Tài liệu: Nghiên cứu các quy định về phòng chống rửa tiền và chống tài trợ

Nghiên cứu các quy định về phòng chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố của singapore và những vấn đề cần lưu ý cho vi phục vụ n

• Tác giả: Vương Phương Linh
• Người hướng dẫn: PGS. TS Đặng Thị Nhàn
• Trường học: Trường Đại học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Nghiên cứu các quy định về phòng chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố của Singapore và những vấn đề cần lưu ý cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và định nghĩa về Rửa tiền và Tài trợ Khủng bố

Rửa tiền là quá trình chuyển đổi các khoản tiền có nguồn gốc bất hợp pháp thành những khoản tiền có vẻ hợp pháp. Đây là hoạt động vi phạm pháp luật nghiêm trọng ảnh hưởng đến nền tảng kinh tế và an ninh quốc gia. Tài trợ khủng bố (TTKB) là việc cung cấp tài chính cho các tổ chức hoặc cá nhân có liên quan đến hoạt động khủng bố. Sự khác biệt cơ bản giữa hai khái niệm này là rửa tiền tập trung vào nguồn gốc tiền bẩn, trong khi TTKB liên quan đến mục đích sử dụng tiền. Cả hai đều được các tổ chức quốc tế như FATF và Liên hợp quốc cảnh báo và yêu cầu các quốc gia phải có quy định phòng chống rửa tiền nghiêm ngặt. Việc hiểu rõ hai khái niệm này là nền tảng để xây dựng hệ thống pháp lý hiệu quả.

1.1. Định nghĩa rửa tiền theo quy chuẩn quốc tế

Theo định nghĩa của Liên hợp quốc, rửa tiền bao gồm ba giai đoạn: Placement (đưa tiền vào hệ thống tài chính), Layering (che giấu nguồn gốc tiền), và Integration (hòa nhập lại nền kinh tế). Các quốc gia phát triển như Singapore đã áp dụng nghiêm ngặt các quy định về phòng chống rửa tiền để ngăn chặn những hoạt động này, bao gồm việc báo cáo các giao dịch đáng ngờ và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế.

1.2. Tài trợ khủng bố và mối liên hệ với rửa tiền

Tài trợ khủng bố thường được che giấu thông qua các kênh giống với quá trình rửa tiền. Cả hai đều sử dụng các phương thức như chuyển tiền qua biên giới, giao dịch xoay vòng, và sử dụng định chế phi ngân hàng. Các quy định phòng chống rửa tiền cần bao hàm cả việc ngăn chặn TTKB để đạt hiệu quả tối đa trong bảo vệ an ninh tài chính.

II. Hệ thống pháp luật phòng chống rửa tiền ở Singapore

Singapore được coi là quốc gia tiên phong trong việc xây dựng hệ thống pháp luật về phòng chống rửa tiền toàn diện. Luật CDSA (Corruption, Drug Trafficking and Other Serious Crimes Act) là nền tảng pháp lý chính cho quy định về phòng chống rửa tiền và tài trợ khủng bố của Singapore. Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát, phát hành các hướng dẫn chi tiết và kiểm tra tuân thủ của các tổ chức tài chính. Thông qua Hướng dẫn 626, Singapore yêu cầu các ngân hàng thương mại phải: xác minh danh tính khách hàng, theo dõi các giao dịch đáng ngờ, báo cáo kịp thời với cơ quan chức năng. Sự kết hợp chặt chẽ giữa các cơ quan giám sát, cơ quan pháp luật, và các tổ chức tài chính đã tạo nên một hệ thống phòng chống rửa tiền hiệu quả.

2.1. Luật CDSA và các quy định chính

Luật CDSA của Singapore định nghĩa tội rửa tiền một cách chi tiết, bao gồm cả những hành vi liên quan đến trốn thuế. Quy định này yêu cầu các tổ chức tài chính phải lập hồ sơ khách hàng đầy đủ, kiểm tra danh tính bằng nhiều cách khác nhau, và báo cáo các giao dịch lớn hoặc đáng ngờ. Quy định phòng chống rửa tiền trong CDSA áp dụng cho tất cả các tổ chức tài chính, từ ngân hàng đến công ty chuyên tài chính.

