Nghiên Cứu Đặc Tính Cellulase Tự Nhiên và Tái Tổ Hợp Từ Nấm Sợi Tại Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Tinh sạch và nghiên cứu đặc tính của cellulase tự nhiên và tạo cellulase tái tổ, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Trịnh Đình Khá
• Người hướng dẫn: PGS. Quyền Đình Thi
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Hóa sinh học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Tính Cellulase Tự Nhiên và Tái Tổ Hợp Từ Nấm Sợi Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Cellulase Từ Nấm Sợi Tại Việt Nam 55 ký tự

Nghiên cứu về cellulase từ nấm sợi tại Việt Nam đang ngày càng trở nên quan trọng. Cellulase là một phức hệ enzyme có khả năng thủy phân cellulose, thành phần chính của vách tế bào thực vật, thành glucose. Điều này mở ra tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như công nghiệp thực phẩm, sản xuất thức ăn chăn nuôi, sản xuất nhiên liệu sinh học và xử lý chất thải. Các nghiên cứu tập trung vào phân lập, tuyển chọn các chủng nấm sợi có hoạt tính cellulase cao, đồng thời tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình sinh tổng hợp cellulase. Các kỹ thuật sinh học phân tử cũng được áp dụng để tái tổ hợp cellulase, cải thiện đặc tính và nâng cao hiệu quả sử dụng. Theo tài liệu, cellulase có khả năng xúc tác phản ứng thủy phân liên kết β-1,4-glycoside trong phân tử cellulose. Sự đa dạng của nấm sợi ở Việt Nam là một nguồn tài nguyên quý giá để khai thác các enzyme cellulase có giá trị.

1.1. Tầm quan trọng của Enzyme Cellulase trong Công Nghiệp

Enzyme cellulase đóng vai trò then chốt trong nhiều ngành công nghiệp. Trong công nghiệp thực phẩm, nó được sử dụng để cải thiện chất lượng và giá trị dinh dưỡng của sản phẩm. Trong sản xuất thức ăn chăn nuôi, cellulase giúp tăng khả năng tiêu hóa cellulose, giúp vật nuôi hấp thụ tốt hơn. Ngành công nghiệp dệt may sử dụng cellulase để làm mềm vải và cải thiện bề mặt. Ngoài ra, cellulase còn được ứng dụng trong sản xuất giấy, bột giấy và xử lý chất thải nông nghiệp, góp phần bảo vệ môi trường.

1.2. Nguồn Cellulase Tự Nhiên từ Nấm Sợi ở Việt Nam

Việt Nam có nguồn tài nguyên nấm sợi phong phú và đa dạng. Nhiều loài nấm sợi có khả năng sinh tổng hợp cellulase với hoạt tính cao. Việc nghiên cứu và khai thác các chủng nấm sợi này có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển các chế phẩm cellulase nội địa, giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu. Các nghiên cứu tập trung vào phân lập và xác định các chủng nấm sợi có tiềm năng, đồng thời tối ưu hóa các điều kiện nuôi cấy để tăng năng suất sinh tổng hợp enzyme.

II. Thách Thức Nghiên Cứu và Ứng Dụng Cellulase 52 ký tự

Mặc dù tiềm năng ứng dụng của cellulase là rất lớn, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua. Hoạt tính và độ bền của cellulase tự nhiên có thể chưa đáp ứng được yêu cầu của một số ứng dụng công nghiệp. Khả năng sinh tổng hợp enzyme của các chủng nấm sợi tự nhiên còn hạn chế. Chi phí sản xuất cellulase còn cao so với các enzyme khác. Cần có những nghiên cứu sâu hơn về cấu trúc cellulase, cơ chế hoạt động và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt tính để có thể cải thiện chất lượng và hiệu quả sử dụng. Theo tài liệu gốc, việc khai thác ứng dụng cellulase từ nguồn tự nhiên gặp nhiều hạn chế do năng lực sinh tổng hợp của chủng giống.

