Nghiên cứu cây rừng làm nguyên liệu sản xuất hương của đồng bào Thái tại Con Cuông, Nghệ An

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu một số loài cây rừng làm nguyên liệu sản xuất hương của đồng bào dân tộc thái tại huyện, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Vi Văn Vệ
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thanh Tiến
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Loài Cây Rừng Làm Nguyên Liệu Sản Xuất Hương Của Đồng Bào Dân Tộc Thái Tại Huyện Con Cuông - Tỉnh Nghệ An
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học nghiên cứu
• 2.2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 2.2.1. Những nghiên cứu trên thế giới
• 2.2.2. Những nghiên cứu về lâm sản ngoài gỗ
• 2.2.3. Những nghiên cứu về nguyên liệu làm Hương
• 2.2.4. Những nghiên cứu trong nước
• 2.2.5. Những nghiên cứu về lâm sản ngoài gỗ
• 2.3. Tổng quan khu vực nghiên cứu
• 2.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.3.1.1. Vị trí địa lý
• 2.3.1.2. Đặc điểm địa hình
• 2.3.1.3. Đặc điểm khí hậu
• 2.3.1.4. Đặc điểm thủy văn
• 2.3.1.5. Đặc điểm tài nguyên đất
• 2.3.1.6. Đặc điểm tài nguyên rừng
• 2.3.2. Điều kiện phát triển kinh tế - xã hội
• 3. PHẦN 3: PHẠM VI, ĐỊA ĐIỂM, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phạm vi, nội dung nghiên cứu đề tài
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp luận
• 3.4.2. Các phương pháp cụ thể
• 3.4.3. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 3.4.4. Tính kế thừa
• 3.4.5. Chuẩn bị dụng cụ cần thiết
• 3.4.6. Điều tra ngoại nghiệp
• 3.4.7. Xử lí số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 4.1. Tình hình sử dụng một số loài cây rừng dùng làm nguyên liệu sản xuất Hương của dân tộc Thái tại xã Bình Chuẩn, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An
• 4.2. Một số đặc điểm cây rừng dùng làm nguyên liệu sản xuất Hương
• 4.2.1. Đặc điểm phân loại
• 4.2.2. Đặc điểm về phân bố
• 4.2.3. Đặc điểm sinh trưởng của một số loài cây rừng người dân thường sử dụng làm nguyên liệu sản xuất Hương
• 4.2.3.1. Cây Trầm Hương
• 4.2.3.2. Cây Rễ Hương
• 4.2.3.3. Cây Thảo Quả
• 4.2.3.4. Cây Đinh Hương
• 4.3. Kinh nghiệm và cách chế biến, sản xuất Hương của đồng bào dân tộc Thái tại xã Bình Chuẩn, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An
• 4.3.1. Chẻ chân nhang
• 4.3.2. Làm bột nhang
• 4.3.3. Làm mình nhang
• 4.3.4. Đóng gói và tiêu thụ
• 4.4. Một số thuận lợi và khó khăn trong công tác phát triển và bảo tồn một số loài cây rừng làm nguyên liệu sản xuất Hương tại khu vực nghiên cứu
• 4.5. Đề xuất một số giải pháp quản lý sử dụng một số loài cây rừng làm nguyên liệu sản xuất Hương
• 4.5.1. Giải pháp về kỹ thuật gây trồng và quản lý sử dụng
• 4.5.2. Giải pháp về chính sách và kinh tế
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào việc xác định và phân tích các loài cây rừng được sử dụng làm nguyên liệu sản xuất hương bởi đồng bào Thái tại Con Cuông, Nghệ An. Mục tiêu chính là bảo tồn và phát triển bền vững các loài cây này, đồng thời nâng cao hiệu quả kinh tế cho cộng đồng địa phương. Nghiên cứu này cũng nhằm góp phần bảo tồn đa dạng sinh học và tận dụng tài nguyên thiên nhiên một cách hợp lý.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm bổ sung kiến thức về các loài cây rừng có thể dùng làm nguyên liệu sản xuất hương, từ đó đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững. Đồng thời, nghiên cứu cũng hướng đến việc nâng cao hiệu quả kinh tế cho đồng bào Thái thông qua việc tận dụng tài nguyên thiên nhiên tại chỗ.

1.2. Ý nghĩa của nghiên cứu

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố kiến thức về cây rừng và hương liệu, đồng thời góp phần vào việc bảo tồn văn hóa Thái và tài nguyên thiên nhiên. Ngoài ra, nghiên cứu còn mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương thông qua việc phát triển sản phẩm địa phương.

II. Tổng quan về khu vực nghiên cứu

Khu vực nghiên cứu là Con Cuông, Nghệ An, nơi có điều kiện tự nhiên và xã hội đặc thù, phù hợp cho việc phát triển các loài cây rừng làm nguyên liệu sản xuất hương. Khu vực này có tài nguyên rừng phong phú và là nơi sinh sống của đồng bào Thái, những người có kinh nghiệm lâu đời trong việc sử dụng cây rừng để sản xuất hương.

2.1. Điều kiện tự nhiên

Con Cuông có địa hình đa dạng, khí hậu nhiệt đới gió mùa, và hệ thống tài nguyên rừng phong phú. Đây là điều kiện lý tưởng cho sự phát triển của các loài cây rừng được sử dụng làm nguyên liệu sản xuất hương.

2.2. Điều kiện kinh tế xã hội

Đồng bào Thái tại Con Cuông có truyền thống lâu đời trong việc sử dụng cây rừng để sản xuất hương. Nghề sản xuất hương không chỉ mang lại thu nhập mà còn góp phần bảo tồn văn hóa Thái và tài nguyên thiên nhiên.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp điều tra thực địa, phân tích mẫu vật, và phỏng vấn người dân địa phương để thu thập dữ liệu về các loài cây rừng và quy trình sản xuất hương. Các dữ liệu được phân tích và đánh giá để đưa ra các giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững.

