CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGÂN HÀNG XANH 1. Khái quát về ngân hàng xanh. Khái niệm ngân hàng xanh Không chỉ Việt Nam mà nhiều quốc gia trên thế giới, NHX là một khái niệm khá mới mẻ và mới được tiếp cận nhiều vào những năm gần đây., 2010), NHX chính là Ngân hàng bền vững. Đây là một khái niệm theo nghĩa rộng.
Còn về nghĩa hẹp, (UN ESCAP, 2012) cho rằng, NHX là ngân hàng trong đó các hoạt động nghiệp vụ của ngân hàng nhằm khuyến khích các hoạt động, việc làm vì môi trường và giảm thiểu phát thải CO2. Như việc tư vấn, thuyết phục, khuyến khích khách hàng sử dụng các sản phẩm, dịch vụ xanh, thực hiện các chương trình cho vay ưu đãi với các dự án thân thiện với môi trường, sử dụng các năng lượng tái tạo. Đối với các dự án này thì cần phải áp dụng các tiêu chuẩn môi trường khi duyệt vốn vay. Theo Lalon (2015) khái niệm NHX còn được hiểu theo hai phương diện: (i) NH thực hiện các hoạt động trực tiếp nhằm giảm các tác động đến môi trường như sử dụng tiết kiệm nước, năng lượng và xử lý rác thải,… (ii) NH tác động gián tiếp đến môi trường thông qua việc tăng cường hỗ trợ cho các dự án thân thiện với môi trường như nhà máy sử dụng khí đốt từ chất thải, nhà máy cung cấp năng lượng tái tạo và năng lượng mặt trời, nhà máy sản xuất phân sinh học,… Theo ngân hàng Bangladesh (2020), NHX là một hình thức ngân hàng với mục tiêu cuối cùng là bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên, đồng thời cân nhắc tất cả các yếu tố xã hội và môi trường.
Trong thực tế, ngân hàng xanh được công nhận là một ngân hàng bền vững, góp phần bảo vệ thế giới khỏi tác hại của môi trường với mục tiêu đảm bảo sự phát triển của nền kinh tế thịnh vượng, bền vững (Islam, Roy, Miah, & Das, 2020). Tại hội thảo “Tài chính và Ngân hàng xanh” được tổ chức vào ngày 25/6/2013 tại Việt Nam, dưới sự chủ trì của Tổ chức Hợp tác Phát triển Đức (GIZ) phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính, bà Vũ Xuân Nguyệt Hồng - đại diện từ Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) đã đưa ra khái niệm đầu tiên về NHX 8 tại Việt Nam “Ngân hàng xanh là các hoạt động, nghiệp vụ của hệ thống ngân hàng nhằm khuyến khích các hoạt động vì môi trường và giảm phát thải các- bon”. Tựu chung lại, NHX là ngân hàng có chiến lược phát triển, kinh doanh bền vững thông qua xem xét tất cả các vấn đề về môi trường và xã hội nhằm mục đích bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên trong các hoạt động của ngân hàng.2 Đặc điểm của Ngân hàng xanh. NHX có một số đặc điểm cơ bản như sau: Một là, NHX được thực hiện thông qua việc triển khai các dịch vụ điện tử và tự động hóa Với sự phát triển của công nghệ hiện đại và sự thành công của cuộc cách mạng 4.0 đã tạo nên nhiều cơ hội cho các ngân hàng hiện đại hóa, số hóa sản phẩm dịch vụ của mình.
Điển hình như các giao dịch cơ bản: chuyển tiền, giao dịch rút tiền, nhận tiền trực tuyến, tạo tài khoản online, thanh toán hóa đơn,.Tất cả các hoạt động này đều có thể được thực hiện qua thông qua ứng dụng mobile banking, internet banking. Điều đó đã giúp ngân hàng có thể tiết kiệm được chi phí, giấy tờ đặc biệt nó tạo nên sự thuận tiện cho khách hàng khi nhu cầu được đáp ứng một cách nhanh chóng, mọi lúc mọi nơi. Hai là, ưu tiên cho vay hoặc đầu tư vào dự án có đánh giá các rủi ro liên quan đến môi trường Các ngân hàng sẽ ưu tiên cấp tín dụng cho các dự án có đánh giá rủi ro liên quan đến môi trường và xã hội, có tác động tích cực đến môi trường và xã hội như các dự án năng lượng tái tạo, các dự án giảm thải CO2, dự án bảo vệ đa dạng sinh học hoặc các hoạt động khác nhằm mục đích bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững. Ba là, quan tâm đến các mục tiêu xã hội, mục tiêu phát triển bền vững và phát triển xanh Bằng cách thúc đẩy và hỗ trợ các hoạt động, dự án mà doanh nghiệp có ảnh hưởng tích cực đến cộng đồng và môi trường, thực hiện các chương trình ASXH.
Điều này có thể bao gồm việc cung cấp tín dụng hoặc đầu tư cho các dự án hỗ trợ giáo dục, y tế, phát triển nông thôn, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân, đồng thời đảm bảo rằng các hoạt động này được thực hiện theo cách bền vững và không gây hại cho môi trường. 9 Bằng cách này, ngân hàng không chỉ đóng vai trò là trung gian tài chính mà còn góp phần vào việc xây dựng một xã hội, một hành tinh bền vững hơn. Bốn là, giám sát, hướng dẫn các dự án của khách hàng để giảm thiểu ô nhiễm môi trường Ngân hàng thực hiện giám sát khách hàng để đảm bảo rằng các dự án tuân thủ các quy định về môi trường và xã hội thông qua việc đưa ra các yêu cầu, tiêu chuẩn báo cáo với đơn vị thực hiện dự án,. Các biện pháp kiểm tra cần được thực hiện cả trong quá trình triển khai và sau khi dự án được hoàn thành.
