Đặc Điểm Lâm Sàng và Kết Quả Điều Trị Viêm Phổi Mắc Phải Cộng Đồng Ở Người Cao Tuổi

Bài viết phân tích đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị viêm phổi ở người cao tuổi, cung cấp thông tin hữu ích cho y tế.

• Tác giả: Bùi Thị Hiền
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Kim Liên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nội khoa
• Đề tài: Đặc Điểm Lâm Sàng và Kết Quả Điều Trị Viêm Phổi Mắc Phải Cộng Đồng Ở Người Cao Tuổi
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng Quan Viêm Phổi Cộng Đồng ở Người Cao Tuổi Nhận Biết

Viêm phổi mắc phải cộng đồng (VPMPCĐ) là tình trạng nhiễm trùng nhu mô phổi xảy ra ở người bệnh bên ngoài bệnh viện. Bệnh bao gồm viêm phế nang, tiểu phế quản tận cùng hoặc viêm tổ chức kẽ. Tác nhân gây bệnh có thể là vi khuẩn, virus, ký sinh trùng hoặc nấm, không bao gồm trực khuẩn lao. Mặc dù có nhiều kháng sinh mới, VPMPCĐ vẫn diễn biến phức tạp. Tại Mỹ, đây là nguyên nhân gây tử vong thứ sáu trong các bệnh nội khoa và đứng đầu trong các bệnh truyền nhiễm. Việc hiểu rõ về bệnh, đặc biệt ở người cao tuổi, là rất quan trọng để cải thiện kết quả điều trị. Tài liệu trích dẫn cho thấy tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân nhập viện do viêm phổi trung bình là 12% và có thể lên tới 57.6% ở bệnh nhân nằm ICU. VPMPCĐ cũng gây gánh nặng kinh tế lớn, với chi phí kháng sinh hàng năm lên đến hàng trăm triệu đô la.

1.1. Định Nghĩa và Phân Loại Viêm Phổi Mắc Phải Cộng Đồng

Viêm phổi mắc phải cộng đồng (VPMPCĐ) được định nghĩa là nhiễm trùng phổi xảy ra ở người không sống trong các cơ sở chăm sóc y tế dài hạn trong vòng 14 ngày trước khi khởi phát bệnh. Trước đây, viêm phổi được phân loại thành phế viêm và phế quản-phế viêm, nhưng hiện nay xu hướng gộp chung hai thể bệnh này. Phân loại hiện đại dựa trên cơ địa người bệnh và nguồn gốc nhiễm khuẩn. Theo IDSA-2007, VPMPCĐ là viêm phổi xuất hiện trên người đang ở ngoài cộng đồng hoặc không sống trong cơ sở điều trị trong vòng 14 ngày. Sự thay đổi trong phân loại giúp bác sĩ lâm sàng tiếp cận chẩn đoán và điều trị một cách thực tiễn hơn.

1.2. Dịch Tễ Học và Tác Nhân Gây Bệnh Viêm Phổi Cộng Đồng

Tỷ lệ mắc VPMPCĐ dao động từ 5.16 đến 6.11 trên 1000 người mỗi năm và tăng theo tuổi. Bệnh thường gặp hơn vào mùa đông và ở nam giới. Tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân nhập viện điều trị có thể lên tới 28% mỗi năm. Ở Châu Âu, tỷ lệ viêm phổi nói chung là 3-15 trường hợp/1000 dân/năm, cao hơn ở người lớn tuổi (>75 tuổi có thể lên đến 114 người/1000 dân/năm). Tác nhân gây bệnh có sự khác biệt theo địa dư và thời điểm nghiên cứu. Theo một số nghiên cứu ở Việt Nam, vi khuẩn gram âm chiếm ưu thế, trong khi các nghiên cứu nước ngoài cho thấy Streptococcus pneumoniae là tác nhân phổ biến nhất.