3.1. Phương pháp điều tra thực địa

Các loài cây rừng được xác định và thu thập mẫu vật tại khu vực nghiên cứu. Quy trình sản xuất hương được ghi nhận thông qua quan sát và phỏng vấn người dân.

3.2. Phương pháp phân tích dữ liệu

Dữ liệu thu thập được phân tích để xác định đặc điểm sinh học của các loài cây rừng và hiệu quả kinh tế của việc sản xuất hương. Các giải pháp bảo tồn và phát triển được đề xuất dựa trên kết quả phân tích.

IV. Kết quả và phân tích

Nghiên cứu đã xác định được một số loài cây rừng chính được sử dụng làm nguyên liệu sản xuất hương tại Con Cuông, bao gồm Trầm Hương, Rễ Hương, Thảo Quả, và Đinh Hương. Các loài cây này có giá trị kinh tế cao và đóng vai trò quan trọng trong văn hóa Thái.

4.1. Đặc điểm của các loài cây rừng

Các loài cây rừng được nghiên cứu có đặc điểm sinh trưởng và phân bố đặc thù, phù hợp với điều kiện tự nhiên của Con Cuông. Chúng được người dân sử dụng để sản xuất hương với quy trình truyền thống.

4.2. Kinh nghiệm sản xuất hương

Đồng bào Thái có kinh nghiệm lâu đời trong việc chế biến và sản xuất hương từ các loài cây rừng. Quy trình sản xuất bao gồm các bước như chẻ chân nhang, làm bột nhang, và đóng gói sản phẩm.

V. Giải pháp và kiến nghị

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp kỹ thuật và chính sách để bảo tồn và phát triển bền vững các loài cây rừng làm nguyên liệu sản xuất hương. Các giải pháp bao gồm việc gây trồng, quản lý tài nguyên, và hỗ trợ kinh tế cho người dân địa phương.

5.1. Giải pháp kỹ thuật

Các giải pháp kỹ thuật bao gồm việc gây trồng và quản lý các loài cây rừng một cách bền vững, đảm bảo nguồn nguyên liệu ổn định cho sản xuất hương.

5.2. Giải pháp chính sách

Các giải pháp chính sách nhằm hỗ trợ kinh tế cho đồng bào Thái, khuyến khích việc bảo tồn và phát triển các loài cây rừng làm nguyên liệu sản xuất hương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Nghiên cứu một số loài cây rừng làm nguyên liệu sản xuất Hương của đồng bào dân tộc Thái tại huyện Con Cuông - tỉnh Nghệ An" do sinh viên Vi Văn Vệ thực hiện năm 2014 tại Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Thanh Tiến và TS. Nguyễn Văn Thái. Nghiên cứu thuộc chuyên ngành Lâm nghiệp, tập trung vào lĩnh vực lâm sản ngoài gỗ (LSNG) và tri thức bản địa trong việc khai thác, sử dụng tài nguyên thực vật rừng.

Bối cảnh thực tiễn được tác giả xác định xuất phát từ vai trò ngày càng quan trọng của lâm sản ngoài gỗ trong việc tạo nguồn thu nhập ổn định cho người dân miền núi gắn liền với công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng bền vững. Tại Việt Nam, tập quán dâng hương là nét sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng truyền thống lâu đời. Tuy nhiên, việc khai thác tự nhiên quá mức nhằm đáp ứng nhu cầu nguyên liệu làm hương đã khiến số lượng nhiều loài cây hương liệu bị suy giảm nghiêm trọng. Huyện Con Cuông là huyện miền núi vùng cao phía Tây Nam tỉnh Nghệ An, có diện tích đất lâm nghiệp lớn (gần 154.600 ha, chiếm 88,91% diện tích tự nhiên, độ che phủ rừng đạt 75,7%), dân số 67.387 người trong đó dân tộc Thái chiếm 67,56%. Mặc dù có tiềm năng tài nguyên đa dạng, tỷ lệ hộ nghèo tại địa phương còn cao (37% năm 2010). Nghề làm hương tại địa phương chủ yếu mang tính tự phát, quy mô nhỏ lẻ, phục vụ nhu cầu nội vùng và chưa khai thác hết giá trị kinh tế của tập đoàn cây hương liệu bản địa.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Bổ sung kiến thức khoa học về các loài cây rừng có thể làm hương trong tự nhiên, làm cơ sở cho công tác bảo tồn và phát triển bền vững nguồn tài nguyên này; nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh nghề rừng, tận dụng nguồn lực bản địa, giải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo và bảo tồn đa dạng sinh học tại khu vực Tây Bắc Nghệ An.
2. Mục tiêu cụ thể:

• Tìm hiểu kinh nghiệm truyền thống của người dân địa phương trong việc nhận biết, chọn loài cây và kỹ thuật gây trồng các loài cây nguyên liệu làm hương.
• Đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật, kinh tế và chính sách nhằm quản lý, phát triển và bảo tồn các loài cây nguyên liệu làm hương tại khu vực nghiên cứu.

Nhiệm vụ nghiên cứu gồm 5 nội dung chính:

1. Điều tra tình hình sử dụng một số loài cây rừng làm nguyên liệu sản xuất hương của dân tộc Thái tại xã Bình Chuẩn.
2. Xác định đặc điểm phân loại học, phân bố và sinh trưởng của các loài cây nguyên liệu.
3. Tổng hợp kinh nghiệm, quy trình kỹ thuật chế biến và sản xuất hương truyền thống của đồng bào địa phương.
4. Đánh giá những thuận lợi và khó khăn trong việc phát triển nghề làm hương tại địa bàn.
5. Đề xuất các giải pháp quản lý, phát triển và sử dụng bền vững tập đoàn cây rừng làm nguyên liệu hương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các loài cây rừng cung cấp nguyên liệu (rễ, thân, vỏ, hoa, quả, lá) phục vụ sản xuất hương truyền thống.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu thực địa tại xã Bình Chuẩn, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An (tập trung khảo sát tại 3 thôn/bản: Bản Quăn, Bản Quẻ, Bản Mét).
• Phạm vi thời gian: Thực hiện từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận xây dựng trên cơ sở lý luận về quản lý và phát triển lâm sản ngoài gỗ (LSNG) của các tổ chức quốc tế và nhà khoa học trong nước. Tác giả tổng hợp các định nghĩa tiêu biểu về LSNG của J. de Beer (1992, 2000), FAO (1994, 1999), cùng quan điểm phân loại LSNG tại Việt Nam của Vũ Văn Dũng, Hoàng Hữu Nguyên và Trịnh Vỹ (2001). Khung phân tích nhấn mạnh mục tiêu của ngành lâm nghiệp đến năm 2020: LSNG trở thành ngành hàng sản xuất chính, đóng góp trên 20% tổng giá trị sản xuất lâm nghiệp, giá trị xuất khẩu tăng 15 - 20%/năm và tạo sinh kế cho khoảng 1,5 triệu lao động nông thôn. Về cơ chế tạo hương, đề tài kế thừa các công trình nghiên cứu sinh học của Shiva (Ấn Độ), Julajudin (Malaysia), Naiyna Thongijem (Thái Lan) về vai trò cộng sinh của các chủng nấm (Fusarium, Botryodiplodia, Chaetomium...) trong quá trình hình thành trầm hương trên cây Dó bầu (Aquilaria crassna).

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm các hợp phần:

• Phương pháp kế thừa tài liệu: Thu thập và tổng hợp số liệu thứ cấp về điều kiện tự nhiên (địa hình, khí hậu, thủy văn, thổ nhưỡng), tài nguyên rừng và các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội của huyện Con Cuông và xã Bình Chuẩn.
• Phương pháp điều tra xã hội học nông thôn: Sử dụng phiếu câu hỏi phỏng vấn bán cấu trúc trực tiếp 30 hộ dân ngẫu nhiên tại xã Bình Chuẩn, kết hợp phỏng vấn sâu các chủ hộ sản xuất hương truyền thống, cán bộ ủy ban nhân dân xã và cán bộ kiểm lâm địa bàn nhằm thu thập dữ liệu về tên địa phương, bộ phận sử dụng, mùa vụ thu hái, mức độ sử dụng và thị trường tiêu thụ.
• Phương pháp điều tra thực địa theo tuyến: Thiết lập 9 tuyến điều tra thực địa phân bố đều tại 3 thôn (Bản Quăn: 3 tuyến; Bản Quẻ: 3 tuyến; Bản Mét: 3 tuyến). Tuyến điều tra cắt qua các trạng thái rừng tự nhiên và rừng trồng. Trên mỗi tuyến, tác giả bố trí 10 điểm dừng quan sát cố định, mở rộng phạm vi khảo sát sang hai bên từ 2 đến 10 m để ghi nhận sự hiện diện của các loài cây hương liệu.
• Phương pháp đánh giá tần số xuất hiện: Mức độ bắt gặp của các loài trên tuyến được lượng hóa theo thang điểm 4 mức:
  • Không xuất hiện: 0 điểm;
  • Xuất hiện ít: 0 - 5 điểm;
  • Xuất hiện trung bình: 5 - 7,5 điểm;
  • Xuất hiện nhiều: > 7,5 điểm.
• Phương pháp phân loại và mô tả hình thái thực vật học: Thu thập mẫu vật ngoài thực địa, kết hợp kinh nghiệm phân loại của người dân địa phương và tham vấn chuyên gia lâm nghiệp để giám định tên khoa học, mô tả đặc điểm hình thái, vùng phân bố và đặc tính sinh vật học.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài, khẳng định ý nghĩa văn hóa - tâm linh của nén hương trong đời sống người Việt và đồng bào các dân tộc thiểu số. Chương này xác định rõ mục đích nghiên cứu, mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể, đối tượng, phạm vi cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn của khóa luận trong việc gắn kết bảo tồn đa dạng sinh học với nâng cao thu nhập cho đồng bào dân tộc Thái tại miền núi Tây Bắc Nghệ An.

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Nội dung chương tổng quan gồm 3 phần chính:

1. Cơ sở khoa học và tổng quan nghiên cứu LSNG trên thế giới: Giới thiệu các dự án của CIFOR, ICRAF, FAO, RECOFTC về tiếp cận thị trường LSNG, quản lý rừng dựa vào cộng đồng và các công trình nghiên cứu cơ chế hình thành trầm hương trên cây Dó bầu.
2. Tổng quan nghiên cứu LSNG và nguyên liệu làm hương tại Việt Nam: Điểm lại lịch sử quản lý LSNG từ giai đoạn trước năm 1975 đến nay; lược sử phong tục đốt hương qua các tài liệu văn hóa, Phật giáo và nghiên cứu dân tộc học của Phan Kế Bính (1915).
3. Tổng quan điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Con Cuông: Phân tích địa hình bị chia cắt bởi sông Lam thành vùng tả ngạn (đồi núi thấp) và hữu ngạn (núi cao hiểm trở, đỉnh Phù Luông cao 1.400 m); khí hậu nhiệt đới gió mùa chịu ảnh hưởng mạnh của gió phơn Tây Nam khô nóng (nhiệt độ tối cao 42 - 43°C); tài nguyên rừng phong phú với Vườn quốc gia Pù Mát; thực trạng kinh tế - xã hội huyện nghèo với nông - lâm nghiệp chiếm 47,53% cơ cấu kinh tế năm 2013.

Phần 3: Phạm vi, địa điểm, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết địa bàn nghiên cứu tại xã Bình Chuẩn (thực hiện từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2014). Tác giả mô tả chi tiết phương pháp luận, quy trình thiết kế phiếu điều tra phỏng vấn 30 hộ dân, kỹ thuật lập 9 tuyến khảo sát thực địa tại 3 thôn (Bản Quăn, Bản Quẻ, Bản Mét), thang đo 4 mức độ đánh giá tần số xuất hiện của thực vật và các bước phân tích, xử lý số liệu sơ cấp, thứ cấp.

