Luận văn thạc sĩ luật học tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo pháp luật hình sự việt nam từ thực tiễn tỉnh bắc giang

Khám phá luận văn thạc sĩ về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo pháp luật hình sự Việt Nam tại Bắc Giang, phân tích thực tiễn và giải pháp.

• Tác giả: Trịnh Hồng Phương
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Quang Phương
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN
• 1.1. Những vấn đề lý luận về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
• 1.2. Khái niệm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
• 1.3. Các dấu hiệu pháp lý của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
• 1.3.1. Khách thể của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
• 1.3.2. Mặt khách quan của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC GIANG
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ÁP DỤNG ĐÚNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong pháp luật hình sự Việt Nam

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là một trong những tội phạm phổ biến trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam. Tội này được quy định tại Điều 139 Bộ luật Hình sự (BLHS) và thuộc nhóm tội xâm phạm sở hữu. Chiếm đoạt tài sản thông qua các thủ đoạn gian dối là đặc trưng chính của tội phạm này. Luận văn tập trung phân tích các dấu hiệu pháp lý của tội lừa đảo, bao gồm khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan. Khách thể của tội này là quan hệ sở hữu, trong khi mặt khách quan thể hiện qua hành vi gian dối và chiếm đoạt tài sản. Chủ thể là người có năng lực trách nhiệm hình sự, và mặt chủ quan là lỗi cố ý.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được định nghĩa là hành vi nguy hiểm cho xã hội, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý, sử dụng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản của người khác. Đặc điểm nổi bật của tội này là sự kết hợp giữa hành vi gian dối và hành vi chiếm đoạt. Thủ đoạn gian dối có thể bao gồm việc sử dụng giấy tờ giả, nói dối, hoặc giả danh người có quyền lực. Tội này không chỉ xâm phạm quyền sở hữu mà còn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự xã hội và niềm tin của người dân.

1.2. Quy định pháp luật về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

Theo pháp luật hình sự Việt Nam, tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được quy định tại Điều 139 BLHS. Điều luật này phân loại tội phạm dựa trên giá trị tài sản bị chiếm đoạt và mức độ nghiêm trọng của hậu quả. Ví dụ, nếu giá trị tài sản từ 2 triệu đồng đến dưới 50 triệu đồng, người phạm tội có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Các tình tiết tăng nặng như tái phạm hoặc gây hậu quả nghiêm trọng sẽ dẫn đến mức hình phạt cao hơn.

II. Thực tiễn áp dụng pháp luật tại tỉnh Bắc Giang

Thực tiễn tỉnh Bắc Giang cho thấy, tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là một trong những tội phạm phổ biến và có xu hướng gia tăng. Luận văn phân tích số liệu từ năm 2011 đến 2015, chỉ ra rằng số vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản chiếm tỷ lệ đáng kể trong tổng số các vụ án hình sự. Các vụ án này thường liên quan đến các thủ đoạn tinh vi như lừa đảo qua mạng, lừa đảo bán hàng đa cấp, và lừa đảo trong lĩnh vực tài chính. Việc áp dụng pháp luật trong thực tiễn còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc xác định tội danh và quyết định hình phạt.

2.1. Thực trạng định tội danh và quyết định hình phạt

Trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, việc định tội danh và quyết định hình phạt đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản còn nhiều bất cập. Một số vụ án bị xử lý sai do không phân biệt rõ giữa tội lừa đảo và các tội có tính chất chiếm đoạt khác. Ví dụ, có trường hợp nhầm lẫn giữa tội lừa đảo và tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Điều này dẫn đến việc áp dụng hình phạt không chính xác, ảnh hưởng đến quyền lợi của bị cáo và hiệu quả của công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.