II. Thách Thức Chẩn Đoán Viêm Phổi ở Người Lớn Tuổi Cách Vượt Qua

Ở người cao tuổi, bệnh viêm phổi thường biểu hiện không điển hình, gây khó khăn cho việc chẩn đoán sớm. Các triệu chứng lâm sàng thông thường có thể bị che lấp bởi các bệnh nền, hoặc do thay đổi sinh lý của cơ thể do lão hóa. Điều này dẫn đến nguy cơ chẩn đoán muộn và tăng tỷ lệ tử vong. Dân số già hóa đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt đến vấn đề này. Sự lão hóa các tế bào lông chuyển, giảm tiết chất nhầy, giảm phản xạ ho khạc, tăng tình trạng khí phế thũng, giảm độ co giãn lồng ngực và giảm sức mạnh của các cơ hô hấp làm tăng nguy cơ mắc bệnh và làm nặng thêm tình trạng nhiễm trùng. Do đó, cần có các phương pháp chẩn đoán và điều trị phù hợp cho nhóm bệnh nhân này.

2.1. Thay Đổi Sinh Lý Hô Hấp Liên Quan Đến Tuổi Tác

Quá trình lão hóa gây ra nhiều thay đổi về sinh lý phổi, bao gồm giảm phản xạ ho khạc, tăng tình trạng khí phế thũng, giảm độ co giãn lồng ngực và giảm sức mạnh của các cơ hô hấp. Sự lão hóa của tế bào lông chuyển và giảm tiết chất nhầy cũng góp phần làm tăng nguy cơ nhiễm trùng. Những thay đổi này làm giảm khả năng tự bảo vệ của cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh, khiến người cao tuổi dễ mắc VPMPCĐ hơn.

2.2. Ảnh Hưởng Của Bệnh Nền Đến Biểu Hiện Lâm Sàng

Người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh nền như bệnh tim mạch, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), đái tháo đường,... Các bệnh này có thể làm thay đổi biểu hiện lâm sàng của VPMPCĐ, khiến cho việc chẩn đoán trở nên khó khăn hơn. Ví dụ, bệnh nhân COPD có thể không có triệu chứng khó thở rõ ràng, hoặc bệnh nhân suy tim có thể khó phân biệt khó thở do viêm phổi với khó thở do suy tim. Việc đánh giá cẩn thận tiền sử bệnh và khám lâm sàng kỹ lưỡng là rất quan trọng để chẩn đoán chính xác.

III. Phương Pháp Chẩn Đoán Viêm Phổi Mắc Phải Hướng Dẫn Chi Tiết

Chẩn đoán viêm phổi mắc phải cộng đồng (VPMPCĐ) đòi hỏi sự kết hợp giữa khai thác tiền sử, khám lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng. Các triệu chứng thường gặp bao gồm ho, sốt, khó thở, đau ngực, và khạc đờm. Tuy nhiên, ở người cao tuổi, các triệu chứng này có thể không điển hình. Khám lâm sàng cần tập trung vào việc đánh giá các dấu hiệu sinh tồn, nghe phổi để phát hiện ran nổ hoặc ran ngáy, và tìm các dấu hiệu của bệnh nền. Xét nghiệm cận lâm sàng bao gồm chụp X-quang phổi, xét nghiệm máu, và xét nghiệm đờm. Chụp X-quang phổi là phương pháp quan trọng để xác định có tổn thương phổi hay không. Xét nghiệm máu giúp đánh giá tình trạng viêm và chức năng các cơ quan. Xét nghiệm đờm giúp xác định tác nhân gây bệnh.

3.1. Triệu Chứng Lâm Sàng Viêm Phổi Cộng Đồng ở Người Cao Tuổi

Triệu chứng lâm sàng của VPMPCĐ ở người cao tuổi có thể không điển hình so với người trẻ. Sốt có thể không cao hoặc thậm chí không xuất hiện. Ho có thể không có hoặc ít. Khó thở có thể là triệu chứng chủ yếu, nhưng cần phân biệt với khó thở do các bệnh lý khác. Các triệu chứng không đặc hiệu như mệt mỏi, chán ăn, hoặc lú lẫn có thể là dấu hiệu duy nhất của bệnh. Điều này đòi hỏi bác sĩ phải có sự nhạy bén lâm sàng cao để phát hiện bệnh sớm.

