Luận văn thạc sĩ về hoạt động chứng minh trong các vụ án xâm phạm sức khỏe con người tại Hải Phòng

Khám phá luận văn thạc sĩ luật học về chứng minh trong vụ án xâm phạm sức khỏe con người tại Hải Phòng, phân tích thực tiễn và giải pháp.

• Tác giả: Đỗ Quốc Quân
• Người hướng dẫn: TS. Lê Lan Chi
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự
• Đề tài: Nghiên cứu hoạt động chứng minh trong vụ án xâm phạm sức khỏe con người tại Hải Phòng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG CHỨNG MINH TRONG CÁC VỤ ÁN XÂM PHẠM SỨC KHỎE CON NGƯỜI
• 1.1. Hoạt động chứng minh trong tố tụng hình sự
• 1.1.1. Khái niệm, đặc điểm hoạt động chứng minh trong tố tụng hình sự
• 1.1.2. Đối tượng chứng minh và những vấn đề cần phải chứng minh
• 1.1.3. Chủ thể chứng minh
• 1.1.4. Chứng cứ và quá trình chứng minh
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG CHỨNG MINH TRONG CÁC VỤ ÁN XÂM PHẠM SỨC KHỎE CON NGƯỜI TẠI ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CHỨNG MINH
• 2.1. Thực tiễn hoạt động chứng minh trong các vụ án xâm phạm sức khỏe con người trên địa bàn thành phố Hải Phòng
• 2.2. Tình hình tội phạm xâm hại sức khỏe con người tại Hải Phòng
• 2.3. Thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật tố tụng hình sự về các vấn đề liên quan đến hoạt động chứng minh trong các vụ án xâm phạm sức khỏe con người trên địa bàn thành phố Hải Phòng
• 2.4. Các giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động chứng minh trong các vụ án xâm phạm sức khỏe con người
• 2.4.1. Giải pháp hoàn thiện các quy định của pháp luật
• 2.4.2. Các giải pháp khác
• 2.5. Tiểu kết Chương 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Hoạt động chứng minh trong tố tụng hình sự

Hoạt động chứng minh trong tố tụng hình sự là một phần quan trọng trong quá trình điều tra và xét xử các vụ án. Hoạt động chứng minh này bao gồm việc thu thập, kiểm tra và đánh giá chứng cứ để xác định sự thật của vụ án. Theo quy định của pháp luật Hải Phòng, hoạt động này không chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan mà còn đảm bảo tính công bằng trong quá trình xét xử. Đặc biệt, trong các vụ án xâm phạm sức khỏe con người, việc chứng minh càng trở nên phức tạp do tính chất nhạy cảm của vấn đề. Theo thống kê, tỷ lệ tội phạm xâm phạm sức khỏe con người tại Hải Phòng đang có xu hướng gia tăng, điều này càng đòi hỏi sự chú trọng đến chứng minh trong pháp luật. Việc xác định rõ ràng các đối tượng chứng minh và những vấn đề cần phải chứng minh là rất cần thiết. Đặc biệt, các cơ quan điều tra vụ án cần có sự phối hợp chặt chẽ để thu thập chứng cứ một cách hiệu quả nhất.

1.1 Khái niệm và đặc điểm hoạt động chứng minh

Khái niệm về hoạt động chứng minh trong tố tụng hình sự được hiểu là quá trình xác định sự thật của vụ án thông qua việc thu thập và đánh giá chứng cứ. Đặc điểm của hoạt động này là tính khách quan, tính hợp pháp và tính chính xác. Trong các vụ án xâm phạm sức khỏe con người, hoạt động chứng minh thường gặp nhiều khó khăn do sự phức tạp trong việc xác định mức độ tổn hại, cũng như sự không hợp tác của nạn nhân trong quá trình giám định. Điều này có thể dẫn đến những sai sót trong việc xác định tội phạm và mức độ trách nhiệm của các bị cáo. Do đó, việc nâng cao hiệu quả của hoạt động chứng minh là rất cần thiết để đảm bảo quyền lợi cho người bị hại và bảo vệ công lý.

