Chương 1 tổng hợp các nghiên cứu ngoài nước, trong nước có liên quan đến luận văn, giới thiệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của huyện Go Công Dong và trình bày diễn biến BĐKH tại huyện Gò Công Đông. - - Chương 2: Cơ sở khoa học. Chương 2 trình bay cơ sở lý thuyết thực hiện luận văn. - - Chương 3: Phương pháp thực hiện và kết quả nghiên cứu.
Chương 3 trình bày cách thực hiện luận văn và các kêt quả.TS Lê Văn Trung HVTH: Huynh Thị Anh Thư -16- - Chuong 4: Giải pháp ứng phó nước biển dâng. Chương 4 giới thiệu các chương trình ứng phó đã và đang thực hiện tại Việt Nam và dé xuất các giải pháp ứng phó với NBD phù hợp cho huyện Gò Công Đông. - - Kết luận — Kiến nghị. Phần kết luận trình bày các kết quả đạt được và dé xuất một số kiến nghị nham giúp kết quả nghiên cứu của dé tài thực hiện tốt hơn.TS Lê Văn Trung HVTH: Huynh Thị Anh Thư -17- CHUONG 1 TỎNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.1 TONG QUAN NGHIÊN CỨU NGOÀI, TRONG NƯỚC 1.1 Nghiên Cứu Ngoài Nước 1.1 Nghiên cứu về biến doi khí hậu Việt Nam được xếp vào nhóm các nước chịu ảnh hưởng nặng né nhất của biến doi khí hậu (World Bank, 2007), trong đó đồng bằng sông Cửu Long và đông bang sông Hồng là có nguy cơ rủi ro cao, phần lớn là do lũ lụt gia tăng (Carew-Ped, 2007).
Năm 2009, một báo cáo tổng hợp do Ủy ban sông Mekong kết hợp với Biến Đồi Khí Hậu Và Hành Động Thích Nghị (CCAD) thực hiện đã dự đoán [7]: - Nhiét độ trung bình năm 2070 được dự đoán tăng 2,5°C tại khu vực núi cao và tăng 1,5°C tại khu vực ven biển. Nhiệt độ cao nhất và thấp nhất cũng được dự đoán tăng, số ngày có nhiệt độ cao hơn 25°C tăng. - Tai khu vực Nam Bộ và Bắc Bộ, lượng mưa mùa được dự đoán giảm vào tháng 7, tháng 8 và tăng vào tháng 9, 10, II. Tại khu vực trung tâm, lượng mưa dự đoán tăng khoảng 19% vào năm 2070, lượng mưa mùa khô giảm va hạn hán xuất hiện với quy mô rộng.
- _ Khi NBD lên 1,0 m vào năm 2100, khoảng 10% dân số bị ảnh hưởng và giá trị GDP giảm 10%. Vào mùa mưa, nước biến dâng kết hợp với mưa gây tác động nghiêm trọng đến những vùng địa hình thấp trong các khu vực ven biển.000 km” khu vực đồng băng ven biến bi ngập, trong đó 90% diện tích bị ngập là đồng bằng sông Cửu Long. - BDKH còn làm gia tăng số lượng và sức tàn phá của các con bão gây nguy hiểm đến tính mạng con người, nồng nghiệp, đánh bắt hải sản trên diện rộng. Sự thay đôi điêu kiện môi trường có thê dan đên bùng nô dịch bệnh cũ và phat trién dịch GVHD: PGS.TS Lê Văn Trung HVTH: Huynh Thị Anh Thư -18- bệnh mới, thậm chí gia tăng tốc độ lây lan của dịch bệnh này.