3.2. Vai Trò của Xét Nghiệm Cận Lâm Sàng trong Chẩn Đoán Viêm Phổi

Xét nghiệm cận lâm sàng đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán xác định VPMPCĐ. Chụp X-quang phổi là xét nghiệm cơ bản để phát hiện tổn thương phổi. Xét nghiệm máu giúp đánh giá tình trạng viêm (bạch cầu, CRP), chức năng thận, gan, và điện giải đồ. Xét nghiệm đờm giúp xác định tác nhân gây bệnh và kháng sinh đồ. Trong một số trường hợp, có thể cần thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu hơn như cấy máu, PCR, hoặc nội soi phế quản.

3.3. Sử Dụng Thang Điểm CURB 65 và PSI để Đánh Giá Mức Độ Nặng

Thang điểm CURB-65 và PSI (Pneumonia Severity Index) là các công cụ hữu ích để đánh giá mức độ nặng của VPMPCĐ. CURB-65 dựa trên các yếu tố: Confusion (lú lẫn), Urea (urê máu), Respiratory rate (tần số thở), Blood pressure (huyết áp), Age ≥ 65. PSI bao gồm nhiều yếu tố hơn, bao gồm tuổi, giới tính, bệnh nền, và các dấu hiệu lâm sàng. Việc sử dụng các thang điểm này giúp bác sĩ quyết định xem bệnh nhân có cần nhập viện hay không, và lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp.

IV. Điều Trị Viêm Phổi Cộng Đồng ở Người Cao Tuổi Cập Nhật Mới

Điều trị viêm phổi mắc phải cộng đồng (VPMPCĐ) ở người cao tuổi cần cá thể hóa dựa trên mức độ nặng của bệnh, bệnh nền, và các yếu tố nguy cơ. Nguyên tắc chung là sử dụng kháng sinh phù hợp với tác nhân gây bệnh, điều trị hỗ trợ (oxy, bù dịch, hạ sốt), và theo dõi sát sao. Việc lựa chọn kháng sinh ban đầu thường dựa trên kinh nghiệm, vì kết quả xét nghiệm đờm thường có sau. Tuy nhiên, khi có kết quả xét nghiệm, cần điều chỉnh kháng sinh theo kháng sinh đồ. Điều trị hỗ trợ đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện tình trạng bệnh nhân, đặc biệt là ở những người có bệnh nền.

4.1. Lựa Chọn Kháng Sinh Ban Đầu Theo Kinh Nghiệm và Kháng Sinh Đồ

Lựa chọn kháng sinh ban đầu cho VPMPCĐ thường dựa trên kinh nghiệm, dựa vào các tác nhân gây bệnh phổ biến và tình hình kháng kháng sinh tại địa phương. Các kháng sinh thường được sử dụng bao gồm beta-lactam (ví dụ: amoxicillin/clavulanate), macrolide (ví dụ: azithromycin), và fluoroquinolone (ví dụ: levofloxacin). Khi có kết quả kháng sinh đồ, cần điều chỉnh kháng sinh để đảm bảo hiệu quả điều trị. Việc sử dụng kháng sinh hợp lý giúp giảm nguy cơ kháng kháng sinh và cải thiện kết quả điều trị.

4.2. Điều Trị Hỗ Trợ và Quản Lý Bệnh Nền Kèm Theo

Điều trị hỗ trợ đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện tình trạng bệnh nhân VPMPCĐ. Oxy liệu pháp được sử dụng để duy trì độ bão hòa oxy máu ở mức chấp nhận được. Bù dịch được sử dụng để điều chỉnh tình trạng mất nước. Hạ sốt được sử dụng để giảm khó chịu cho bệnh nhân. Quản lý tốt các bệnh nền kèm theo cũng rất quan trọng. Ví dụ, kiểm soát tốt đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường, hoặc điều trị suy tim ở bệnh nhân suy tim.