2.1. Giới Hạn Về Hoạt Tính và Độ Bền Cellulase Tự Nhiên

Các enzyme cellulase tự nhiên đôi khi không đủ hoạt tính hoặc độ bền để đáp ứng yêu cầu của các quy trình công nghiệp khắc nghiệt. Các yếu tố như nhiệt độ, pH, sự hiện diện của các chất ức chế có thể làm giảm hoạt tính của enzyme. Cần có những phương pháp để cải thiện độ bền và khả năng chịu đựng của cellulase trong các điều kiện khác nhau.

2.2. Nâng Cao Năng Suất Sinh Tổng Hợp Cellulase từ Nấm Sợi

Năng suất sinh tổng hợp cellulase của các chủng nấm sợi tự nhiên thường không cao. Cần có những nghiên cứu để tối ưu hóa các điều kiện nuôi cấy, lựa chọn các chủng có khả năng sinh tổng hợp enzyme cao và áp dụng các kỹ thuật di truyền để cải thiện năng suất. Điều này sẽ giúp giảm chi phí sản xuất cellulase và tăng tính cạnh tranh.

2.3. Tối Ưu Hóa Chi Phí Sản Xuất Enzyme Cellulase

Chi phí sản xuất enzyme cellulase hiện vẫn còn là một rào cản đối với việc ứng dụng rộng rãi. Cần có những giải pháp để giảm chi phí nguyên liệu, năng lượng và các quy trình sản xuất. Sử dụng các nguồn nguyên liệu rẻ tiền như chất thải nông nghiệp có thể là một giải pháp hiệu quả. Ngoài ra, việc cải thiện quy trình lên men và thu hồi enzyme cũng có thể giúp giảm chi phí.

III. Phương Pháp Tái Tổ Hợp Cellulase Giải Pháp 51 ký tự

Công nghệ tái tổ hợp DNA đã mở ra một hướng đi mới trong việc cải thiện cellulase. Bằng cách phân lập và biến đổi gen mã hóa cellulase, các nhà khoa học có thể tạo ra các enzyme tái tổ hợp với hoạt tính, độ bền và các đặc tính mong muốn. Cellulase tái tổ hợp có thể được sản xuất với số lượng lớn trong các hệ thống biểu hiện khác nhau như vi khuẩn, nấm men hoặc nấm sợi. Điều này giúp khắc phục những hạn chế của cellulase tự nhiên và mở rộng phạm vi ứng dụng. Theo tài liệu, các kỹ thuật tái tổ hợp DNA cho phép phân lập và khuếch đại gen đơn để nghiên cứu, biến đổi và chuyển vào cơ thể sinh vật khác tạo protein tái tổ hợp.

3.1. Biến Đổi Gen Cellulase Cải Thiện Hoạt Tính và Độ Bền

Kỹ thuật biến đổi gen cho phép thay đổi trình tự DNA của gen mã hóa cellulase, từ đó thay đổi cấu trúc và tính chất của enzyme. Các nhà khoa học có thể thiết kế các enzyme có hoạt tính cao hơn, độ bền tốt hơn hoặc khả năng hoạt động trong các điều kiện khắc nghiệt hơn. Biến đổi gen cũng có thể được sử dụng để loại bỏ các vùng không cần thiết của enzyme hoặc thêm các vùng chức năng mới.

3.2. Hệ Thống Biểu Hiện Tái Tổ Hợp Sản Xuất Cellulase Số Lượng Lớn

Các hệ thống biểu hiện tái tổ hợp như vi khuẩn, nấm men và nấm sợi được sử dụng để sản xuất cellulase với số lượng lớn. Gen mã hóa cellulase được chèn vào plasmid và đưa vào tế bào chủ. Tế bào chủ sẽ sinh tổng hợp enzyme theo hướng dẫn của gen. Nấm men Pichia pastoris là một hệ thống biểu hiện phổ biến cho cellulase do khả năng sinh tổng hợp enzyme ngoại bào và khả năng chịu đựng nồng độ methanol cao.

