Khóa luận tốt nghiệp: Mối liên hệ động lực giữa lực lượng khí thải carbon

Mối liên hệ động lực giữa lực lượng khí thải carbon dioxide co2 chi tiêu y tế và tăng trưởng gdp ở đông nam á khóa luận phục vụ n

• Tác giả: Lương Thị Hoa
• Người hướng dẫn: TS. Trần Quang Văn
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
• Đề tài: Mối liên hệ động lực giữa lượng khí thải carbon dioxide (CO₂), chi tiêu y tế và tăng trưởng GDP ở Đông Nam Á
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Khái Niệm và Ý Nghĩa Nghiên Cứu Mối Liên Hệ Động Lực Giữa Lực Lượng Khí Thải

Mối liên hệ động lực giữa lực lượng khí thải CO₂, chi tiêu y tế và tăng trưởng GDP là một vấn đề kinh tế quốc tế quan trọng trong thế kỷ 21. Nghiên cứu này tập trung phân tích tác động của phát thải carbon dioxide đến tăng trưởng kinh tế ở Đông Nam Á trong bối cảnh Hiệp định Paris có hiệu lực từ năm 2016. Sự hiểu biết sâu sắc về mối quan hệ giữa các yếu tố này giúp các quốc gia xây dựng chính sách cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Việc nghiên cứu động lực kinh tế của lượng khí thải cũng giúp làm sáng tỏ các cơ chế truyền dẫn ảnh hưởng đến GDP và nâng cao hiệu quả của các cam kết khí hậu toàn cầu.

1.1. Định Nghĩa Lức Lượng Khí Thải Carbon Dioxide

Carbon dioxide (CO₂) là một trong những khí nhà kính chính gây hiệu ứng nhà kính. Lượng khí thải CO₂ được đo lường dựa trên lượng carbon phát thải từ các hoạt động kinh tế như sản xuất công nghiệp, giao thông vận tải và năng lượng. Việc theo dõi phát thải carbon là cơ sở quan trọng để đánh giá tác động môi trường của tăng trưởng kinh tế.

1.2. Vai Trò của Chi Tiêu Y Tế trong Tăng Trưởng

Chi tiêu y tế đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện chất lượng nhân lực và tăng trưởng GDP. Các khoản đầu tư vào sức khỏe công cộng giúp tăng năng suất lao động, giảm tỷ lệ bệnh tật và tử vong. Tuy nhiên, hiệu quả của chi tiêu công trong lĩnh vực y tế thay đổi theo thời gian, đặc biệt sau Hiệp định Paris và giai đoạn hậu đại dịch.

II. Phương Pháp Nghiên Cứu và Dữ Liệu Sử Dụng

Khóa luận sử dụng phương pháp phân tích dữ liệu bảng từ 112 quốc gia phê chuẩn Hiệp định Paris trong giai đoạn 2000–2022. Các mô hình hồi quy kinh tế lượng được áp dụng bao gồm Pooled OLS, Fixed Effects Model (FEM), Random Effects Model (REM) và kiểm định Hausman để xác định phương pháp phù hợp nhất. Phương pháp FGLS (Feasible Generalized Least Squares) được sử dụng để hiệu chỉnh các khuyết tật về phương sai và tự tương quan trong dữ liệu. Cách tiếp cận này đảm bảo tính chính xác cao trong phân tích mối liên hệ động lực giữa các biến số và cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho các khuyến nghị chính sách.

2.1. Mô Hình Hồi Quy Kinh Tế Lượng

Nghiên cứu sử dụng Pooled OLS làm điểm khởi đầu, sau đó FEM và REM để kiểm tra tác động cố định và ngẫu nhiên. Kiểm định Hausman giúp lựa chọn mô hình phù hợp nhất. Cuối cùng, phương pháp FGLS được áp dụng để xử lý các vấn đề về phương sai không đồng nhất và tự tương quan trong dữ liệu bảng.

2.2. Biến Số và Phạm Vi Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập từ 112 quốc gia trong khoảng thời gian 2000–2022, bao gồm phát thải CO₂, chi tiêu y tế, GDP và các biến kiểm soát như đô thị hóa, già hóa dân số, độ mở thương mại. Sự chia cắt dữ liệu vào năm 2016 cho phép phân tích sự thay đổi cơ chế sau Hiệp định Paris.

III. Kết Quả Chính và Phát Hiện Quan Trọng

Kết quả phân tích cho thấy chi tiêu y tế có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế, nhưng hiệu ứng này suy giảm đáng kể sau năm 2016. Điều này phản ánh những giới hạn trong hiệu quả chi tiêu công hậu đại dịch khi các quốc gia phải cân bằng giữa các ưu tiên khác nhau. Về phía phát thải CO₂, nghiên cứu phát hiện rằng lượng khí thải tiếp tục duy trì ảnh hưởng tích cực đến GDP, chứng tỏ rằng quỹ đạo tăng trưởng kinh tế vẫn gắn liền chặt chẽ với emissions bất chấp các cam kết khí hậu toàn cầu. Các biến kiểm soát như đô thị hóa và độ mở thương mại cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giải thích biến động của GDP.