II. Thực tiễn hoạt động chứng minh trong các vụ án xâm phạm sức khỏe con người tại Hải Phòng

Thực tiễn cho thấy, hoạt động chứng minh trong các vụ án xâm phạm sức khỏe con người tại Hải Phòng đang gặp phải nhiều khó khăn. Các cơ quan chức năng thường xuyên phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt chứng cứ, đặc biệt là trong các vụ án có tính chất phức tạp. Theo báo cáo từ Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng, tỷ lệ các vụ án không đủ chứng cứ để truy cứu trách nhiệm hình sự đang có xu hướng gia tăng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến việc xử lý tội phạm mà còn làm giảm lòng tin của người dân vào hệ thống pháp luật. Các biện pháp như tăng cường đào tạo cho cán bộ điều tra, cải thiện quy trình thu thập chứng cứ và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả của hoạt động chứng minh. Hơn nữa, việc áp dụng công nghệ hiện đại trong việc thu thập và phân tích chứng cứ cũng cần được chú trọng.

2.1 Tình hình tội phạm xâm hại sức khỏe con người tại Hải Phòng

Tình hình tội phạm xâm hại sức khỏe con người tại Hải Phòng đang diễn biến phức tạp, với số vụ án gia tăng qua các năm. Theo số liệu thống kê, trong giai đoạn từ 2018 đến 2022, số vụ án xâm phạm sức khỏe con người đã tăng lên đáng kể. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải thiện hoạt động chứng minh để đảm bảo việc xử lý tội phạm được hiệu quả. Các vụ án này thường liên quan đến bạo lực gia đình, xô xát và các hành vi cố ý gây thương tích. Việc xác định mức độ thương tích và ý thức chủ quan của bị cáo trong các vụ án này là rất quan trọng, ảnh hưởng đến quyết định của các cơ quan tư pháp. Do đó, việc nâng cao chất lượng chứng minh trong pháp luật là một yêu cầu cấp thiết trong thời gian tới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh tội phạm xâm phạm sức khỏe con người ngày càng gia tăng và diễn biến phức tạp, việc nâng cao hiệu quả hoạt động chứng minh trong các vụ án hình sự liên quan trở thành yêu cầu cấp thiết. Tại thành phố Hải Phòng, nhóm tội xâm phạm sức khỏe con người chiếm tỷ lệ từ 12% đến 14% trong cơ cấu các loại tội phạm về trật tự xã hội, với số vụ án và bị cáo bị xét xử tăng từ 215 vụ và 236 bị cáo năm 2018 lên 334 vụ và 357 bị cáo năm 2022. Tổng cộng trong giai đoạn 2018-2022, có khoảng 1.425 vụ án với 1.543 bị cáo được đưa ra xét xử. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động chứng minh trong các vụ án xâm phạm sức khỏe con người tại Hải Phòng, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả chứng minh, góp phần bảo vệ quyền con người và nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các vụ án xâm phạm sức khỏe con người theo quy định tại Bộ luật Hình sự năm 2015, giai đoạn 2018-2022, trên địa bàn thành phố Hải Phòng. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự và nâng cao chất lượng hoạt động chứng minh, góp phần đảm bảo xử lý đúng người, đúng tội, tăng cường niềm tin của nhân dân vào hệ thống tư pháp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về tố tụng hình sự, đặc biệt tập trung vào hoạt động chứng minh trong tố tụng hình sự. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết về hoạt động chứng minh trong tố tụng hình sự: Hoạt động chứng minh được hiểu là quá trình thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ nhằm xác định sự thật khách quan của vụ án, tuân thủ các quy định pháp luật tố tụng hình sự. Lý thuyết này nhấn mạnh đặc điểm tư duy logic, trách nhiệm chứng minh thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng, và quá trình chứng minh diễn ra xuyên suốt các giai đoạn tố tụng.

2. Lý thuyết về các tội xâm phạm sức khỏe con người: Khung lý thuyết này phân tích các dấu hiệu cấu thành tội phạm, bao gồm khách thể, mặt khách quan, mặt chủ quan và chủ thể tội phạm theo Bộ luật Hình sự năm 2015. Đồng thời, lý thuyết này làm rõ đặc điểm riêng biệt của nhóm tội xâm phạm sức khỏe con người, như tính chất cấu thành vật chất, yêu cầu chứng minh tỷ lệ thương tích, và các tình tiết đặc thù như trạng thái tinh thần bị kích động mạnh.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: hoạt động chứng minh, chứng cứ, đối tượng chứng minh, chủ thể chứng minh, tội xâm phạm sức khỏe con người, tỷ lệ thương tích, và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử làm cơ sở phương pháp luận, kết hợp các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Phân tích các quy định pháp luật, tài liệu học thuật, và tổng hợp các vấn đề lý luận về hoạt động chứng minh và nhóm tội xâm phạm sức khỏe con người.