2.2. Vai trò của cơ quan giám sát Singapore

Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) là cơ quan chính thức chịu trách nhiệm giám sát quy định về phòng chống rửa tiền. MAS phát hành các hướng dẫn thực hành tốt, tiến hành kiểm tra thường xuyên, và áp dụng các hình phạt với những tổ chức không tuân thủ. Cách tiếp cận này đảm bảo rằng các quy định phòng chống rửa tiền không chỉ tồn tại trên giấy mà được thực hiện thực tế.

III. Các phương thức rửa tiền thường gặp và cách phát hiện

Các phương thức rửa tiền ngày càng phức tạp và đa dạng, đòi hỏi các quy định phòng chống rửa tiền phải cập nhật liên tục. Singapore đã phân tích và xác định nhiều phương thức phổ biến như: rửa tiền qua giao dịch chuyển tiếp (wire transfer), giao dịch xoay vòng (circular transaction), gian lận thuế, và sử dụng doanh nghiệp với tên gọi tương tự. Một phương thức nguy hiểm khác là chuyển tiền mặt qua biên giới thông qua các định chế phi ngân hàng. Các tình huống này cho thấy rằng quy định về phòng chống rửa tiền cần bao quát toàn bộ hệ thống tài chính, bao gồm cả các hoạt động ngoài ngân hàng. Việc đào tạo nhân viên, sử dụng công nghệ, và hợp tác giữa các cơ quan là những yếu tố không thể thiếu trong việc phát hiện và ngăn chặn những phương thức này.

3.1. Rửa tiền qua giao dịch chuyển tiếp và xoay vòng

Giao dịch chuyển tiếp là phương thức sử dụng các tài khoản trung gian để che giấu nguồn gốc tiền. Giao dịch xoay vòng tạo vẻ hợp pháp bằng cách chuyển tiền qua lại giữa các tài khoản. Các quy định phòng chống rửa tiền cần yêu cầu ngân hàng theo dõi liên tục các hoạt động này bằng cách kiểm tra mẫu giao dịch, xác minh người thụ hưởng cuối cùng, và báo cáo các giao dịch không bình thường.

3.2. Rửa tiền thông qua định chế phi ngân hàng

Các hoạt động chuyển tiền mặt qua biên giới, dịch vụ chuyển tiền không chính thức (hawala), và mua bán hàng hóa giá trị cao là những phương thức phổ biến. Quy định phòng chống rửa tiền ở Singapore yêu cầu các định chế phi ngân hàng cũng phải tuân thủ các tiêu chuẩn giống như ngân hàng, bao gồm xác minh khách hàng và báo cáo giao dịch đáng ngờ.

IV. Những vấn đề cần lưu ý cho Việt Nam từ kinh nghiệm Singapore

Việt Nam cần học hỏi từ kinh nghiệm của Singapore để hoàn thiện hệ thống quy định phòng chống rửa tiền. Hiện tại, Việt Nam đã có các quy định về PCRT & TTKB nhưng vẫn tồn tại những bất cập như: không đồng nhất giữa các quy định của các cơ quan khác nhau, hạn chế trong việc xác minh khách hàng, thiếu công nghệ hiện đại. Để cải thiện tình hình, Việt Nam nên: tăng cường tính nhất quán và toàn diện của các quy định phòng chống rửa tiền, cập nhật công nghệ để phát hiện các giao dịch đáng ngờ, đào tạo nhân viên ngân hàng về luật PCRT, mở rộng các quy định này sang các định chế phi ngân hàng. Sự hợp tác chặt chẽ giữa Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng thương mại, bộ công an, và các cơ quan quản lý khác cũng là điều cần thiết. Bằng cách tham khảo mô hình của Singapore, Việt Nam có thể xây dựng một hệ thống phòng chống rửa tiền mạnh mẽ, bảo vệ nền tảng kinh tế và an ninh quốc gia.

4.1. Những bất cập hiện tại trong quy định của Việt Nam

Quy định phòng chống rửa tiền ở Việt Nam tồn tại những vấn đề như: thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan soạn thảo quy định, không có hướng dẫn chi tiết tương tự như Hướng dẫn 626 của Singapore, hạn chế trong việc xác minh danh tính khách hàng ở ngân hàng số, chưa bao quát đầy đủ các định chế phi ngân hàng. Điều này làm cho hệ thống phòng chống rửa tiền ở Việt Nam kém hiệu quả hơn so với các quốc gia phát triển.