Phần 4: Kết quả và phân tích kết quả

Chương 4 là phần nội dung trọng tâm của khóa luận, phản ánh toàn bộ các dữ liệu khảo sát thực tế và phân tích chuyên môn:

1. Tình hình sử dụng và danh lục thực vật làm nguyên liệu hương: Kết quả phỏng vấn 30 hộ dân và khảo sát cơ sở sản xuất đã xác định danh sách các loài thực vật chính được người dân địa phương sử dụng trong nghề làm hương.

STT	Tên thông thường	Tên tiếng Thái	Tên khoa học	Dạng sống	Bộ phận sử dụng	Mùa thu hái	Nguồn gốc / Phương thức cung ứng
1	Rễ Hương	Co Cả Tẹp	Dianella ensifolia DC	Thảo (khóm)	Rễ	Quanh năm	Khai thác rừng tự nhiên / Trồng dưới tán rừng
2	Nứa	Co Hịa	Schizostachyum sp.	Bụi (Tre nứa)	Thân	Quanh năm	Khai thác rừng tự nhiên
3	Quế	Co Quẻ	Cinnamomum cassia BL	Thân gỗ	Vỏ cây	Cuối tháng 3 - 6	Rừng trồng hộ gia đình
4	Trầm Hương	Co Trầm	Aquilaria crassna	Thân gỗ	Thân gỗ nhiễm dầu	Quanh năm	Mua, nhập từ nơi khác
5	Hồi	Co Hồi	Illicium verum	Thân gỗ	Quả (hoa)	Tháng 3 - 11	Mua, nhập từ nơi khác
6	Thảo Quả	Co Thảo Quả	Amomum aromaticum	Thân thảo	Quả, hạt	Tháng 8 - 10 (âm lịch)	Mua, nhập từ nơi khác
7	Đinh Hương	Co Đinh Hương	Syzygium aromaticum	Thân gỗ	Nụ hoa khô / Thân	Quanh năm	Mua, nhập từ nơi khác
8	Mía	Co Òi	Saccharum officinarum L.	Thân thảo	Bã mía (thân)	Tháng 10, 11 đến 4, 5 năm sau	Cây trồng nông nghiệp
9	Vỏ Ô-đước	-	-	Thân gỗ	Vỏ cây	Quanh năm	Rừng tự nhiên (làm chất kết dính/bột hồ)
10	Bột Bắc	-	Hỗn hợp dược liệu	-	Hỗn hợp thân, rễ	Quanh năm	Nhập từ nơi khác (thuốc bắc phối trộn)

2. Tần số xuất hiện của các loài theo tuyến điều tra thực địa: Dữ liệu khảo sát trên 9 tuyến thực địa tại Bản Quăn, Bản Quẻ, Bản Mét (mỗi tuyến 10 điểm quan sát) được tổng hợp như sau:

STT	Loài cây	Tuyến 1	Tuyến 2	Tuyến 3	Tuyến 4	Tuyến 5	Tuyến 6	Tuyến 7	Tuyến 8	Tuyến 9	Điểm trung bình	Tần số xuất hiện
1	Cây Nứa	9	8	8	9	8	8	9	8	6	8,10	9/9 tuyến (Xuất hiện nhiều)
2	Rễ Hương	5	10	5	5	7	2	4	7	2	5,20	9/9 tuyến (Xuất hiện trung bình)
3	Cây Quế	0	3	3	0	0	0	0	2	0	0,89	3/9 tuyến (Xuất hiện ít)
4	Cây Hồi	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0,00	0/9 tuyến (Không bắt gặp)
5	Trầm Hương	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0,00	0/9 tuyến (Không bắt gặp)
6	Thảo Quả	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0,00	0/9 tuyến (Không bắt gặp)
7	Đinh Hương	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0,00	0/9 tuyến (Không bắt gặp)

Phân tích cho thấy chỉ có Nứa và Rễ Hương là hai loài phân bố tự nhiên rộng khắp trên địa bàn xã Bình Chuẩn; Quế chỉ xuất hiện rải rác trong các vườn đồi, rừng trồng của hộ dân. Các loài hương liệu giá trị cao như Hồi, Trầm Hương, Thảo Quả, Đinh Hương không xuất hiện trên các tuyến điều tra tự nhiên mà các cơ sở sản xuất phải thu mua dưới dạng nguyên liệu thô hoặc bột chế biến sẵn từ địa phương khác.

3. Đặc tính sinh học và giá trị kinh tế của một số loài chính:

• Cây Rễ Hương (Dianella ensifolia DC): Cây thân thảo mọc thành khóm, phân bố tự nhiên dưới tán rừng già, rừng nứa ẩm ven khe suối. Cây rất dễ trồng, thích ứng với nhiều loại đất dưới tán rừng. Thời gian từ khi trồng đến thu hoạch từ 14 đến 18 tháng, cho năng suất củ rễ cao, mang lại lợi nhuận thuần trên 50 triệu đồng/ha sau khi trừ chi phí.
• Cây Quế (Cinnamomum cassia BL): Cây gỗ lớn thường xanh, thích hợp độ cao 300 - 800 m, lượng mưa 1.800 - 3.000 mm/năm. Rừng quế 8 - 10 năm tuổi cho thu hoạch khoảng 6.000 kg vỏ/ha, năng suất gỗ đạt 25 m³/ha/năm; hàm lượng tinh dầu vỏ đạt 2 - 4% (thành phần chính là Aldehyt Cinamic chiếm 70 - 90%).
• Cây Nứa (Schizostachyum sp.): Phân họ Tre, sinh trưởng nhanh, mọc thành bụi dày đặc trong rừng tự nhiên; thân cây được khai thác quanh năm để chẻ tăm hương.
• Cây Mía (Saccharum officinarum L.): Phụ phẩm bã mía (chứa 48% xơ, trong đó 45 - 55% cellulose) được phơi khô, nghiền mịn làm bột nền phối trộn sản xuất que hương.

4. Quy trình kỹ thuật chế biến, sản xuất hương truyền thống của người Thái: Quy trình gồm 4 công đoạn thủ công nối tiếp nhau:

• Chẻ chân hương (tăm hương): Chọn tre, nứa bánh tẻ (không quá non hoặc quá già), cưa thành từng đoạn có chiều dài tương ứng cây hương. Dùng dao sắc chẻ thành thanh nhỏ, đem ngâm nước rồi phơi khô để que hương khi đốt cháy đều, đượm tàn. Các thanh tăm được vuốt tròn qua lỗ đục trên miếng tôn/sắt tây gắn trên bàn gỗ (đối với hương ma, hương đất thì không cần vuốt nhẵn). Tăm hương được bó thành từng muôn (10.000 hoặc 100.000 que) và nhuộm phẩm đỏ ở phần chân cắm.
• Chế biến bột hương: Khai thác vỏ cây ô-đước từ rừng tự nhiên đem phơi khô, dùng cối đá giã nát rồi rây mịn. Bột mịn nhất gọi là bột áo (dùng bọc ngoài, có thể phối thêm bột gỗ mục tán mịn); bột hạt to hơn gọi là bột hồ (chất keo kết dính). Các loại thảo mộc tạo mùi (trầm hương, quế chi, thảo quả, đinh hương, hồi, bột thuốc bắc) được tán nhỏ, rây kỹ và phối trộn theo tỷ lệ riêng.
• Kỹ thuật se mình hương (nhúng và lăn bột): Thao tác thực hiện trên bàn dài 2 thước, bố trí 3 đống bột theo thứ tự: Đống 1 (bột hồ keo nguyên chất), Đống 2 (hỗn hợp 1/2 bột hồ + 1/2 bột áo), Đống 3 (hỗn hợp 1/3 bột hồ + 2/3 bột áo). Người thợ cầm từng nắm tăm hương (chét), dùng kẹp gỗ giữ phần chân không bọc bột, nhúng phần thân vào thùng nước lạnh, vẩy ráo nước rồi vùi vào đống bột thứ nhất; lăn và rũ nhẹ cho bột bám đều, lặp lại 2 - 3 lần. Sau khi gác khô sơ bộ, tiếp tục nhúng nước lần 2 lăn qua đống bột thứ hai, và nhúng nước lần 3 lăn qua đống bột thứ ba để hoàn thiện độ dày của thân hương.
• Phơi khô, đóng gói và tiêu thụ: Hương sau khi se được phơi trên giàn tre dưới nắng nhẹ hoặc trong bóng râm thoáng gió, sau đó bó thành thẻ, đóng gói tiêu thụ chủ yếu tại các chợ phiên, chợ huyện trong các dịp rằm, lễ Tết.

5. Đề xuất giải pháp quản lý, bảo tồn và phát triển: Tác giả đề xuất nhóm giải pháp kỹ thuật (quy hoạch vùng gây trồng Rễ Hương, Quế dưới tán rừng, chuyển giao kỹ thuật ươm giống, khai thác luân phiên tránh hủy diệt) kết hợp nhóm giải pháp kinh tế - xã hội (tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng, hỗ trợ nguồn vốn vay ưu đãi, kết nối kênh tiêu thụ ổn định, phát huy vai trò của Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên và đưa nội dung bảo tồn tài nguyên LSNG vào chương trình giáo dục phổ thông tại địa phương).

Phần 5: Kết luận, tồn tại và kiến nghị

Tóm tắt các kết quả đạt được về danh lục thực vật, đặc điểm phân bố, quy trình sản xuất hương; nêu rõ các tồn tại về thời gian khảo sát ngắn và đề xuất kiến nghị với các cơ quan quản lý lâm nghiệp địa phương trong việc hỗ trợ vốn, kỹ thuật gây trồng thương mại các loài cây hương liệu.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã đạt được các kết quả định lượng và đóng góp chuyên môn cụ thể:

• Xác lập danh mục 8 loài thực vật chính cùng 2 nhóm phụ liệu (vỏ cây ô-đước, bột thuốc bắc) phục vụ nghề làm hương truyền thống tại huyện Con Cuông.
• Định lượng mức độ phân bố thực địa của tập đoàn cây hương liệu qua 9 tuyến khảo sát tại xã Bình Chuẩn: Cây Nứa đạt điểm xuất hiện cao nhất (8,10 điểm - xuất hiện 9/9 tuyến), tiếp đến là cây Rễ Hương (5,20 điểm - xuất hiện 9/9 tuyến), cây Quế đạt mức thấp (0,89 điểm - xuất hiện 3/9 tuyến); các loài Trầm Hương, Hồi, Thảo Quả, Đinh Hương có điểm số bằng 0 do địa phương không có phân bố tự nhiên hoặc không trồng thương mại.
• Chứng minh hiệu quả kinh tế - kỹ thuật của mô hình trồng cây Rễ Hương dưới tán rừng tự nhiên: Chu kỳ canh tác 14 - 18 tháng, khả năng sinh trưởng tốt trên đất rừng, cho thu nhập thuần trên 50 triệu đồng/ha, mở ra hướng đi khả thi cho công tác xóa đói giảm nghèo vùng cao.
• Hệ thống hóa chi tiết quy trình công nghệ 4 bước sản xuất hương thủ công truyền thống của người Thái từ việc chọn tre nứa, ngâm tăm, phối trộn bột keo ô-đước đến kỹ thuật se mình hương qua 3 đống bột.
• Đóng góp khoa học: Bổ sung nguồn tư liệu thực chứng về tri thức bản địa và thực vật học dân tộc (ethnobotany) trong việc sử dụng LSNG tại vùng đệm Vườn quốc gia Pù Mát; cung cấp cơ sở thực tiễn giúp chính quyền địa phương xây dựng kế hoạch bảo tồn đa dạng sinh học gắn với phát triển sinh kế cộng đồng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận đã thẳng thắn chỉ ra một số hạn chế do điều kiện thực hiện:

• Thời gian nghiên cứu thực địa ngắn (5 tháng, từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2014) nên chưa theo dõi đầy đủ toàn bộ chu kỳ sinh trưởng, ra hoa và tạo quả quanh năm của một số loài cây thân gỗ.
• Nghiên cứu mới dừng lại ở mức độ mô tả hình thái, sinh thái học cơ bản và thống kê tần số xuất hiện; chưa tiến hành phân tích định lượng thành phần hóa học, hàm lượng tinh dầu hay hoạt tính kháng khuẩn của khói hương trong phòng thí nghiệm.
• Phần lớn các nguyên liệu thơm cao cấp (trầm, hồi, đinh hương, thảo quả) các cơ sở sản xuất tại địa phương vẫn phải phụ thuộc vào nguồn nhập từ bên ngoài do chưa tự chủ được công nghệ chế biến bột tinh sâu.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được gợi mở:

• Mở rộng phạm vi điều tra trên toàn bộ 13 xã của huyện Con Cuông và các huyện lân cận thuộc vùng Tây Bắc Nghệ An.
• Thử nghiệm các mô hình lâm sinh nhân giống, gieo ươm và trồng thâm canh cây Rễ Hương xen canh cây Quế dưới tán rừng phòng hộ hoặc rừng sản xuất.
• Nghiên cứu hoàn thiện công thức phối chế hương thảo mộc sạch, không sử dụng hóa chất độc hại nhằm nâng cao giá trị thương mại và xây dựng thương hiệu hương truyền thống cho đồng bào dân tộc bản địa.

Giá trị tham khảo

Công trình là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên và giảng viên các chuyên ngành Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên rừng, Lâm sinh, Thực vật học và Nông lâm kết hợp: Tham khảo phương pháp thiết kế tuyến điều tra thực địa LSNG, thang điểm đánh giá tần số xuất hiện và phương pháp phỏng vấn xã hội học nông thôn.
• Cán bộ quản lý lâm nghiệp, khuyến lâm và chính quyền địa phương tại các tỉnh miền núi: Tham khảo cơ sở thực tiễn để xây dựng các dự án phát triển sinh kế dưới tán rừng, quy hoạch vùng trồng cây Rễ Hương và bảo tồn tri thức bản địa của đồng bào dân tộc thiểu số.
• Các cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp và hộ kinh doanh hương truyền thống: Tiếp cận quy trình kỹ thuật làm hương thủ công an toàn, tận dụng nguồn phụ phẩm nông - lâm nghiệp (bã mía, tăm nứa, vỏ ô-đước, rễ hương) thay thế cho hóa chất công nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Loài cây rừng nào có tần số phân bố tự nhiên cao nhất và đóng vai trò làm chân hương tại khu vực nghiên cứu?
Cây Nứa (Schizostachyum sp.) là loài có tần số xuất hiện cao nhất trên thực địa, đạt điểm trung bình 8,10 điểm và xuất hiện tại 9/9 tuyến điều tra. Thân cây nứa bánh tẻ trong rừng tự nhiên được người dân khai thác quanh năm để cưa đoạn, chẻ nhỏ, ngâm nước, phơi khô và vuốt tròn làm tăm hương.

2. Cây Rễ Hương (Dianella ensifolia DC) mang lại giá trị kinh tế và sinh thái như thế nào tại xã Bình Chuẩn?
Cây Rễ Hương là cây thân thảo bản địa phân bố tự nhiên dưới tán rừng già, rừng nứa ẩm ven khe suối (điểm xuất hiện trung bình 5,20 điểm). Khi đưa vào trồng dưới tán rừng, sau 14 - 18 tháng cây cho thu hoạch củ rễ, mang lại lợi nhuận thuần trên 50 triệu đồng/ha sau khi trừ chi phí, góp phần tạo việc làm tại chỗ và giảm nghèo bền vững.

3. Tại sao các loài thực vật quý như Trầm Hương, Đinh Hương, Thảo Quả, Hồi lại có điểm tần số xuất hiện bằng 0 trên các tuyến điều tra?
Các loài cây này không phân bố tự nhiên hoặc không được trồng phổ biến tại các trạng thái rừng ở xã Bình Chuẩn trong thời gian khảo sát. Do các cơ sở sản xuất hương tại địa phương có quy mô nhỏ, chưa có thiết bị chế biến tinh sâu từ cây tươi nên chủ yếu mua nguyên liệu thô hoặc bột thành phẩm đã qua sơ chế từ các địa phương khác mang về phối trộn.

4. Kỹ thuật se mình hương của đồng bào dân tộc Thái được thực hiện qua các đống bột nào?
Thao tác se mình hương sử dụng bàn gỗ dài 2 thước bày 3 đống bột riêng biệt: Đống thứ nhất gồm bột hồ keo (vỏ cây ô-đước giã mịn); Đống thứ hai gồm tỷ lệ 1/2 bột hồ kết hợp 1/2 bột áo; Đống thứ ba gồm 1/3 bột hồ kết hợp 2/3 bột áo. Tăm hương sau khi nhúng nước được vùi lăn qua từng đống bột theo thứ tự từ đống 1 đến đống 3 để bột keo và bột thơm bám chặt tạo thành thân que hương hoàn chỉnh.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Vi Văn Vệ đã phản ánh toàn diện hiện trạng sử dụng và phân bố của tập đoàn cây rừng làm nguyên liệu sản xuất hương tại xã Bình Chuẩn, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An. Nghiên cứu đã định lượng được mức độ xuất hiện thực địa của các loài chủ lực như Nứa, Rễ Hương, Quế, đồng thời hệ thống hóa chi tiết quy trình chế biến hương thủ công mang đậm bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc Thái. Kết quả đề tài khẳng định tiềm năng to lớn của việc phát triển lâm sản ngoài gỗ, cung cấp luận cứ khoa học xác đáng cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học gắn liền với giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Những năm gần đây, vai trò của rừng ngày càng được nhận thức rõ hơn bao giờ hết. Rừng cung cấp gỗ và lâm đặc sản quý phục vụ cho nhu cầu cuộc sống của hàng triệu đồng bào miền núi. Nhiều nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng một trong những giải pháp tốt nhất cho bảo vệ và phát triển rừng là kinh doanh lâm sản ngoài gỗ. Nó cho phép tạo được nguồn thu nhập kinh tế ổn định cho người dân miền núi trong khi vẫn bảo vệ và phát triển được rừng.