2.2. Nguyên nhân và giải pháp khắc phục

Nguyên nhân chính của những sai sót trong thực tiễn xét xử là do sự thiếu hiểu biết về các quy định của pháp luật hình sự và sự phức tạp của các thủ đoạn lừa đảo. Để khắc phục, luận văn đề xuất các giải pháp như nâng cao năng lực của các cơ quan tiến hành tố tụng, tăng cường đào tạo về pháp luật hình sự, và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Các giải pháp này nhằm đảm bảo việc áp dụng pháp luật một cách chính xác và hiệu quả.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật

Luận văn đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Các giải pháp này bao gồm việc hoàn thiện các quy định pháp luật, nâng cao nhận thức của các cơ quan tiến hành tố tụng, và tăng cường công tác phòng ngừa tội phạm. Đặc biệt, luận văn nhấn mạnh vai trò của việc giáo dục pháp luật cho người dân, giúp họ nhận biết và phòng tránh các thủ đoạn lừa đảo.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật

Một trong những giải pháp quan trọng là hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Luận văn đề xuất sửa đổi, bổ sung các điều luật liên quan để phù hợp với thực tiễn phát triển của xã hội. Ví dụ, cần quy định rõ hơn về các thủ đoạn lừa đảo mới xuất hiện như lừa đảo qua mạng, lừa đảo trong lĩnh vực tài chính. Điều này sẽ giúp các cơ quan tiến hành tố tụng dễ dàng hơn trong việc xác định tội danh và áp dụng hình phạt.

3.2. Nâng cao nhận thức và năng lực của cơ quan tiến hành tố tụng

Để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật, cần tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức của các cơ quan tiến hành tố tụng. Các cán bộ cần được trang bị kiến thức chuyên sâu về pháp luật hình sự và kỹ năng xử lý các vụ án lừa đảo. Ngoài ra, cần tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo để trao đổi kinh nghiệm và cập nhật các quy định pháp luật mới. Điều này sẽ giúp giảm thiểu các sai sót trong quá trình xét xử và đảm bảo công lý được thực thi một cách chính xác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là một trong những loại tội phạm xâm phạm quyền sở hữu tài sản, có xu hướng gia tăng phức tạp trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường tại Việt Nam. Từ năm 2011 đến 2015, trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, số vụ án và bị cáo liên quan đến tội này chiếm khoảng 3,7% đến 5,2% tổng số vụ án đã xét xử, với số bị cáo chiếm từ 3,8% đến 5,8% tổng số bị cáo. Tình hình này phản ánh sự gia tăng không đều nhưng rõ rệt của tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản, gây ảnh hưởng tiêu cực đến trật tự an ninh xã hội và đời sống nhân dân.

Luận văn tập trung nghiên cứu các dấu hiệu pháp lý của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, phân biệt với các tội phạm có tính chất tương tự, đồng thời phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự tại tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn 2011-2015. Mục tiêu chính là nhận diện những hạn chế, bất cập trong việc định tội danh và quyết định hình phạt, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng chống tội phạm.

Phạm vi nghiên cứu giới hạn tại tỉnh Bắc Giang, dựa trên số liệu thực tế và các vụ án đã xét xử trong giai đoạn nêu trên. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ góp phần làm rõ cơ sở lý luận và pháp lý về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản mà còn hỗ trợ các cơ quan tiến hành tố tụng nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp lý về tội phạm hình sự, đặc biệt là:

• Lý thuyết cấu thành tội phạm: Bao gồm bốn yếu tố cấu thành là khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được phân tích dưới góc độ cấu thành vật chất, trong đó hậu quả thiệt hại tài sản là yếu tố bắt buộc.
• Lý thuyết phân biệt tội phạm: Phân biệt tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản với các tội có thủ đoạn gian dối tương tự như tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, tội lừa dối khách hàng, tội tham ô tài sản, và tội sử dụng mạng máy tính để chiếm đoạt tài sản.
• Khái niệm pháp lý về thủ đoạn gian dối: Thủ đoạn gian dối là hành vi nhằm đánh lừa người khác để chiếm đoạt tài sản, thể hiện qua lời nói dối, giấy tờ giả mạo, giả danh người có chức vụ, quyền hạn.
• Mô hình áp dụng pháp luật hình sự: Quá trình định tội danh và quyết định hình phạt dựa trên các quy định của Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 1999, sửa đổi 2009 và BLHS năm 2015, kết hợp với các văn bản hướng dẫn thi hành.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phân tích lý luận pháp luật: Nghiên cứu các quy định pháp luật, tài liệu học thuật, và các văn bản pháp lý liên quan đến tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
• Phân tích thống kê thực tiễn: Thu thập và xử lý số liệu từ các vụ án, bị cáo xét xử tại tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2011-2015, với tổng số vụ án khoảng 6.694 vụ và bị cáo khoảng 6.888 người, trong đó tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản chiếm tỷ lệ từ 3,7% đến 5,2%.
• So sánh pháp luật: Đối chiếu các quy định pháp luật hình sự qua các thời kỳ để nhận diện sự tiến bộ và hạn chế.
• Khảo sát thực tiễn xét xử: Đánh giá việc áp dụng pháp luật của các cơ quan tiến hành tố tụng tại Bắc Giang, qua đó nhận diện sai sót và nguyên nhân.
• Phương pháp luận biện chứng duy vật: Áp dụng chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm cơ sở tư tưởng cho nghiên cứu.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các vụ án và bị cáo liên quan đến tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản đã xét xử tại tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu là tổng thể mẫu vụ án để đảm bảo tính toàn diện và chính xác. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2011 đến 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản tăng dần: Từ năm 2011 đến 2015, số vụ án tăng từ 45 vụ lên 69 vụ, tương đương tăng 53,3%, số bị cáo tăng từ 50 lên 81 người, tăng 62%. Tỷ lệ vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong tổng số vụ án xét xử dao động từ 3,7% đến 5,2%, cho thấy xu hướng gia tăng rõ rệt.

