CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH BIỂN TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 1. Tổng quan nghiên cứu về du lịch biển và biến đổi khí hậu 1. Tác động của biến đổi khí hậu đến du lịch Thời tiết và khí hậu là những yếu tố quan trọng quyết định sự thành công của ngành du lịch ở một địa điểm nhất định và được cho là yếu tố có ảnh hưởng nhất kiểm soát dòng khách du lịch trên phạm vi toàn cầu(Moreno & Amelung, 2009; Scott & Lemieux, 2010).
Mặc dù khí hậu có tầm quan trọng đối với các hoạt động du lịch, nghiên cứu về mối quan hệ giữa khí hậu và du lịch vẫn đang ở giai đoạn đầu, chỉ mới xuất hiện trong vài thập kỷ qua(Hoogendoorn & Fitchett, 2018). Tổ chức Du lịch Thế giới của Liên hợp quốc xác định những tác động của biến đổi khí hậu đối với du lịch đã tác động đến tính cạnh tranh và tính bền vững của các điểm đến du lịch và đang dần ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định du lịch (M. Simpson et al. Khí hậu ảnh hưởng đến tính thời vụ của du lịch, lựa chọn điểm đến du lịch, các hoạt động du lịch và điểm tham quan có sẵn, và sự hài lòng về kỳ nghỉ nói chung (Morabito et al.; Becken, 2013; Kyriakidis et al.; Elsasser & Bürki, 2002; Gössling, Scott, Hall, Ceron, & Dubois, 2012).
Rosselló & Waqas (2015) cho rằng biến đổi khí hậu có khả năng làm giảm tính bền vững và khả năng tồn tại lâu dài của du lịch toàn cầu. Các tác giả này lý giải biến đổi khí hậu có khả năng làm thay đổi mức độ phổ biến của các địa phương và khu vực du lịch vì khí hậu đóng một vai trò quan trọng trong việc lựa chọn so sánh một điểm đến du lịch. Hơn nữa, khi khí hậu của một địa điểm thay đổi dẫn đến các mối đe dọa, các hiểm họa tự nhiên liên quan như bão, lũ lụt và mực nước biển dâng cao, các điểm đến có thể ngày càng trở nên không phù hợp cho du lịch (Rogerson, 2016). Sự phân bố lại tài nguyên khí hậu giữa các điểm đến du lịch ở những khu vực khác nhau là mối quan tâm chính của Agnew & Viner, (2001) và Marshall et al.
Những thay đổi về độ dài và chất lượng của các mùa du lịch phụ thuộc vào khí hậu sẽ làm thay đổi lợi thế cạnh tranh của một số điểm đến, cuối cùng ảnh hưởng đến khả năng tồn tại của các doanh nghiệp du lịch trên toàn thế giới. Những thay đổi 7 trong môi trường của điểm đến do biến đổi khí hậu là những ví dụ về tác động gián tiếp. Những thay đổi về đa dạng sinh học địa phương, thẩm mỹ cảnh quan, giảm động vật hoang dã, gia tăng xói mòn bờ biển và thiệt hại cho cơ sở hạ tầng du lịch đều là những ví dụ về thay đổi môi trường. Tác động trực tiếp và gián tiếp của biến đổi khí hậu đối với các điểm đến du lịch, doanh nghiệp và cơ sở hạ tầng sẽ rất lớn.
Tác động của biến đổi khí hậu đối với ngành du lịch sẽ rất khác nhau tùy thuộc vào loại thị trường du lịch và khu vực địa lý của điểm đến du lịch (M. Simpson et al. Du lịch biển bị đe dọa bởi nhiệt độ cao nguy hiểm, lượng mưa tăng và mực nước biển dâng (Ehmer & Heyman, 2008; Marshall, Marshall, Abdulla,.; Fitchett et al.,; Moreno et al.; Sagoe-Addy & Appeaning Addo, 2013). Đặc biệt, khu vực Địa Trung Hải dự kiến sẽ có điều kiện khí hậu nóng hơn, có khả năng gây khó chịu đáng kể cho khách du lịch trong mùa du lịch hè cao điểm.
