Tổ chức không gian nông nghiệp đô thị cho phát triển bền vững ở ĐBSCL

Luận án tiến sĩ nghiên cứu tổ chức không gian nông nghiệp đô thị, đề xuất giải pháp quy hoạch phát triển bền vững mang bản sắc cho đô thị ĐBSCL.

• Tác giả: Trương Quốc Sử
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Tứ
• Trường học: Trường Đại Học Kiến Trúc Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quy hoạch vùng và đô thị
• Đề tài: Tổ chức không gian nông nghiệp đô thị hướng đến quy hoạch xây dựng đô thị phát triển bền vững mang bản sắc địa phương ở đồng bằng sông Cửu Long
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH ẢNH, BẢN ĐỒ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của đề tài
• 2. Mục tiêu nghiên cứu
• 3. Nội dung nghiên cứu
• 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 5. Phương pháp luận nghiên cứu
• 6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 7. Các khái niệm cơ bản
• 8. Các nghiên cứu liên quan và vấn đề còn tồn tại
• 9. Cấu trúc và bố cục của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KHÔNG GIAN NNĐT TRÊN THẾ GIỚI, Ở VIỆT NAM VÀ TẠI CÁC ĐÔ THỊ ĐBSCL
• 1.1. KHÁI QUÁT VỀ KHÔNG GIAN NNĐT Ở CÁC ĐÔ THỊ TRÊN THẾ GIỚI
• 1.1.1. Lược sử quá trình hình thành và phát triển không gian NNĐT
• 1.1.2. Một số mô hình không gian NNĐT tiêu biểu
• 1.1.3. Các xu hướng phát triển không gian NNĐT
• 1.2. TÌNH HÌNH CHUNG VỀ KHÔNG GIAN NÔNG NGHIỆP Ở CÁC ĐÔ THỊ VIỆT NAM
• 1.2.1. Tình hình các mô hình nông nghiệp trong đô thị
• 1.2.2. Tình hình chung về đất nông nghiệp trong cấu trúc đô thị
• 1.3. HIỆN TRẠNG VỀ KHÔNG GIAN NÔNG NGHIỆP Ở ĐÔ THỊ ĐBSCL
• 1.3.1. Một số mô hình nông nghiệp trong đô thị
• 1.3.2. Tác động của quá trình đô thị hóa
• 1.3.3. Hiện trạng không gian nông nghiệp trong đô thị - Nhìn từ góc độ quy hoạch phát triển đô thị
• 1.4. MỘT SỐ CÔNG TRÌNH KHOA HỌC VÀ LUẬN ÁN, LUẬN VĂN NGHIÊN CỨU THEO HƯỚNG CỦA ĐỀ TÀI
• 1.4.1. Các công trình khoa học về nông nghiệp đô thị
• 1.5. SỰ CẦN THIẾT PHẢI TỔ CHỨC KHÔNG GIAN NÔNG NGHIỆP ĐÔ THỊ Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ TỔ CHỨC KHÔNG GIAN NNĐT Ở ĐBSCL
• 2.1. PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Phương pháp tiếp cận
• 2.1.2. Phương pháp nghiên cứu khoa học
• 2.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC KHÔNG GIAN NNĐT Ở ĐBSCL
• 2.2.1. Quan điểm - lý luận và lý thuyết về tổ chức không gian NNĐT hướng đến quy hoạch phát triển đô thị bền vững
• 2.2.2. Lý luận và lý thuyết tổ chức không gian NNĐT tạo bản sắc địa phương cho đô thị
• 2.3. CƠ SỞ THỰC TIỄN ĐỂ TỔ CHỨC KHÔNG GIAN NNĐT Ở ĐBSCL
• 2.3.1. Thực tiễn về bối cảnh vùng ĐBSCL
• 2.3.2. Thực tiễn về đô thị ở ĐBSCL
• 2.4. CƠ SỞ VỀ KHÔNG GIAN VÀ TỔ CHỨC KHÔNG GIAN NNĐT Ở ĐBSCL
• 2.4.1. Cơ sở về không gian
• 2.4.2. Cơ sở tổ chức không gian NNĐT ở ĐBSCL
• 2.5. BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỔ CHỨC KHÔNG GIAN NNĐT TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM
• 2.5.1. Trên thế giới
• 2.5.2. Ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. ĐỀ XUẤT NHỮNG QUAN ĐIỂM, MỤC TIÊU VÀ NGUYÊN TẮC CHUNG VỀ QUY HOẠCH TỔNG THỂ – TỔ CHỨC VÀ TẠO HÌNH KHÔNG GIAN NNĐT Ở ĐBSCL
• 3.1.1. Quan điểm chung
• 3.1.2. Mục tiêu chung
• 3.1.3. Nguyên tắc chung
• 3.2. ĐỀ XUẤT NHỮNG KHÔNG GIAN THÍCH HỢP VỚI HOẠT ĐỘNG NNĐT HƯỚNG ĐẾN ĐÔ THỊ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG, MANG BẢN SẮC ĐỊA PHƯƠNG Ở ĐBSCL
• 3.2.1. Đối với không gian tổng thể đô thị
• 3.2.2. Đối với không gian khu ở trong đô thị
• 3.2.3. Đối với không gian khu vực trung tâm đô thị
• 3.2.4. Đối với không gian khu công nghiệp trong đô thị
• 3.2.5. Đối với không gian cây xanh
• 3.2.6. Đối với không gian trên đất nông nghiệp trong cấu trúc đô thị
• 3.3. ĐỀ XUẤT ĐỊNH HƯỚNG CHUNG VỀ GIẢI PHÁP QUY HOẠCH TỔNG THỂ - GIẢI PHÁP TỔ CHỨC VÀ GIẢI PHÁP TẠO HÌNH KHÔNG GIAN NNĐT Ở ĐBSCL
• 3.3.1. Định hướng chung về giải pháp quy hoạch tổng thể không gian nông nghiệp trong cấu trúc đô thị
• 3.3.2. Định hướng chung về giải pháp tổ chức không gian NNĐT trong các khu chức năng đô thị
• 3.3.3. Định hướng chung về giải pháp tạo hình không gian NNĐT mang bản sắc địa phương
• 3.4. ĐỀ XUẤT CÁC MÔ HÌNH KHÔNG GIAN NNĐT Ở ĐBSCL
• 3.4.1. Đề xuất mô hình không gian NNĐT trong không gian tổng thể đô thị
• 3.4.2. Đề xuất mô hình không gian NNĐT trong không gian khu ở
• 3.4.3. Đề xuất mô hình không gian NNĐT trong không gian khu trung tâm
• 3.4.4. Đề xuất mô hình không gian NNĐT trong không gian công nghiệp
• 3.4.5. Đề xuất mô hình không gian NNĐT trong không gian xanh đô thị
• 3.4.6. Đề xuất mô hình không gian NNĐT trên đất nông nghiệp trong cấu trúc đô thị
• 3.5. ÁP DỤNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU: TỔ CHỨC KHÔNG GIAN NNĐT HƯỚNG ĐẾN ĐÔ THỊ SEN Ở TP CAO LÃNH, TỈNH ĐỒNG THÁP
• 3.5.1. Định hướng quy hoạch chung TP Cao Lãnh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050
• 3.5.2. Quan điểm, mục tiêu, nguyên tắc chung về quy hoạch tổng thể- tổ chức và tạo hình không gian đô thị Sen ở TP Cao Lãnh
• 3.5.3. Định hướng chung cho quy hoạch tổng thể - giải pháp tổ chức và tạo hình không gian Sen ở TP Cao Lãnh
• 3.6. BÀN LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.6.1. Bàn luận về những điều kiện để NNĐT trở thành động lực mới cho đô thị PTBV
• 3.6.2. Bàn luận về việc tích hợp hoạt động NNĐT trong các không gian chức năng tạo hình ảnh mới hướng đến đô thị mang bản sắc sinh thái nông nghiệp địa phương
• 3.6.3. Bàn luận những nghiên cứu tiếp theo để tổ chức không gian NNĐT trong công tác quy hoạch xây dựng đô thị ở ĐBSCL từ lý thuyết thành hiện thực
• PHẦN KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ
• I. KẾT LUẬN
• II. KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khám phá quy hoạch nông nghiệp đô thị bền vững tại ĐBSCL

Luận án về quy hoạch nông nghiệp đô thị bền vững ĐBSCL mở ra một hướng đi mới. Hướng đi này nhìn nhận nông nghiệp không chỉ là hoạt động kinh tế mà còn là một thành phần hữu cơ trong cấu trúc đô thị hiện đại. Nông nghiệp đô thị (NNĐT) được định nghĩa là một ngành sản xuất, chế biến và cung cấp thực phẩm ngay trong lòng đô thị hoặc vùng ven. Hoạt động này tận dụng hiệu quả tài nguyên đất và nước, tái sử dụng chất thải đô thị, và hướng đến việc đáp ứng nhu cầu hàng ngày của người tiêu dùng. Theo các nghiên cứu tiên phong như của Jac Smit (1990), NNĐT là sự tương tác mật thiết giữa hoạt động nông nghiệp và hệ thống đô thị. Mức độ tương tác càng cao, tính 'đô thị' của nông nghiệp càng rõ nét. Tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), một vùng đất có truyền thống nông nghiệp lâu đời, việc tích hợp NNĐT vào quy hoạch là một chiến lược quan trọng. Chiến lược này không chỉ giải quyết bài toán an ninh lương thực mà còn góp phần xây dựng đô thị phát triển bền vững, mang đậm bản sắc địa phương. Các mô hình NNĐT không chỉ tạo ra sản phẩm nông nghiệp sạch, mà còn hình thành nên các không gian xanh, cải thiện vi khí hậu, và gia tăng giá trị cảnh quan. Đây được xem là một 'môi trường tự nhiên thứ hai', giúp hóa giải những bất cập của đô thị bê tông hóa, đồng thời nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

1.1. Định nghĩa không gian nông nghiệp đô thị NNĐT hiện đại

Không gian nông nghiệp đô thị (NNĐT) là một khái niệm đa chức năng. Nó không chỉ là nơi canh tác, trồng trọt, chăn nuôi mà còn là không gian tích hợp các hoạt động giáo dục, giải trí và văn hóa cộng đồng. Không gian này bao gồm cảnh quan đô thị truyền thống và cảnh quan sản xuất phái sinh. Theo luận án, không gian NNĐT có thể tồn tại dưới nhiều hình thức: trên đất nông nghiệp truyền thống được quy hoạch lại, hoặc kết hợp linh hoạt vào các không gian chức năng khác như khu ở, khu công nghiệp, công viên. Việc tổ chức không gian NNĐT là quá trình sắp xếp, bố trí hợp lý các hoạt động này để đạt được mục tiêu phát triển đô thị một cách toàn diện và hài hòa.

1.2. Vai trò của NNĐT trong phát triển đô thị bền vững ĐBSCL

Phát triển đô thị bền vững tại ĐBSCL không thể tách rời yếu tố nông nghiệp. NNĐT đóng vai trò then chốt trên cả ba trụ cột: kinh tế, xã hội và môi trường. Về kinh tế, NNĐT tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân, đặc biệt là người nghèo đô thị, và kích thích kinh tế địa phương. Về xã hội, nó củng cố an ninh lương thực, cung cấp thực phẩm sạch, nâng cao sức khỏe cộng đồng và tạo không gian giao lưu văn hóa. Về môi trường, NNĐT là một phần của hạ tầng xanh, giúp giảm hiệu ứng đảo nhiệt, tái chế chất thải, tăng cường đa dạng sinh học và tạo nên những cảnh quan sinh thái độc đáo, góp phần xây dựng bản sắc địa phương.

II. Cách ĐBSCL đối mặt thách thức trong quy hoạch nông nghiệp đô thị

Quá trình triển khai quy hoạch nông nghiệp đô thị bền vững ĐBSCL đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng. Trở ngại lớn nhất đến từ sức ép của đô thị hóa thiếu kiểm soát, thường diễn ra theo hình thức 'vết dầu loang'. Quá trình này xâm lấn và làm manh mún các vùng đất nông nghiệp, khiến cơ cấu sử dụng đất trở nên không ổn định. Đất nông nghiệp thường bị xem là 'quỹ đất dự phòng' cho các dự án phát triển khác, dẫn đến tình trạng thiếu đầu tư dài hạn cho hạ tầng kỹ thuật và xã hội. Bên cạnh đó, các đô thị vùng ĐBSCL cực kỳ dễ bị tổn thương trước tác động của biến đổi khí hậu (BĐKH) và nước biển dâng. Tình trạng ngập lụt và xâm nhập mặn không chỉ đe dọa môi trường sống mà còn thu hẹp diện tích canh tác, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế người dân. Tư duy quy hoạch hiện tại vẫn còn nhiều bất cập, chưa thực sự coi NNĐT là một động lực phát triển. Các mô hình nông nghiệp tự phát, thiếu quy hoạch đã gây ra các hệ lụy về ô nhiễm môi trường, phá vỡ cảnh quan và xung đột với các chức năng đô thị khác. Để vượt qua những rào cản này, cần có một cách tiếp cận quy hoạch toàn diện, tích hợp và có tầm nhìn xa.

2.1. Áp lực từ quá trình đô thị hóa và sử dụng đất nông nghiệp

Quá trình đô thị hóa nhanh chóng tại ĐBSCL đang gây áp lực lớn lên quỹ đất nông nghiệp. Việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất diễn ra ồ ạt, thiếu quy hoạch đồng bộ. Các dự án xây dựng nhỏ lẻ, tự phát mọc lên trên đất nông nghiệp làm phá vỡ cấu trúc không gian và hệ thống hạ tầng. Luận án chỉ ra rằng đất nông nghiệp trong đô thị thường thiếu sự ổn định, không được đầu tư hạ tầng tương xứng như các khu chức năng khác, gây khó khăn cho việc áp dụng các mô hình nông nghiệp hiện đại và bền vững. Điều này làm giảm hiệu quả sử dụng đất đô thị và cản trở việc hình thành một nền nông nghiệp đô thị chính quy.

2.2. Tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu và nước biển dâng

ĐBSCL là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu. Hiện tượng nước biển dâng, xâm nhập mặn và các hình thái thời tiết cực đoan đang trực tiếp đe dọa các hoạt động nông nghiệp trong và ven đô thị. Tình trạng này không chỉ làm giảm năng suất cây trồng, vật nuôi mà còn gây nguy cơ thu hẹp vĩnh viễn các vùng canh tác màu mỡ. Việc thiếu các giải pháp quy hoạch thích ứng, như xây dựng hạ tầng xanh hay các mô hình nông nghiệp chống chịu, khiến cho hệ thống nông nghiệp đô thị tại đây trở nên mong manh và thiếu bền vững trước các cú sốc môi trường.

III. Nguyên tắc vàng quy hoạch NNĐT bền vững mang bản sắc ĐBSCL

Để quy hoạch nông nghiệp đô thị bền vững ĐBSCL thành công, cần tuân thủ các nguyên tắc cốt lõi được đề xuất trong luận án. Nguyên tắc đầu tiên là tích hợp toàn diện. NNĐT không phải là một khu vực chức năng riêng lẻ mà phải được lồng ghép một cách hữu cơ vào tất cả các không gian của đô thị, từ khu trung tâm, khu ở, khu công nghiệp đến các hành lang xanh. Nguyên tắc thứ hai là hướng đến sự bền vững đa chiều. Quy hoạch phải cân bằng được ba yếu tố: hiệu quả kinh tế (tạo thu nhập, việc làm), công bằng xã hội (đảm bảo an ninh lương thực, nâng cao chất lượng sống) và bảo vệ môi trường (tăng không gian xanh, giảm ô nhiễm, thích ứng BĐKH). Nguyên tắc thứ ba, và cũng là quan trọng nhất, là phát huy bản sắc địa phương. Thay vì sao chép các mô hình từ nơi khác, quy hoạch cần khai thác những giá trị đặc thù của vùng sông nước Cửu Long, như hệ thống kênh rạch, các loại cây trồng bản địa, và văn hóa canh tác truyền thống. Việc tạo ra các cảnh quan nông nghiệp độc đáo sẽ góp phần xây dựng một hình ảnh đô thị khác biệt, sinh thái và giàu tính nhân văn. Những nguyên tắc này là kim chỉ nam để biến NNĐT thành động lực mới cho sự phát triển của toàn vùng.

3.1. Phương pháp tích hợp không gian NNĐT vào cấu trúc đô thị

Tích hợp là chìa khóa. Thay vì quy hoạch NNĐT như một vùng ven biệt lập, cần xem nó là một mạng lưới xuyên suốt cấu trúc đô thị. Giải pháp là xác định các không gian tiềm năng để phát triển hoạt động nông nghiệp. Các không gian này có thể là vành đai xanh, công viên, dải phân cách, mái nhà, ban công, hay thậm chí là các mặt đứng của công trình. Việc kết nối các không gian này tạo thành một hệ thống hạ tầng xanh sản xuất liên tục (CPULs), vừa cung cấp thực phẩm, vừa thực hiện các chức năng sinh thái quan trọng cho đô thị.

3.2. Giải pháp khai thác yếu tố bản địa để tạo bản sắc đô thị

Bản sắc địa phương là giá trị cốt lõi giúp các đô thị ĐBSCL không bị hòa tan trong quá trình toàn cầu hóa. Quy hoạch NNĐT phải tập trung khai thác các yếu tố tự nhiên và văn hóa đặc trưng. Cụ thể là tận dụng mạng lưới sông rạch để phát triển các mô hình nông nghiệp gắn với mặt nước, như vườn cây ăn trái ven kênh, du lịch sinh thái miệt vườn. Đồng thời, lựa chọn các loại cây trồng, vật nuôi đặc sản của vùng để đưa vào cảnh quan đô thị. Việc này không chỉ tạo ra sản phẩm giá trị cao mà còn hình thành nên một hình ảnh đô thị độc đáo, gắn liền với văn hóa sông nước.

IV. Top 5 mô hình không gian nông nghiệp đô thị tối ưu cho ĐBSCL

Luận án đề xuất nhiều mô hình không gian cụ thể cho việc quy hoạch nông nghiệp đô thị bền vững ĐBSCL. Các mô hình này được thiết kế để phù hợp với từng loại không gian chức năng khác nhau trong đô thị. 1) Mô hình trong không gian tổng thể đô thị: hình thành các vành đai xanh nông nghiệp, vùng đệm sinh thái để kiểm soát sự phát triển lan tỏa. 2) Mô hình trong không gian khu ở: phát triển các vườn cộng đồng, vườn trên mái, trang trại gia đình để tăng cường tương tác xã hội và tự cung cấp thực phẩm. 3) Mô hình trong không gian khu trung tâm: áp dụng nông nghiệp công nghệ cao, trang trại thẳng đứng trong các tòa nhà để tối ưu hóa sử dụng đất đô thị và tạo điểm nhấn kiến trúc xanh. 4) Mô hình trong không gian khu công nghiệp: xây dựng các dải cây xanh cách ly kết hợp trồng cây công nghiệp hoặc cây dược liệu, giúp cải thiện môi trường và tạo thêm giá trị kinh tế. 5) Mô hình trong không gian xanh và mặt nước: tích hợp hoạt động nông nghiệp sinh thái, du lịch trải nghiệm vào hệ thống công viên, bờ sông, kênh rạch, làm nổi bật bản sắc địa phương. Việc áp dụng linh hoạt các mô hình này sẽ giúp đa dạng hóa chức năng và làm giàu thêm hệ sinh thái đô thị.

4.1. Mô hình NNĐT trong không gian khu ở và khu trung tâm

Trong các khu ở, mô hình vườn cộng đồng và vườn trên mái được ưu tiên. Các mô hình này giúp tận dụng không gian trống, tạo mảng xanh, cung cấp rau sạch tại chỗ và là nơi sinh hoạt cộng đồng hiệu quả. Tại khu trung tâm, nơi đất đai khan hiếm, giải pháp là nông nghiệp công nghệ cao và mô hình trang trại thẳng đứng. Các tòa nhà có thể tích hợp hệ thống trồng rau thủy canh, khí canh trên tường hoặc trong nhà kính, vừa sản xuất thực phẩm, vừa đóng vai trò như một yếu tố kiến trúc xanh, hiện đại và tiết kiệm năng lượng.

4.2. Mô hình NNĐT trong không gian công nghiệp và vành đai xanh

Đối với các khu công nghiệp, việc thiết lập các dải cây xanh cách ly kết hợp với hoạt động nông nghiệp là một giải pháp thông minh. Các dải xanh này không chỉ hấp thụ khí thải, giảm tiếng ồn mà còn có thể canh tác các loại cây công nghiệp, cây dược liệu có giá trị. Trong khi đó, vành đai xanh bao quanh đô thị nên được quy hoạch thành các vùng chuyên canh nông nghiệp sinh thái, nông trại hữu cơ quy mô lớn. Vành đai này vừa là 'lá phổi xanh', vừa là nguồn cung cấp thực phẩm chính cho toàn đô thị, đồng thời ngăn chặn sự phát triển đô thị một cách tự phát.

4.3. Đề xuất mô hình NNĐT gắn với cảnh quan sông nước đặc thù

Để làm nổi bật bản sắc địa phương, mô hình NNĐT gắn với hệ thống sông, kênh, rạch là ưu tiên hàng đầu. Các khu vực ven sông có thể được quy hoạch thành công viên nông nghiệp, kết hợp giữa cảnh quan cây ăn trái đặc sản và không gian giải trí công cộng. Các tour du lịch sinh thái nông nghiệp có thể được tổ chức dọc theo các tuyến kênh, cho phép du khách trải nghiệm văn hóa miệt vườn. Mô hình này không chỉ bảo tồn cảnh quan sông nước mà còn tạo ra một sản phẩm du lịch độc đáo, mang lại lợi ích kinh tế cao và bền vững.

V. Hướng dẫn áp dụng Xây dựng Đô thị Sen tại TP

Nghiên cứu điển hình về quy hoạch nông nghiệp đô thị bền vững ĐBSCL được luận án áp dụng tại Thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp. Với định hướng xây dựng 'Đô thị Sen', mô hình này là một minh chứng sống động cho việc biến NNĐT thành động lực phát triển và tạo dựng bản sắc địa phương. Quan điểm cốt lõi là đưa hình ảnh cây sen – loài cây đặc trưng của Đồng Tháp – vào mọi ngóc ngách của không gian đô thị. Mục tiêu không chỉ là trồng sen để lấy sản phẩm, mà còn là kiến tạo một hệ sinh thái đô thị độc đáo, hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Nguyên tắc quy hoạch tập trung vào việc tổ chức không gian Sen một cách hệ thống. Các giải pháp được đề xuất bao gồm quy hoạch các cánh đồng sen lớn hai bên bờ sông Cao Lãnh, tạo các trục cảnh quan sen, xây dựng công viên chuyên đề về sen kết hợp vườn cây ăn trái, và phát triển các trang trại sen công nghệ cao. 'Đô thị Sen' không chỉ là một ý tưởng về cảnh quan, mà còn là một chiến lược phát triển kinh tế - xã hội toàn diện, gắn kết nông nghiệp, du lịch và văn hóa, cho thấy tiềm năng to lớn của việc tích hợp nông nghiệp đô thị vào quy hoạch.

5.1. Định hướng quy hoạch tổng thể không gian Đô thị Sen

Quy hoạch tổng thể không gian 'Đô thị Sen' được xây dựng dựa trên việc khai thác tối đa hình ảnh và giá trị của cây sen. Định hướng chính là tạo ra các không gian sen đa chức năng. Không gian sản xuất bao gồm các cánh đồng, trang trại sen. Không gian cảnh quan là các trục đường, công viên, quảng trường có sen làm chủ đạo. Không gian văn hóa - du lịch là các điểm tham quan, trải nghiệm gắn với sen. Các không gian này được kết nối với nhau thông qua mạng lưới hạ tầng xanh, tạo thành một tổng thể đô thị đồng bộ, nhất quán và thấm đẫm bản sắc địa phương.

5.2. Giải pháp tổ chức và tạo hình cảnh quan sen đặc trưng

Các giải pháp cụ thể được đề xuất để hiện thực hóa 'Đô thị Sen'. Cánh đồng sen lớn được quy hoạch dọc hai bên bờ sông Cao Lãnh, vừa là vùng sản xuất, vừa tạo nên một cảnh quan đô thị hùng vĩ. Các công viên chuyên đề kết hợp trồng sen với vườn cây ăn trái bản địa, tạo không gian giải trí sinh thái cho người dân. Các trang trại sen ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao để tối ưu hóa sản xuất và phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng. Thậm chí, hình ảnh sen còn được đưa vào thiết kế kiến trúc công trình, tạo nên các điểm nhấn văn hóa độc đáo cho thành phố.

VI. Tương lai quy hoạch nông nghiệp đô thị bền vững cho ĐBSCL

Luận án 'Tổ chức không gian nông nghiệp đô thị' đã chứng minh rằng quy hoạch nông nghiệp đô thị bền vững ĐBSCL không phải là một lựa chọn, mà là một hướng đi tất yếu. Tương lai của các đô thị trong vùng phụ thuộc rất lớn vào khả năng tích hợp thành công NNĐT vào quá trình phát triển. NNĐT không còn là hoạt động sản xuất đơn thuần, mà đã trở thành một công cụ quy hoạch mạnh mẽ để giải quyết các vấn đề cấp bách như đô thị hóa, biến đổi khí hậu, và suy giảm bản sắc địa phương. Kết quả nghiên cứu cho thấy, khi được tổ chức và quy hoạch bài bản, NNĐT có thể trở thành một động lực kinh tế mới, tạo ra các đô thị có khả năng chống chịu cao, chất lượng sống tốt và một bản sắc sinh thái nông nghiệp riêng biệt. Để biến lý thuyết thành hiện thực, cần có sự thay đổi trong tư duy của các nhà quản lý, sự đồng thuận của cộng đồng và các chính sách hỗ trợ cụ thể. Các kiến nghị chính sách tập trung vào việc luật hóa vai trò của NNĐT trong các văn bản quy hoạch, hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho các mô hình nông nghiệp sạch, và thúc đẩy sự tham gia của người dân vào quá trình quy hoạch và thực thi.

6.1. Kết luận về vai trò động lực của không gian NNĐT

Nghiên cứu kết luận rằng không gian nông nghiệp đô thị (NNĐT) có tiềm năng trở thành động lực phát triển mới cho các đô thị ĐBSCL. NNĐT đóng góp vào phát triển bền vững thông qua việc cung cấp dịch vụ sinh thái, đa dạng hóa kinh tế, củng cố an ninh lương thực và làm giàu đời sống văn hóa xã hội. Việc tích hợp NNĐT vào quy hoạch không chỉ giúp sử dụng đất hiệu quả hơn mà còn tạo ra những không gian đô thị nhân văn, xanh và có bản sắc, nâng cao khả năng phục hồi của đô thị trước các thách thức trong tương lai.

6.2. Kiến nghị chính sách thúc đẩy NNĐT trong phát triển đô thị

Để NNĐT phát huy tối đa vai trò, luận án đề xuất một số kiến nghị chính sách quan trọng. Thứ nhất, cần chính thức công nhận và đưa NNĐT vào hệ thống các văn bản pháp quy về quy hoạch xây dựng và phát triển đô thị. Thứ hai, xây dựng các chính sách khuyến khích, hỗ trợ (về vốn, đất đai, công nghệ) cho các cá nhân và doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ trong đô thị. Cuối cùng, tăng cường vai trò của cộng đồng trong việc tham gia vào quá trình quy hoạch, quản lý và vận hành các mô hình nông nghiệp đô thị.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Sự bùng nổ của quá trình đô thị hóa toàn cầu đang đặt các hệ thống đô thị trước những thách thức sống còn về suy thoái môi trường, biến đổi khí hậu (BĐKH), mất an ninh lương thực và sự xói mòn bản sắc bản địa. Trong bối cảnh đó, luận án tiến sĩ chuyên ngành Quy hoạch Vùng và Đô thị (Mã số: 9580105) của Nghiên cứu sinh (NCS) Trương Quốc Sử tại Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Đỗ Phú Hưng, mang tựa đề "Tổ chức không gian nông nghiệp đô thị hướng đến quy hoạch xây dựng đô thị phát triển bền vững mang bản sắc địa phương ở Đồng bằng sông Cửu Long" (2019), là công trình tiên phong xác lập cơ sở khoa học và giải pháp thực nghiệm tích hợp nông nghiệp đô thị (NNĐT) vào cấu trúc không gian đô thị.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng tâm mà luận án chỉ ra là: Trong khi các lý thuyết quy hoạch hiện đại trên thế giới đã xem NNĐT như một hợp phần của hạ tầng sinh thái, thì tại Việt Nam nói chung và Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) nói riêng, đất nông nghiệp trong đô thị vẫn bị xem là "quỹ đất dự phòng" tạm bợ, chờ chuyển đổi sang mục đích phi nông nghiệp. Các nghiên cứu trước đây (như Phạm Sỹ Liêm, Lê Đức Thịnh, Nguyễn Đăng Nghĩa) chủ yếu tiếp cận NNĐT dưới góc độ kỹ thuật nông học hoặc hiệu quả kinh tế đơn thuần, hoàn toàn thiếu vắng công cụ quy hoạch và tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan mang tính hệ thống.

Luận án giải quyết hệ thống 4 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và kiểm chứng 3 giả thuyết khoa học (Hypotheses - H):

• RQ1: Không gian NNĐT có vai trò, vị trí và cấu trúc như thế nào trong sự tiến hóa của hệ thống đô thị thế giới và Việt Nam?
• RQ2: Những cơ sở khoa học và thực tiễn nào quyết định việc tổ chức không gian NNĐT thích ứng với bối cảnh nhạy cảm sinh thái và BĐKH tại ĐBSCL?
• RQ3: Khung giải pháp quy hoạch tổng thể, tổ chức và tạo hình không gian NNĐT trong các phân khu chức năng đô thị được thiết lập ra sao?
• RQ4: Mô hình không gian NNĐT có thể áp dụng cụ thể như thế nào vào đồ án quy hoạch thực chứng tại đô thị ĐBSCL (điển cứu TP. Cao Lãnh)?
• H1: NNĐT không phải là tàn tích nông thôn mà là một thành phần hữu cơ, một dạng "tự nhiên thứ hai" có khả năng tái cấu trúc đô thị theo hướng bền vững.
• H2: Tích hợp đa chức năng không gian NNĐT vào 6 phân khu chức năng đô thị sẽ tối ưu hóa hệ số sử dụng đất, nâng cao khả năng thích ứng BĐKH mà không phá vỡ cấu trúc không gian hiện hữu.
• H3: Khai thác các yếu tố nông nghiệp bản địa (mặt nước, cây xanh ăn trái, cánh đồng đặc thù) thông qua ngôn ngữ tạo hình kiến trúc cảnh quan sẽ tái lập bản sắc nơi chốn đặc thù cho đô thị sông nước ĐBSCL.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp Thuyết Cảnh quan đô thị sản xuất liên tục (Continuous Productive Urban Landscapes - CPULs), Lý thuyết Hạ tầng xanh / Hạ tầng sinh thái đô thị và Lý thuyết Đô thị dựa trên nơi chốn (Place-based Urbanism). Đóng góp đột phá của luận án là việc định lượng hóa và chuyển hóa các nguyên lý NNĐT thành bộ cẩm nang thiết kế không gian 3 bậc (Quy hoạch tổng thể – Tổ chức không gian chức năng – Tạo hình kiến trúc cảnh quan) áp dụng cho toàn bộ 166 đô thị thuộc 13 tỉnh thành vùng ĐBSCL trong khung thời gian dự báo từ năm 1990 đến tầm nhìn 2050.

---

Literature Review và Positioning

Tiến trình tổng quan y văn quốc tế cho thấy sự chuyển dịch mô hình lý thuyết về NNĐT qua ba thời kỳ then chốt:

1. Giai đoạn khởi mầm định danh: Jac Smit (1990) đặt nền móng với định nghĩa NNĐT là "một ngành sản xuất, chế biến và bán thực phẩm và nhiên liệu, chủ yếu là để đáp ứng nhu cầu hàng ngày của người tiêu dùng trong một thị trấn, thành phố, hay đô thị, dựa trên đất và nước có trên khắp đô thị và ven đô thị". Luc J.A. Mougeot (2000) bổ sung bước ngoặt lý thuyết khi nhấn mạnh tính tích hợp tương hỗ: điểm phân biệt NNĐT với nông nghiệp nông thôn không nằm ở vị trí địa lý mà ở mức độ tích hợp chặt chẽ vào hệ sinh thái và kinh tế đô thị.
2. Giai đoạn tương tác cấu trúc: Undine Giseke và cộng sự (2015) xác lập nguyên lý then chốt: "NNĐT là bất kỳ loại hoạt động nông nghiệp có tương tác với hệ thống đô thị. Mức độ tương tác càng cao thì tính đô thị của hoạt động nông nghiệp càng nhiều".
3. Giai đoạn tích hợp không gian và cảnh quan: Katrin Bohn & André Viljoen (2005) đề xuất khái niệm CPULs, định vị cảnh quan sản xuất liên tục như một cơ sở hạ tầng thiết yếu kết nối không gian mở đô thị.

Y văn ghi nhận cuộc tranh luận học thuật sâu sắc giữa hai trường phái đối nghịch:

• Trường phái Đô thị hóa truyền thống (Modernist Zoning): Xem đô thị hóa là quá trình chuyển dịch lao động và chuyển đổi mục đích sử dụng đất triệt để từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp; đồng nhất tỷ lệ đô thị hóa với sự triệt tiêu đất canh tác nhằm tối đa hóa mật độ xây dựng.
• Trường phái Đô thị sinh thái và Cảnh quan sản xuất (Ecological & Productive Urbanism): Nhìn nhận đất nông nghiệp là "hạ tầng xanh đa chức năng", cung cấp các dịch vụ hệ sinh thái (Ecosystem Services), giảm hiệu ứng đảo nhiệt, đảm bảo an ninh thực phẩm và duy trì cân bằng xã hội. Dữ liệu từ Dubbeling (2010) và FAO chứng minh các hộ gia đình thực hành NNĐT có thể tự đáp ứng 76% nhu cầu thực phẩm hàng ngày, vượt trội so với mức 65% ở các hộ không thực hành NNĐT.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế điển hình:

• Dự án tích hợp Casablanca (Ma-rốc, 2004–2015): Thử nghiệm tích hợp công cụ quy hoạch đô thị và thiết kế cảnh quan để chuyển đổi vùng ven thành vành đai nông nghiệp sinh thái đa chức năng.
• Chương trình Nông nghiệp Đô thị Havana (Cuba, 1995–2010): Tái cấu trúc đô thị thích ứng với khủng hoảng nhiên liệu thông qua mô hình canh tác hữu cơ sâu rộng trong lòng nội đô.
• Chiến lược phối hợp Đô thị - Nông thôn Thành Đô (Trung Quốc, từ 1999): Tích hợp không gian nông nghiệp sinh thái công nghệ cao vào quy hoạch vùng mở rộng.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu lịch sử của Lê Văn Trưởng (2009) chỉ ra mầm mống NNĐT đã xuất hiện quanh các thành cổ thời phong kiến và thời Pháp thuộc. Tuy nhiên, trong quy hoạch hiện đại, đất nông nghiệp thường xuyên bị xâm lấn bởi các dự án đơn lẻ phát triển theo dạng "vết dầu loang" với mạng lưới hạ tầng giao thông "xương cá" chắp vá. Luận án của NCS Trương Quốc Sử đã định vị chính xác khoảng trống học thuật: chuyển đổi tư duy từ "nông nghiệp trong đô thị" mang tính tự phát sang "không gian nông nghiệp đô thị" được thể chế hóa và dẫn dắt bởi công cụ quy hoạch xây dựng vùng và đô thị.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và thách thức các lý thuyết quy hoạch đô thị truyền thống thông qua 4 đóng góp nền tảng:

1. Phát triển Thuyết Quyết định Môi trường (Environmental Determinism) và Thuyết Nơi chốn trong quy hoạch vùng ngập nước: Mở rộng quan điểm của Bohn & Viljoen (2005) về CPULs vào điều kiện đặc thù của vùng đồng bằng sông nước nhiệt đới gió mùa. Môi trường tự nhiên không chỉ định hình hành vi cư dân mà nông nghiệp đóng vai trò như một "môi trường tự nhiên thứ hai" làm giảm độ khô cứng của vật liệu nhân tạo (bê tông, thép, kính).
2. Xây dựng Lý thuyết Đô thị Sinh thái Nông nghiệp (Agro-Ecological Urbanism): Khái niệm hóa đô thị sinh thái nông nghiệp như một thực thể đô thị mà trong đó "nông nghiệp vừa là một thuộc tính và vừa là một động lực để phát triển đô thị trên nền tảng những đặc trưng của một đô thị sinh thái".
3. Mô hình hóa Mối quan hệ Chức năng Cộng sinh (Symbiotic Functional Model): Chuyển dịch từ mô hình phân vùng chức năng cứng nhắc (Euclidean Zoning) sang mô hình quy hoạch tích hợp đa chức năng (Multifunctional Spatial Integration), nơi không gian sản xuất đan cài hữu cơ vào không gian ở, công cộng, công nghiệp và hạ tầng kỹ thuật.
4. Hệ thống 4 Mệnh đề Lý thuyết (Theoretical Propositions):
   • Proposition 1: Không gian NNĐT là hạ tầng xanh cung cấp dịch vụ điều hòa ngập lụt cục bộ và tiêu thoát nước tự nhiên cho đô thị ĐBSCL.
   • Proposition 2: Hiệu quả sử dụng đất đô thị tỷ lệ thuận với mức độ tích hợp đa chức năng của không gian nông nghiệp vào các công trình kiến trúc và không gian công cộng.
   • Proposition 3: Bản sắc đô thị ĐBSCL được xác lập qua tính liên tục của cấu trúc mặt nước – cây xanh nông nghiệp ăn được.
   • Proposition 4: NNĐT theo phương đứng (Vertical Farming) kết hợp phương ngang (Horizontal Landscapes) tạo ra cấu trúc nén sinh thái tối ưu cho lõi trung tâm.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án kết hợp 3 trường phái lý thuyết: Lý thuyết Hình thái học đô thị (Urban Morphology), Lý thuyết Sinh thái cảnh quan (Landscape Ecology) và Lý thuyết Không gian xã hội (Social Space Theory).

• Tiếp cận Không gian Đa tầng bậc: Phân tích không gian NNĐT theo hai phương diện: Phương diện ngang (Horizontal dimension: vườn cộng đồng, trang trại đô thị, vành đai xanh sinh thái) và Phương diện đứng (Vertical dimension: nông nghiệp trên mái, mặt đứng công trình, tòa nhà cao tầng chuyên canh NNĐT theo mô hình của Dickson Despommier).
• Khái niệm Cốt lõi:
  • Không gian NNĐT: Không gian đa chức năng chứa đựng các vật thể kiến trúc, cảnh quan truyền thống và cảnh quan đô thị sản xuất phái sinh.
  • Cơ sở hạ tầng xanh NNĐT: Mạng lưới không gian xanh và mặt nước tự nhiên kết hợp hoạt động nông nghiệp nhằm cung cấp dịch vụ sinh thái và sản phẩm đặc thù.
• Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích được xác lập giới hạn trong vùng sinh thái ngập nước, chịu tác động kép của thủy triều, lũ sông Mê Kông, xâm nhập mặn và biến động sử dụng đất tại 13 tỉnh thành ĐBSCL.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan Thực dụng (Pragmatism) kết hợp Hiện thực Phê phán (Critical Realism) thông qua phương pháp tiếp cận hệ thống và liên ngành:

• Tiếp cận Hệ thống: Xem xét đô thị như một hệ sinh thái phức hợp bao gồm không gian vật thể, dòng chuyển hóa vật chất - năng lượng và cấu trúc kinh tế - xã hội.
• Tiếp cận Đa ngành: Kết hợp chặt chẽ giữa Quy hoạch vùng và đô thị, Kiến trúc cảnh quan, Sinh thái học đô thị, Nông học và Xã hội học đô thị.
• Thiết kế Nghiên cứu Đa tầng bậc (Multi-level Research Design):
  • Cấp độ Vĩ mô (Macro-level): Toàn bộ vùng ĐBSCL gồm 166 đô thị tại 13 tỉnh thành, phân tích mối tương quan giữa mạng lưới đô thị và phân vùng sinh thái nông nghiệp.
  • Cấp độ Trung mô (Meso-level): Cấu trúc chức năng không gian đô thị (khu ở, khu trung tâm, khu công nghiệp, dải cây xanh cảnh quan).
  • Cấp độ Vi mô (Micro-level): Các mô hình kiến trúc công trình, module canh tác thẳng đứng, hoa viên sinh thái và thửa đất canh tác hộ gia đình.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu được thực hiện qua 6 phương pháp khoa học chuẩn hóa:

1. Phương pháp Điền dã (Field Survey): Khảo sát thực địa, điều tra trực tiếp hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp, các mô hình canh tác tự phát, bán chính quy và chính quy tại các đô thị tiêu biểu (Cần Thơ, Cao Lãnh, Mỹ Tho, Rạch Giá, Cà Mau).
2. Phương pháp Lịch sử - Hợp lý: Phân tích tiến trình biến đổi không gian nông nghiệp qua các giai đoạn: sơ khai, khủng hoảng công nghiệp hóa, cách mạng xanh và giai đoạn đô thị hiện đại.
3. Phương pháp Phân tích - Tổng hợp: Xử lý dữ liệu không gian, bản đồ hiện trạng quy hoạch và số liệu thống kê kinh tế - xã hội.
4. Phương pháp Thống kê: Phân loại 34 khu nông nghiệp công nghệ cao (NNCNC) trên toàn quốc tại 19 tỉnh thành thuộc 7 vùng kinh tế (như Từ Liêm - Hà Nội 7,5 ha; Củ Chi - TP.HCM 88 ha; Bình Dương, Khánh Hòa) làm cơ sở đối sánh với ĐBSCL.
5. Phương pháp Mô hình hóa (Spatial Modeling): Xây dựng sơ đồ hóa các mối quan hệ tương tác không gian và thiết lập các mô hình không gian mẫu.
6. Phương pháp Dự báo: Ngoại suy xu thế chuyển dịch không gian đô thị và biến đổi dòng chảy sinh thái dưới tác động của BĐKH đến năm 2050.

Tam giác đạc nghiên cứu (Triangulation) được thiết lập vững chắc:

• Tam giác đạc Dữ liệu: Đối chiếu bản đồ địa chính, ảnh viễn thám GIS, số liệu thống kê của Bộ Xây dựng, Tổng cục Thống kê và kết quả đo đạc thực địa.
• Tam giác đạc Phương pháp: Kết hợp phân tích không gian định tính với thống kê kinh tế - kỹ thuật đô thị.
• Tam giác đạc Lý thuyết: Kiểm định hiện tượng qua lăng kính đồng thời của CPULs, Thuyết Quyết định môi trường và Sinh thái học đô thị.

Cấp độ Phân tích	Quy mô / Đối tượng	Nguồn Dữ liệu & Phương pháp	Tiêu chuẩn Đánh giá / Kiểm chứng
Vĩ mô (Macro)	166 đô thị / 13 tỉnh ĐBSCL	Bản đồ quy hoạch vùng, niên giám thống kê, viễn thám GIS	Khả năng thích ứng BĐKH, phân vùng sinh thái tiểu vùng
Trung mô (Meso)	6 không gian chức năng đô thị	Hồ sơ quy hoạch phân khu, điền dã đo đạc không gian	Tính kết nối hạ tầng xanh, hệ số sử dụng đất, đa dạng hóa chức năng
Vi mô (Micro)	Điển cứu TP. Cao Lãnh ("Đô thị Sen")	Đồ án Quy hoạch chung 2030–2050, thiết kế đô thị chi tiết	Chỉ tiêu cảnh quan bản địa, mật độ xây dựng, khả năng nhân rộng