4.3. Tiêu Chuẩn Nhập Viện Xuất Viện và Theo Dõi Sau Điều Trị

Quyết định nhập viện cho bệnh nhân VPMPCĐ dựa trên mức độ nặng của bệnh và các yếu tố nguy cơ. Các tiêu chuẩn nhập viện bao gồm lú lẫn, urê máu cao, tần số thở nhanh, huyết áp thấp, và tuổi cao (CURB-65). Tiêu chuẩn xuất viện bao gồm tình trạng lâm sàng ổn định, không còn sốt, khả năng uống thuốc và ăn uống bình thường. Sau khi xuất viện, bệnh nhân cần được theo dõi để đảm bảo không có biến chứng và tái phát.

V. Nghiên Cứu Về Viêm Phổi Cộng Đồng ở Người Cao Tuổi Phân Tích

Nghiên cứu về viêm phổi mắc phải cộng đồng (VPMPCĐ) ở người cao tuổi có vai trò quan trọng trong việc cải thiện hiểu biết về bệnh và tối ưu hóa điều trị. Các nghiên cứu tập trung vào các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, vi khuẩn học, và kết quả điều trị. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng tỷ lệ tử vong do VPMPCĐ ở người cao tuổi cao hơn so với người trẻ. Các nghiên cứu cũng đã xác định các yếu tố nguy cơ làm tăng nguy cơ mắc bệnh và tử vong, bao gồm tuổi cao, bệnh nền, và tình trạng suy giảm miễn dịch. Kết quả của các nghiên cứu này giúp bác sĩ lâm sàng đưa ra quyết định điều trị dựa trên bằng chứng.

5.1. Tổng Quan Các Nghiên Cứu Dịch Tễ Học Về VPMPCĐ ở Người Lớn Tuổi

Các nghiên cứu dịch tễ học về VPMPCĐ ở người cao tuổi cung cấp thông tin quan trọng về tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ tử vong, và các yếu tố nguy cơ. Các nghiên cứu này thường được thực hiện trên quy mô lớn và sử dụng phương pháp thống kê để phân tích dữ liệu. Kết quả của các nghiên cứu này giúp các nhà hoạch định chính sách và bác sĩ lâm sàng hiểu rõ hơn về gánh nặng của bệnh và đưa ra các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

5.2. Đặc Điểm Lâm Sàng và Vi Khuẩn Học Trong Nghiên Cứu VPMPCĐ

Các nghiên cứu về đặc điểm lâm sàng và vi khuẩn học của VPMPCĐ giúp xác định các triệu chứng thường gặp, các tác nhân gây bệnh phổ biến, và tình hình kháng kháng sinh. Các nghiên cứu này thường sử dụng các phương pháp như khám lâm sàng, xét nghiệm máu, xét nghiệm đờm, và chụp X-quang phổi. Kết quả của các nghiên cứu này giúp bác sĩ lâm sàng chẩn đoán và điều trị bệnh một cách chính xác hơn.

5.3. Phân Tích Kết Quả Điều Trị và Yếu Tố Tiên Lượng trong Nghiên Cứu

Các nghiên cứu về kết quả điều trị và yếu tố tiên lượng của VPMPCĐ giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng phục hồi của bệnh nhân. Các yếu tố tiên lượng có thể bao gồm tuổi, giới tính, bệnh nền, mức độ nặng của bệnh, và các chỉ số xét nghiệm. Kết quả của các nghiên cứu này giúp bác sĩ lâm sàng tiên lượng bệnh và đưa ra các quyết định điều trị phù hợp.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Viêm Phổi Cộng Đồng

Viêm phổi mắc phải cộng đồng (VPMPCĐ) ở người cao tuổi là một vấn đề sức khỏe quan trọng, đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt. Việc chẩn đoán sớm, điều trị hiệu quả, và quản lý tốt các bệnh nền là rất quan trọng để cải thiện kết quả điều trị. Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh và chính xác hơn, tìm kiếm các loại kháng sinh mới có hiệu quả chống lại các tác nhân kháng thuốc, và xây dựng các chương trình phòng ngừa bệnh hiệu quả hơn.