3.3. Tối Ưu Hóa Môi Trường Lên Men cho Cellulase Tái Tổ Hợp

Môi trường lên men đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất cellulase tái tổ hợp. Các yếu tố như nguồn carbon, nguồn nitơ, pH, nhiệt độ và nồng độ oxy cần được tối ưu hóa để đạt được năng suất sinh tổng hợp enzyme cao nhất. Các nghiên cứu về thành phần môi trường và điều kiện lên men giúp cải thiện hiệu quả sản xuất và giảm chi phí.

IV. Nghiên Cứu Đặc Tính Cellulase Tự Nhiên Peniophora sp

Nghiên cứu về cellulase tự nhiên từ nấm sợi Peniophora sp. NDVN01 tại Việt Nam đã cho thấy tiềm năng ứng dụng của chủng nấm sợi này. Enzyme cellulase được tinh sạch có kích thước khoảng 32 kDa và có độ bền cao trong khoảng nhiệt độ 30-37°C và pH 4,0-7,0. Enzyme này cũng bền đối với một số dung môi hữu cơ và chất tẩy rửa. Những đặc tính này cho thấy cellulase từ Peniophora sp. NDVN01 có thể được ứng dụng trong các quy trình công nghiệp khác nhau. Theo tài liệu, Endoglucanase từ chủng nấm sợi Peniophora sp. NDVN01 tuyển chọn tại Việt Nam được tinh sạch có kích thước khoảng 32 kDa.

4.1. Tối Ưu Hóa Điều Kiện Nuôi Cấy Peniophora sp. NDVN01

Các điều kiện nuôi cấy tối ưu cho Peniophora sp. NDVN01 bao gồm thời gian nuôi cấy thích hợp, pH ban đầu của môi trường, nhiệt độ nuôi cấy và nồng độ chất cảm ứng. Việc bổ sung dịch chiết khoai tây và các nguồn carbon, nitơ, khoáng chất phù hợp cũng giúp tăng năng suất sinh tổng hợp cellulase. Nghiên cứu về các yếu tố này giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất enzyme cellulase.

4.2. Ảnh Hưởng của Yếu Tố Lý Hóa Lên Hoạt Tính Cellulase

Nghiên cứu về ảnh hưởng của các yếu tố lý hóa như nhiệt độ, pH, ion kim loại, dung môi hữu cơ và chất tẩy rửa lên hoạt tính cellulase từ Peniophora sp. NDVN01 cho thấy enzyme có độ bền cao trong một phạm vi rộng các điều kiện khác nhau. Điều này cho thấy cellulase có tiềm năng ứng dụng trong các quy trình công nghiệp khắc nghiệt.

V. Biểu Hiện Gen Cellulase Tái Tổ Hợp Aspergillus niger 60 ký tự

Nghiên cứu về biểu hiện gen meglA từ Aspergillus niger VTCC-F021 trong Pichia pastoris đã tạo ra endoglucanase A tái tổ hợp (rmEglA) với nhiều đặc tính ưu việt. rmEglA có kích thước khoảng 32 kDa và hoạt động tối ưu ở nhiệt độ 50°C và pH 3,5. Enzyme này cũng bền trong một phạm vi rộng pH và nhiệt độ, và có độ bền cao đối với các chất tẩy rửa. Việc biểu hiện thành công gen meglA trong Pichia pastoris mở ra tiềm năng sản xuất cellulase tái tổ hợp với số lượng lớn và chi phí thấp. Tài liệu gốc cho biết endoglucanase A tái tổ hợp (rmEglA) tinh sạch có kích thước khoảng 32 kDa.

5.1. Xây Dựng Hệ Thống Biểu Hiện Pichia pastoris GS115 pPmeglA

Hệ thống biểu hiện Pichia pastoris GS115/pPmeglA được xây dựng để sản xuất rmEglA. Gen meglA được chèn vào vector biểu hiện pPICZαA và chuyển vào tế bào Pichia pastoris GS115. Các dòng Pichia pastoris tái tổ hợp được sàng lọc để tìm ra các dòng có khả năng sinh tổng hợp rmEglA mạnh.