Ngược lại, xu hướng nóng lên được dự đoán ở các nước Bắc Âu có khả năng mang lại lợi ích cho du lịch bằng cách tạo ra khí hậu dễ chịu hơn, phù hợp hơn với các hoạt động ngoài trời (Amelung et al. Do đó, địa lý của một địa điểm cụ thể, bản chất của các điểm thu hút khách du lịch và các dự báo về biến đổi khí hậu cụ thể theo vùng cho các giai đoạn thời gian khác nhau là rất quan trọng. Nghiên cứu tổng quan cho thấy, có 289 trong số 330 nghiên cứu đề cập đến sự tác động của biến đổi khí hậu đến du lịch biển. Ngoài việc trình bày các khái niệm cơ bản về biến đổi khí hậu, du lịch biển và các tác động, các nghiên cứu này đã chỉ ra 3 nhóm tác động của biến đổi khí hậu đến du lịch biển, đó là: Suy giảm chất lượng môi trường tự nhiên, thay đổi của cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất và thay đổi về sự thoải mái của con người (Arabadzhyan et al.
Ba tác động chủ yếu này dẫn tới sự suy giảm các giá trị du khách có thể trải nghiệm tại các điểm đến. Trong các nghiên cứu của mình, các nhà nghiên cứu (Marshall et al., 2011; Scott et al., 2012) đã chỉ ra vai trò thu hút khách của các rạn san hô đồng thời cũng đề cập đến sự tác động sâu sắc của biến đổi khí hậu đối với hệ sinh thái mỏng manh này. Về các tác động vật lý, sự gia tăng nhiệt độ nước đại dương gây ra hiện tượng 8 tẩy trắng san hô hàng loạt làm hư hại các rạn san hô, trong khi axit của đại dương gây nguy hiểm cho các loài động vật và thiên nhiên của chúng. Những thay đổi vật lý như vậy có tác động đến ngành du lịch, do đó có khả năng tác động sâu sắc đến kinh tế xã hội.
Người ta đã chứng minh rằng mất đa dạng sinh học dẫn đến khả năng thăm lại điểm đến thấp hơn (Uyarra et al., 2005), gây thiệt hại về kinh tế nhiều hơn (Scott et al. Mặc dù vậy, Cheablam & Shrestha (2015) đã nghiên cứu trường hợp san hô bị tẩy trắng hàng loạt ở Vườn quốc gia Mu Ko Surin, Thái Lan, khách du lịch hoàn toàn đồng ý rằng san hô đã bị suy thoái nghiêm trọng, nhưng hơn một nửa số người được hỏi sẵn sàng thăm lại công viên và 2/3 số người được hỏi hài lòng với chất lượng tổng thể của trải nghiệm du lịch. Ngoài san hô thì các loài sinh cảnh biển và ven biển khác cũng có nguy cơ bị đe dọa trước sự biến đổi khí hậu, ví dụ như các loài chim biển, rùa biển, cỏ biển… Các sự kiện cực đoan là tác hại nặng nề nhất và có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Những đặc điểm này có thể còn rõ nét hơn về lâu dài, nếu khu vực này có đặc điểm là mức độ cạnh tranh cao (Basker & Miranda, 2014), điều này thường xảy ra đối với các khu vực ven biển.