6.1. Tóm Tắt Các Điểm Chính Về Viêm Phổi Mắc Phải Cộng Đồng

Tóm lại, VPMPCĐ là một bệnh nhiễm trùng phổi thường gặp ở người cao tuổi. Bệnh có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng và thậm chí tử vong. Chẩn đoán sớm và điều trị hiệu quả là rất quan trọng để cải thiện kết quả điều trị. Cần chú ý đến các biểu hiện không điển hình ở người cao tuổi và sử dụng các xét nghiệm cận lâm sàng để xác định chẩn đoán.

6.2. Các Hướng Nghiên Cứu Mới trong Chẩn Đoán và Điều Trị Viêm Phổi

Các hướng nghiên cứu mới trong chẩn đoán VPMPCĐ bao gồm việc sử dụng các dấu ấn sinh học (biomarkers) để phát hiện bệnh sớm và dự đoán mức độ nặng, và việc phát triển các phương pháp chẩn đoán hình ảnh tiên tiến hơn. Các hướng nghiên cứu mới trong điều trị bao gồm việc phát triển các loại kháng sinh mới có hiệu quả chống lại các tác nhân kháng thuốc, và việc sử dụng các liệu pháp miễn dịch để tăng cường khả năng chống lại nhiễm trùng của cơ thể.

6.3. Phòng Ngừa Viêm Phổi Mắc Phải Cộng Đồng ở Người Cao Tuổi

Phòng ngừa VPMPCĐ ở người cao tuổi bao gồm việc tiêm phòng vắc-xin cúm và vắc-xin phế cầu, duy trì lối sống lành mạnh (ăn uống đầy đủ, tập thể dục thường xuyên, không hút thuốc), và quản lý tốt các bệnh nền. Vệ sinh cá nhân tốt cũng là một biện pháp quan trọng để ngăn ngừa lây lan các bệnh nhiễm trùng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Định nghĩa Viêm phổi mắc phải ở cộng đồng bao gồm các nhiễm khuẩn phổi xảy ra ở ngoài bệnh viện, biểu hiện bằng viêm phổi thùy, viêm phổi đốm hoặc viêm phổi không điển hình [3]. ̣ lý đã được biết đến từ rất lâu. Ngay từ trước công Viêm phổi là bênh nguyên Hypocrat đã dùng phương pháp nghe phổi để chuẩn đoán.

Ca viêm phổi đầu tiên được phát hiện ở Ai Cập vào 1250-1000 năm trước công nguyên. Đến đầu thế kỷ XIX, bác sỹ người Pháp Laennec (1781 - 1826) đã phân biệt viêm phổi với viêm màng phổi. Ông là người đầu tiên mô tả viêm phổi thùy cấp tính với ba giai đoạn dựa trên cơ sở lâm sàng và giải phẫu bệnh: Giai đoạn gan hóa đỏ, gan hóa xám, giai đoạn gan hóa vàng. Năm 1938 - 1939 đánh dấu sự ra đời của kháng sinh và sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi.

Từ đó đến nay hình thái và tiên lượng bệnh của bệnh viêm phổi đã có nhiề u thay đổ i. Trước đây dựa vào các biểu hiện khác biệt về lâm sàng giải phẫu bệnh viêm phổi được chia thành hai thể: Phế viêm và phế quản-phế viêm. Hiện nay VPMPCĐ không còn luôn mang tính khác biệt rõ ràng như phân loại cổ điển và do vậy người ta có khunh hướng gộp chung hai thể bệnh trong một khái niệm chung là viêm phổi. Gần đây phân loại viêm phổi có tính thực tiễn hơn, phân loại dựa trên cơ địa của người bệnh và nguồn gốc nhiễm khuẩn ở cộng đồng hoặc bệnh viện.