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Khắc phục "Nghịch lý Đô thị hóa và Xóa bỏ Nông nghiệp": Luận án chứng minh rằng việc áp đặt cứng nhắc tiêu chí phân loại đô thị (yêu cầu hạ thấp tỷ lệ lao động nông nghiệp) đã "vô tình bức tử" không gian xanh sản xuất, biến đất nông nghiệp thành các vùng xây dựng chắp vá, gây ngập úng nghiêm trọng và phá vỡ cân bằng thủy văn tự nhiên.
2. Xác lập Ma trận Không gian NNĐT Thích ứng cho 6 Phân khu Chức năng:
   • Không gian Tổng thể: Tổ chức các vành đai xanh sinh thái nông nghiệp bao quanh đô thị kết hợp nêm xanh (green wedges) len lỏi vào lõi trung tâm.
   • Không gian Khu ở: Chuyển đổi sân trong, khoảng lùi công trình thành vườn cộng đồng, vườn dinh dưỡng phục vụ tái chế rác hữu cơ tại chỗ.
   • Không gian Trung tâm: Tích hợp NNĐT phương đứng trên mái (rooftop farming), mặt đứng công trình cao tầng, quảng trường công viên nông nghiệp kết hợp thương mại dịch vụ.
   • Không gian Công nghiệp: Thiết lập các dải cây xanh cách ly bằng cây trồng nông nghiệp có khả năng hấp thụ độc chất và xử lý nước thải sinh học.
   • Không gian Công viên Cây xanh: Chuyển đổi công viên cây cảnh thụ động sang "Công viên Cảnh quan Sản xuất", kết hợp giải trí, giáo dục trải nghiệm nông nghiệp.
   • Không gian Đất nông nghiệp Cấu trúc đô thị: Kiểm soát và chuyển đổi các khu đất nông nghiệp manh mún, đất dự phòng thành trang trại công nghệ cao và vùng nông nghiệp sinh thái bền vững.
3. Mô hình Khai thác Không gian Đa tầng (Horizontal-Vertical Continuum): Phát hiện việc kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp ngang (vùng ven) và nông nghiệp đứng (lõi trung tâm) có thể gia tăng diện tích phủ xanh đô thị từ 25% đến 40% mà không làm phát sinh chi phí đền bù giải tỏa đất công.
4. Hiện thực hóa Bản sắc Địa phương qua "Đô thị Sen" TP. Cao Lãnh: Chứng minh trên đồ án thực tế: việc chuyển đổi cấu trúc không gian đô thị Cao Lãnh dựa trên trục cảnh quan hoa Sen kết hợp vườn cây ăn trái bản địa dọc hai bờ sông Cao Lãnh vừa giải quyết bài toán tiêu thoát lũ tự nhiên, vừa tạo dựng thương hiệu đô thị đặc trưng không thể sao chép.

Implications đa chiều

• Về Lý thuyết Quy hoạch: Bổ sung vào lý luận quy hoạch đô thị Việt Nam khái niệm "Cảnh quan đô thị sản xuất phái sinh" và xác lập khung phương pháp luận tổ chức không gian hạ tầng sinh thái nông nghiệp.
• Về Phương pháp luận Thiết kế: Đề xuất quy trình thiết kế tích hợp 3 giai đoạn (Quy hoạch khung tổng thể $\rightarrow$ Tổ chức liên kết chức năng $\rightarrow$ Tạo hình vi khí hậu và cảnh quan nơi chốn).
• Về Thực tiễn Quản lý Đô thị: Cung cấp cơ sở khoa học để chính quyền các đô thị ĐBSCL quản lý hiệu quả quỹ đất nhàn rỗi, đất chờ dự án, hạn chế tình trạng đầu cơ đất hoang hóa.
• Về Hoạch định Chính sách: Kiến nghị Bộ Xây dựng và các cơ quan lập pháp sửa đổi tiêu chuẩn phân loại đô thị, bổ sung chỉ tiêu "Đất cây xanh sản xuất nông nghiệp đô thị" vào hệ thống quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quy hoạch xây dựng (QCVN 01).

---

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ ra 4 giới hạn nghiên cứu:

1. Dữ liệu Kinh tế lượng Không gian: Chưa xây dựng mô hình toán kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics) để lượng hóa chính xác biến động giá trị gia tăng của bất động sản liền kề các không gian NNĐT.
2. Giới hạn Khung Thể chế Pháp lý: Đề xuất giải pháp dựa trên giả định khung pháp lý quy hoạch sẽ được điều chỉnh linh hoạt; tuy nhiên, các rào cản về Luật Đất đai và cơ chế chuyển đổi mục đích sử dụng đất tại Việt Nam đòi hỏi thời gian dài để hoàn thiện.
3. Thử nghiệm Kỹ thuật NNĐT Cao tầng: Các giải pháp kiến trúc trang trại thẳng đứng (Vertical Farms) mới dừng lại ở mức độ đề xuất mô hình không gian và tạo hình kiến trúc, chưa đi sâu giải quyết chi tiết bài toán tiêu hao năng lượng chiếu sáng nhân tạo và tải trọng kết cấu công trình.
4. Phạm vi Địa bàn Đặc thù: Các giải pháp tạo hình gắn liền với hệ sinh thái ngập nước ĐBSCL, do đó khả năng tổng quát hóa (generalizability) cho các vùng địa hình đồi núi hoặc duyên hải miền Trung cần có sự hiệu chỉnh thích nghi.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Phát triển hệ thống giám sát tự động hóa (GIS-BIM) trong quản trị dòng chuyển hóa vật chất của NNĐT.
• Lượng giá kinh tế dịch vụ hệ sinh thái (Ecosystem Service Valuation) mà không gian NNĐT mang lại cho đô thị.
• Hoàn thiện cơ chế chính sách tài chính đô thị (Urban Carbon Credits & Tax Incentives) cho các công trình tích hợp NNĐT.
• Nghiên cứu sâu về vật liệu sinh học và kỹ thuật kết cấu nhẹ ứng dụng cho nông nghiệp trên mái nhà cao tầng vùng bão nhiệt đới.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động Học thuật: Luận án mở ra một nhánh nghiên cứu chuyên sâu (Research Stream) kết hợp giữa Quy hoạch Đô thị và Sinh thái Nông nghiệp tại các trường đại học kiến trúc và xây dựng tại Việt Nam; cung cấp tài liệu tham khảo nền tảng cho đào tạo sau đại học.
• Chuyển đổi Ngành Quy hoạch - Bất động sản: Định hình xu hướng phát triển các khu đô thị sinh thái nông nghiệp (Agri-hoods), công viên nông nghiệp kết hợp nhà ở sinh thái, gia tăng giá trị kinh tế xanh cho các nhà phát triển bất động sản.
• Tác động Chính sách: Cung cấp luận cứ vững chắc cho UBND các tỉnh ĐBSCL (Đồng Tháp, Cần Thơ, An Giang, Tiền Giang) trong việc lập và điều chỉnh Đồ án Quy hoạch chung đô thị thích ứng với BĐKH và Nghị quyết 120/NQ-CP của Chính phủ về phát triển bền vững ĐBSCL.
• Lợi ích Xã hội và Môi trường: Tối ưu hóa chuỗi cung ứng thực phẩm ngắn hạn tại chỗ (Short Food Supply Chains), giảm phát thải carbon từ vận chuyển, tạo sinh kế bền vững cho lao động chuyển đổi, nâng cao sức khỏe cộng đồng qua việc tiếp cận thực phẩm sạch tại chỗ.

---

Đối tượng hưởng lợi

1. Nghiên cứu sinh và Giới Học thuật: Tiếp cận khung lý thuyết tích hợp liên ngành mẫu mực; kế thừa hệ thống dữ liệu khảo sát và các hướng nghiên cứu mở rộng về đô thị hóa sinh thái.
2. Kiến trúc sư và Nhà Quy hoạch thực hành: Sở hữu cẩm nang hướng dẫn cụ thể về giải pháp quy hoạch tổng thể, bố cục mặt bằng và tạo hình kiến trúc cảnh quan tích hợp yếu tố nông nghiệp vào đồ án quy hoạch các cấp.
3. Cơ quan Quản lý Nhà nước (Bộ Xây dựng, Sở Quy hoạch - Kiến trúc): Nắm bắt luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế, điều chỉnh quy chuẩn xây dựng và chính sách phân loại đô thị phù hợp với thực tiễn các vùng nông nghiệp trọng điểm.
4. Cộng đồng Cư dân Đô thị và Doanh nghiệp: Hưởng lợi trực tiếp từ môi trường sống trong lành, cải thiện vi khí hậu, đảm bảo an ninh thực phẩm và gia tăng cơ hội sinh kế từ kinh tế nông nghiệp đô thị đa chức năng.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất là việc luận án đã bản địa hóa và mở rộng Thuyết Cảnh quan đô thị sản xuất liên tục (CPULs) của Bohn & Viljoen (2005) kết hợp với Thuyết Đô thị dựa trên nơi chốn vào bối cảnh vùng ngập nước nhiệt đới ĐBSCL. Thay vì chỉ xem nông nghiệp là mạng lưới không gian mở thụ động, luận án lý thuyết hóa NNĐT như một "Hạ tầng sinh thái sản xuất chủ động" có chức năng kép: vừa tái cấu trúc hình thái đô thị, vừa đảm nhận vai trò hấp thụ lũ, điều hòa vi khí hậu và bảo tồn mã gen văn hóa sông nước.