4.2. Những giải pháp cần thực hiện ngay

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần phát hành các hướng dẫn chi tiết, bắt buộc các ngân hàng thương mại phải nâng cao tiêu chuẩn xác minh khách hàng, mở rộng quy định phòng chống rửa tiền cho các định chế phi ngân hàng, đầu tư vào công nghệ phân tích dữ liệu lớn để phát hiện các mẫu giao dịch đáng ngờ. Đồng thời, cần tăng cường đào tạo nhân viên và hợp tác với các cơ quan thực thi pháp luật để đạt được hiệu quả tối đa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

lời mở đầu và kết luận, luận văn gồm có 3 chƣơng: Chƣơng 1. Những vấn đề lý luận về rửa tiền và tài trợ khủng bố; Chƣơng 2. Quy định về chống rửa tiền và tài trợ khủng bố của Singapore; Chƣơng 3. Một số vấn đề về cần lƣu ý cho Việt Nam liên quan đến phòng chống rửa tiền và tài trƣợ khủng bố nhìn từ kinh nghiệm của Singapore.

11 CHƢƠNG I NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ RỬA TIỀN VÀTÀI TRỢ KHỦNG BỐ 1. NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN VỀ RỬA TIỀN VÀ TTKB 1. Khái niệm rửa tiền và TTKB 1. Khái niệm rửa tiền Rửa tiền (“money laundering”) đƣợc hiểu một cách chung nhất là hành vi của cá nhân hay tổ chức tìm cách hợp pháp hóa các khoản tiền có đƣợc từ hành vi phạm tội.

Khái niệm “rửa tiền” lần đầu tiên đƣợc định nghĩa trong Công ƣớc của Liên hợp quốc về Chống buôn bán bất hợp pháp các chất ma túy và chất hƣớng thần năm 1988 (Công ƣớc Viên 1988), bao gồm các hành vi: “Chuyển hoán hoặc chuyển nhƣợng tài sản khi biết tài sản đó có nguồn gốc từ bất kỳ hành vi phạm tội nào, hoặc từ việc tham gia vào hành vi tội phạm đó nhằm mục đích giấu giếm hoặc che đậy nguồn gốc phi pháp của tài sản, hoặc tiếp tay cho bất kỳ cá nhân nào có dính líu đến việc thực hiện hành vi tội phạm nói trên để tránh cho ngƣời đó phải chịu hậu quả pháp lý cho hành động của mình. Giấu giếm hoặc che đậy bản chất thực, nguồn gốc, địa điểm, việc định đoạt, sự chuyển dịch, các quyền liên quan đến tài sản hoặc quyền sở hữu tài sản khi biết tài sản đó có đƣợc từ hành vi phạm tội”. Đến năm 1990, FATF đƣa ra định nghĩa: “Rửa tiền là toàn bộ những hoạt động đƣợc tiến hành nhằm cố ý hợp thức hóa những khoản tiền, tài sản có nguồn gốc từ các hành vi phạm tội”. Theo Công ƣớc Palermo về Chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia của Liên hợp quốc năm 2000, “rửa tiền” là hành vi “Chuyển đổi hay chuyển nhƣợng tài sản, cho dù biết đó là tài sản do phạm tội mà có, nhằm che giấu hoặc ngụy trang nguồn gốc bất hợp pháp của tài sản đó hoặc nhằm giúp đỡ bất kỳ ai có liên quan đến việc phạm tội để lẩn tránh trách nhiệm pháp lý do hành vi của ngƣời này mang lại; che giấu hoặc ngụy trang bản chất thực sự, nguồn gốc, địa điểm sự chuyển nhƣợng, sự vận chuyển hoặc sở hữu hoặc các quyền liên quan đến tài sản dù biết tài sản đó do phạm tội mà có; nhận, sở hữu hoặc sử dụng tài sản mà biết rằng tài sản đó do phạm tội mà có; tham gia, phối hợp hoặc giúp sức, xúi giục, tạo điều kiện thuận 12 lợi và lập kế hoạch để thực hiện bất kỳ một tội nào tƣơng ứng với quy định tại điều này khi biết rõ là tài sản do phạm tội buôn bán ma túy mà có”.