Điều quan trọng cần lưu ý là các thiệt hại về cơ sở hạ tầng do các hiện tượng cực đoan gây ra thường cao hơn nhiều so với các thiệt hại từ các quá trình biến đổi khí hậu (Moore, 2010). Về mặt nhu cầu, người ta đã chứng minh được rằng những thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng khác nhau có tác động tiêu cực đến hình ảnh điểm đến, đặc biệt là đối với những khách du lịch chưa từng đến thăm điểm đến trước đây (Pearlman & Melnik, 2008). Ngoài tác động trực tiếp của nước biển dâng đối với các khách sạn và các cơ sở vật chất liên quan (ngập lụt) thì tác động gián tiếp (xói mòn bãi biển) cũng là nguyên nhân dẫn đến các thiệt hại tổng thể (Scott, Hall, et al., 2012) và sự tác động của nước biển dâng là khác nhau đối với các khu vực biển khác nhau (Bigano et al. Biến đổi khí hậu cũng có thể tác động gián tiếp đến chất lượng của các dịch vụ được cung cấp bởi các cơ sở, chẳng hạn, sự khan hiếm nước.
Khía cạnh này nhận được nhiều sự chú ý từ các tài liệu, đặc biệt là khi đề cập đến các quốc gia vốn đã khan hiếm nước. Trong khi mức tiêu thụ nước trực tiếp liên quan đến du lịch được 9 ước tính trên toàn cầu là dưới 1% tổng lượng tiêu thụ và dự kiến sẽ không đáng kể ngay cả khi tính đến các dự báo tăng trưởng du lịch (Gössling et al.), đối với các quốc gia phụ thuộc nhiều vào du lịch, khu vực này là một trong những nguồn tiêu thụ nước lớn. Tóm lại, nước là một nguồn tài nguyên thiết yếu, sự thiếu hụt của nó có thể gây thiệt hại lớn đến khả năng cạnh tranh chung. Tuy nhiên, không phải tất cả các loại hình du lịch đều phụ thuộc vào nước theo cách thức và cường độ như nhau.
Du lịch ven biển có yêu cầu cao về nước để vệ sinh, nấu ăn và các hoạt động giải trí. Tình trạng thiếu nước tại các điểm đến này có thể ảnh hưởng đến khách du lịch theo một cách rõ ràng hơn, thông qua việc cung cấp các hoạt động giải trí dựa trên việc sử dụng nước ít hơn và việc ngừng cung cấp nước trong các khách sạn (Arabadzhyan et al., 2021b) Mối quan hệ giữa điều kiện thời tiết, các biến khí hậu và sự thoải mái của khách du lịch rất phức tạp và là trọng tâm của nhiều nghiên cứu. Để đo lường sự phù hợp của khí hậu đối với lĩnh vực du lịch, các tài liệu nghiên cứu dựa vào các biến thể khác nhau của chỉ số khí hậu du lịch, được đề xuất ban đầu bởi (Mieczkowski, 1985), bao gồm một số yếu tố thời tiết (ví dụ như nhiệt độ trung bình, độ ẩm, lượng mưa, v.) và có một cách giải thích dễ dàng. Chỉ mục ban đầu của Mieczkowski đã được chỉnh sửa và điều chỉnh, dẫn đến các phiên bản thay thế, thành các chỉ số sửa đổi cho các loại hình du lịch cụ thể (Moreno & Becken, 2009), hoặc các phiên bản dành riêng cho khu vực, tập trung đặc biệt vào Châu Âu và khu vực Địa Trung Hải (Moreno & Amelung, 2009b; Perch-Nielsen, 2010), hoặc ở quy mô toàn cầu.
Sau đó, số liệu này được sử dụng để dự đoán những thay đổi theo mùa do BĐKH gây ra ở các vùng khác nhau. Vì chỉ số khí hậu du lịch được sử dụng rộng rãi và cho phép kết hợp các dự báo biến khí hậu, nhiều nghiên cứu có thể đưa ra các dự báo kinh tế xã hội trực tiếp xuất phát từ các kịch bản BĐKH, do đó các tác động vật lý và kinh tế xã hội có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Biến đổi khí hậu cũng làm gia tăng các vấn đề sức khỏe cho khách du lịch do các bệnh truyền nhiễm nguy cấp.