2. Thực tiễn định tội danh còn tồn tại sai sót: Mặc dù đa phần các cơ quan tố tụng xác định đúng dấu hiệu cấu thành tội phạm, vẫn còn một số trường hợp định tội danh chưa chính xác do chưa phân biệt rõ thủ đoạn gian dối trước và sau khi chiếm đoạt tài sản, dẫn đến áp dụng sai tội danh hoặc hình phạt.

3. Hình phạt áp dụng đa dạng nhưng chưa đồng nhất: Các khung hình phạt từ cải tạo không giam giữ đến tù 3 năm được áp dụng tùy theo giá trị tài sản và tính chất vụ án. Tuy nhiên, việc áp dụng các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ chưa đồng đều, ảnh hưởng đến tính răn đe và công bằng pháp lý.

4. Nhân thân người phạm tội đa dạng, có ảnh hưởng đến quyết định hình phạt: Các yếu tố như tuổi tác, trình độ văn hóa, hoàn cảnh gia đình được xem xét trong quá trình xét xử, góp phần vào việc quyết định mức hình phạt phù hợp.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Bắc Giang phản ánh tác động của quá trình chuyển đổi kinh tế và xã hội, khi các hình thức sở hữu đa dạng và môi trường pháp lý còn nhiều hạn chế. Việc chưa nhận thức đúng và áp dụng đầy đủ các quy định pháp luật dẫn đến sai sót trong định tội danh và quyết định hình phạt, làm giảm hiệu quả phòng chống tội phạm.

So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này nhất quán với xu hướng chung của cả nước, đồng thời làm nổi bật đặc thù địa phương về mức độ phức tạp và thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi. Việc phân tích chi tiết các dấu hiệu cấu thành tội phạm và so sánh với các tội phạm tương tự giúp nâng cao nhận thức pháp lý cho các cơ quan tiến hành tố tụng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện số vụ án và bị cáo qua các năm, bảng phân tích tỷ lệ phần trăm vụ án lừa đảo trong tổng số vụ án, cũng như bảng so sánh các khung hình phạt áp dụng. Điều này giúp minh họa rõ ràng xu hướng và thực trạng áp dụng pháp luật.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho cán bộ tố tụng

   • Mục tiêu: Nâng cao năng lực nhận diện dấu hiệu pháp lý và áp dụng đúng quy định pháp luật.
   • Thời gian: Triển khai liên tục hàng năm.
   • Chủ thể: Tòa án, Viện kiểm sát, Công an tỉnh Bắc Giang phối hợp tổ chức.

2. Hoàn thiện quy định pháp luật về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

   • Mục tiêu: Rà soát, sửa đổi các quy định chưa rõ ràng, bổ sung hướng dẫn chi tiết về thủ đoạn gian dối và các tình tiết định khung.
   • Thời gian: Trong vòng 2 năm tới.
   • Chủ thể: Bộ Tư pháp, Quốc hội, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao.

3. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho người dân

   • Mục tiêu: Nâng cao nhận thức phòng tránh tội phạm, giảm thiểu số vụ án phát sinh.
   • Thời gian: Thường xuyên, đặc biệt trong các dịp lễ, tết.
   • Chủ thể: UBND tỉnh, các tổ chức đoàn thể, cơ quan truyền thông.