Ở Việt Nam, Điều 4 Luật Phòng, chống rửa tiền số 07/2012/QH13 ngày 18 tháng 6 năm 2012 quy định: “1. Rửa tiền là hành vi của tổ chức, cá nhân nhằm hợp pháp hóa nguồn gốc của tài sản do phạm tội mà có, bao gồm: a) Hành vi đƣợc quy định trong Bộ luật hình sự; b) Trợ giúp cho tổ chức, cá nhân có liên quan đến tội phạm nhằm trốn tránh trách nhiệm pháp lý bằng việc hợp pháp hóa nguồn gốc tài sản do phạm tội mà có; c) Chiếm hữu tài sản nếu tại thời điểm nhận tài sản đã biết rõ tài sản đó do phạm tội mà có, nhằm hợp pháp hóa nguồn gốc tài sản.” Điều 324 Luật số 12/2017/QH14 ngày 20 tháng 6 năm 2017 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật hình sự số 100/2015/QH13 quy định về “tội rửa tiền” nhƣ sau: “1. Ngƣời nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm: a) Tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào giao dịch tài chính, ngân hàng hoặc giao dịch khác nhằm che giấu nguồn gốc bất hợp pháp của tiền, tài sản do mình phạm tội mà có hoặc biết hay có cơ sở để biết là do ngƣời khác phạm tội mà có; b) Sử dụng tiền, tài sản do mình phạm tội mà có hoặc biết hay có cơ sở để biết là do ngƣời khác thực hiện hành vi phạm tội mà có vào việc tiến hành các hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động khác; c) Che giấu thông tin về nguồn gốc, bản chất thực sự, vị trí, quá trình di chuyển hoặc quyền sở hữu đối với tiền, tài sản do mình phạm tội mà có hoặc biết hay có cơ sở để biết là do ngƣời khác phạm tội mà có hoặc cản trở việc xác minh các thông tin đó; d) Thực hiện một trong các hành vi quy định tại các điểm a, b và c khoản này đối với tiền, tài sản biết là có đƣợc từ việc chuyển dịch, chuyển nhƣợng, chuyển đổi tiền, tài sản do ngƣời khác thực hiện hành vi phạm tội mà có”. Tóm lại, có rất nhiều định nghĩa khác nhau về rửa tiền nhƣng về bản chất, “rửa tiền” là hành vi cố tình hợp pháp hóa các khoản thu nhập do phạm tội mà 13 có.

Hoạt động rửa tiền ngày càng tinh vi và khó nhận biết, nên cần nắm đƣợc những đặc điểm của hoạt động rửa tiền để có biện pháp phòng, chống rửa tiền. Khái niệm tài trợ khủng bố Khái niệm “khủng bố”: có khá nhiều định nghĩa khác nhau về khủng bố tùy thuộc vào điều kiện chính trị, tôn giáo và kinh tế của mỗi quốc gia nhƣng nhìn chung, “khủng bố” là hành vi chủ ý, có tính toán tấn công, đe doạ, gây thiệt hại nghiêm trọng đến tính mạng, sức khoẻ, tài sản của ngƣời dân, của một nhóm ngƣời hoặc một cá nhân cụ thể và các mục tiêu dân sự khác gây hoảng loạn trong cộng đồng dân cƣ nhằm đạt đƣợc mục đích chính trị (ép buộc chính phủ, tổ chức, cá nhân hành động hoặc không đƣợc thực hiện hành động nào đó vì lí do tôn giáo; tƣ tƣởng hoặc các lý do khác…) do các cá nhân hoặc tổ chức tội phạm thực hiện. Hoạt động này không chỉ ảnh hƣởng trực tiếp đến từng cá nhân mà còn phƣơng hại tới an ninh trên tầm quốc gia, khu vực và trên cả bình diện quốc tế. Khái niệm“tài trợ cho khủng bố”: Liên hợp quốc đã đƣa ra định nghĩa về “tài trợ khủng bố” và đƣợc chấp nhận ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, cụ thể nhƣ sau: - Liên hợp quốc đã thông qua Công ƣớc quốc tế về chống tài trợ cho khủng bố (năm 1999) trong đó quy định: “Ngƣời bị coi là phạm tội theo Công ƣớc này nếu cung cấp hoặc huy động tiền bạc dƣới bất kỳ hình thức nào, trực tiếp hoặc gián tiếp, bất hợp pháp và cố ý với mục đích hoặc biết là một phần hoặc toàn bộ tiền bạc đó sẽ đƣợc sử dụng nhằm thực hiện: (a) Hành vi cấu thành một tội trong phạm vi và đƣợc định nghĩa trong một trong các điều ƣớc quốc tế liệt kê trong phụ lục, hoặc: (b) Hành vi khác với ý định giết hại hoặc làm bị thƣơng nặng cho thƣờng dân hoặc ngƣời khác không tham gia tích cực vào hoạt động thù địch trong trƣờng hợp có xung đột vũ trang khi xét về bản chất hoặc hoàn cảnh xẩy ra thì hành vi đó có mục đích khủng bố dân cƣ hoặc ép buộc một chính phủ hoặc một tổ chức quốc tế làm hoặc không làm một việc gì.