Kinh doanh lâm sản ngoài gỗ đang nhận được sự hưởng ứng tích cực của người dân miền núi. Trong tự nhiên có rất nhiều loại cây rừng có mủ thơm và có mùi đặc trưng, do đó đã được con người từ đời xa xưa đến nay sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau, trong đó có nghề làm Hương (nhang). Đó là nghề tạo ra sản phẩm được sử dụng rất rộng rãi, phổ biến trong đời sống người dân mà không gì thay thế được. Thắp nhang là nét đẹp văn hóa truyền thống không thể thiếu trong ngày Tết, các dịp lễ của Phật giáo, hoặc các dịp chạp giỗ, lễ, đám ma.

Có thể khẳng định, nén nhang đã len lỏi vào tận hang cùng ngõ ngách của đời sống và có một vị trí quan trọng trong cuộc sống của người Việt Nam. Cây nhang, nén hương như chiếc cầu nối thiêng liêng giữa con người với cõi tâm linh, trời đất, thậm chí còn lan rộng đến một số nước ở châu Á và cộng đồng người Việt sống ở châu Âu cũng như toàn thế giới. Những ngày cuối năm, các gia đình khi đi mua sắm các thứ lễ vật để chuẩn bị cho ngày Tết, hầu như ai cũng mua những hộp nhang, hương thơm về cúng Phật, cúng ông bà Tổ tiên của mình. Khi vào thời khắc giao thừa, lúc giao hòa giữa năm cũ và năm mới, giữa trời và đất cả dân tộc Việt Nam đón chào hân hoan, cầu mong gia đạo bình an, đời sống thịnh vượng, hạnh phúc và một năm làm ăn phát tài phát lộc.

Đêm giao thừa, cả gia đình quây quần bên nhau, thắp trên bàn thờ vài nén nhang, hương thơm để cùng tưởng nhớ đến ông bà, tổ tiên, cha mẹ, những người kính yêu đã khuất. Sự lan tỏa của làn khói trắng, mùi thơm dịu nhẹ thoang thoảng cùng với cái không khí lành lạnh của không gian tĩnh mịch làm cho ta thấy ấm cúng và gắn bó với nhau nhiều hơn. Trong tâm thức của người Việt Nam đều tin tưởng ở thế giới bên kia, trong khoảng không n 2 gian vô định, có những hình ảnh, những con người đang hướng về chúng ta, đang ở bên chúng ta hằng ngày. Và khi thắp cây nhang, nén hương lên, ta có thể tâm sự với họ, sưởi ấm với cả thế giới này và cả thế giới vô hình kia nữa.

Đó là lòng kính yêu, thành kính của chúng ta. Nghề làm Hương hiện nay có rất nhiều nơi trên cả nước sản xuất, trong đó có huyện Con Cuông - tỉnh Nghệ An. Sản phẩm làm ra chủ yếu để phục vụ cho nhu cầu sử dụng tại địa phương, chứ chưa phổ biến và lan rộng tới các địa phương khác trong cả nước. Do đó, cần có phương pháp sản xuất phù hợp, mở rộng thị trường tiêu thụ, đồng thời phải tạo ra được sản phẩm mang tính đặc trưng của dân tộc Nùng.

Một số loài cây nguyên liệu dùng để sản xuất Hương hiện nay đang giảm dần về số lượng do bị khai khác quá nhiều để sử dụng cho các mục đích khác nhau, phục vụ nhu cầu của cuộc sống người dân. Cần đánh giá đúng những thuận lợi và khó khăn, từ đó đưa ra các giải pháp phát triển, quản lí bền vững tập đoàn cây rừng dùng làm nguyên liệu sản xuất Hương có trên địa bàn, góp phần tạo công ăn việc làm ổn định, nâng cao thu nhập cho người dân. Hiện nay tầm quan trọng của khói Hương ngày tết, lễ thờ cúng là không thể thiếu, hầu như rất nhiều dân tộc trên thế giới cũng không thể thiếu được khói Hương để thắp trong nhưng ngày đó. Cũng rất nhiều dân tộc khác nhau và ngày thắp cũng khác nhau.

Tuy vậy, ta phải có nhưng hình thức và phương pháp đó chưa góp phần vào việc bảo tồn và phát triển biền vững các loài cây có thể dùng làm nguyên liệu để sản xuất hương vì vậy việc “Nghiên cứu một số loài cây rừng làm nguyên liệu sản xuất Hương của đồng bào dân tộc Thái tại huyện Con Cuông - tỉnh Nghệ An” là công việc rất cần thiết và cấp bách. Mục đích nghiên cứu Góp phần bổ sung kiến thức về những loài cây có thể dùng làm nguyên liệu làm Hương của đồng bào dân tộc người Thái tại huyện Con Cuông - tỉnh Nghệ An. Đồng thời góp phần nâng cao hiểu quả sản xuất khinh doanh Hương ở các vùng núi của Tấy Bắc Nghệ An, giải quyết nhiều công ăn việc làm, nâng cao thu nhập và xóa đói giảm nghèo cho người dân địa phương nhất là đồng bào dân tộc ít người, tận dụng được nguồn lực và tiềm năng tại chỗ, bảo tồn được đa dạng sinh học. Mục tiêu của đề tài 1.