4. Xây dựng hệ thống giám sát, đánh giá việc áp dụng pháp luật hình sự

   • Mục tiêu: Phát hiện kịp thời sai sót trong định tội danh và quyết định hình phạt để điều chỉnh, nâng cao hiệu quả xét xử.
   • Thời gian: Thiết lập trong 1 năm, duy trì liên tục.
   • Chủ thể: Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ pháp luật và tư pháp

   • Lợi ích: Nâng cao hiểu biết về dấu hiệu pháp lý và thực tiễn áp dụng tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, hỗ trợ công tác điều tra, truy tố, xét xử.
   • Use case: Đào tạo nghiệp vụ, tham khảo khi xử lý vụ án.

2. Nhà nghiên cứu và giảng viên luật

   • Lợi ích: Tài liệu tham khảo toàn diện về lý luận và thực tiễn tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại địa phương.
   • Use case: Phát triển đề tài nghiên cứu, giảng dạy chuyên ngành luật hình sự.

3. Sinh viên ngành luật

   • Lợi ích: Hiểu rõ cấu thành tội phạm, phân biệt các tội phạm tương tự, áp dụng kiến thức vào học tập và thực hành.
   • Use case: Chuẩn bị luận văn, bài tập lớn, thực tập nghề nghiệp.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương

   • Lợi ích: Định hướng chính sách phòng chống tội phạm, xây dựng kế hoạch tuyên truyền pháp luật phù hợp với đặc điểm địa phương.
   • Use case: Lập kế hoạch phòng chống tội phạm, phối hợp với các cơ quan tư pháp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được định nghĩa như thế nào?
   Tội này là hành vi cố ý sử dụng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản của người khác, xâm phạm quan hệ sở hữu được pháp luật bảo vệ. Ví dụ, dùng giấy tờ giả mạo để lừa lấy tiền.

2. Phân biệt tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản với tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản ra sao?
   Tội lừa đảo dùng thủ đoạn gian dối trước khi chiếm đoạt tài sản, còn tội lạm dụng tín nhiệm là nhận tài sản hợp pháp rồi mới chiếm đoạt. Sự khác biệt này quan trọng để định tội danh chính xác.

3. Giá trị tài sản chiếm đoạt ảnh hưởng thế nào đến hình phạt?
   Giá trị tài sản từ 2 triệu đồng trở lên là căn cứ để xác định cấu thành tội phạm và khung hình phạt. Giá trị thấp hơn chỉ bị xử lý khi có các điều kiện bổ sung như gây hậu quả nghiêm trọng.

4. Ai là chủ thể của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo BLHS 2015?
   Chủ thể là người có năng lực trách nhiệm hình sự, từ đủ 16 tuổi trở lên, thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản bằng thủ đoạn gian dối.

5. Những khó khăn chính trong thực tiễn xét xử tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là gì?
   Khó khăn gồm nhận diện thủ đoạn gian dối tinh vi, phân biệt tội danh chính xác, áp dụng hình phạt phù hợp và xử lý các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ. Ví dụ, nhiều vụ án có thủ đoạn giả danh phức tạp gây khó khăn cho điều tra.

Kết luận

• Luận văn làm rõ các dấu hiệu pháp lý và phân biệt tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản với các tội phạm tương tự, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật.
• Phân tích thực tiễn xét xử tại Bắc Giang giai đoạn 2011-2015 cho thấy tội phạm có xu hướng gia tăng, đồng thời tồn tại một số sai sót trong định tội danh và quyết định hình phạt.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật, bao gồm đào tạo cán bộ, hoàn thiện pháp luật, tuyên truyền pháp luật và giám sát xét xử.
• Luận văn có giá trị tham khảo cho các cơ quan tư pháp, nhà nghiên cứu, sinh viên và chính quyền địa phương trong công tác phòng chống tội phạm.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào triển khai các giải pháp đề xuất và tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi địa bàn và thời gian để cập nhật tình hình mới.