2. Đột phá phương pháp luận của nghiên cứu khi so sánh với các công trình trước đây?

So với các nghiên cứu nông học đơn thuần của Phạm Sỹ Liêm hay nghiên cứu kinh tế nông nghiệp của Lê Đức Thịnh chỉ dừng lại ở quy mô hộ canh tác hoặc tính toán sản lượng, luận án tạo đột phá bằng phương pháp luận quy hoạch tích hợp không gian 3 cấp độ (Vĩ mô 166 đô thị $\rightarrow$ Trung mô 6 phân khu chức năng $\rightarrow$ Vi mô công trình kiến trúc). Nghiên cứu giải quyết đồng thời bài toán mặt bằng tổng thể và bài toán tạo hình kiến trúc cảnh quan 3 chiều (3D Spatial Morphology), kết nối phân tích viễn thám GIS với đồ án thiết kế đô thị cụ thể.

3. Phát hiện bất ngờ nhất có số liệu thực chứng minh họa là gì?

Phát hiện mang tính phản trực giác là: Quá trình đô thị hóa nén không nhất thiết phải triệt tiêu không gian nông nghiệp mà hoàn toàn có thể gia tăng hiệu quả sử dụng đất lên gấp nhiều lần thông qua mô hình canh tác đa tầng kết hợp phương đứng và phương ngang. Việc tích hợp không gian NNĐT vào các khu đất quy hoạch dài hạn chưa triển khai giúp chính quyền giảm thiểu 100% chi phí quản lý bảo dưỡng đất công, đồng thời nâng tỷ lệ tự cung ứng thực phẩm tươi sống của cư dân tham gia lên mức 76% (đối sánh với phát hiện của Dubbeling và FAO).

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) rõ ràng không?

Có. Luận án thiết lập một Quy trình nhân rộng chuẩn hóa gồm 4 bước mạch lạc:

• Bước 1: Phân loại hiện trạng quỹ đất và xác định phân vùng sinh thái đô thị (vùng ngập sâu, vùng chuyển tiếp, vùng ven biển mặn).
• Bước 2: Áp dụng Ma trận tích hợp NNĐT vào 6 phân khu chức năng tương ứng với cấp loại đô thị.
• Bước 3: Lựa chọn mô hình hình thái (ngang: vườn cộng đồng, trang trại vành đai; đứng: module nông nghiệp mặt đứng, mái xanh, cao tầng chuyên canh).
• Bước 4: Thiết kế tạo hình bản sắc nơi chốn dựa trên hệ thực vật và thủy văn bản địa (như quy trình thiết kế "Đô thị Sen" đã thực nghiệm tại TP. Cao Lãnh).

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới (10-year Research Agenda) được phác thảo thế nào?

Chương trình nghiên cứu 10 năm tới định hình 3 mũi nhọn chiến lược:

1. Số hóa và Trí tuệ nhân tạo trong Quản trị NNĐT: Xây dựng nền tảng Digital Twin tích hợp GIS-BIM mô phỏng vi khí hậu và tự động hóa điều tiết thoát lũ của mạng lưới không gian nông nghiệp.
2. Chính sách và Kinh tế Carbon Đô thị: Thiết lập thị trường tín chỉ carbon nội đô thông qua hệ sinh thái cây xanh nông nghiệp và định chế hóa quyền phát triển không gian xanh (Transfer of Development Rights - TDR).
3. Chuẩn hóa Công nghệ Kiến trúc Sinh thái Cao tầng: Phát triển hệ thống module canh tác thông minh, vật liệu nhẹ tuần hoàn nước thải xám áp dụng đồng loạt cho các chung cư cao tầng và trung tâm thương mại tại các đại đô thị Việt Nam.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS Trương Quốc Sử đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 6 đóng góp mang tính bước ngoặt:

1. Xác lập khung lý luận toàn diện đầu tiên tại Việt Nam về tổ chức không gian NNĐT trong cấu trúc quy hoạch xây dựng đô thị phát triển bền vững.
2. Định vị không gian NNĐT như một thành phần hữu cơ không thể tách rời của cơ sở hạ tầng sinh thái, xóa bỏ tư duy coi đất nông nghiệp là "quỹ đất dự phòng tạm bợ".
3. Đề xuất bộ giải pháp quy hoạch không gian 3 bậc tích hợp thành công vào 6 phân khu chức năng đô thị cho toàn bộ 166 đô thị vùng ĐBSCL.
4. Phát triển hệ thống mô hình không gian đa chiều kết hợp hài hòa giữa phương diện ngang (horizontal) và phương diện đứng (vertical).
5. Thực chứng thành công giải pháp tạo hình bản sắc bản địa qua đồ án quy hoạch "Đô thị Sen" TP. Cao Lãnh định hướng 2030–2050, biến thách thức ngập lũ thành không gian cảnh quan đặc trưng.
6. Mở ra hệ thống khuyến nghị chính sách thực tiễn làm cơ sở pháp lý cho việc sửa đổi các quy chuẩn quy hoạch xây dựng và tiêu chí phân loại đô thị quốc gia.

Công trình không chỉ tạo nên sự chuyển dịch mô hình (Paradigm Shift) từ "đô thị hóa tiêu trừ nông nghiệp" sang "đô thị hóa sinh thái nông nghiệp cộng sinh", mà còn mở ra các dòng nghiên cứu học thuật liên ngành mới, khẳng định vị thế tiên phong của quy hoạch đô thị Việt Nam trong nỗ lực toàn cầu nhằm kiến tạo những đô thị có khả năng chống chịu cao, bền vững và đậm đà bản sắc nơi chốn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Sự trỗi dậy của hoạt động nông nghiệp trong không gian đô thị, còn gọi là nông nghiệp đô thị (NNĐT), đang diễn ra mạnh mẽ trong bối cảnh đô thị hóa xuất hiện ở mọi nơi. NNĐT đang nổi lên nhƣ một xu thế ngày càng đƣợc nghiên cứu và thực hành rộng rãi ở các quốc gia phát triển cũng nhƣ các nƣớc đang phát triển. Các chủ đề liên quan đến NNĐT ngày càng xuất hiện nhiều trong các nghiên cứu, bàn luận chuyên ngành nhƣ nông nghiệp công nghệ cao, thực phẩm sạch, đặc biệt trong lĩnh vực quy hoạch xây dựng đô thị đã và đang trở thành chƣơng trình nghị sự chính thức trong các diễn đàn quốc tế, hƣớng dẫn chính sách và chƣơng trình hành động cho các đô thị trên phạm vi toàn cầu.

Về mặt lý luận, hầu hết các lý thuyết về phát triển đô thị gần đây đều nhìn nhận nông nghiệp có vai trò ngày càng quan trọng trong việc góp phần quy hoạch xây dựng phát triển đô thị bền vững theo hƣớng sinh thái, bằng những giá trị về giảm thiểu ô nhiễm, cải thiện môi trƣờng, gia tăng cảnh quan đô thị, tăng hiệu quả sử dụng đất đô thị. Ngoài ra, nông nghiệp còn tham gia thực hiện mục tiêu thiên niên kỷ của Liên Hiệp Quốc đối với đô thị nhƣ: cải thiện tình trạng nghèo đa chiều, đảm bảo an ninh và an toàn lƣơng thực, và rút ngắn chuỗi cung cấp thực phẩm sạch, thực phẩm có nguồn gốc. Chính vì vậy, NNĐT đã xuất hiện chính thức trong các tài liệu về quy hoạch nhƣ: quy hoạch cảnh quan sản xuất liên tục (CPULs), và quy hoạch hạ tầng xanh sản xuất với các dịch vụ sinh thái khác nhau. Tất cả khái niệm và lý thuyết về NNĐT trên thế giới đều hƣớng đến mục tiêu kết nối con ngƣời với tự nhiên thông qua môi trƣờng đô thị với yếu tố nông nghiệp làm trọng tâm.

Về thực tiễn, trong bối cảnh với những vấn nạn của quá trình phát triển công nghiệp, hậu công nghiệp tạo dựng những hình ảnh đô thị hiện đại, hậu hiện đại “cứng nhắc” với đời sống văn hóa xã hội. Đặc biệt hơn là đứng trƣớc hiện tƣợng BĐKH toàn cầu đòi hỏi đô thị phát triển bền vững, tôn trọng nhu cầu chính đáng của ngƣời dân với mong muốn trở về với thiên nhiên, trở về với những văn hóa truyền thống và đòi hỏi tính nhân văn hơn trong môi trƣờng đô thị hiện đại. Trong 2 hoàn cảnh thực tiễn khó khăn nhƣ hiện nay, NNĐT xuất hiện nhƣ “cứu cánh” cho đô thị trong quá trình phát triển. Nhiều chƣơng trình hành động và dự án NNĐT ở đô thị các nƣớc phát triển nhƣ Chicago, New York (Hoa Kỳ), Toronto (Canada) hay Hà Lan, Nhật Bản đã thành công trong việc tích hợp, lồng ghép hoạt động nông nghiệp vào từng không gian ô phố, không gian công trình hay không gian cộng đồng bằng các mô hình vƣờn NNĐT dạng thủy canh, hữu cơ và kết hợp truyền thống, dạng tòa nhà NNĐT, trang trại NNĐT, nông trại NNĐT, công viên NNĐT v.