Bên cạnh đó, sự gia tang của nhiệt độ, sự sa mạc hóa, nước biển dâng làm tăng xâm nhập mặn, dẫn đến suy giảm lượng nước bề mặt và nước ngầm; làm mất đất canh tác và nuôi trồng thủy sản. Diện tích các tỉnh thuộc đồng bằng sông Cửu Long ngập khi nước biến dâng 1, 0 trình bày tai Bang 1.1 Khu vực đồng bằng sông Cửu Long ngập khi nước biển dâng 1,0 m Phan trăm diện , Phan trim dan Dan so , Diện tích ngập | tích ngập so với số ảnh hưởng so Tỉnh 2 ảnh hướng , (km) diện tích tỉnh với dân so tỉnh (người) (%) (%) An Giang 1923 5,45 197.456 39,1 Sóc Trăng 14246 43,71 457821 35,0 Tiên Giang 783.600 26,7 Nguồn: Uy ban sông Mekong, Báo cáo tổng hợp, 2009. Vị trí và dân cư khu vực đồng bằng sông Cửu Long ngập khi nước biển dâng 1, 0 thé hiện cụ thé trong Hình 1.TS Lê Văn Trung HVTH: Huynh Thị Anh Thư -19- mKey to Features: Nguồn: Ủy ban sông Mekong, Báo cáo tổng hợp, 2009.1 Diện tích đồng bang sông Cửu Long ngập khi nước biến dâng 1,0 m Nguồn: Ủy ban sông Mekong, Báo cáo tổng hợp, 2009.2 Dân số đồng bằng sông Cửu Long ảnh hưởng khi nước biến dâng 1,0 m GVHD: PGS.TS Lê Văn Trung HVTH: Huynh Thị Anh Thư -20- 1.2 Các nghiên cứu ứng dụng GIS trong quan lý môi trường Năm 2009, Zhao Xu thực hiện dé tài “ Ung dụng mô hình động lực hệ thống và GIS trong đánh giá tính bền vững của vùng Stuttgart, Đông Bắc Đức” [8]. Đề tài đã sử dụng tích hợp mô hình động lực hệ thống, công nghệ GIS và CityEngine để đánh giá xu hướng phát triển tương tai của huyện Plieningen, vùng Stuttgart trong khung thời gian 30 năm.
Kết qua dé tài đã thành lập được bản đồ phát triển đô thị của huyện, dự đoán sau 30 năm dân số huyện Plieningen tăng. CityEngine là phần mềm có khả năng cung cấp kiến trúc, quy hoạch đô thị cho người sử dung và có thé hồ trợ chuyển đổi dữ liệu GIS từ 2D thành 3D. Hiệu ứng 3D giúp việc tiếp cận toàn diện hơn, quan sát dự đoán và phát triển đô thị rõ ràng hơn. Năm 2009, Hristo Stanchev và cộng sự đã thực hiện đề tài “ Ứng dụng mô hình GIS 3D đánh giá nguy cơ ngập của vịnh Varna do MNBD” [9].
Bằng cách sử dụng phương pháp ArcInfo 9.2 và mô hình TIN trong phần mềm GIS, tác giả đã xây dựng được mô hình nguy cơ ngập của vịnh Varna. Mô hình dự đoán nếu MNBD lên 5,0 m thì vịnh Varna có 14 thị trấn, 17 ngôi làng, 13 khu nghỉ dưỡng và 7 khu du lịch bị ảnh hưởng. Việc ứng dụng phân mềm GIS đã loại bỏ được những sai lệch trong bản đồ giấy và ảnh vệ tinh. Những thông tin bản đồ và không gian được kết hợp với nhau thông qua mô hình không gian 3D mang đến sự hiểu biết toàn diện hơn về mô hình lũ lụt.
Dựa trên bản đồ địa hình tỉ lệ 1:5000 và ảnh vệ tinh, dé tài đã xây dựng mô hình 2D vịnh Varna trên môi trường GIS. Mô hình TIN được sử dụng dé chuyền đối mô hình 2D thành mô hình 3D. Việc ứng dụng chuyển doi chức năng 2D sang 3D là một thành công lớn, mang lại sự hữu ích và hiệu quả hơn trong việc đánh giá ảnh hưởng cua NBD. Năm 2005, Harry Williams và cộng sự đã thực hiện đề tài “Ứng dụng mô hình GIS đánh giá thay đối độ cao vùng đất ngập nước ven vịnh Trinity, Texas do MNBD” [10].
Đề tài đã dự đoán được sự thay đổi độ cao và bờ biển của các vùng đất ngập nước ven vịnh Trinity, Taxas bang cách sử dụng mô hình sô độ cao kêt hợp với GVHD: PGS.TS Lê Văn Trung HVTH: Huynh Thị Anh Thư -21- công nghệ GIS. Mô hình số độ cao là một dataset độ cao quốc gia, được sản xuất bởi USGS từ bản đồ địa hình và hình ảnh trên không. Mô hình William dùng dé dự đoán sự thay đổi độ cao, được xây dựng từ 4 yếu tố, bao gồm tốc độ thay đổi độ cao của bé mặt, độ dày đầu vào của khoáng sản, tỷ lệ đầu vào của chất hữu cơ, sự thay doi tương đối của MNB và tỷ lệ bồi lang hàng năm của trầm tích. Mô hình chạy với mốc thời gian hiện tại; 25 năm; 50 năm; 75 năm và 100 năm.