5.2. Tối Ưu Hóa Môi Trường Lên Men cho rmEglA

Nghiên cứu về ảnh hưởng của các thành phần môi trường và điều kiện lên men như nồng độ cao nấm men, nồng độ peptone, pH ban đầu của môi trường, nhiệt độ và nồng độ methanol cảm ứng lên năng suất biểu hiện rmEglA đã giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất enzyme tái tổ hợp. Việc tối ưu hóa các yếu tố này giúp tăng năng suất và giảm chi phí.

5.3. So sánh đặc tính của rmEglA và rEglA

Nghiên cứu so sánh đặc tính giữa rmEglA (endoglucanase A tái tổ hợp không chứa peptide tín hiệu) và rEglA (endoglucanase A tái tổ hợp chứa peptide tín hiệu) giúp làm sáng tỏ ảnh hưởng của peptide tín hiệu đến tính chất enzyme. Sự khác biệt về hoạt tính, độ bền và các đặc tính khác có thể cung cấp thông tin quan trọng cho việc thiết kế enzyme tái tổ hợp với các đặc tính mong muốn.

VI. Ứng Dụng Thực Tiễn Cellulase Chăn Nuôi Xử Lý 58 ký tự

Cellulase từ Peniophora sp. NDVN01 và rmEglA có tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực. Trong sản xuất thức ăn chăn nuôi, chúng có thể được sử dụng để cải thiện khả năng tiêu hóa cellulose và tăng giá trị dinh dưỡng của thức ăn. Trong xử lý chất thải nông nghiệp, chúng có thể được sử dụng để phân hủy cellulose và tạo ra các sản phẩm có giá trị. Ngoài ra, chúng còn có thể được ứng dụng trong sản xuất nhiên liệu sinh học, công nghiệp dệt may và công nghiệp giấy. Theo tài liệu, Endoglucanase từ chủng nấm sợi Peniophora sp. NDVN01 và endoglucanase A tái tổ hợp không chứa peptide tín hiệu có tính chất phù hợp với hướng ứng dụng sản xuất chế phẩm bổ sung vào thức ăn chăn nuôi.

6.1. Cellulase trong Sản Xuất Thức Ăn Chăn Nuôi

Việc bổ sung cellulase vào thức ăn chăn nuôi giúp thủy phân cellulose, giúp vật nuôi tiêu hóa và hấp thụ tốt hơn. Điều này giúp cải thiện hiệu quả sử dụng thức ăn, tăng trọng vật nuôi và giảm lượng chất thải thải ra môi trường. Cellulase có thể được sử dụng trong thức ăn cho gia súc, gia cầm và thủy sản.

6.2. Cellulase trong Xử Lý Chất Thải Nông Nghiệp

Cellulase có thể được sử dụng để phân hủy cellulose trong chất thải nông nghiệp như rơm rạ, bã mía và vỏ trấu. Quá trình này tạo ra các sản phẩm có giá trị như đường, ethanol và phân bón hữu cơ. Việc sử dụng cellulase trong xử lý chất thải nông nghiệp giúp giảm ô nhiễm môi trường và tạo ra các nguồn tài nguyên tái tạo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Cùng với sự phát triển của công nghệ sinh học hiện đại, công nghệ enzyme đã có bước phát triển vượt bậc, ngày càng có nhiều thành tựu và được ứng dụng rộng rãi trong nhiều ngành công nghịêp, đem lại lợi ích to lớn cho con người. Trong số các enzyme đang được ứng dụng hiện nay, cellulase là một trong những enzyme có nhiều ứng dụng trong thực tiễn. Cellulase xúc tác cho phản ứng thủy phân liên kết β-1,4-glycoside trong phân tử cellulose và các dẫn xuất tạo thành glucose và các đường đơn giản. Do đó, cellulase được ứng dụng trong công nghiệp thực phẩm, sản xuất thức ăn chăn nuôi, sản xuất bia, bột giấy, ngành công nghiệp chất tẩy rửa, ngành công nghiệp dệt may, nhiên liệu và hóa chất, quản lý chất thải và xử lý ô nhiễm môi trường.

