chương 1. 21 CHƯƠNG 2: TÀI CHÍNH HÀNH VI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM 2.1/ Sơ lược về thị trường chứng khoán Việt Nam.1/ Giai đọan mới thành lập (2000 – 2005) .2/ Giai đọan tăng trưởng nóng (2006 – 2007) .3/ Giai đoạn sau tăng trưởng (2007 – 2012) .2/ Tài chính hành vi trên thị trường chứng khoán Việt Nam .1/ Một số biểu hiện của tài chính hành vi .1/ Giai đọan mới thành lập (2000 – 2005) .2/ Giai đọan tăng trưởng nóng (2006 – 2007) .3/ Giai đoạn sau tăng trưởng (2007 – 2012) .2/ Kết quả điều tra khảo sát .1/ Mục tiêu khảo sát .2/ Đối tượng và phạm vi khảo sát .3/ Kết quả khảo sát .3/ Những tồn tại trên thị trường chứng khoán Việt Nam liên quan đến tài chính hành vi .1/ Đầu tư theo nhà đầu tư nước ngoài, nhà đầu tư tổ chức .2/ Giữ cổ phiếu thua lỗ quá lâu .3/ Dự đoán VN-Index dựa theo thị trường thế giới .4/ Mua bán dựa trên thông tin rỉ tai .5/ Đầu tư không phân biệt cổ phiếu tốt, xấu .1/ Thực trạng hoạt động của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán Việt Nam. 52 Kết luận chương 2. 54 CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP ĐỂ ỨNG XỬ VỚI NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA TÀI CHÍNH HÀNH VI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM 3.1/ Hạn chế những tác động của tài chính hành vi .1/ Đối với nhà đầu tư .2/ Các nhà làm chính sách.1/ Döïa vaøo taâm lyù ñaùm ñoâng cuûa nhaø ñaàu tö .2/ Döïa vaøo thoùi quen .3/ Caûm giaùc coâng baèng taùc ñoäng ñeán haønh vi cuûa con ngöôøi .4/ Töï ñieàu chænh haønh vi .5/ Söï khoâng yeâu thích ruûi ro cuûa nhaø ñaàu tö .6/ Quaù töï tin vaø phaûn öùng thaùi quaù cuûa nhaø ñaàu tö .7/ Con ngöôøi trôû neân thuï ñoäng khi bò daãn daét bôûi quaù nhieàu thoâng tin .2/ Một số kiến nghị với chính phủ, ủy ban chứng khoán nhà nước .1/Ổn định kinh tế vĩ mô .2/Nâng cao hiệu quả hoạt động của thị trường chứng khoán.
64 Kết luận chương 3. 69 Kết luận chung. 70 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 71 PHỤ LỤC 1 : BẢNG CÂU HỎI ĐIỀU TRA PHỤC LỤC 2: DỮ LIỆU THỐNG KÊ DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ Hình vẽ Nội dung 2.1 Chæ soá VN-Index töø naêm 2000 ñeán naêm 2010 2.2 Chæ soá VN-Index naêm 2011 2.3 Phần trăm đầu tư vào hạng mục đầu tư dài hạn 2.4 Chọn lựa những hạng mục đầu tư nhiều nhất trong và sau thời kỳ bong bóng đầu cơ 2.5 những yếu tố quan trọng khi đưa ra quyết định đầu tư 2.6 Các nhân tố quan trọng nhất đóng góp vào định giá quá mức thị trường trong thời kỳ bong bóng đầu cơ 2.7 Các nhân tố quan trọng nhất đóng góp vào thị trường giá giảm từ tháng 3 năm 2007 2.8 Nguyên nhân của việc đầu tư kém hiệu quả 2.9 trong thời kỳ bong bóng bạn có từng nghĩ dự đoán được sự phát triển của thị trường trong tương lai? 2.10 trong thời kỳ bong bóng đầu cơ, bạn phản ứng như thế nào với công bố từ các công ty? LỜI NÓI ĐẦU 1/ Sự cần thiết nghiên cứu Trong suốt những năm qua thị trường chứng khoán có tính tăng cường biến động và không ổn định.