• Phương pháp so sánh và đối chiếu: So sánh các quy định pháp luật hiện hành với thực tiễn thi hành tại địa bàn Hải Phòng, đối chiếu các quan điểm học thuật và thực tiễn xét xử.

• Phương pháp thống kê: Thu thập và phân tích số liệu về tình hình tội phạm, số vụ án, số bị cáo, tỷ lệ các loại tội phạm xâm phạm sức khỏe con người tại Hải Phòng giai đoạn 2018-2022.

• Phương pháp khảo sát thực tiễn: Thu thập số liệu, ý kiến từ các cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án tại Hải Phòng nhằm đánh giá thực trạng hoạt động chứng minh.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các vụ án xâm phạm sức khỏe con người được thụ lý và xét xử tại Hải Phòng trong giai đoạn 2018-2022, với số liệu cụ thể khoảng 1.425 vụ án và 1.543 bị cáo. Phương pháp chọn mẫu là chọn toàn bộ hồ sơ vụ án liên quan để đảm bảo tính đại diện và toàn diện. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2018 đến năm 2023, bao gồm thu thập số liệu, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ tội phạm xâm phạm sức khỏe con người chiếm khoảng 12-14% trong cơ cấu tội phạm về trật tự xã hội tại Hải Phòng, với số vụ án tăng từ 215 vụ năm 2018 lên 334 vụ năm 2022, tương ứng số bị cáo tăng từ 236 lên 357. Điều này cho thấy xu hướng gia tăng rõ rệt và tính phức tạp của loại tội phạm này.

2. Hoạt động chứng minh trong các vụ án xâm phạm sức khỏe con người còn nhiều bất cập, đặc biệt trong việc thu thập, kiểm tra và đánh giá chứng cứ. Việc giám định thương tích thường bị chậm trễ do người bị hại không hợp tác hoặc phải chờ vết thương lành, dẫn đến tỷ lệ thương tích trong các bản giám định khác nhau, gây khó khăn cho cơ quan tố tụng trong việc xác định chính xác hậu quả.

3. Nguồn chứng cứ chủ yếu bao gồm kết luận giám định pháp y, lời khai bị can, người làm chứng và vật chứng như hung khí, tuy nhiên việc đánh giá và đối chiếu các chứng cứ này chưa thực sự khách quan và toàn diện, dẫn đến sai sót trong quá trình truy tố và xét xử.

4. Quy định pháp luật về hoạt động chứng minh trong các vụ án xâm phạm sức khỏe con người còn thiếu cụ thể và chưa đồng bộ, gây khó khăn cho các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc áp dụng và thực hiện, đặc biệt là các quy định về chứng minh lỗi, động cơ, mục đích phạm tội và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên xuất phát từ đặc thù của nhóm tội xâm phạm sức khỏe con người, vốn có cấu thành vật chất đòi hỏi phải chứng minh tỷ lệ thương tích cụ thể, trong khi việc giám định thường bị trì hoãn hoặc không đầy đủ do sự không hợp tác của bị hại. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này khẳng định tính phức tạp và đặc thù của hoạt động chứng minh trong loại án này, đồng thời phản ánh thực trạng pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam còn nhiều điểm cần hoàn thiện.

Việc thiếu đồng bộ trong quy định pháp luật và hạn chế về kỹ thuật, nhân lực cũng ảnh hưởng đến chất lượng thu thập và đánh giá chứng cứ. Ví dụ, việc chưa phổ biến rộng rãi thiết bị ghi âm, ghi hình trong hỏi cung bị can làm giảm tính khách quan của lời khai. Ngoài ra, sự phức tạp trong việc xác định vai trò đồng phạm và các tình tiết liên quan cũng làm tăng nguy cơ sai sót trong quá trình chứng minh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện tỷ lệ các loại tội phạm, số vụ án và bị cáo qua các năm, cũng như bảng tổng hợp các khó khăn trong thu thập và đánh giá chứng cứ. Những biểu đồ này giúp minh họa rõ ràng xu hướng gia tăng tội phạm và các vấn đề tồn tại trong hoạt động chứng minh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về hoạt động chứng minh trong các vụ án xâm phạm sức khỏe con người: Cần sửa đổi, bổ sung các quy định tại Bộ luật Tố tụng Hình sự và các văn bản hướng dẫn liên quan để làm rõ các vấn đề về chứng minh tỷ lệ thương tích, lỗi phạm tội, động cơ, mục đích và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Quốc hội.

2. Nâng cao năng lực và trang thiết bị cho các cơ quan tiến hành tố tụng: Đầu tư trang thiết bị ghi âm, ghi hình hiện đại phục vụ hỏi cung bị can, đồng thời đào tạo cán bộ điều tra, kiểm sát viên, thẩm phán về kỹ năng thu thập, kiểm tra và đánh giá chứng cứ. Thời gian thực hiện: 1-3 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Công an, Viện Kiểm sát, Tòa án nhân dân.

3. Tăng cường phối hợp liên ngành trong hoạt động chứng minh: Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án và các cơ quan giám định pháp y để đảm bảo thu thập chứng cứ kịp thời, chính xác, đặc biệt trong việc giám định thương tích. Thời gian thực hiện: ngay lập tức và duy trì thường xuyên. Chủ thể thực hiện: các cơ quan tư pháp tại địa phương.

4. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân và bị hại về quyền và nghĩa vụ trong tố tụng hình sự: Khuyến khích người bị hại hợp tác trong giám định và tố tụng, giảm thiểu tình trạng rút đơn yêu cầu khởi tố do bị ép buộc. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể thực hiện: các cơ quan tư pháp, tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà lập pháp và cơ quan soạn thảo chính sách pháp luật: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện các quy định pháp luật về hoạt động chứng minh trong tố tụng hình sự, đặc biệt nhóm tội xâm phạm sức khỏe con người.

2. Cán bộ điều tra, kiểm sát viên, thẩm phán và các cơ quan tiến hành tố tụng: Tài liệu giúp nâng cao nhận thức, kỹ năng và phương pháp trong thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ, từ đó nâng cao chất lượng giải quyết vụ án.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh, sinh viên ngành Luật: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về lý luận và thực tiễn hoạt động chứng minh trong tố tụng hình sự, góp phần nâng cao kiến thức chuyên môn.

4. Các tổ chức xã hội và cơ quan truyền thông: Hiểu rõ hơn về thực trạng và khó khăn trong xử lý các vụ án xâm phạm sức khỏe con người, từ đó có thể tham gia giám sát, tuyên truyền nâng cao ý thức pháp luật trong cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Hoạt động chứng minh trong tố tụng hình sự là gì?
   Hoạt động chứng minh là quá trình thu thập, kiểm tra và đánh giá chứng cứ nhằm xác định sự thật khách quan của vụ án, tuân thủ quy định pháp luật tố tụng hình sự. Ví dụ, trong vụ án xâm phạm sức khỏe con người, chứng minh bao gồm xác định hành vi phạm tội, người phạm tội, lỗi và hậu quả.

2. Tại sao việc giám định thương tích trong các vụ án xâm phạm sức khỏe con người thường gặp khó khăn?
   Do người bị hại không hợp tác hoặc phải chờ vết thương lành mới giám định được, dẫn đến kết quả giám định không đồng nhất qua các thời điểm, gây khó khăn cho việc xác định tỷ lệ thương tích chính xác.

3. Ai có trách nhiệm chứng minh tội phạm trong tố tụng hình sự?
   Trách nhiệm chứng minh thuộc về các cơ quan tiến hành tố tụng như cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án. Người bị buộc tội không có nghĩa vụ chứng minh sự vô tội của mình.

4. Các tình tiết nào cần được chứng minh trong vụ án xâm phạm sức khỏe con người?
   Cần chứng minh hành vi phạm tội, người thực hiện, lỗi phạm tội, động cơ, mục đích, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, mức độ thiệt hại về sức khỏe và các tình tiết liên quan khác như đồng phạm, nguyên nhân phạm tội.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả hoạt động chứng minh trong các vụ án xâm phạm sức khỏe con người?
   Cần hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực và trang thiết bị cho cơ quan tố tụng, tăng cường phối hợp liên ngành, đồng thời tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân và bị hại về quyền và nghĩa vụ trong tố tụng.