Các cơ quan và cá nhân liên quan nên áp dụng kết quả nghiên cứu này để nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản, góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân và giữ vững an ninh trật tự xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận và quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản Chương 2: Thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên địa bàn tỉnh Bắc Giang Chương 3: Các yêu cầu và giải pháp nâng cao chất lượng áp dụng đúng quy định của pháp luật hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản 5 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI LỪA ĐẢO CHIỂM ĐOẠT TÀI SẢN 1. Những vấn đề lý luận về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản 1. Khái niệm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản Để làm rõ khái niệm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, tác giả đã tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau. Dưới góc độ chung nhất, theo Từ điển Bách khoa toàn thư Việt Nam: “Lừa đảo là dùng thủ đoạn gian dối đánh lừa người khác để mưu lợi.

Thủ đoạn gian dối rất đa dạng, nhằm giấu giếm nội dung sai sự thật (ít, nhiều hoặc hoàn toàn) làm cho người khác tin, nhầm, tưởng giả là thật để chiếm đoạt tài sản, tiền bạc, thu lợi vật chất khác hoặc che giấu một việc làm xấu. Sự lừa đảo được thực hiện trước hoặc liền ngay với hành động chiếm đoạt, nó thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau: nói dối, dùng giấy tờ giả mạo, giả danh người có chức, có quyền. Từ định nghĩa trên, lừa đảo có các đặc trưng như thủ đoạn gian dối, đánh lừa người khác để mưu lợi, lừa đảo được thực hiện trước hoặc liền sau hành động chiếm đoạt. Dưới góc độ khoa học pháp lý hình sự, tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản mang các đặc trưng của tội phạm đó là: “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý.

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được xếp vào nhóm các tội phạm “xâm phạm về sở hữu” nên nó còn mang những đặc điểm của nhóm tội phạm này:“Các tội xâm phạm sở hữu là những hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự (TNHS) thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm đến quan hệ sở hữu tài sản của Nhà nước, tổ chức và cá nhân.”[11, tr4] 6 Lừa đảo chiếm đoạt tài sản là tội độc lập ngoài những đặc trưng của nhóm tội xâm phạm sở hữu còn có đặc điểm riêng biệt: “Điều 139. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản 1. Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác có giá trị từ hai triệu đồng đến dưới năm mươi triệu đồng hoặc dưới hai triệu đồng nhưng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi chiếm đoạt hoặc đã bị kết án về tội chiếm đoạt tài sản, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ sáu tháng đến ba năm. …” Từ những phân tích trên, tác giả đưa ra khái niệm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản dưới góc độ lý luận như sau: “Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi nguy hiểm cho xã hội, do người có năng lực trách nhiệm hình sự cố ý thực hiện bằng các thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác, xâm phạm quan hệ sở hữu tài sản được pháp luật hình sự bảo vệ.

Các dấu hiệu pháp lý của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản 1.1 Khách thể của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản Khách thể của tội phạm là những quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ và bị tội phạm xâm hại. Bất cứ tội phạm nào cũng đều xâm hại một hoặc một số quan hệ xã hội nhất định được luật hình sự bảo vệ, bằng cách gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho những quan hệ xã hội đó. Trong mối tương quan với tội phạm nói chung, nhóm tội phạm và tội phạm cụ thể có khách thể chung, khách thể loại và khách thể trực tiếp. Trong đó, khách thể chung của tội phạm được hiểu là tổng hợp những quan hệ xã hội được Luật hình sự bảo vệ và có thể bị tội phạm xâm hại.

Khách thể chung được quy định tại Điều 1 và Điều 8 BLHS 1999. Khách thể loại của tội phạm được hiểu là nhóm các quan hệ xã hội cùng hoặc gần tính chất được nhóm các quy phạm pháp luật hình sự bảo vệ và bị nhóm các tội phạm xâm hại. Khách thể loại được quy định tại chương 7 phần các tội phạm, mỗi chương được xây dựng dựa trên một khách thể loại. Khách thể trực tiếp của tội phạm được hiểu là quan hệ xã hội cụ thể, được quy phạm pháp luật hình sự cụ thể bảo vệ và bị tội phạm cụ thể xâm hại.

Một tội phạm có thể xâm hại nhiều quan hệ xã hội khác nhau, nhưng trong đó chỉ có một hoặc một số quan hệ xã hội bị xâm hại có tính chất của khách thể trực tiếp. Khách thể trực tiếp dựa vào cấu thành cơ bản của một tội cụ thể. Khách thể của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là quan hệ sở hữu, đây vừa là khách thể loại vừa là khách thể trực tiếp của loại tội phạm này. Đặc điểm này được thể hiện trong cấu thành của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, nhà làm luật không quy định thiệt hại về tính mạng, sức khỏe là tình tiết định khung hình phạt.