Các thị trường tài chính thống nhất luôn bị ảnh hưởng bởi các vấn đề đột biến tầm vĩ mô mà gây ra ảnh hưởng thị trường quy mô toàn cầu. Theo quan điểm của các nhà đầu tư, điểm yếu của thị trường là ở chỗ không dự đoán được và không chắc chắn, vì những điều kiện của thị trường không luôn phán đoán được chỉ với sự hỗ trợ của các công cụ và thước đo tài chính. Những người tham gia thị trường thì luôn dựa vào tính hiệu quả của thị trường và hành vi hợp lý của các nhà đầu tư khác để ra quyết định. Tuy nhiên, ý kiến dựa vào các nhà đầu tư, những người mà luôn muốn tối đa hóa lợi ích của mình và thể hiện tài tự kiểm soát hoàn hảo, trở nên không hiệu quả.
Trong suốt những năm gần đây, có nhiều dẫn chứng cho thấy thị trường thiếu hiệu quả do những nhận định sai lệch của các nhà đầu tư. Những phương pháp dựa trên những dự đoán hoàn hảo, phân tích kỹ thuật hay phân tích cơ bản và những quyết định đầu tư có cơ sở hợp lý của những người khác trong thị trường thì quá phi hiện thực ở thị trường chứng khoán ngày nay. Tài chính hành vi là một hệ thuyết kinh tế đòi hỏi phải hiểu và dự đoán được những ẩn ý trong hệ thống thị trường tài chính của việc đưa ra những nhận định tâm lý (những học giả tiêu biểu của trường phái như: Kahneman và Tversky, Barber, Nicholas Barberis, Terrance Odean, Robert J. Bằng cách hiểu hành vi của con người và cơ chế tâm lý khi đưa ra các quyết định tài chính, những mẫu tài chính chuẩn có thể được nâng cao để phản ánh và giải thích tốt hơn thực tế phát triển của thị trường ngày nay.
2/ Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu lý thuyết tài chính hành vi Nghiên cứu thị trường chứng khoán Việt Nam cùng một số biểu hiện của tài chính hành vi (hành vi bầy đàn của các nhà đầu tư cá nhân), tìm lời giải thích cho những hiện tượng bất thường (tăng trưởng quá nóng, đảo chiều giảm điểm,…) -1- Những gợi ý để hạn chế tác động của tâm lý hành vi, cùng một số kiến nghị với chính phủ, ủy ban chứng khoán nhà nước. 3/ Nội dung nghiên cứu Lý thuyết tài chính hành vi; tài chính hành vi trên thị trường chứng khoán Việt Nam (hành vi bầy đàn); những gợi ý để hạn chế tác động của tài chính hành vi cùng một số kiến nghị. 4/ Phƣơng pháp nghiên cứu Phương pháp định tính: dữ liệu thứ cấp được phân tích, tổng hợp từ nhiều nguồn khác nhau (sách chuyên ngành tài chính, chứng khoán, ngân hàng, các trang thông tin mạng,…). Phương pháp định lượng: thực hiện một cuộc điều tra, sử dụng phương pháp thống kê, mô tả.
5/ Đối tƣợng nghiên cứu Lý thuyết tài chính hành vi Thị trường chứng khoán Việt Nam (2000 – 2012) và những biểu hiện của tài chính hành vi. Hạn chế tác động của tài chính hành vi, một số kiến nghị với chính phủ, và ủy ban chứng khoán nhà nước. 6/ Phạm vi nghiên cứu Tập trung vào các nhà đầu tư cá nhân tại khu vực Thành Phố Hồ Chí Minh, có thể nói họ có một số kiến thức nhất định về tài chính, về đầu tư chứng khoán,… -2- CHƢƠNG 1: LÝ THUYẾT TÀI CHÍNH HÀNH VI 1.1/ Khái quát lý thuyết tài chính hành vi 1.1/ Nền tảng của lý thuyết tài chính hành vi Tâm lý học: nghiên cứu hành vi và các quá trình tư duy, quá trình này bị tác động bởi tâm lý, tư duy của con người và môi trường. Xã hội học: nghiên cứu hành vi xã hội của con người.