Mục tiêu chung Góp phần bổ sung kiến thức về các loài cây có thể làm hương trong tự nhiên, làm cơ sở cho việc bảo tồn và phát triển bền vững các loài cây có thể dùng làm nguyên liệu làm Hương. Đồng thời góp phần nâng cao hiểu quả sản xuất kinh doanh nghề rừng ở các địa phương miền núi Tây Bắc của Nghệ An, tận dụng được nguồn lực về tiềm năng tại chỗ, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học. Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu được một số kinh nghiệm truyền thống của người dân địa phương trong chọn loài cây và kinh nghiệm gây trồng các loài cây nguyên liệu làm Hương. - Đề xuất một số giải pháp phát triển và bảo tồn các loài cây nguyên liệu làm Hương tại khu vực nghiên cứu.

Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập - Giúp sinh viên củng cố kiến thức đã học, bước đầu làm quen với nghiên cứu khoa học. - Thực hiện đề tài giúp sinh viên củng cố kiến thức đã học vào công tác nghiên cứu khoa học thực tiến sản xuất lâm nghiệp một cách có hiệu quả. - Giúp bản thân tôi vận dụng được kiến thức đã học được trong những năm qua để tiến hành thu thập, tìm hiểu và viết một đề tài nghiên cứu về đặc tính sinh học của các loài cây sử dụng làm nguyên liệu làm Hương tại khu vực nghiên cứu (Huyên Con Cuông - Tỉnh Nghệ An).

Ý nghĩa trong thực tiễn Tuy đề tài chỉ mới chỉ đề cập một số đặc điểm hình thái, sinh thái loài, lại tiến hành trong một thời gian ngắn nhưng được sự giúp đỡ tận tình của thầy giáo, cùng các người dân địa phương tại Huyện Con Cuông - Nghệ An, tôi hy vọng đề tài có thể sử dụng làm đề tài nghiên cứu đặc tính sinh thái các loài cây sử dụng làm nguyên liệu làm Hương, nhằm bảo tồn các loài thực vật tại Huyện Con Cuông - Nghệ An nói riêng và cả nước nói chung. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học nghiên cứu Thấy được vai trò của LSNG đối với các nước đang phát triển nhất là các nước vùng nhiệt đới, nhiều tổ chức quốc tế đã tiến hành nhiều dự án nhằm làm rõ vai trò của LSNG, định chết quản lý, các chính sách liên quan, thông tin tiếp thị, … Trung tâm nghiên cứu lâm nghiệp đặt tại Indonesia (CIFOR) đã chú trọng nhiều về LSNG. Trung tâm đã đề ra phương pháp phân tích với lâm sản thương mại thế giới.

Trung tâm quốc tế về nông lâm kết hợp (ICRAF) đã và đang thực hiên làm thế nào để sản xuất, nâng cao chất lượng của cây rừng có nhiều tiềm năng. Tổ chức lương thực và nông nghiệp của Liên hợp quốc (FAO) và trung tâm đào tạo vùng lâm nghiệp cộng đồng (RECOFTC) cũng có nhiều nghiên cứu về LSNG trong đó cách tiếp cận về phương pháp luận về “từ sản xuất đến hệ thống tiêu thụ” coi nhiện vụ của rừng là sản xuất cần thiết cho cung cấp bền vững, phân phối thu nhập, đảm bảo thị trường và chính sách thị trường định chế.[11] Các cây LSNG chính là nguồn nguyên liệu chính để sản xuất, chế biến hương. Nghi thức dâng hương là tập quán mà hầu như mọi người dân Châu Á bất kể lứa tuổi nào và sống ở nơi đâu đều biết đến. Nén hương đã đi vào đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người Việt Nam như một nét đẹp truyền thống, gần gũi và thiêng liêng.

Dù không mê tín dị đoan, trong tâm thức mọi người Châu Á đều tin rằng nén hương khi đốt lên, cũng như một nhịp cầu vô hình nối kết hai thế giới hữu hình và vô hình với nhau. Tuy nhiên về mặt tâm linh, có người vẫn còn hiểu một cách mơ hồ, nhất là về ý nghĩa dâng hương theo truyền thống của ông bà. Thậm chí ngày nay có người còn không biết vì sao trong nhà mình có một bàn thờ với những pho tượng, hình ảnh Chư Phật Bồ Tát, thần thánh hoặc tổ tiên. Phải chăng có một “ông” Phật sống ở trên bàn thờ.

Đến năm 2020, lâm sản ngoài gỗ trở thành một trong các ngành hàng sản xuất chính, chiếm trên 20% tổng giá trị sản xuất lâm nghiệp, giá trị LSNG xuất khẩu tăng bình quân 15 - 20%; thu hút khoảng 1,5 triệu lao động và thu nhập từ LSNG chiếm 15 - 20% trong kinh tế hộ gia đình nông thôn. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 2. Những nghiên cứu trên thế giới 2. Những nghiên cứu về lâm sản ngoài gỗ - Trước đây người ta coi gỗ là lâm sản chính của rừng, còn các lâm sản khác như song, mây, dầu, nhựa, sợi, lương thực, thực phẩm, dược liệu v.

do có khối lượng nhỏ lại ít được khai thác, nên thường coi là sản phẩm phụ của rừng. Người ta gọi chúng là lâm sản phụ (minor forest products) hoặc đặc sản rừng (special forest products). Trong những thập kỷ gần đây, rừng bị tàn phá mạnh, gỗ trở nên hiếm và sử dụng ít dần, nhiều nguyên liệu khác như kim loại và các chất tổng hợp dần dần thay thế gỗ trong công nghiệp và các ngành khác. Trong khi đó các "Lâm sản phụ" được sử dụng ngày càng nhiều hơn và với những chức năng đa dạng hơn.

Một số nghiên cứu gần đây đó cho thấy nếu được quản lý tốt thì nguồn lợi từ “Lâm sản phụ” hoàn toàn không nhỏ, đôi khi còn lớn hơn cả gỗ.