Cellulase là một phức hệ enzyme gồm 3 loại enzyme chính gồm: endoglucanase, exoglucanase và -glucosidase. Trong đó, endoglucanase là loại enzyme có khả năng thủy phân mạnh phân tử cellulose ở vùng vô định hình, có nhiều tiềm năng ứng dụng trong thực tiễn và được tập trung nghiên cứu nhiều nhất hiện nay. Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu về cellulase, những nghiên cứu về cellulase chủ yếu tập trung vào việc tách dòng gen mã hoá cellulase, tinh sạch và nghiên cứu đặc điểm hoá sinh của cellulase, tối ưu những điều kiện nuôi cấy thu nhận chế phẩm enzyme từ các loài nấm mốc, vi khuẩn và xạ khuẩn. Nhiều công ty trên thế giới đã tạo ra những chế phẩm cellulase thương mại và ứng dụng vào thực tiễn.

Ở Việt Nam đã có những nghiên cứu về tinh sạch, nghiên cứu đặc điểm hoá sinh từ một số chủng nấm sợi như: Penicillium, Aspergillus, Trichoderma; xạ khuẩn Actinomyces được công bố. Tuy nhiên, việc khai thác ứng dụng cellulase từ nguồn tự nhiên gặp nhiều hạn chế do năng lực sinh tổng hợp của chủng giống, không chủ động nguồn enzyme, khó can thiệp thay đổi tính chất về động học enzyme, độ bền nhiệt độ và pH, khả năng hoạt động trong những điều kiện nồng độ cao chất tẩy rửa và dung môi hữu cơ. 2 Bằng các kỹ thuật tái tổ hợp DNA đã cho phép các nhà công nghệ sinh học phân lập và khuếch đại một gen đơn từ hệ gen của một sinh vật để có thể nghiên cứu, biến đổi và chuyển nó vào cơ thể sinh vật khác tạo protein tái tổ hợp. Sản xuất enzyme bằng con đường tái tổ hợp có thể chủ động về nguồn nguyên liệu cung cấp enzyme ban đầu ; nâng cao năng suất , chất lượng enzyme ; dễ dàng công nghệ hóa quá trì nh sản xuất và giảm giá thành sản phẩm.

Trên thế giới, đã có nhiều phương pháp được đưa ra để nâng cao năng suất cellulase như là tuyển chọn các chủng có khả năng sinh tổng hợp cellulase cao, tối ưu hóa các điều kiện lên men nhằm thu được lượng lớn enzyme này. Đặc biệt với sự phát triển của công nghệ, một số gen mã hóa cellulase của vi sinh vật và thực vật đã được tách dòng và biểu hiện ở các hệ biểu hiện khác nhau (biểu hiện ở E. coli, nấm men, nấm sợi). Ở Việt Nam, việc nghiên cứu cellulase chủ yếu dừng ở việc phân lập tuyển chọn các chủng vi sinh vật sản xuất enzyme cao và đánh giá một số tính chất của enzyme để ứng dụng trong công nghệ sinh học và xử lý môi trường.

Việc nghiên cứu tạo chế phẩm cellulase tái tổ hợp và ứng dụng các chế phẩm này còn hạn chế. Nấm sợi ở Việt Nam rất đa dạng và phong phú. Hơn nữa, nấm sợi có khả năng sinh tổng hợp nhiều loại enzyme có hoạt lực cao và tính chất ưu việt. Trong đó, cellulase là một trong những enzyme được nấm sợi sinh tổng hợp mạnh và có nhiều tiềm năng ứng dụng trong thực tiễn Việt Nam.

Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Tinh sạch và nghiên cứu đặc tính của cellulase tự nhiên và tạo cellulase tái tổ hợp từ nấm sợi tại Việt Nam”. Mục tiêu nghiên cứu (i) Tinh sạch và đánh giá được đặc tính của cellulase tự nhiên từ chủng nấm sợi tuyển chọn; (ii) Tạo được endoglucanase tái tổ hợp không chứa peptide tín hiệu từ nguồn gen đã được phân lập từ chủng nấm sợi tuyển chọn tại Việt Nam. Nội dung nghiên cứu 3. Nghiên cứu tuyển chọn chủng nấm sợi có khả năng sinh tổng hợp cellulase mạnh trong bộ sưu tập từ nhiều nguồn khác nhau; 3.

