Chương 1 TỔNG QUAN 1. Tổng quan về tình hình phát sinh chất thải rắn sinh hoạt 1. Trên thế giới Theo Data from July 2011, Further Eurostat information, Main tables and Database, năm 2008, tổng chất thải phát sinh trong EU-27 lên tới 2,62 tỷ tấn, trong đó có 221 triệu tấn CTRSH chiếm 8,5% tổng chất thải. Tổng chất thải phát sinh trong các nước thành viên EU, các nước ứng cử viên EU và các nước EFTA theo hoạt động kinh tế (theo với NACE Rev 2) CTRSH (ngàn tấn) Bỉ 4.954 Tây Ban Nha 24.879 Bồ Đào Nha 5.
Ở Việt Nam Hình 1. Hiện trạng phát sinh chất thải rắn trong các vùng kinh tế nước ta và dự báo trong thời gian tới (Nguồn: Trung tâm Nghiên cứu và Quy hoạch Môi trường Đô thị - Nông thôn, Bộ Xây dựng, 2010) [9] Số liệu về phát sinh CTR chủ yếu được thống kê tại khu vực đô thị và các khu công nghiệp; chưa được thống kê đầy đủ ở khu vực nông thôn. Thống kê của Trung tâm Nghiên cứu và Quy hoạch Môi trường Đô thị - Nông thôn, Bộ Xây dựng cho thấy, năm 2004, lượng CTR đô thị bình quân khoảng 0,9 ÷ 1,2 kg/người/ngày ở các đô thị lớn và dao động từ 0,5 ÷ 0,65 kg/người/ngày tại các đô thị nhỏ. Đến năm 2008, con số này đã tăng lên 1,45 kg/người/ngày ở khu vực đô thị và 0,4kg/người/ngày tại khu vực nông thôn.
[9] Tổng lượng CTRSH ở các đô thị phát sinh trên toàn quốc năm 2008 khoảng 35.100 tấn/ ngày, CTRSH ở khu vực nông thôn khoảng 24. Tại hầu hết các đô thị, khối lượng CTRSH chiếm 60 ÷ 70% tổng CTR đô thị (một số đô thị, tỉ lệ này có thể lên đến 90%). Kết quả nghiên cứu về lượng phát sinh CTR ở các đô thị cho thấy, tổng lượng CTRSH phát sinh từ các đô thị có xu hướng tăng đều, trung bình từ 10 ÷ 16% mỗi năm. Tỷ lệ tăng cao tập trung ở các đô thị đang có xu hướng mở rộng, phát triển mạnh cả về quy mô lẫn dân số và các khu công nghiệp.
Dự báo ~7~ của Bộ TN&MT, đến năm 2015, khối lượng CTRSH phát sinh từ các đô thị ước tính khoảng 37 nghìn tấn/ngày và năm 2020 là 59 nghìn tấn/ngày cao gấp 2 ÷ 3 lần hiện nay. Đô thị có lượng CTRSH phát sinh lớn nhất là TP. Hồ Chí Minh khoảng 7.500 tấn/ngày, trong đó lượng thu gom và vận chuyển về các bãi chôn lấp khoảng 6.700 tấn/ngày, Hà Nội khoảng 5. Nguồn phát sinh CTRSH rất đa dạng với nhiều qui mô khác nhau (Bảng 1.2) và có các thành phần khác nhau.
Cụ thể, thành phần CTR trong các hộ gia đình ở TP. HCM chiếm phần lớn nhất là thực phẩm (giá trị trung bình trên các mẫu là 61 ÷ 96%), nylon (0,5 ÷ 13,0%), nhựa (0,5 ÷ 10,0%), giấy (0,7 ÷ 14,2%), thủy tinh (1,7 ÷ 4,0%), vải (1,0 ÷ 5,1%), xà bần và lá cây (1 ÷ 2%), lon đồ hộp (0,98 ÷ 2,30%), gỗ (0,7 ÷ 3,1%). Số liệu về thành phần CTRSH của các hộ gia đình cho thấy, mặc dù hiện nay bản thân các hộ gia đình đã phân loại để thu hồi phế liệu và bán “ve chai”, nhưng các thành phần có thể tái sinh vẫn còn đáng kể. Tuy nhiên hầu hết các thành phần có thể tái chế thường bị nhiễm bẩn và có độ ẩm cao.