Viêm phổi mắc phải cộng đồng là viêm phổi xuất hiện trên một người đang ở ngoài cộng đồng hay ít nhất không sống ở các cơ sở điều trị trong vòng 14 ngày trước đó (IDSA-2007) [57]. Dịch tễ và nguyên nhân 1. Dịch tễ Tỷ lệ mắc chung của CAP khoảng 5,16-6,11/1000 người trong năm và tăng theo tuổi. Mùa hay gặp là mùa đông.

Nam gặp nhiều hơn nữ. Tử vong do CAP hay gặp ở nhóm phải nhập viện điều trị, tỷ lệ tử vong chung lên tới 28% mỗi năm [83]. Tỷ lệ viêm phổi nói chung khoảng từ 3 – 15 trường hợp/1000 dân/năm ở các nước Châu Âu. Tỷ lệ này cao hơn ở người lớn tuổi, có 25 – 44 trường hợp/1000 dân/năm, và còn cao hơn nhiều ở những người >75 tuổi có 68 – 114 người/1000 dân/năm.

Ở Đức hàng năm có khoảng 400.000 ca mắc viêm phổi mắc phải cộng đồng [80].000 bệnh nhân CAP ở Đức nhập viện điều trị, hai phần ba là người già hơn 70 tuổi. Tỷ lệ tử vong trong nằm viện khoảng 13%. Tại Nhật Bản, có 57 – 70/100.000 người người tử vong do viêm phổi, đứng hàng thứ 4 trong số các nguyên nhân gây tử vong [67]. Tại Việt Nam, viêm phổi chiếm 12% bệnh phổi.

Số bệnh nhân nhập viện vì viêm phổi cấp tính tại Viện Quân Y 103 trước 1985 chiếm 1/5 – 1/4 bệnh nhân khoa phổi; tại khoa Hô hấp bệnh viện Bạch Mai từ 1996 – 2000 có 345 bệnh nhân, chiếm 9,57% bệnh nhân viêm phổi vào điều trị [2]. Vi khuẩn Ở nước ta có một số nghiên cứu về tình hình vi khuẩn gây viêm phổi mắc phải cộng đồng, tỉ lê ̣ vi khuẩn gây bệnh có thay đổ i theo từng nghiên cứu do có sự khác nhau về địa dư và thời điểm nghiên cứu. Theo Đinh Ngọc Sỹ (1990) khi tiến hành phân lập vi khuẩn gây viêm phổi cấp tính qua các bệnh phẩm là đờm, dịch phế quản, dịch hút xuyên khí quản và máu nhận thấy căn nguyên gây bệnh thường gặp nhất là S.pyogenes 7,5%; các loại vi khuẩn gram âm 30% [10]. 5 Lê Tiến Dũng (2013) tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương cho thấy đa số bệnh nhân ở nhóm nguy cơ trung bình và nặng, vi khuẩn gram âm chiếm đa số 81,5% so với vi khuẩn gram dương 18,5%.

Trong đó thường gặp nhất là H.influenza 19%; sau đó là chủng Klebsiella spp 18%; M.coli 8%, Pseudomonas spp. Trong số vi khuẩn gram dương thì S.pneumoniae chiếm chủ yếu 15%, và tụ cầu vàng 3,5% [5]. Trần Hoàng Thành (2008) tại Bệnh viện Bạch Mai nhận thấy trong số 97 bệnh nhân viêm phổi cấp tính cấy vi khuẩn dương tính gặp nhiều nhất là Klebsiella spp và Pseudomonas spp. mỗi loại gặp 27,3%; E.