Nghiên cứu tối ưu thành phần môi trường, điều kiện lên men quy mô phòng thí nghiệm phù hợp với chủng nấm sợi tuyển chọn làm cơ sở sản xuất cellulase tự nhiên; 3. Tinh sạch và phân tích tính chất lý hóa của cellulase tinh sạch từ chủng nấm sợi chọn lọc tại Việt Nam; 3. Nghiên cứu biểu hiện gen mã hóa endoglucanase A không chứa peptide tín hiệu từ chủng nấm sợi Aspergillus niger VTCC-F021 trong Pichia pastoris GS115 và tối ưu môi trường lên men phù hợp để sản xuất endoglucanase tái tổ hợp không chứa peptide tín hiệu; 3. Tinh sạch và phân tích tính chất lý hóa của endoglucanase A tái tổ hợp không chứa peptide tín hiệu.

Những đóng góp mới của luận án (i) Endoglucanase từ chủng nấm sợi Peniophora sp. NDVN01 tuyển chọn tại Việt Nam được tinh sạch có kích thước khoảng 32 kDa. Endoglucanase có độ bền cao trong khoảng nhiệt độ 30-37°C và pH 4,0-7,0. Enzyme này bền đối với dung môi acetone ở nồng độ 1-20%; ethanol và n-butanol ở nồng độ 1-5%; isopropanol ở nồng độ 1-15% và độ bền cao đối với chất tẩy rửa Tween 20, Tween 80, Triton X-100 và triton X-114.

niger VTCC-F021 đã đư ợc bi ểu hiện thành công trong P. Endoglucanase A tái tổ hợp (rmEglA) tinh sạch có kích thước khoảng 32 kDa. Enzyme hoạt động tối ưu ở nhiệt độ 50°C, pH 3,5, bền ở 30-37°C và rất bền trong khoảng pH 3,0-8,0. Enzyme có độ bền cao đối với chất tẩy rửa Tween 20, Tween 80, Triton X-100 và triton X-114.

Ý nghĩa khoa học thực tiễn của luận án 5. Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ đặc điểm hóa sinh của endoglucanase có nguồn gốc từ nấm sợi thuộc chi Peniophora và góp phần làm sáng tỏ ảnh hưởng của peptide tín hiệu đến tính chất endoglucanase A của chủng A. niger VTCC-F021 biểu hiện trong nấm men Pichia pastoris. Kết quả tạo endoglucanase A tái tổ hợp không chứa peptide tín hiệu đã củng cố thêm cơ sở khoa học trong hướng cải biến hoạt tính và tính chất enzyme tái tổ hợp bằng cách cắt bỏ đoạn peptide tín hiệu.

Các bài báo khoa học công bố trên tạp chí khoa học chuyên ngành quốc tế và trong nước cùng với trình tự gen công bố trên cơ sở dữ liệu Ngân hàng gen Quốc tế là những tài liệu có giá trị tham khảo trong nghiên cứu và giảng dạy. Ý nghĩa thực tiễn Endoglucanase từ chủng nấm sợi Peniophora sp. NDVN01 và endoglucanase A tái tổ hợp không chứa peptide tín hiệu có tính chất phù hợp với hướng ứng dụng sản xuất chế phẩm bổ sung vào thức ăn chăn nuôi để chuyển hóa hợp chất glucan nâng cao hiệu quả sử dụng thức ăn và tăng trọng vật nuôi. Đồng thời, hai enzyme này có thể sử dụng trong chuyển hóa sinh học nguyên liệu, chất thải nông nghiệp giàu cellulose thành đường sử dụng trong công nghiệp lên men.

Thành phần môi trường và điều kiện lên men tối ưu đối với chủng nấm sợi Peniophora sp. NDVN01 và chủng nấm men P. pastoris tái tổ hợp có thể được sử dụng để lên men lượng lớn, phù hợp để sản xuất chế phẩm endoglucanase tự nhiên và tái tổ hợp trong điều kiện thực tiễn tại Việt Nam. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.