Tại các nguồn thải, CTR thường “sạch”, dễ phân loại và dễ thu gom, độ ẩm thấp (trừ CTR thực phẩm). Thành phần chất thải rắn sinh hoạt tại 1 số nguồn phát sinh ở TP. HCM Nhà hàng và Hộ gia đình Trường học STT Thành phần khách sạn % (ww) % (ww) % (ww) 1 Thực phẩm 61,0 ÷ 96,6 23,5 ÷ 75,8 79,5 ÷ 100 2 Ni lông KĐK ÷ 13,0 8,5 ÷ 34,4 KĐK ÷ 5,3 3 Nhựa 0,5 ÷ 10,0 3,5 ÷ 18,9 KĐK ÷ 6,0 4 Vải 1,0 ÷ 5,1 1,0 ÷ 3,1 - 5 Cao su mềm KĐK ÷ 0,3 - - 6 Cao su cứng KĐK ÷ 2,8 - - 7 Gỗ 0,7 ÷ 3,1 - - 8 Mốp xốp KĐK ÷ 1,3 1,0 ÷ 2,0 KĐK ÷ 2,1 9 Giấy 0,7 ÷ 14,2 1,5 ÷ 27,5 KĐK ÷ 2,8 10 Thủy tinh 1,65 ÷ 4,0 KĐK ÷ 2,5 ĐK ÷ 1,0 11 Kim Loại 0,9 ÷ 3,3 KĐK - 12 Da - KĐK ÷ 4,2 - 13 Xà bần, đất KĐK ÷ 10,5 - - 14 Sành sứ KĐK ÷ 3,6 - - 15 Carton KĐK ÷ 0,6 - KĐK ÷ 0,5 16 Lon đồ hộp 0,98 ÷ 2 - - 17 Pin - - - 18 Bông gòn KĐK ÷ 2,0 - - 19 Tre, rơm rạ, lá cây 1 ÷ 2,0 - - 20 Vỏ sò, xương động vật KĐK ÷ 9,0 - - (Nguồn: Báo cáo cơ sở dữ liệu quản lý chất thải rắn – 2010 (Sở Tài nguyên và Môi trường))[24] Ghi chú: KĐK – không đáng kể khi % theo khối lượng ướt < 0,5%; ww – trọng lượng ướt (wet weight) “-“ – không phát hiện ~9~ Bảng 1. Thành phần chất thải sinh hoạt tại 1 số bãi chôn lấp ở TP.
HCM STT Thành phần Phước Hiệp (%) Đa Phước(%) 1 Thực phẩm 83,0 ÷ 86,8 83,1 ÷ 88,9 2 Vỏ sò, ốc, cua 0,0 ÷ 0,2 1,1 ÷ 1,2 3 Tre, rơm, rạ 0,3 ÷ 1,3 1,3 ÷ 1,8 4 Giấy 3,6 ÷ 4,0 2,0 ÷ 4,0 5 Carton 0,5 ÷ 1,5 0,5 ÷ 0,8 6 Ni lông 2,2 ÷ 3,0 1,4 ÷ 2,2 7 Nhựa 0,0 ÷ 0,1 0,1 ÷ 0,2 8 Vải 0,2 ÷ 1,8 0,9 ÷ 1,8 9 Da 0 ÷ 0,02 - 10 Gỗ 0,2 ÷ 0,4 0,2 ÷ 0,4 11 Cao su mềm 0,1 ÷0,4 0,1 ÷ 0,3 12 Cao su cứng - - 13 Thủy tinh 0,4 ÷ 0,5 0,4 ÷ 0,5 14 Lon đồ hộp - 0,2 ÷ 0,3 15 Kim loại màu 0,1 ÷ 0,2 0,1 ÷ 0,2 16 Sành sứ 0,1 ÷ 0,3 0,1 ÷ 0,2 17 Xà bần 1,2 ÷ 4,5 1,0 ÷ 4,5 18 Tro 0,0 ÷ 1,2 ÷ 19 Mốp xốp (Styrofoam) 0,0 ÷ 0,3 0,2 ÷ 0,3 20 Bông băng, tã giấy 0,9 ÷ 1,1 0,5 ÷ 0,9 21 Chất thải nguy hại (giẻ lau dính 0,1 ÷ 0,2 0,1 ÷ 0,2 dầu, bóng đèn huỳnh quang) 22 Độ ẩm 52,5 ÷ 53,7 52,6 ÷ 53,7 23 VS (% theo khối lượng khô) 81,7 ÷ 82,4 81,7 ÷ 82,4 (Nguồn: Báo cáo cơ sở dữ liệu quản lý chất thải rắn – 2010 (Sở Tài nguyên và Môi trường TP.HCM) [24] Ghi chú: “-“ thành phần không phát hiện trong mẫu ~ 10 ~ 1. Tình hình phát sinh chất thải nhựa tại Việt Nam Trên địa bàn TP.HCM, ước tính mỗi năm có khoảng 250.000 tấn chất thải nhựa phát sinh. Lượng rác thải nhựa chiếm tỷ trọng lớn trong thành phần rác thải.000 tấn chất thải nhựa bị chôn lấp cùng các loại chất thải khác mỗi năm (chủ yếu là các nhựa ít có giá trị), còn khoảng 200.000 chất thải nhựa tồn lưu, được thu mua để tái chế hoặc phát tán vào môi trường (theo hình 1. Sơ đồ dòng chất thải nhựa tại TP.