Nó chỉ chú trọng chủ yếu vào sự ảnh hưởng của những mối quan hệ xã hội đối với thái độ và hành vi con người. Tài chính: sự quan tâm chặt chẽ đối với việc quyết định giá trị và việc đưa ra các quyết định. Tâm lý học Xã hội học Tài chính hành vi Tài chính 1.2/ Lý thuyết tài chính hành vi dựa trên lập luận cơ bản là “thị trƣờng không luôn luôn đúng” Lý thuyết thị trường hiệu quả dựa trên niềm tin rằng luôn tồn tại một cơ chế điều chỉnh thị trường về trạng thái hiệu quả, đó là cơ chế kinh doanh chênh lệch giá. Lý thuyết tài chính hành vi chỉ ra rằng, cơ chế điều chỉnh đó không phải lúc nào cũng có thể xảy ra, và khi đó, thị trường sẽ không hiệu quả.3/ Mục tiêu của tài chính hành vi Giải thích các mô hình lý luận của nhà đầu tư, bao gồm quá trình diễn biến cảm xúc và mức độ ảnh hưởng của chúng đến quyết định đầu tư.
Nỗ lực giải thích ba câu hỏi cái gì, tại sao, như thế nào trong quá trình đưa ra quyết định đầu tư. Nghiên cứu thị trường tài chính nhằm giải thích những hiện tượng bất thường của thị trường như: Hiệu ứng tháng giêng, hiện tượng sụp đổ thị trường chứng khoán năm 1929 & 1987….4/ Các yếu tố ảnh hƣởng đến tài chính hành vi Yếu tố tâm lý: Tâm lý nhà đầu tư có ảnh hưởng lớn đến hành động của họ, thí dụ như nhà đầu tư mạo hiểm luôn thích chọn những chứng khoán có mức sinh lợi cao ( giá cao, đầy rủi ro). Nhà đầu tư thận trọng thì có khuynh hướng chọn những chứng khoán trung bình nhưng mức độ ổn định cao, ít rủi ro. Nhà đầu tư tằn tiện thì không thấy có mối liên hệ với những cổ phiếu đắt,… Tự tin thái quá, hối tiếc, sợ thất bại, mâu thuẫn nhận thức,… đôi khi khiến các nhà đầu tư bình thường thì rất thông minh lại có những hành động hết sức phi lý như kỳ vọng quá mức vào tốc độ tăng trưởng của thị trường, nắm giữ cổ phiếu thua lỗ khá lâu,… Ngoài ra thì những yếu tố như trình độ nhận thức, lứa tuổi, giới tính,… cũng có ảnh hưởng đến tâm lý các nhà đầu tư.
Yếu tố xã hội: Như thông tin thị trường, hệ thống pháp lý, chính sách điều hành kinh tế vĩ mô của chính phủ,… có một tác động không nhỏ đến các quyết định đầu tư. Ở một thị trường có hiện tượng bất cân xứng thông tin, nhà đầu tư sẽ phải sử dụng những thông tin không chính thống như từ bạn bè, người thân, báo chí, internet khi đưa ra các quyết định đầu tư. Một hệ thống pháp lý chưa thật sự hoàn thiện, đồng bộ để xảy ra các trường hợp như đầu cơ, làm giá, tung tin ảo,… gây bất lợi cho thị trường, sẽ làm giảm lòng tin nơi các nhà đầu tư. Yếu tố tài chính: Khả năng tài chính bản thân cũng như việc dễ dàng trong việc tiếp cận các nguồn tài chính khác ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của các nhà đầu tư.2/ Những nguyên lý cơ bản của tài chính hành vi Ba điều kiện cơ bản của các mô hình tài chính hành vi: Tồn tại hành vi không hợp lý Hành vi không hợp lý mang tính hệ thống Giới hạn khả năng kinh doanh chênh lệch giá trên thị trường tài chính 1.1/Hành vi không hợp lý Thuyết kỳ vọng: Lý thuyết này cho rằng con người đánh giá cái được, cái mất theo các cách khác nhau, và sẽ đặt quyết định trên cái được hơn là cái mất.