Kết luận

• Hoạt động chứng minh trong các vụ án xâm phạm sức khỏe con người tại Hải Phòng có nhiều khó khăn do đặc thù của nhóm tội phạm và hạn chế trong thu thập, đánh giá chứng cứ.
• Tỷ lệ tội phạm xâm phạm sức khỏe con người chiếm khoảng 12-14% trong cơ cấu tội phạm về trật tự xã hội, với số vụ án và bị cáo tăng qua các năm 2018-2022.
• Quy định pháp luật hiện hành còn thiếu cụ thể và chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến hiệu quả chứng minh và xử lý vụ án.
• Luận văn đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cơ quan tố tụng, tăng cường phối hợp liên ngành và tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng.
• Kết quả nghiên cứu có thể làm cơ sở cho các nhà lập pháp, cơ quan tư pháp và các đối tượng liên quan trong việc nâng cao chất lượng hoạt động chứng minh và bảo vệ quyền con người.

Các cơ quan chức năng cần xem xét áp dụng các giải pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả hoạt động chứng minh, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng nghiên cứu nhằm hoàn thiện hơn nữa hệ thống pháp luật và thực tiễn tố tụng hình sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MỘT SÓ VẤN ĐÈ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CUA PHÁP LUẬT VE HOẠT ĐỘNG CHUNG MINH TRONG CAC VỤ AN XÂM PHAM SỨC KHỎE CON NGƯỜI 1. Hoạt động chứng minh trong tố tụng hình sự 1. Khái niệm, đặc diém hoạt động chứng minh trong tô tụng hình sự 1. Khái niệm hoạt động chứng minh trong tổ tụng hình sự Trong từ điển Tiếng Việt, “chứng minh” được hiểu là một hoạt động của con người thông qua sự vật hay lý lẽ dé nhằm xác định một van dé là đúng, là có thật [8, tr.

Theo nghĩa chung, chứng minh là một hình thức suy luận để “xác định có căn cứ đúng hay sai, có hay không, dùng suy luận logic vạch rõ diéu gì đó la đúng ” [10, tr. Trong TTHS, chứng minh thực chất cũng là một hoạt động của con người nhưng nó là hoạt động của các CQCTQTHTT, NCTQTHTTT thực hiện thông qua việc thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ từ giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử nhằm làm sáng tỏ những tình tiết khách quan của vụ án hình sự dé từ đó có thé xác định được tội phạm và xử lý người phạm tội. Theo quy định của Hiến pháp và pháp luật hiện hành, việc kết tội và buộc tội một chủ thé đều phải có căn cứ. Điều 31 Hiến pháp 2013 nêu rõ: “Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng mình theo trình tự luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật” [13].

Quy định này cho thấy rõ, muốn buộc tội một người thì tội của người đó phải được chứng minh theo trình tự luật định. Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi năm 2017) tại Điều 2 cũng quy định rõ: “chỉ người nào phạm một tội đã được Bộ luật hình sự quy định mới phải chịu trách nhiệm hình sự” [14]. Tại Điều 13 BLTTHS cũng phi nhận: Khi phát hiện có dấu hiệu tội phạm thì Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Toa án trong phạm vi nhiệm vụ quyên han cua mình có trách nhiệm khởi tố vụ án và áp dụng các biện pháp do Bộ luật nay quy định dé xác định tội phạm và xử lý người phạm tội. Không được khởi tố vụ án ngoài những căn cứ và trình tự do Bộ luật này quy định [15].