Theo nghiên cứu của Nguyễn Huy Lực (2010) tại Học viện Quân Y thì thấy vi khuẩn nuôi cấy ở dịch rửa phế quản của bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn đợt cấp chủ yếu là S. Theo các tác giả nước ngoài S.pneumoniae là tác nhân gây bệnh hay gặp nhất [48],[73],[82]. Tác giả Niclas Johansson và cộng sự (2010) tiến hành nghiên cứu trên 184 trường hợp CAP ở Bệnh viện Đại học Karolinska Thụy Điển thì thấy tỷ lệ phát hiện Streptococcus pneumoniae 38%; Mycoplasma pneumoniae 8%; Haemophilus influenzae 5% [68]. Các nghiên cứu của Mauricio Ruiz và vộng sự (1999) [78]; Carlos M.L và CS (2000) [58] tiến hành nghiên cứu trên các bệnh nhân CAP đều nhận thấy S.pneumoniae là nguyên nhân thường gặp nhất 29% và 24%.

Nghiên cứu của Simonetti và CS (2014) ở bệnh nhân cao tuổi cũng cho thấy S.pneumoniae gặp nhiều nhất [81]. Một nghiên cứu đa trung tâm về CAP ở người già tại Tây Ban Nha (2003) cũng cho thấy tỷ lệ gặp phế cầu là nhiều nhất lên tới 49%, và Haemophilus influenzae 14% [92]. Một số yếu tố nguy cơ viêm phổi có sự liên quan với vi khuẩn gây bệnh theo ATS 2007 [57] Bệnh lý Vi sinh vật gây bệnh Streptococcus pneumoniae, VK kị khí vùng miệng, Nghiện rượu Klebsiella pneumoniae, Acinetobacter species, Mycobacterium tuberculosis Haemophilus influenzae, Pseudomonas aeruginosa, COPD và hoặc hút Legionella species, S.pneumoniae, Moraxella thuốc cararhalis, Chlamydophyla pneumoniae. Trực khuẩn Gram âm đường ruột, VK kị khí vùng VP do hít miệng Abces phổi CA- MRSA, VK kị khí vùng miệng, M.

tuberculosis và Pneumocystis, Cryptococcus, Histoplasma, Aspergillus, atypical mycobacteria (đặc biệt Mycobacterium kansasii), P. Bệnh cấu trúc phổi P.aeruginosa, Burkholderia cepacia, S. aureus (giãn phế quản) Theo Barlett J.G (2000) nên xem xét đánh giá cẩn thận những bệnh nhân viêm phổi mà trong tiền sử có tiếp xúc thường xuyên hoặc liên tục với các yếu tố nguy cơ. Khi có tiếp xúc với chim thì gợi ý là bệnh nhân có thể mắc bệnh do Chlamydia psittasi, trong khi nếu tiếp xúc với động vật gặm nhấm ở những địa phương có nguy cơ thì cần nghĩ tới bệnh dịch hạch hoặc tularaemia.

Khi trong gia đình có người mắc bệnh phổi hay trước đó có người viêm phổi thì thường đó không phải là viêm phổi điển hình mà có thể là viêm phổi không điển hình do Mycoplasma hay do virus gây ra [24]. Virus Xét nghiệm chẩn đoán phân tử giúp thầy thuốc có thêm hiểu biết về vai trò của virus trong viêm phổ i và kế t quả cho thấ y rằ ng viêm phổ i do virus trước đây đã bi ̣ đánh giá thấ p. Ở trẻ em, virus hợp bào hô hấp, rhinovirus, metapneumo virus người, boca virus người và para-influenzae virus là những virus thường gă ̣p nhất ở các nước phát triển và đang phát triển. Nhiễm virus kép là phổ biến và 1/3 trẻ em có bằng chứng về virus vi khuẩn đồng nhiễm.

Ở người lớn, virus là các tác nhân gây bệnh giả định trong một phần ba các trường hợp viêm phổi ở cộng đồng, đặc biệt là virus cúm, rhinoviruses, và coronavirus [79]. Theo tác giả Johnstone (2008) virus được cho là nguyên nhân của VPMPCĐ trong 11,9% các trường hợp ở người lớn [46]. Cơ chế bệnh sinh 1. Các hệ thống bảo vệ và cách bảo vệ của cơ quan hô hấp [3] * Bảo vệ cơ học - Lông chuyển: Gặp ở hầu như khắp đường thở, từ vùng trước mũi, sau họng và mặt trên dây thanh âm.