Nguồn gốc và phân loại 1. Nguồn gốc Cellulase là nhóm enzyme thủy phân có khả năng cắt mối liên kết -1,4-O- glycoside trong phân tử cellulose, oligosaccharide, disaccharide và một số cơ chất tương tự khác. Cellulase có thể được tổng hợp từ rất nhiều nguồn khác nhau trong tự nhiên, trong đó vi sinh vật được xem là nguồn cung cấp enzyme với nhiều ưu điểm nổi bật và có tính chất độc đáo vượt xa so với enzyme có nguồn gốc từ động vật, thực vật. Quá trình phân giải cellulose bởi vi sinh vật là một trong những chu trình quan trọng nhất của tự nhiên.

Trong tự nhiên có rất nhiều chủng vi khuẩn, xạ khuẩn, nấm sợi và một số loại nấm men có khả năng sinh tổng hợp cellulase [24]. Nấm sợi là một trong những vi sinh vật có khả năng sinh tổng hợp cellulase mạnh nhất. Nhiều chủng nấm sợi thuộc các chi Aspergillus, Trichoderma, Penicillium, Phanerochaete đã được nghiên cứu cho thấy có khả năng sinh tổng hợp cellulase mạnh như: A. reesei [135], Penicillium sp.

DTQ- HK1 [13], Penicillium persicinum, P. Bên cạnh nấm sợi, vi khuẩn cũng được xem là một trong những đối tượng có khả năng sinh tổng hợp cellulase khá phong phú với ưu thế chu kỳ sinh trưởng trong thời gian ngắn. Nhiều loài vi khuẩn hiếu khí đã được nghiên cứu là có khả năng sinh tổng hợp cellulase mạnh như Acidothemus cellulobuticus [37], Bacillus pumilis [68], Cellulomonas flavigena, C. Không chỉ có các vi khuẩn hiếu khí mà một số vi khuẩn kỵ khí cũng có khả năng sinh tổng hợp cellulase mạnh như Clostridium [156].

6 Nhiều chủng xạ khuẩn thuộc chi Actinomyces, Streptomyces cũng có khả năng sinh tổng hợp cellulase mạnh như: Actinomyces griseus [16], Streptomyces reticuli [168]. Năm 1955, hoạt động phân giải cellulose bởi vi sinh vật sống cộng sinh trong dạ cỏ của các động vật nhai lại đã được chứng minh [36]. Đến năm 1971, người ta đã phân lập được một số loài vi sinh vật có khả năng phân giải cellulose trong dạ cỏ. Trong đó có hai chủng được nghiên cứu kĩ hơn cả là Ruminococus albus và R.

Ngoài ra, cellulase còn được sinh tổng hợp ở thực vật Arabidopsis [40], ở động vật nguyên sinh và một số động vật không xương sống khác như mối [171], ở động vật thân mềm như vẹm xanh Mytilus edulis [178]. Phân loại Theo Ủy ban danh pháp của Hiệp hội Hóa sinh và Sinh học phân tử Quốc tế, cellulase thuộc lớp 3 (hydrolase): các enzyme xúc tác phản ứng thủy phân; tổ 2 (glycosidase): các enzyme thủy phân các liên kết glycoside; nhóm 1: các enzyme thủy phân liên kết O- và S-glycoside [189]. Cellulase là một phức hệ gồm nhiều loại enzyme khác nhau. Tùy theo quan điểm của từng tác giả mà các enzyme thuộc phức hệ cellulase được xếp thành các nhóm khác nhau.

Trước đây, cellulase được chia làm hai nhóm: nhóm enzyme C1 và nhóm enzyme Cx. Các enzyme C1 có khả năng thủy phân sợi cellulose tự nhiên, có tính đặc hiệu không rõ ràng. Các enzyme Cx được chia thành hai loại: exo -1,4-glucanase (E.21) xúc tác cho phản ứng cắt đứt gốc glucose từ đầu không khử của chuỗi cellulose; endo -1,4-glucanase (E.