Như vậy, dé truy cứu trách nhiệm hình sự cũng như xác định tội phạm va xử ly người phạm tội đòi hỏi phải thông qua hoạt động chứng minh. Theo tác giả N guyén Văn Cừ: “hoạt động chứng minh là cách thức dựng lại một bức tranh thực tế của một hiện tượng đã xảy ra trong quá khứ, giải thích bản chất và soạn thảo những quyết định can thiết đối với hiện tượng do” [3, tr. Quá trình chứng minh được bắt đầu từ khi giải quyết nguồn tin về tội phạm cho đến khi giải quyết xong vụ án, được thực hiện thông qua hoạt động thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ đề từ đó đưa ra các kết luận chứng minh làm cơ sở cho các bước khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử dé có một kết quả cuối cùng là một bản án, quyết định truy tố đúng người, đúng tội. Bên cạnh việc tuân theo những quy luật nhận thức chung thì hoạt động chứng minh trong TTHS còn phải tuân theo các quy luật nhận thức đặc thù, đó là “hoạt động nhận thức sự thật vụ án diễn ra trong sự ràng buộc, chế ước bởi các quy định của pháp luật, mà trước hết là quy phạm của luật TTHS để điều chỉnh việc thu thập, đánh giá và sử dụng chứng cứ” [4, tr.

Chứng minh trong quá trình giải quyết vụ án hình sự là việc sử dụng các chứng cứ dé làm sáng tỏ sự thật của vụ án [10, tr. Như vậy, qua việc phân tích trên, có thé đưa ra khái niệm hoạt động chứng minh trong tố tụng hình sự như sau: Hoạt động chứng mình trong tổ tụng hình sự là hoạt động tư duy logic và thực tiễn của chủ thể theo quy định của pháp luật tiễn hành bang việc thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ, làm rõ những van dé thuộc đối tượng chứng minh nhằm giải quyết dung đắn vụ án hình sự trên cơ sở xác định sự thật khách quan của vụ án. Đặc điểm của hoạt động chứng mình Hoạt động chứng minh có những đặc điểm đặc trưng nổi bật sau đây: Thứ nhất: Nội dung của hoạt động chứng minh là quá trình thu thập, kiểm tra đánh giá chứng cứ, cả ba hoạt động này thống nhất liên quan chặt chẽ với nhau và 10 bổ trợ cho nhau đảm bảo cho quá trình nhận thức về vụ án được nhanh chóng, chính xác, khách quan. Thứ hai: chứng minh trong TTHS là hoạt động tư duy logic, không chỉ tuân theo các quy luật khách quan của chủ nghĩa duy vật biện chứng về nhận thức mà còn phải tuân thủ các quy định của BLTTHS.

Chính vì vậy, hoạt động có những đặc điểm riêng như bị ràng buộc về cách thức, phương pháp, trình tự, thủ tục về thời gian thu thập, kiểm tra, đánh giá và sử dụng chứng cứ. Trong quá trình chứng minh các CQCTQTHTT chỉ được tiến hành các biện pháp do pháp luật tố tụng hình sự quy định. Thứ ba: Trách nhiệm chứng minh trong TTHS thuộc về CQCTQTHTT, NCTQTHTT. Người bị buộc tội có quyền đưa ra đưa ra các chứng cứ chứng minh sự vô tội hoặc tình tiết giảm nhẹ TNHS cho mình nhưng không có nghĩa vụ buộc phải chứng minh là mình vô tội.

Đây chính là đặc điểm riêng biệt của hoạt động chứng minh trong TTHS so với chứng minh trong tố tụng dân sự, tố tụng hành chính. Các CQCTQTHTT có trách nhiệm chứng minh tội phạm, do đó, nếu không chứng minh được một người người là có tội thì phải suy đoán họ vô tội. Thứ tư: Hoạt động chứng minh trong TTHS được tiễn hành trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự, từ khởi tố, điều tra, truy tô đến xét xử và ở mỗi giai đoạn thì nhiệm vụ chứng minh được tiến hành khác nhau bởi các CQCTQTHTT, NCTQTHITT theo một trình tự thủ tục luật định. Tuy nhiên, ở mỗi giai đoạn tố tụng thì hoạt động chứng minh lại mang những đặc điểm riêng bắt nguồn từ nhiệm vụ khác nhau trong các giai đoạn cụ thể: Ở giai đoạn khởi tố vụ án hình sự, hoạt động chứng minh nhằm xác định có hay không có căn cứ khởi t6 vụ án hình sự.