Chúng nằm trên bề mặt biểu mô phủ, mỗi tế bào có 200 lông chuyển, chuyển động nhanh về phía trước, chuyển động lông chuyển ở đường hô hấp dưới từ thấp đến cao theo hình xoắn ốc, thuận chiều kim đồng hồ, tới phần trên khí quản, chuyển động ra sau và lên trên. Sự phối hợp nhịp nhàng, đều đặn của bộ lông chuyển giúp thường xuyên làm sạch đường hô hấp. Khi có di ̣ vâ ̣t hoă ̣c yế u tố la ̣ xâm nhâ ̣p vào đường thở se ̃ có phản ứng ho hoă ̣c hắ t hơi là phản ứng bảo vê ̣ giúp đẩ y những yế u tố la ̣ ra ngoài. - Chất nhầy: Được tiết ra từ các tuyến tiết nhầy, cấu trúc bởi mucin và protein.

Ngoài ra còn chứa kalicrein, transferin, globulin miễn dịch. chúng có vai trò ngưng kết bụi, vi khuẩn, virus.và tạo môi trường thuận lợi cho 8 transferin, globulin. Ngoài ra chúng còn ngăn cản sự tiếp xúc của các chất kích thích vào niêm mạc đường hô hấp. * Bảo vệ dịch thể - Các globulin miễn dịch: bao gồm IgA, IgG và lượng nhỏ IgM có vai trò ngưng kết, ly giải kháng nguyên xâm nhập đường thở.

- Lysozym: Được tiết ra 10-20 mg/ ngày trong đường thở, chống lại sự xâm nhập của vi khuẩn và nấm. Đặc biệt, lysozym trong đờm của người có khả năng ly giải S.pneumoniae và gây độc cho một số loại nấm bao gồm Crytococcus noformans và Coccidioides immitis. - Lactoferrin: có trên bề mặt niêm mạc, ức chế vai trò của vi khuẩn và bảo vệ tổ chức khỏi tổn thương do hydroxyl gây ra. - Peroxidase: có vai trò oxy hóa một số chất.

- Surfactan: có 4 loại A, B, C, D vừa đảm bảo sức căng bề mặt phế nang, vừa có vai trò bất hoạt vi khuẩn, kích thích bạch cầu giải phóng các lysozim, tăng cường khả năng của bạch cầu trong việc bắt và diệt vi khuẩn. - Các yếu tố khác như bổ thể, transferrin.góp phần vào việc bất hoạt, làm tan các tác nhân gây bệnh. * Bảo vệ tế bào - Thành phần bao gồm đại thực bào phế nang, lymphocyte T- CD4,T- CD8. - Kháng nguyên vi khuẩn, virus khi xâm nhập vào đường thở, bị các đại thực bào bắt giữ, sau đó trình diện kháng nguyên cho T- CD4, đồng thời tiết IL1 kích thích sản xuất T- CD4 và IL2 để khởi xướng đáp ứng miễn dịch dịch thể và miễn dịch tế bào.

- Dưới tác động của IL2 các tế bào lympho B tăng sản và chuyển dạng thành các plasmocyte bài tiết kháng thể ngưng kết với kháng nguyên. Một số tế bào lympho B trở thành tế bào nhớ, mang ký ức miễn dịch để lần sau khi 9 có sự xâm nhập của kháng nguyên tương tự sẽ có đáp ứng miễn dịch nhanh hơn và mạnh hơn. - T- CD4 và T- CD8 giúp điều hòa việc sinh kháng thể của lympho B,T độc giúp phá hủy tế bào mang kháng nguyên. - Hệ thống bảo vệ bộ máy hô hấp giúp duy trì đường hô hấp dưới vô khuẩn, khi khả năng thanh thải vi khuẩn phát triển gây nên bệnh lý viêm nhiễm đường hô hấp [3].