Thành phần nhựa trong chất thải rắn sinh hoạt tại TP.HCM TT Nguồn Tỉ lệ thành phần nhựa (%) Khoảng dao động Trung bình 1 Hộ gia đình 0 ÷ 34,2 8,9 2 Văn phòng 0 ÷ 31,2 1,3 3 Chợ 0 ÷ 8,3 4,4 4 Siêu thị, trung tâm thương mại 7,6 ÷ 38,6 20,2 5 Trạm trung chuyển 0,75 ÷ 8,1 3,2 6 Bãi chôn lấp 0,9 ÷ 2,9 1,9 (Nguồn: Quỹ tái chế chất thải, 2009) [25] Theo khảo sát của Quỹ Tái chế chất thải (Sở TN&MT TP.HCM), rác thải nhựa chiếm 20% trong CTR siêu thị, trung tâm thương mại, 14,3% trong khu vực văn phòng. 20% lượng rác thải nhựa được chôn lấp lẫn trong các loại rác thải khác, phần còn lại được thu mua, tái chế thô sơ và phát tán ra môi trường. Kết quả khảo sát thành phần nhựa trong CTRSH cho thấy nhựa chiếm tỉ trọng cao (chỉ sau rác ~ 11 ~ thực phẩm). Trong đó, có thể thấy nhựa chiếm tỉ lệ cao trong CTR siêu thị, trung tâm thương mại (20,16%) và khu vực văn phòng (14,3%).
Dự báo đến năm 2020, mỗi năm TP.HCM sẽ phát sinh khoảng nửa triệu tấn chất thải nhựa. Lượng chất thải nhựa này một mặt là gánh nặng đối với công tác quản lý môi trường của thành phố, đồng thời lại là cơ hội để cho phát triển công nghệ tái sinh nhựa thải từ nhựa thải. Tổng quan về nhu cầu tái sử dụng nhiên liệu lỏng 1. Nhu cầu sử dụng nhiên liệu lỏng trên thế giới Theo IEO2013 Reference Case, trong tương lai đến năm 2040, tiêu thụ năng lượng từ dầu mỏ vẫn tiếp tục tăng (hình 1.
Năng lượng hóa thạch sẽ tiếp tục là nguồn năng lượng sử dụng phổ biến so với các loại năng lượng khác như hạt nhân, năng lượng tái tạo, khí tự nhiên và than. Tiêu thụ dầu mỏ và nhiên liệu hóa lỏng khác trên toàn thế giới tăng từ 87 triệu thùng/ ngày trong 2010 lên 97 triệu thùng/ ngày vào năm 2020 và 115 triệu thùng/ ngày trong năm 2040. Tiêu thụ năng lượng của thế giới theo loại năng lượng giai đoạn 1990 – 2040 (quadrillion Btu)[28] ~ 12 ~ Dầu khí và các nhiên liệu lỏng khác vẫn còn nguồn nhiên liệu chiếm ưu thế trên thế giới trong tương lai. Hầu như tất cả sự tăng nhu cầu nhiên liệu lỏng khác toàn cầu đến từ các nước non - OECD (hình 1.4), do tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ làm tăng tiêu thụ trong các lĩnh vực giao thông vận tải và công nghiệp.
Thị phần các nước nhóm non – OECD về sử dụng nhiên liệu lỏng tăng từ 47% năm 2010 lên 52% trong năm 2020 và gần 60% trong năm 2040. Sự tăng trưởng nhu cầu nhiên liệu lỏng trong nhóm non - OECD được dẫn đầu bởi các nước non - OECD Châu Á (đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ). Các nước non - OECD Châu Á chiếm gần 70% sự gia tăng trong nhu cầu nhiên liệu lỏng toàn cầu, tăng hơn 19 triệu thùng/ ngày từ 2010 đến 2040. Tăng trưởng nhu cầu ở Trung Quốc và Ấn Độ vượt qua tổng tăng trưởng nhu cầu nhiên liệu lỏng của các nước còn lại trên thế giới.
Ấn Độ có tốc độ tăng trưởng GDP khu vực nhanh nhất trong IEO2013 Reference Case, được thể hiện thành khu vực tăng trưởng nhanh nhất trong nhu cầu nhiên liệu lỏng (3,1%/ năm), mặc dù tốc độ tăng trưởng tuyệt đối trong tiêu thụ nhiên liệu lỏng của Ấn Độ nhỏ hơn của Trung Quốc. Trong năm 2010, sử dụng nhiên liệu lỏng của Ấn Độ chiếm 35% của 9,3 triệu thùng/ ngày của Trung Quốc; vào năm 2040 tiêu thụ nhiên liệu lỏncủa Ấn Độ chiếm 42% của 19,8 triệu thùng/ ngày của Trung Quốc.[28] Tiêu thụ nhiên liệu lỏng của Trung Quốc nhiều hơn gấp đôi so với mức năm 2010, và nó chiếm chỗ của Mỹ, trở thành nhà tiêu dùng nhiên liệu lỏng lớn nhất thế giới trong các năm 2035.