Trong giai đoạn này, theo quy định của Khoản 3, Điều 147 BLTTHS năm 2013 thì: Khi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, cơ quan có thâm quyền có quyền tiến hành các hoạt động: Thu thập thông tin, tài liệu, đồ vật từ cơ quan, tô chức, cá nhân có liên quan để kiểm tra, xác minh nguồn tin; Khám nghiệm hiện trường; Khám nghiệm tử thi;Trưng cầu giám định, yêu cau định giá tài sản [15]. 11 Trong giai đoạn điều tra thì CQDT có trách nhiệm xác định một cách đầy đủ, khách quan, toàn diện, chính xác tất cả những sự kiện, tình tiết phải chứng minh trong vụ án hình sự. Các chứng cứ đều phải được CQDT phát hiện, thu thập, kiểm tra và đánh gia theo quy định của pháp luật TTHS. Trong giai đoạn truy tố: Quá trình chứng minh chỉ giới hạn trong phạm vi kiểm tra và đánh giá chứng cứ.

Ở giai đoạn này Viện kiểm sát có nhiệm vụ kiêm tra lại toàn bộ hồ sơ vụ án và bản kết luận điều tra, đồng thời yêu cầu CQDT cung cấp những tài liệu cần thiết liên quan đến vụ án nhằm xem xét để ban hành quyết định truy tố bị can bằng bản cáo trạng hoặc ban hành quyết định trả hồ sơ dé điều tra bổ sung, đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án. Trong giai đoạn xét xử sơ thâm: Mọi chứng cứ, tài liệu của vụ án do CQDT thu thập được đều được HĐXX đưa ra xem xét một cách công khai, khách quan, toàn diện đối với từng chứng cứ và tổng thé tất cả các chứng cứ và HDXX chỉ ra bản án, quyết định trên cơ sở những chứng cứ được xem xét tại phiên tòa. Trong giai đoạn xét xử phúc thầm: Quá trình chứng minh ở giai đoạn này nhằm xem xét kháng cáo, kháng nghị có căn cứ hay không có căn cứ để HDXX phúc thầm ban hành quyết định theo thầm quyên. Mục đích của chứng minh là để giải quyết đúng đắn, khách quan vụ án hình sự, cho nên quá trình chứng minh không kết thúc ngay vào thời điểm các tình tiết của vụ án được làm sáng tỏ mà nó còn được kiểm tra lại thông qua việc tranh tụng, mối quan hệ chế ước của các chủ thể chứng minh và chỉ kết thúc khi kết quả chứng minh được sử dụng để cơ quan có thâm quyền ra các quyết định cuối cùng giải quyết thực chất vụ án [17, tr.

Chính vì vậy, chứng minh trong TTHS có những đặc điểm riêng biệt và mọi vi phạm pháp luật của CQCTQTHTT đều có thé dẫn đến việc xử lý oan, sai, vi phạm các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, làm tổn hại uy tín của hoạt động tư pháp và đặc biệt là làm giảm lòng tin của nhân dân vào hiệu lực và sự công minh của pháp luật. Đối trợng chứng minh và những van đề can phải chứng minh Xác định đúng đối tượng chứng minh có ý nghĩa quan trọng vì nếu xác định 12 không đúng đối tượng chứng minh thì hoạt động điều tra, truy tố, xét xử sẽ bị chệch hướng, lãng phí công sức, tiền của vào việc xác minh, kiểm tra những tình tiết không có liên quan đến vụ án, nhưng lại bỏ sót những tình tiết có ý nghĩa quan trọng đối với việc làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án. Đối tượng chứng minh trong TTHS là tất cả những vấn đề mà luật TTHS quy định cần phải được làm rõ để xác định bản chất của vụ án hình sự và các tình tiết khác có liên quan, trên cơ sở đó các cơ quan có thâm quyền THTT ra bản án và quyết định tố tụng phù hợp trong quá trình giải quyết vụ án hình sự [2, tr. Đề chứng minh tội phạm trong TTHS thì vấn đề quan tâm hàng đầu chính là cấu thành tội phạm và các CQCTQTHTT, NCTQTHTT phải chứng minh được những nhóm vấn đề sau: Nhóm các tình tiết có ý nghĩa định tội, bao gồm các tình tiết thuộc yếu tố cầu thành cơ bản tội phạm (khách thể, mặt khách quan, chủ thể, mặt chủ quan của tội phạm), các tình tiết định khung tăng nặng, định khung giảm nhẹ.