Công nghệ GIS được sử dụng dé hién thị thay đổi độ cao va dự đoán những thay đổi trong vi trí bờ biển. Kết quả là các bản đồ ngập lụt được thành lập.2 Nghiên Cứu Trong Nước Năm 2012, Bộ Tài nguyên và Môi trường (BTNMT) xây dựng thành công “Kịch bản BĐKH, NBD cho Việt Nam” [5]. Kịch bản BDKH, NBD cho Việt Nam năm 2012 được xây dựng và phát triển dựa trên kịch bản BĐKH, NBD cho Việt Nam phát hành năm 2009. Dé xây dựng kịch bản BĐKH, dé tài đã kết hợp nhiều phương pháp, bao gồm phương pháp chỉ tiết hóa thống kê, mô hình AGCM/MRI và mô hình PRECIS.
Dé xây dựng kịch bản NBD, dé tai đã sử dụng phương pháp chỉ tiết hóa thống kê và ứng dụng sản phẩm của phan mềm Magicc/Scengen. Kết quả là mô hình đã dự đoán được sự thay đổi của nhiệt độ. lượng mưa của 63 tỉnh thành, mức độ ngập lụt do NBD đến 7 vùng ven biển của Việt Nam đến năm 2100 và đánh giá thiệt hại do BDKH gây ra. Khi MNBD lên | m, khoảng 39% diện tích đồng bang sông Cửu Long có nguy cơ bị ngập, hệ thống giao thông bị ảnh hưởng nặng nề với khoảng 28% quốc lộ và 27% tỉnh lộ, khoảng 39% dân số thuộc các tỉnh đồng băng sông Cửu Long bị ảnh hưởng.
Kịch bản BĐKH, NBD là cơ sở để đưa ra các quyết định quy hoạch, phát triển bên vững cho địa phương nói riêng và toàn Việt Nam nói chung. Khu vực diện tích đồng băng sông Cửu Long ngập khi mực nước dâng 1,0 m được thé hiện trong Hình 1.TS Lê Văn Trung HVTH: Huynh Thị Anh Thư _22- Hình 1.3 Diện tích đồng bang sông Cửu Long ngập khi NBD 1,0 m Năm 2011, BTNMT đã kết hợp với Viện khoa học Khí tượng Thủy văn Môi trường, Chương trình Phát triển Liên hợp Quốc xây dựng “Kịch bản BĐKH và NBD cho thành phố Cần Thơ” [11]. Kịch ban NBD được xây dựng dựa trên các kết quả của kịch bản năm 2009 của BTNMT và cập nhật theo phương pháp mới được công bố trên thế giới. Băng cách sử dụng công nghệ GIS, mô hình số độ cao DEM, đề tài đã thành lập được các bản đồ ngập lụt cho thành phố Cần Thơ ứng với các kịch ban NBD.
Kết quả xác định vùng có diện tích có nguy cơ bị ngập do NBD trong tương lai cho thay nếu NBD cao 1,0 m thì khoảng trên 810 km” tại thành phố Cần Thơ có nguy cơ ngập, chiếm gần 58% tổng diện tích toàn thành phố, nếu NBD cao 70 em thì có khoảng 165,5 km có nguy cơ ngập, chiếm khoảng 12% tổng diện tích toàn thành pho.TS Lê Văn Trung HVTH: Huynh Thị Anh Thư -23- 1.3 NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ KET QUÁ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC 1.1 Nhận Xét NBD do BĐKH tác động mạnh đến Việt Nam, đặc biệt là khu vực đồng băng sông Cửu Long. NBD gây mất đất, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản. NBD làm gia tăng hiện tượng xâm nhập mặn và ngập lũ, làm suy giảm nước ngâm và nước bề mặt, ảnh hưởng đến nhu cau sử dụng nước trong sinh hoạt và sản xuất của người dân trong khu vực này. Các mô hình, phương pháp nghiên cứu NBD từ quy mô toàn cầu đến quy mô khu vực nhỏ ngày càng hoàn thiện và gia tăng sự chính xác trong dự đoán diễn biến BĐKH.