Nhiều trƣờng hợp nghiên cứu ứng dụng thành công đã thúc đẩy các nhà chuyên môn, các nhà quản lý đô thị tranh thủ sự đồng thuận của cộng đồng cƣ dân đô thị để luật hoá các hoạt động NNĐT trong những chính sách đô thị, luật quy hoạch, quy định của địa phƣơng nhằm tạo điều kiện cho các hoạt động này đƣợc quy hoạch, phát triển và quản lý tốt hơn. Thực tiễn hoạt động NNĐT ở một số đô thị tiêu biểu trong báo cáo của các tổ chức nhƣ RUAF, IRDC, FAO cho thấy những bài học kinh nghiệm có giá trị đƣợc áp dụng trong việc tổ chức mô hình nông nghiệp lồng ghép vào cấu trúc không gian đô thị thành công. Thành phố Casablanca (Ma-rốc) đã thực nghiệm vấn đề này hơn 10 năm kể từ 2004 đến 2015 trong thử nghiệm lồng ghép công cụ quy hoạch đô thị và thiết kế cảnh quan trong quá trình áp dụng mô hình NNĐT. Ở thủ đô Havana (Cuba) là thành quả của hơn 15 năm (1995-2010) thực hiện tích hợp mô hình nông nghiệp sinh thái trong đô thị.

Thành phố Thành Đô (Trung Quốc) là trƣờng hợp tiên phong cho việc quy hoạch phát triển đô thị và nông thôn phối hợp, trong đó có tích hợp các vấn đề NNĐT trong môi trƣờng đô thị kể từ 1999. Các trƣờng hợp thực nghiệm điển hình cho thấy vấn đề NNĐT đã đặt ra nhiều cơ hội cho công tác quy hoạch xây dựng đô thị bền vững trên phạm vi toàn cầu. Ở Việt Nam, cũng nhƣ ở phần lớn các nƣớc đang phát triển khác, trong cơ cấu sử dụng đất của đô thị vẫn duy trì không gian sản xuất nông nghiệp. Trong chính quyền đô thị có tổ chức bộ máy điều hành, quản lý hoạt động nông nghiệp và sản xuất nông nghiệp trong đô thị.

Tuy nhiên với nhiều lý do, bức tranh chung về hoạt động nông nghiệp cũng nhƣ không gian nông nghiệp trong các đô thị Việt Nam 3 đang tồn tại những bất cập nhƣ: cơ cấu sử dụng đất cho sản xuất nông nghiệp không ổn định, thay thế dần bởi các chức năng sử dụng khác trong quá trình đô thị hóa; nhận thức của bộ máy điều hành sản xuất nông nghiệp với tƣ duy canh tác truyền thống trong môi trƣờng đô thị; phân loại đô thị đã “vô tình” hạn chế phát triển nông nghiệp theo hƣớng hiện đại trong đô thị. Hiện trạng trên đã đi ngƣợc lại xu hƣớng phát triển NNĐT trên thế giới và khu vực. ĐBSCL đƣợc xem là một trong những cái nôi của nền nông nghiệp Việt Nam với bề dày truyền thống và đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nƣớc. Hiện nay ĐBSCL đƣợc quy hoạch là một trong bốn vùng kinh tế trọng điểm, một trong sáu vùng đô thị hóa của cả nƣớc, trong đó hệ thống đô thị có vai trò là động lực của phát triển kinh tế - văn hóa và xã hội.

Tuy nhiên, bên cạnh những bất cập chung của hệ thống đô thị ở Việt Nam, các đô thị vùng ĐBSCL đang phải đối diện với những thách thức riêng trong quá trình đô thị hóa thiếu kiểm soát và những tác động rất lớn của hiện tƣợng BĐKH và mực nƣớc biển dâng gây nguy cơ ảnh hƣởng trực tiếp đến đất đô thị và thu hẹp môi trƣờng sống của ngƣời dân đô thị. Trên cơ sở những nghiên cứu về định hƣớng phát triển hệ thống đô thị vùng ĐBSCL, định hƣớng phát triển kinh tế-xã hội và định hƣớng phát triển nông nghiệp của vùng, cho thấy hệ thống đô thị vùng ĐBSCL đang đƣợc quy hoạch trở thành những trung tâm của khu vực về phát triển kinh tế văn hóa xã hội. Tuy nhiên vấn đề nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp công nghệ cao và du lịch sinh thái nông nghiệp chƣa đƣợc chính quy hóa để trở thành NNĐT là một điều đáng tiếc. Chính vì vậy, cần nhìn nhận và có tƣ duy khoa học về NNĐT, NNĐT phải trở thành động lực mới để quy hoạch xây dựng đô thị phát triển bền vững ở ĐBSCL.

Trong đó vấn đề tổ chức không gian nông nghiệp trong cấu trúc không gian đô thị ở ĐBSCL đòi hỏi phải đi trƣớc một bƣớc, đang rất cấp thiết hiện nay. Vì lý do đó, nghiên cứu sinh đã chọn đề tài “Tổ chức không gian nông nghiệp đô thị hướng đến quy hoạch xây dựng đô thị phát triển bền vững mang bản sắc địa phương ở đồng bằng sông Cửu Long” làm luận án nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu chung Mục tiêu của luận án “Tổ chức không gian nông nghiệp đô thị hướng đến quy hoạch xây dựng đô thị phát triển bền vững mang bản sắc địa phương ở đồng bằng sông Cửu Long” là nghiên cứu tổ chức không gian NNĐT trong không gian đô thị hiện hữu để quy hoạch phát triển đô thị bền vững theo xu hƣớng sinh thái nông nghiệp có bản sắc địa phƣơng ở vùng ĐBSCL.

Mục tiêu cụ thể Để đạt đƣợc mục tiêu chung, NCS xác định các mục tiêu cụ thể nhƣ sau: - Đề xuất những không gian thích hợp với hoạt động NNĐT ở ĐBSCL; - Đề xuất định hƣớng chung về giải pháp quy hoạch tổng thể - giải pháp tổ chức và tạo hình không gian NNĐT ở ĐBSCL; - Đề xuất các mô hình không gian NNĐT ở ĐBSCL. - Đề xuất áp dụng kết quả nghiên cứu vào trƣờng hợp đô thị cụ thể ở ĐBSCL. Nội dung nghiên cứu - Nghiên cứu tổng quan về không gian NNĐT trên thế giới, ở Việt Nam, và hiện trạng không gian NNĐT ở ĐBSCL từ quan điểm phát triển đô thị. - Nghiên cứu phƣơng pháp luận và những cơ sở khoa học về không gian NNĐT trong quy hoạch đô thị ở vùng ĐBSCL.

- Nghiên cứu các định hƣớng chung về giải pháp quy hoạch tổng thể, giải pháp tổ chức và tạo hình không gian NNĐT hƣớng đến quy hoạch xây dựng đô thị phát triển bền vững mang bản sắc địa phƣơng ở ĐBSCL. - Nghiên cứu áp dụng kết quả luận án trong trƣờng hợp đô thị cụ thể là thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp. - Bàn luận kết quả nghiên cứu 5 4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4.

Đối tượng nghiên cứu Với mục tiêu và nội dung nghiên cứu đã đƣợc trình bày, NCS xác định đối tƣợng nghiên cứu là không gian NNĐT và không gian chức năng trong đô thị ở vùng ĐBSCL. Ngoài ra, các vấn đề có liên quan đến NNĐT cũng thuộc đối tƣợng nghiên cứu của luận án. Phạm vi nghiên cứu - Về không gian nghiên cứu: luận án đề cập đến không gian đô thị gồm có không gian khu vực trung tâm, và không gian vùng ngoại ô. Ngoài ra, không gian các khu vực liền kề với đô thị bị tác động của quá trình đô thị hóa có xu hƣớng trở thành đô thị cũng trong phạm vi nghiên cứu của luận án.

- Về thời gian nghiên cứu: luận án xác định thời gian nghiên cứu từ 1990, khoảng thời gian khái niệm NNĐT chính thức đƣợc bàn luận nghiên cứu trên thế giới, đến năm 2050 phù hợp với thời gian trong định hƣớng QHXD phát triển hệ thống đô thị và định hƣớng phát triển kinh tế, văn hóa xã hội vùng ĐBSCL. Phƣơng pháp luận nghiên cứu 5. Phương pháp tiếp cận Đối tƣợng nghiên cứu với chủ thể chính là quy hoạch xây dựng đô thị trong bối cảnh đô thị hóa xuất hiện NNĐT, do đó phƣơng pháp tiếp cận sử dụng chủ yếu là hệ thống và đa ngành để các định các phƣơng pháp nghiên cứu thích hợp cho luận án. Đó là Phương pháp tiếp cận hệ thống đối với các vấn đề về đô thị và không gian đô thị.

Phương pháp tiếp cận đa ngành đối với các vấn đề thuộc lĩnh vực nông nghiệp.