Bên cạnh đó, ngân hàng cũng có thể tham gia đóng góp, tư vấn cho khách hàng để tăng cường nhận thức về vấn đề môi trường và các phương pháp hiệu quả để giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Năm là, không ngừng nâng cao năng lực đánh giá của cán bộ ngân hàng và khách hàng về các hoạt động thân thiện với môi trường Việc nâng cao năng lực đánh giá của cán bộ ngân hàng về các hoạt động thân thiện với môi trường là vô cùng quan trọng. Bởi lẽ cán bộ ngân hàng là người trực tiếp tiếp xúc với khách hàng và là lớp phòng vệ đầu tiên. Vì vậy việc nâng cao năng lực đánh giá cho cán bộ không chỉ giúp cho ngân hàng xác định đúng, cho vay đúng đối tượng khách hàng mà còn khuyến khích sự đổi mới và cải tiến trong việc phát triển sản phẩm dịch vụ thân thiện với môi trường.Sự khác biệt giữa ngân hàng xanh và ngân hàng truyền thống Qua khái niệm và phân tích về đặc điểm của NHX, ta có thể thấy sự khác biệt cơ bản giữa NHX và ngân hàng truyền thống được thể hiện qua một vài tiêu chí sau đây: 10 Bảng 1.1: Sự khác biệt giữa NHX và ngân hàng truyền thống Tiêu chí NHX Ngân hàng truyền thống Mục tiêu Hỗ trợ và đầu tư vào các hoạt động, dự Tối đa hóa lợi nhuận và cung cấp chính án xanh.
NHX thường tập trung vào sản phẩm dịch vụ truyền thống: cung cấp các sản phẩm và dịch vụ tài nhận tiền gửi, cho vay,. không chính hướng tới sự phát triển bền nhất thiết phải xem xét các yếu vững. tố môi trường và xã hội. Tiêu Thường áp dụng các tiêu chuẩn và tiêu Thường tập trung vào các chỉ chuẩn và chí đánh giá khắt khe liên quan đến tiêu tài chính như: NPV, IRR, tiêu chí môi trường và xã hội trong quá trình điểm hòa vốn, thời gian hoàn đánh giá xác định và đầu tư vào các dự án.
để đánh giá hiệu quả của dự án NHX thường sử dụng các tiêu chuẩn các dự án. Các tiêu chuẩn ESG như ESG để đánh giá tác động của các không nhất thiết được đưa vào hoạt động kinh doanh. quá trình đánh giá. Sản phẩm Thường cung cấp các sản phẩm dịch Thường tập trung vào các sản và dịch tài chính xanh như: ngân hàng điện tử, phẩm, dịch vụ truyền thống: vụ cho vay xanh, đầu tư xanh nhằm thúc nhận tiện gửi, cho vay, đầu tư đẩy phát triển bền vững và giảm thiểu truyền thống.
tác động tiêu cực đến môi trường. Nguồn: Tác giả tổng hợp 1.Vai trò của ngân hàng xanh Với tư cách là kênh dẫn vốn cho nền kinh tế, NHX giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng xanh của quốc gia. Sự phát triển của NHX là chất xúc tác để đạt được các mục tiêu phát triển bền vững (SDGs). Vai trò của NHX được thể hiện dưới những khía cạnh sau: 1.
Đối với nền kinh tế 11 Hỗ trợ phát triển bền vững: thông qua các chính sách tín dụng như cấp vốn cho các dự án “xanh”, “bền vững” như các dự án sử dụng năng lượng tái tạo, vận chuyển công cộng, công nghệ sạch và các ngành công nghiệp xanh khác. Ngoài ra NHX đóng góp cho phát triển bền vững thông qua việc thúc đẩy tài chính toàn diện. Tài chính toàn diện là các cá nhân và doanh nghiệp có thể tiếp cận và sử dụng các sản phẩm, dịch vụ tài chính, các giao dịch, thanh toán, tiết kiệm, tín dụng, bảo hiểm để đáp ứng nhu cầu của họ và có mức chi phí hợp lý, được cung cấp theo một cách thức có trách nhiệm và bền vững (WB). Tạo ra cơ hội đầu tư xanh: bằng cách cung cấp các sản phẩm và dịch vụ tài chính xanh như trái phiếu xanh, tín dụng xanh và các quỹ đầu tư xanh, từ đó NHX tạo cơ hội cho các nhà đầu tư tham gia vào các dự án thân thiện với môi trường.
Điều này có tác động tích cực giúp lưu thông dòng vốn xanh vào nền kinh tế. Khuyến khích sự hợp tác và đổi mới: NHX thường tạo ra các cơ hội hợp tác và đổi mới thông qua việc tạo ra các liên kết với các tổ chức và doanh nghiệp xanh khác. Từ đó tạo điều kiện để các doanh nghiệp chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm đồng thời khuyến khích sự đổi mới trong việc phát triển các giải pháp và dịch vụ xanh. Đối với ngân hàng Tăng cường uy tín và hình ảnh: Với tình hình ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu như hiện nay, xu thế tiêu dùng xanh, đầu tư xanh sẽ thu hút sự quan tâm ngày càng tăng từ phía khách hàng trong tương lai.
Việc cung cấp vốn và thúc đẩy cho các dự án xanh không chỉ đem về lợi ích kinh tế mà còn là cách hiệu quả để ngân hàng nâng cao được uy tín và hình ảnh của mình trong cộng đồng và trên thị trường. Giảm thiểu rủi ro: Theo Dharwal & Agarwal (2013), ngân hàng xanh là chìa khóa trong việc giảm thiểu rủi ro tín dụng, rủi ro danh tiếng và rủi ro pháp lý.