chỉ số người phạm tội trên quy mô dân số (tính trên $1.000.000$ dân); tính toán Mức độ gia tăng bình quân (MĐGTBQ) hàng năm.
• Phân tích cơ cấu nhiều chiều: Bóc tách dữ liệu theo phương thức thủ đoạn, giá trị thiệt hại, loại tội danh, hình thức thực hiện (đơn lẻ vs đồng phạm), đặc điểm nhân thân (tuổi, giới tính, học vấn, nghề nghiệp, tiền án/tiền sự, quốc tịch) và đặc điểm nạn nhân học.
• Phân tích tội phạm ẩn (Dark Figure of Crime): Nhận diện độ lệch giữa số vụ việc khởi tố, truy tố và xét xử thực tế thông qua 3 chiều kích: Tội phạm ẩn khách quan (tự nhiên), tội phạm ẩn chủ quan (nhân tạo) và sai số ẩn thống kê.

---

Các phát hiện nghiên cứu chính (Major Findings)

1. Mức độ gia tăng đột biến và diễn biến phức tạp

Giai đoạn 2016–2020 chứng kiến sự biến động mạnh của loại tội phạm này. Năm 2016 ghi nhận 73 vụ/181 bị cáo; sau giai đoạn chững lại năm 2017 (51 vụ), số lượng vụ án tăng vọt liên tục qua các năm 2018 (62 vụ), 2019 (76 vụ) và đạt đỉnh vào năm 2020 với 91 vụ/197 bị cáo (tăng 125% so với 2016). Mức độ gia tăng bình quân đạt +6,25%/năm về số vụ.

Năm	Số vụ xét xử	Tỷ lệ so với 2016 (%)	Số người phạm tội	Tỷ lệ so với 2016 (%)
2016	73	100%	181	100%
2017	51	70%	82	45%
2018	62	85%	135	75%
2019	76	104%	164	91%
2020	91	125%	197	109%
Tổng cộng	353	—	759	—

[!IMPORTANT] Cơ cấu theo phân loại tội phạm phản ánh tính chất đặc biệt nguy hiểm: Tội phạm rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng chiếm tới 54,0% (trong đó tội rất nghiêm trọng chiếm 23,9%, tội đặc biệt nghiêm trọng chiếm 30,1%). Tội phạm nghiêm trọng chiếm 45,8% và hoàn toàn không có vụ án nào thuộc nhóm tội ít nghiêm trọng.

2. Ma trận phương thức và thủ đoạn tinh vi

Nghiên cứu bóc tách 11 phương thức phạm tội đặc trưng, trong đó các thủ đoạn liên quan đến tài chính - ngân hàng và mạng xã hội chiếm vị trí áp đảo:

                            CƠ CẤU PHƯƠNG THỨC THỦ ĐOẠN PHẠM TỘI

Đặc biệt, thủ đoạn "Làm quen qua mạng rồi lừa chuyển tiền" có tốc độ gia tăng nhanh nhất với MĐGTBQ tăng 100%/năm, tiếp sau là "Trộm cắp thông tin thẻ ngân hàng" (+92%/năm) và "Lừa đảo thương mại điện tử" (+83%/năm).

3. Phác họa chân dung nhân thân kẻ phạm tội

• Độ tuổi trẻ hóa sâu sắc: Nhóm tuổi 18 đến dưới 30 tuổi chiếm tới 58,7% (446 người); nhóm 30 đến dưới 45 tuổi chiếm 31,8%; vị thành niên (16 đến dưới 18 tuổi) chiếm 5,6%.
• Giới tính và Học vấn: 93,2% là nam giới. Về học vấn, 80,2% có trình độ từ THPT trở lên (51,7% THPT; 28,5% Cao đẳng/Đại học) – phản ánh rõ đặc trưng của tội phạm tri thức/công nghệ.
• Nghề nghiệp và Tiền án: Lao động tự do (38,9%) và người thất nghiệp (34,7%) chiếm phần lớn. Đáng chú ý, 89,8% là đối tượng phạm tội lần đầu.
• Yếu tố quốc tế: Có 15,9% bị cáo là người nước ngoài (121 người), thường cấu kết thành các băng nhóm tội phạm xuyên biên giới để rửa tiền hoặc rút tiền qua ATM/POS giả.

          CHÂN DUNG NGƯỜI PHẠM TỘI                 CHÂN DUNG NẠN NHÂN

4. Phát hiện bất ngờ về Nạn nhân học & Thực trạng Tội phạm ẩn

• Hồ sơ nạn nhân: Khảo sát 281 bản án xác định được 624 nạn nhân, cho thấy phụ nữ chiếm tỷ lệ áp đảo (68,4%). Hoàn cảnh dẫn đến việc bị chiếm đoạt tài sản chủ yếu xuất phát từ: Giao dịch mua bán online (29,8%), tin vào thông tin trúng thưởng giả (20,3%), đầu tư sàn ảo (12,1%) và tin tưởng bạn bè/người quen qua mạng (10,9%).
• Bóc tách Tội phạm ẩn: Có khoảng cách cực lớn giữa số liệu khởi tố (714 vụ/1.328 bị can) và số liệu xét xử (353 vụ/759 bị cáo). Nguyên nhân xuất phát từ:
  1. Phía bị hại: Tâm lý e ngại thủ tục, số tiền thiệt hại nhỏ, hoặc sợ xấu hổ/bị trả thù nên không trình báo.
  2. Phía đối tượng: Tận dụng tính ẩn danh cao của Internet, sim rác, tài khoản ngân hàng "mua gom" và máy chủ đặt tại nước ngoài để xóa dấu vết số.
  3. Phía kỹ thuật tố tụng: Khó khăn trong thu thập, bảo quản chứng cứ điện tử và định danh thủ phạm qua địa chỉ IP/dòng tiền ảo.

---

Đóng góp khoa học và Ý nghĩa thực tiễn (Contributions & Implications)

                       CÁC ĐÓNG GÓP CỐT LÕI CỦA NGHIÊN CỨU

1. Đóng góp về mặt lý luận: Công trình góp phần hoàn thiện lý luận chuyên ngành Tội phạm học tại Việt Nam về các tội phạm phi truyền thống. Đặc biệt, nghiên cứu đã chuẩn hóa khung phân tích "tội phạm ẩn" trong môi trường kỹ thuật số, làm rõ mối tương quan giữa sự phát triển của hạ tầng viễn thông với tốc độ biến đổi của tội phạm kinh tế số.
2. Đóng góp về mặt lập pháp & thực thi pháp luật:
   • Chỉ ra những bất cập trong việc áp dụng thống nhất pháp luật giữa các địa phương (điển hình là xung đột trong việc định tội danh giữa Điều 174 - Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và Điều 290 - Tội chiếm đoạt tài sản qua mạng viễn thông/phương tiện điện tử).
   • Cung cấp cơ sở thực chứng để đề xuất ban hành Thông tư liên tịch mới thay thế Thông tư liên tịch số 10/2012/TTLT, hoàn thiện các quy định về thu thập và công nhận giá trị chứng cứ điện tử trong tố tụng hình sự.
3. Ứng dụng phòng ngừa xã hội: Định vị chính xác các "vùng trũng nhận thức" (như phụ nữ mua sắm trực tuyến, người cao tuổi ít am hiểu công nghệ, giới trẻ thiếu kinh nghiệm quản trị thông tin cá nhân) để các tổ chức tín dụng và cơ quan truyền thông xây dựng các chiến dịch giáo dục cộng đồng trúng đích.

---

Đối tượng hưởng lợi từ nghiên cứu (Target Audience)

• Cơ quan quản lý Nhà nước & Lập pháp: Bộ Tư pháp, TANDTC, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao (VKSNDTC), Bộ Thông tin và Truyền thông – có căn cứ dữ liệu để sửa đổi văn bản pháp quy và nâng cao hiệu lực quản lý không gian mạng.
• Lực lượng thực thi pháp luật: Cục Cảnh sát hình sự (C02), Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) – áp dụng kết quả nghiên cứu vào công tác nghiệp vụ trinh sát và phân loại hồ sơ đối tượng.
• Ngành Tài chính – Ngân hàng & Fintech: Các ngân hàng thương mại, trung gian thanh toán, sàn thương mại điện tử – sử dụng báo cáo để bịt các lỗ hổng kỹ thuật trong giao dịch thẻ ATM/POS, tăng cường bảo mật 2 lớp (2FA/eKYC) và phát hiện sớm các giao dịch gian lận.
• Nhà nghiên cứu, Giảng viên & Sinh viên: Nguồn học liệu tham khảo chuẩn mực và giàu số liệu cho các chuyên ngành Luật học, Tội phạm học, Xã hội học pháp luật và An toàn thông tin mạng.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất và đáng lo ngại nhất của nghiên cứu là gì?

Trả lời: Đó là sự chuyển dịch mạnh mẽ sang hình thức phạm tội có tổ chức (đồng phạm chiếm tới 65,4%), có sự móc nối xuyên quốc gia với người nước ngoài (15,9%) và sự trẻ hóa nhanh chóng của thủ phạm (58,7% ở độ tuổi 18–30). Đồng thời, mức độ thiệt hại tài sản ngày càng lớn, với 49,7% số vụ gây thiệt hại ở mức nghiêm trọng đến đặc biệt nghiêm trọng.

2. Phương pháp nghiên cứu của đề tài có điểm gì khác biệt so với các công trình trước?

Trả lời: Đề tài đã trực tiếp khảo sát và giải mã dữ liệu vi mô từ 353 bản án HSST thực tế trên toàn quốc trong 5 năm liên tục (2016–2020), kết hợp với kỹ thuật phân tích 3 tầng tội phạm ẩn (ẩn khách quan, ẩn chủ quan và ẩn thống kê), mang lại bức tranh thực chứng sâu sắc thay vì chỉ phân tích lý thuyết hay số liệu tổng hợp vĩ mô.

3. Kết quả của nghiên cứu này có khả năng khái quát hóa (generalize) cho hiện tại không?

Trả lời: Mặc dù số liệu tập trung vào giai đoạn 2016–2020, các quy luật cốt lõi về tâm lý nạn nhân, động cơ phạm tội và cơ cấu tổ chức tội phạm mạng được rút ra trong nghiên cứu vẫn giữ nguyên giá trị cốt lõi. Đây chính là nền tảng bản lề để nhận diện các hình thái biến tướng tinh vi hơn hiện nay như lừa đảo deepfake, app đầu tư tài chính giả mạo hay bẫy việc làm trực tuyến.

4. Hướng phát triển tiếp theo của hướng nghiên cứu này là gì?

Trả lời: Cần mở rộng khảo sát giai đoạn 2021–2026 nhằm đánh giá tác động của các công nghệ mới nổi như Trí tuệ nhân tạo (AI/Deepfake), Tiền mã hóa (Cryptocurrency) và các giao dịch phi tập trung (DeFi) trong các vụ án chiếm đoạt tài sản công nghệ cao.

5. Người dân và doanh nghiệp có thể ứng dụng kết quả này như thế nào để phòng tránh rủi ro?

Trả lời: Người dùng cần tuân thủ nguyên tắc "3 Không": Không chia sẻ mã OTP/mật khẩu, Không click vào đường link lạ/tin nhắn trúng thưởng, Không chuyển tiền khi chưa xác thực danh tính qua kênh độc lập. Doanh nghiệp TMĐT và ngân hàng cần nâng cấp hệ thống giám sát hành vi giao dịch bất thường và siết chặt quy trình định danh khách hàng.

---

Kết luận (Conclusion)

Báo cáo nghiên cứu khoa học của nhóm tác giả Trường Đại học Luật Hà Nội đã phác họa một bức tranh toàn diện, sắc nét và đầy tính cảnh báo về tình hình tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử chiếm đoạt tài sản tại Việt Nam giai đoạn 2016–2020. Nghiên cứu khẳng định rằng, cuộc đấu tranh phòng ngừa tội phạm mạng không thể chỉ dựa vào biện pháp trừng phạt hình sự đơn thuần mà đòi hỏi một chiến lược phòng ngừa đa tầng: từ hoàn thiện thể chế pháp lý, nâng cấp hạ tầng công nghệ giám sát tài chính, đến việc trang bị "kháng thể số" vững chắc cho mỗi công dân khi tham gia không gian mạng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I đi sâu vào nghiên cứu tình hình tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản ở Việt Nam giai đoạn 2016 — 2020. Thực trạng của tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản ở Việt Nam giai đoạn 2016 — 2020 Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, càng làm xuất hiện thêm nhiều tội phạm mới có mức độ nguy hiểm với những thủ đoạn tinh vi. Dé đánh giá mức độ nguy hiểm của tội phạm cần dựa trên thực trạng của tội phạm. 7c trang cua tội phạm là tình hình thực tế của tội phạm đã xảy ra trong don vị không gian và thời gian nhất định xét A , A Lous A,2 về mức độ và tính chát “.

Thực trạng về mức độ của tội sử dụng mạng máy tính mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản ở Việt Nam giai đoạn 2016 — 2020. Thực trạng của tội phạm xét về mức độ được phán ánh qua các thông số: Tổng các tội phạm đã xảy ra và tong những người đã phạm các tội đó trong don vị không : Trường Đại học Luật Hà Nội (2017), Giáo trình tội phạm học, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội. 2 Trường Dai học Luật Ha Nội (2017), Giáo trình tội phạm học, Nxb.

Công an nhân dân, Ha Nội. 6 gian và đơn vị thời gian xác định. Ngoài ra, thuộc về các thông số phản ánh thực trạng của tội phạm xét về mức độ còn có thé là tổng các nạn nhân. Thông số này chỉ đặt ra đối với một số nhóm tội và tội nhất định như nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khoẻ với tội danh cụ thé như tội giết người, tội cỗ ý gây thương tích hoặc gây tốn hai cho sức khoẻ của người khác hoặc như nhóm tội xâm phạm tình dục với tội danh cụ thê như tội hiếp dâm, tội cưỡng dâm.

Như vậy, đơn vi tính của tổng phản ánh mức độ của tội phạm ở tất cả các trường hợp là: “ôi phạm đã xảy ra” và “người phạm tội”. Tuy nhiên, tổng tội phạm cũng như tổng người phạm tội đã bị kết án có hiệu lực pháp luật và đã được thê hiện trong thống kê tội phạm mới chỉ phản ánh được một phần thực trạng của tội phạm xét về mức độ. Đó là thực trạng xét về mức độ của tội phạm rõ. Thực trạng thực xét về mức độ còn bao gồm thực trạng xét về mức độ của tội phạm an con lai.

Đề đánh giá được mức độ của tội phạm sử dụng mạng máy tính mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản thì trước tiên cần phải đi tìm hiểu về mức độ của tội phạm rõ và mức độ tội phạm ấn của tội này. Thông qua số liệu của Vụ tong hợp tòa án nhân dân tối cao, Phòng cảnh sát phòng chống tội phạm công nghệ cao. Đồng thời sử dụng bản án sơ thâm về tội phạm này ở Việt Nam. Mà tội phạm đã xảy ra luôn bao gồm hai thành phần, đó là phần “hiện” (còn được gọi là phần “rõ”) và phần “ân”.

Vì vậy khi đi tìm hiểu thực trạng về mức độ của tội phạm này cần phải nhận thức cả tội phạm rõ và tội phạm ân như sau. lội phạm rõ là tội phạm đã được xử ly về hình sự và được dua vào thống kê tội phạm > Tội phạm đã được xử lý về hình sự bao gồm: Tội phạm đã có bản án kết tội có hiệu lực pháp luật (kế cả trường hợp được miễn TNHS, được miễn hình phạt) và các trường hợp đã được xác định là tôi phạm nhưng đã bị đình chỉ không xét xử vì những lý do khác nhau như đã hết thời hạn truy cứu TNHS, chủ thé thực hiện đã chết,. Tội phạm đã được xử lý về hình sự như vậy được coi là tội phạm rõ khi đã được phản ánh trong thống kê tội phạm. Từ năm 2016 đến hết năm 2020, Tòa án các cấp ở cả nước đã xét xử 353 vụ án với 759 bị cáo về tội sử dụng mạng máy tính mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tai sản.

Trung bình mỗi năm có khoảng 71 vụ với 152 bị cáo bị xét sử sơ thâm hình sự về tội phạm này. Cụ thê số liệu hằng năm trên cả nước từ năm 2016 — 2020 được biểu hiện như sau: 3 Trường Dai học Luật Hà Nội (2017), Giáo trình tội phạm học, Nxb. Công an nhân dân, Ha Nội. Số vụ và số người phạm tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản ở nước ta giai đoạn 2016 — 2020.

Năm 2016 2017 2018 | 2019 | 2020 | Tổng | TB Số vụ 73 51 62 76 91 353 71 Số người phạm toi| 181 82 135 164 197 759 152 Nguôn: TANDTC Biêu đô 1. Sô vụ và sô người phạm tội sử dụng mạng máy tính, mạng viên thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản ở nước ta giai đoạn 2016 — 2020. 800 700 600 500 400 300 200 100 0 m Số vụ m= Số người phạm tội Bang 1. So sánh số vụ, số người phạm tội đã bị xét xử sơ thẩm về tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản và các tội phạm chung ở nước ta giai đoạn 2016 — 2020.

Tội phạm sử dụng mạng máy Các tội phạm chung tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi Giai đoạn 2016-2020 chiêm đoạt tài sản Tổng số TB Tổng số TB Số vụ 353 71 128.742 Số người phạm tội 759 152 258.759 Nguồn: TANDTC Biêu đô 1. So sánh sô vu, sô người phạm tội đã bị xét xử sơ thâm về tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện 8 hành vi chiếm đoạt tai sản và các tội phạm chung ở nước ta giai đoạn 2016 — 2020. 300000 258794 250000 200000 150000 128713 100000 50000 353 759 0 Tội phạm sử dụng mạng máy Các tội phạm chung tinh.chiém đoạt tài sản m Số vụ = Số người phạm tội Qua bảng số liệu trên cho thấy trong giai đoạn từ năm 2016 — 2020, Tòa án nhân dân các cấp đã xét xử 128.713 các loại vụ án hình sự khác nhau và có tới 258. Như vậy trung bình mỗi năm Tòa án nhân dân các cấp sẽ xét xử 25.

Từ đó có thê thấy được số lượng vụ án có tội phạm sử dụng mạng máy tính mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản mỗi năm xét xử chiêm 0,2% tông sô vụ án và sô người phạm tội nay bị xét xử chiêm 0,3%. Bên cạnh đó dé xem xét thực trạng về mức độ của tội phạm sử dụng mang máy tính mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản cần phải xem xét về chỉ số tội phạm và chỉ sé người phạm tội ở nước ta giai đoạn 2016- 2020. Mức độ phổ biến của tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản được phản ánh qua chỉ s6 tội phạm và chỉ sô người phạm tội. Hai chỉ sô này được tính như sau: Số vụ (hoặc số người phạm tội) của từng năm X 1.000 Sô dân cả nước trong cùng năm tương ứng Bảng 1.

Chỉ số tội phạm và chỉ số người phạm tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản ở nước ta giai đoạn 2016 — 2020 (tính trên 1. Năm | Dân số cả nước Số vụ Số người Chỉ số tội | Chỉ số người (triệu người) phạm tội phạm phạm tội 2016 93,64 73 181 1 2 2017 94,6 51 82 1 1 2018 95,54 62 135 | | 2019 96,2 76 164 | 1 2020 97,58 91 197 | 2 TB 78.000 71 152 | 1 Nguôn: Tổng cục thông kê và TANDTC Qua bảng số liệu trên ta có thé thấy răng cứ 1.000 người thì sẽ có 1 vụ và 1 người thực hiện hành vi phạm tội sử dụng mạng máy tính mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản ở Việt Nam. lội phạm ẩn là số lượng tội phạm và người phạm tội đã thực hiện trên thực tễ nhưng không được tường thuật với cơ quan có thẩm quyên hoặc chưa bị phát hiện (một cách chính thức) và do vậy chưa bị xử lý về hình sự, chưa có trong thống kê chính thức”. Trên cở sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn, tác giả chia tội phạm ấn thành ba loại, gôm: + Tội phạm ân khách quan (còn được gọi là tội phạm an tự nhiên): Tội phạm an khách quan là những tội phạm đã xảy ra trong thực tế, song các cơ quan có thẩm quyền phát hiện, xử lí tội phạm không có thông tin về chúng.

+ Tội phạm ân chủ quan (còn được gọi là tội phạm ân nhân tạo): Tội phạm an chủ quan là những tội phạm đã xảy ra trong thực tế mà thông tin về chúng đã được cơ quan có thâm quyền phát hiện, xử lí tội phạm năm được, song vi nhiéu ly do khac nhau, cac tội phạm đó trong một thời gian nhất định hoặc vĩnh viễn không bị xử lí hoặc không thê xử lí hoặc xử lí không đúng quy định của pháp luật. +__ Tội phạm ấn thống kê: Cho đến nay, còn có nhiều quan điểm khác nhau về tội phạm ân thống kê Ÿ. Tội phạm ấn thống kê là toàn bộ các tội danh mà bị cáo bị tòa án xét xử trong một bản án hình sự nhưng đo quy định của pháp luật về thống kê tội phạm đã không thống kê đủ số tội danh đó nên bị loại ra ngoài con số thống kê. * Đại học Luật Hà Nội (2017), Giáo trình tội phạm học, Nxb.

Công an nhân dân, Hà Nội.Duong Tuyết Mién (2010), Bàn về tội phạm rõ, tôi phạm ẩn, Tạp chí Luật học số 3/2010, tr.27-31; Tran Hữu Tráng (2000), Một số van đề về tình hình tội phạm ẩn ở Việt Nam, Tạp chí Luật học số 3/2000, tr.