Vì vậy, nếu sau khi đã chiếm đoạt được tài sản, người phạm tội bị đuổi bắt mà có hành vi chống trả để tẩu thoát, gây chết người hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác thì tùy từng trường hợp cụ thể mà người phạm tội còn phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội giết người hoặc tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe cho người khác được pháp luật quy định. Khi nghiên cứu khách thể của tội phạm, không thể không tìm hiểu đối tượng tác động của tội phạm, vì mỗi tội phạm đều xâm phạm tới khách thể nhất định thông qua việc tác động đến đối tượng cụ thể. Các bộ phận cấu thành nên khách thể bị hành vi phạm tội tác động nhằm gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho khách thể bảo vệ của luật hình sự gọi là đối tượng tác động của tội phạm. Đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, hành vi phạm tội là hành vi chiếm đoạt tài sản của người khác bằng thủ đoạn gian dối.

Vì vậy đối tượng tác động của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là tài sản, nhưng không phải mọi tài sản đều có thể trở thành đối tượng tác động của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, để trở thành đối tượng của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản thì tài sản đó phải có những đặc điểm nhất định, trước hết, tài sản đó phải là tài sản của người khác, đang có sự quản lý. Hành vi gian dối chiếm đoạt tài sản của mình, do mình 8 quản lý hoặc tài sản không nằm trong sự quản lý của chủ tài sản như tài sản bị bỏ quên, đánh rơi, tài sản vô chủ hoặc tài sản mà chủ sở hữu đã từ bỏ quyền sở hữu thì không phải là hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản có thể cấu thành tội khác như tội chiếm giữ trái phép tài sản Điều 141 BLHS 1999. Tài sản đối tượng tác động của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, phải được thể hiện dưới dạng vật chất cụ thể có thể có giá trị và giá trị sử dụng. Theo Điều 163 BLDS năm 2005 thì tài sản bao gồm: “Tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá trị và quyền tài sản”.

Trong đó “Vật”, “tiền” là đối tượng tác động chủ yếu của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Đối với các tài sản đặc thù pháp luật có quy định riêng như: Tàu bay, tàu thủy, vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự … không là đối tượng tác động của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, mà nó sẽ là đối tượng tác động của tội phạm khác như: tội chiếm đoạt tàu bay, tàu thuỷ Điều 221; tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự Điều 230 BLHS 1999. Cần lưu ý là đối với tiền chỉ gồm tiền VNĐ và tiền ngoại tệ, đối với các loại “tiền ảo” như Swisscoin, Bitcoin, Onecoin, Gem coin, IL coin… được sử dụng trong thanh toán cho các giao dịch thương mại điện tử và giao dịch điện tử khác theo quy định của Ngân hàng nhà nước Việt Nam các dạng “tiền ảo” không phải là tiền tệ do đó không là tài sản theo quy định của pháp luật Việt Nam, nên đối với các hành vi lừa đảo chiếm đoạt tiền ảo, sẽ không bị coi là phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo quy định tại Điều 139 BLHS 1999. Nghiên cứu đối tượng tác động của tội phạm có ý nghĩa rất quan trọng, vì trên thực tiễn chỉ ra rằng, nguyên nhân dẫn đến việc xử lý chưa đúng người phạm tội là do chưa xác định đúng đối tượng tác động của tội phạm.2 Mặt khách quan của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản Mặt khách quan của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là biểu hiện ra bên ngoài của tội phạm gồm: hành vi (khách quan) nguy hiểm cho xã hội, hậu quả 9 nguy hiểm cho xã hội, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi khách quan và hậu quả nguy hiểm, cũng như những biểu hiện bên ngoài khác như: công cụ, phương tiện, địa điểm, thời gian phạm tội… Biểu hiện thứ nhất thuộc về mặt khách quan của tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội.

Hành vi khách quan của tội phạm là những biểu hiện của con người ra bên ngoài thế giới khách quan, được ý thức kiểm soát và ý chí điều khiển, có tính chất nguy hiểm cho xã hội và được quy định trong BLHS. Hành vi khách quan của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi chiếm đoạt tài sản bằng thủ đoạn gian dối.