3.1. Tác Động của Chi Tiêu Y Tế Trước và Sau 2016

Trước năm 2016, chi tiêu y tế có tác động mạnh mẽ đến tăng trưởng GDP. Tuy nhiên, mối liên hệ động lực này yếu đi sau Hiệp định Paris. Nguyên nhân bao gồm suy giảm hiệu quả chi tiêu công, tác động của đại dịch COVID-19 và sự chuyển dịch trong ưu tiên chính sách của các quốc gia.

3.2. Mối Liên Hệ Giữa Phát Thải CO₂ và Tăng Trưởng Kinh Tế

Phát thải carbon dioxide vẫn duy trì tương quan dương với GDP trong toàn bộ thời kỳ nghiên cứu. Điều này cho thấy quỹ đạo tăng trưởng dựa trên sản xuất và năng lượng truyền thống, chưa thực sự tách rời khỏi lượng khí thải. Bất chấp Hiệp định Paris và các cam kết giảm phát thải, các quốc gia vẫn tiếp tục phát triển dựa trên mô hình kinh tế sử dụng nhiều carbon.

IV. Hàm Ý Chính Sách và Hướng Phát Triển Tương Lai

Khóa luận đề xuất một số định hướng chính sách cân bằng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững mà không hy sinh các mục tiêu môi trường và an sinh xã hội. Các quốc gia cần tăng cường đầu tư vào năng lượng tái tạo để giảm phát thải CO₂ trong khi duy trì tăng trưởng GDP. Đồng thời, cần cải thiện hiệu quả chi tiêu y tế thông qua tối ưu hóa cấp phát ngân sách và nâng cao chất lượng dịch vụ công. Việc tích hợp các mục tiêu bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế và an sinh xã hội trong khuôn khổ chính sách hậu Paris là cần thiết để đạt được phát triển bền vững.

4.1. Nâng Cao Hiệu Quả Chi Tiêu Y Tế

Các quốc gia nên tập trung vào tối ưu hóa chi tiêu y tế thay vì chỉ tăng quy mô chi tiêu công. Cần xây dựng cơ chế giám sát hiệu quả đầu tư y tế, áp dụng công nghệ số và quản lý chất lượng để cải thiện kết quả sức khỏe. Điều này giúp tăng trưởng được hỗ trợ bởi nhân lực khỏe mạnh.

4.2. Chuyển Đổi Xanh và Giảm Phát Thải

Thực hiện chuyển đổi xanh bằng cách tái cấu trúc nền kinh tế, giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và phát thải CO₂. Cần đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo, giao thông công cộng và công nghiệp xanh để tách rời tăng trưởng khỏi lượng khí thải mà không làm chậm phát triển kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 đã khái quát bối cảnh và lý do chọn đề tài, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiên cứu mối liên hệ giữa phát thải CO₂, chi tiêu y tế và tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh toàn cầu đang đối mặt với áp lực kép từ biến đổi khí hậu và gia tăng chi phí y tế. Trên cơ sở đó, chương này xác định rõ mục tiêu tổng quát, các mục tiêu cụ thể và hệ thống câu hỏi nghiên cứu nhằm định hướng toàn bộ nội dung triển khai về sau. Đồng thời, tác giả làm rõ đối tượng nghiên cứu là mối quan hệ giữa các yếu tố môi trường, y tế và tăng trưởng kinh tế với phạm vi áp dụng tại 112 quốc gia đã phê chuẩn Hiệp định Paris trong giai đoạn 2000-2022. Cuối chương, tác giả trình bày đóng góp của đề tài trên phương diện học thuật và thực tiễn, đồng thời giới thiệu bố cục tổng thể của khóa luận gồm năm chương chính.

9 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM 2. Tổng quan về tăng trưởng kinh tế, lượng khí thải CO₂ , chi tiêu y tế 2. Tăng trưởng kinh tế Tăng trưởng kinh tế là quá trình gia tăng quy mô sản lượng của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định thường được đo lường thông qua mức tăng của tổng sản phẩm quốc nội (GDP) hoặc GDP bình quân đầu người theo giá so sánh nhằm loại trừ yếu tố lạm phát. Đây là chỉ tiêu quan trọng phản ánh sự mở rộng năng lực sản xuất, mức sống và phúc lợi xã hội.

Theo Samuelson và Nordhaus (2009), “tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng lâu dài về năng lực cung ứng hàng hóa và dịch vụ của nền kinh tế nhằm thỏa mãn nhu cầu của dân cư”. Tương tự, Todaro và Smith (2015) định nghĩa “Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng bền vững về GDP hoặc GNP trong một thời gian dài thường được sử dụng như thước đo phản ánh sự thành công của quá trình phát triển kinh tế”. Kuznets (1955), người đoạt giải Nobel kinh tế và là người đặt nền móng đo lường GDP, cho rằng “Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng năng lực sản xuất của một quốc gia, không chỉ về số lượng đầu ra mà còn là sự thay đổi về cấu trúc sản xuất, phân phối thu nhập và cải thiện mức sống của dân cư”. Như vậy, tăng trưởng không chỉ đề cập đến số lượng mà còn bao hàm chất lượng.

Một nền kinh tế có thể tăng trưởng nhưng vẫn không phát triển nếu không cải thiện được phân phối thu nhập, phúc lợi xã hội hay môi trường sống. Lượng khí thải CO₂ Lượng khí thải CO₂ (Carbon dioxide emissions) là lượng khí carbon dioxide được phát sinh từ các hoạt động đốt cháy nhiên liệu hóa thạch như than đá, dầu mỏ, khí tự nhiên, các quá trình công nghiệp hoặc thay đổi sử dụng đất. Đây là một trong những 10 loại khí nhà kính chính, góp phần gây ra hiện tượng nóng lên toàn cầu và biến đổi khí hậu. Stern (2006) cho rằng “Phát thải CO₂ là một trong những yếu tố đầu ra không mong muốn (undesirable output) của các hoạt động kinh tế, đặc biệt là trong lĩnh vực năng lượng và sản xuất công nghiệp”.

Việc tăng trưởng kinh tế nếu đi kèm với phát thải CO₂ không được kiểm soát có thể gây thiệt hại lâu dài cho môi trường và sức khỏe cộng đồng. Ngoài ra, Nordhaus (1993), người đoạt giải Nobel Kinh tế năm 2018 nhờ công trình tích hợp giữa kinh tế học và biến đổi khí hậu, nhận định “Phát thải CO₂ là biểu hiện của ‘tác động ngoại lai tiêu cực’ lớn nhất trong lịch sử kinh tế hiện đại, khi các chi phí môi trường không được tính vào giá thành của hàng hóa và dịch vụ”. Chi tiêu y tế Chi tiêu y tế là tổng giá trị các khoản chi nhằm duy trì và nâng cao sức khỏe con người, bao gồm chi phí khám chữa bệnh, y tế dự phòng, quản lý hệ thống y tế, bảo hiểm y tế và đào tạo nhân lực. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đây là toàn bộ các khoản chi công và tư phục vụ hoạt động y tế trong một quốc gia.

Trong kinh tế học, chi tiêu y tế được xem là một hình thức đầu tư vào vốn con người. Grossman (1972) cho rằng sức khỏe là một dạng vốn sản xuất, giúp cá nhân duy trì thời gian sống khỏe mạnh để làm việc hiệu quả. Từ đó, chi tiêu y tế góp phần tăng năng suất lao động và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Các yếu tố tác động đến tăng trưởng kinh tế Lượng khí thải CO₂, một số nghiên cứu cho rằng trong giai đoạn đầu phát triển, việc gia tăng phát thải CO₂ có thể đi kèm với tăng trưởng kinh tế do sự mở rộng của các ngành công nghiệp nặng, khai thác tài nguyên và tiêu thụ năng lượng (Grossman & Krueger, 1991; Shahbaz và cộng sự, 2013).

Tuy nhiên, theo thời gian, tác động tiêu cực của CO₂ đến sức khỏe cộng đồng và môi trường sống có thể làm suy giảm năng 11 suất lao động và gia tăng chi phí y tế, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế (Stern, 2004). Thậm chí, Nordhaus (1993) khẳng định rằng phát thải CO₂ là một dạng “ngoại tác tiêu cực” nghiêm trọng, nếu không được kiểm soát sẽ làm tổn hại đến phúc lợi và tiềm năng tăng trưởng dài hạn của quốc gia. Chi tiêu y tế, “Chi tiêu y tế được xem là khoản đầu tư vào vốn con người, giúp nâng cao năng suất và kéo dài thời gian lao động hiệu quả của người dân” (Grossman, 1972, p. Nghiên cứu của Bloom và cộng sự (2004) chỉ ra rằng chi tiêu y tế có mối liên hệ tích cực với tăng trưởng GDP, đặc biệt ở các nước đang phát triển – nơi hạ tầng y tế còn yếu.

Tuy nhiên, Barro (1996) cho rằng tác động này chỉ phát huy khi chi tiêu y tế được sử dụng hiệu quả. Nếu vượt quá mức cần thiết hoặc bị phân bổ sai, chi tiêu y tế có thể gây áp lực lên ngân sách công và làm suy yếu nền kinh tế. Già hóa dân số, một số nghiên cứu cho rằng tỷ lệ dân số cao tuổi tăng lên làm giảm lực lượng lao động, làm gia tăng áp lực lên ngân sách nhà nước và kìm hãm đà tăng trưởng của nền kinh tế (Lee & Mason, 2011; Bloom và cộng sự, 2010). Tình trạng già hóa thường đi kèm với nhu cầu y tế cao hơn, chi tiêu tiêu dùng thấp hơn và tốc độ đổi mới công nghệ chậm lại.

Tuy nhiên, một số quan điểm khác (Nguyen và cộng sự, 2021) lại cho rằng nếu đi kèm với cải cách thị trường lao động và nâng cao năng suất, nhóm dân số cao tuổi vẫn có thể đóng góp tích cực vào nền kinh tế thông qua tri thức, kinh nghiệm và tiêu dùng trong các ngành dịch vụ đặc thù. Tỷ lệ đô thị hóa, đô thị hóa được nhiều nghiên cứu xem là yếu tố thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua việc tập trung nguồn lực, nâng cao hiệu suất phân bổ lao động và tạo điều kiện cho đổi mới công nghệ (Henderson, 2003; Fay & Opal, 2000). Quá trình đô thị hóa cũng giúp tăng khả năng tiếp cận, tìm kiếm các dịch vụ và hạ tầng hiện đại. Tuy nhiên, nếu tốc độ đô thị hóa vượt quá khả năng đáp ứng của hệ thống hạ tầng và quản lý thì có thể dẫn đến các hệ lụy như ô nhiễm, thiếu nhà ở và mất cân bằng vùng miền – gây tác động bất lợi đến chất lượng và tốc độ tăng trưởng kinh tế (Brueckner, 2011).

12 Độ mở thương mại, nhiều học giả như Frankel và Romer (1999), Dollar và Kraay (2004) cho rằng độ mở thương mại đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua việc mở rộng thị trường, tăng cường chuyển giao công nghệ và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực. Các quốc gia có độ mở thương mại cao thường có khả năng tích lũy vốn nhanh hơn và năng suất cao hơn. Tuy nhiên, một số nghiên cứu cũng cảnh báo rằng tự do hóa thương mại quá nhanh có thể làm gia tăng sự phụ thuộc vào thị trường nước ngoài, tăng rủi ro bên ngoài và làm suy yếu năng lực sản xuất nội địa (Rodrik, 1998). Các lý thuyết nền tảng của nghiên cứu 2.

Lý thuyết tăng trưởng nội sinh Vào thập niên 1980, lý thuyết tăng trưởng nội sinh xuất hiện như một bước tiến quan trọng trong tư duy kinh tế học hiện đại, đồng thời là sự điều chỉnh sâu sắc đối với những hạn chế của mô hình tăng trưởng tân cổ điển Solow. Trong khi mô hình Solow cho rằng tiến bộ công nghệ là yếu tố ngoại sinh – nghĩa là xuất hiện một cách ngẫu nhiên và không thể kiểm soát – thì các nhà kinh tế học như Paul Romer (1986) và Robert Lucas (1988) lập luận rằng tăng trưởng kinh tế dài hạn có thể được thúc đẩy từ bên trong hệ thống, thông qua cơ chế đầu tư, tích lũy các yếu tố có khả năng tự khuếch đại như tri thức, công nghệ, vốn con người. Theo cách tiếp cận nội sinh, các yếu tố như giáo dục, y tế, nghiên cứu & phát triển (R&D) và khả năng đổi mới không chỉ đơn thuần làm tăng năng suất cục bộ mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa (spillover effects) – khi sự cải thiện về kỹ năng, sức khỏe hay công nghệ của một cá nhân hoặc tổ chức có thể mang lại lợi ích cho toàn xã hội thông qua chia sẻ tri thức và học hỏi lẫn nhau. Khác với vốn vật chất – vốn thường chịu quy luật lợi suất giảm dần – các yếu tố tri thức và vốn con người được cho là có thể tạo ra lợi suất tăng dần nếu được tích lũy và sử dụng hiệu quả trong một hệ sinh thái đổi mới.

Đây chính là cơ sở để lý thuyết tăng trưởng nội sinh lý giải vì sao một số quốc 13 gia có thể duy trì đà tăng trưởng cao và liên tục nhờ biết tận dụng các yếu tố nội tại thay vì chỉ phụ thuộc vào tích lũy vốn vật chất. Do đó, lý thuyết tăng trưởng nội sinh không chỉ đóng vai trò nền tảng trong việc lý giải cơ chế tích lũy vốn con người mà còn cung cấp cơ sở vững chắc để đưa biến chi tiêu y tế (LNHS) vào mô hình nghiên cứu như một đại diện cho năng lực phát triển nội tại của nền kinh tế.