Một hành vi đƣợc coi là cấu thành một tội nêu tại Khoản 1 kể cả trong trƣờng hợp khoản tiền liên quan thực tế chƣa đƣợc sử dụng để thực hiện một tội nêu tại điểm a hoặc điểm b khoản 1”. 14 - Tuy nhiên, không phải tất cả các nƣớc trên thế giới đã thông qua Công ƣớc này đều nhất trí về những hành vi cấu thành tội khủng bố, do có sự khác biệt lớn về quan điểm chính trị, tôn giáo giữa các nƣớc. FATF cũng không đƣa ra định nghĩa cụ thể về thuật ngữ “tài trợ khủng bố” trong chín khuyến nghị đặc biệt về chống tài trợ cho khủng bố, tuy nhiên FATF luôn cố gắng thuyết phục các đơn vị thông qua và thực hiện Công ƣớc quốc tế về chống tài trợ cho khủng bố, do đó định nghĩa nêu trên đƣợc hầu hết các nƣớc chấp thuận. - Ở Việt Nam, Điều 3 Luật Phòng, chống khủng bố số 28/2013/QH13 ngày 12/6/2013 quy định: “1.

Khủng bố là một, một số hoặc tất cả hành vi sau đây của tổ chức, cá nhân nhằm chống chính quyền nhân dân, ép buộc chính quyền nhân dân, tổ chức nƣớc ngoài, tổ chức quốc tế, gây khó khăn cho quan hệ quốc tế của nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hoặc gây ra tình trạng hoảng loạn trong công chúng: a) Xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tự do thân thể hoặc đe dọa xâm phạm tính mạng, uy hiếp tinh thần của ngƣời khác; b) Chiếm giữ, làm hƣ hại, phá hủy hoặc đe dọa phá hủy tài sản; tấn công, xâm hại, cản trở, gây rối loạn hoạt động của mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng Internet, thiết bị số của cơ quan, tổ chức, cá nhân; c) Hƣớng dẫn chế tạo, sản xuất, sử dụng hoặc chế tạo, sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán vũ khí, vật liệu nổ, chất phóng xạ, chất độc, chất cháy và các công cụ, phƣơng tiện khác nhằm phục vụ cho việc thực hiện hành vi quy định tại điểm a và điểm b khoản 1 Điều này; d) Tuyên truyền, lôi kéo, xúi giục, cƣỡng bức, thuê mƣớn hoặc tạo điều kiện, giúp sức cho việc thực hiện hành vi quy định tại các điểm a, b và c khoản 1 Điều này; đ) Thành lập, tham gia tổ chức, tuyển mộ, đào tạo, huấn luyện đối tƣợng nhằm thực hiện hành vi quy định tại các điểm a, b, c và d khoản 1 Điều này; e) Các hành vi khác đƣợc coi là khủng bố theo quy định của điều ƣớc quốc tế về phòng, chống khủng bố mà nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên. Tài trợ khủng bố là hành vi huy động, hỗ trợ tiền, tài sản dƣới bất kỳ hình thức nào cho tổ chức, cá nhân khủng bố. Phòng, chống khủng bố bao gồm các hoạt động phòng ngừa khủng bố, phòng ngừa tài trợ khủng bố, chống khủng bố và chống tài trợ khủng bố”. Đồng thời, theo quy định tại Điều 300 – Bộ luật hình sự năm 2015, tội “tài trợ khủng bố” đƣợc quy định nhƣ sau: “1.

Ngƣời nào huy động, hỗ trợ tiền, tài sản dƣới bất kỳ hình thức nào cho tổ chức, cá nhân khủng bố, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm.