phần mở đầu và kết luận, danh mục các bảng, danh mục các hình, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của Luận văn gồm có 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận về kiểm soát nội bộ hoạt động thanh toán quốc tế trong Ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng kiểm soát nội bộ hoạt động thanh toán quốc tế tại Agribank Chi nhánh tỉnh Phú Thọ Chƣơng 4: Một số giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ hoạt động thanh toán quốc tế tại Agribank Chi nhánh tỉnh Phú Thọ 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ TRONG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan nghiên cứu - Lƣơng Gia Kiên (2019), Luận văn “Hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt”, Trƣờng Đại học Lao động – Xã hội. Luận văn nghiên cứu lý luận về Kiểm toán nội bộ nói chung, Kiểm toán nội bộ NHTM nói riêng, các nhân tố bên trong và bên ngoài NHTM tác động tới kiểm toán nội bộ… từ đó có một hệ thống cơ sở lý thuyết vững chắc có tác dụng khảo cứu cho sinh viên, đồng nghiệp, những ngƣời quan tâm. Đề tài cũng tập trung bám sát các nguyên tắc của Basel II, các chuẩn mực, thông lệ quốc tế và kiểm toán nội bộ để thấy đƣợc sự phát triển mạnh mẽ không ngừng cũng nhƣ những đòi hỏi ngày càng khắt khe hơn với kiểm toán nội bộ nói chung và tại NHTM nói riêng.
- Huỳnh Thị Anh Tú (2019), Luận văn “Kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam – Chi nhánh Quảng Ngãi”, Trƣờng Đại học Lao động – Xã hội. Luận văn đã hệ thống cơ sở lý luận về hệ thống KSNB; phân tích thực trạng tổ chức và hoạt động KSNB tín dụng tại TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam- Chi nhánh Quảng Ngãi, từ đó rút ra các đánh giá chung về kết quả, tồn tại và nguyên nhân của những tồn tại; từ đó đề xuất hệ thống các giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam- Chi nhánh Quảng Ngãi cùng một số kiến nghị để các giải pháp đi vào cuộc sống. - Lê Thị Mai Vy (2018), Luận văn “Hoàn thiện kiểm soát nội bộ hoạt động thanh toán quốc tế tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh tỉnh Phú Thọ”, Trƣờng Đại học Quy Nhơn. Luận văn đã khái quát lại cơ sở lý luận chung về kiểm soát nội bộ ngân hàng thƣơng mại; đi sâu phân tích, đánh giá thực trạng công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ đối với thanh toán quốc tế tại BIDV từ đó đƣa ra giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ đối với thanh toán quốc tế tại BIDV trong thời gian tới.
5 - Nguyễn Thu Hoài (2017), Luận văn “Hoàn thiện hệ thống KSNB trong hoạt động thanh toán quốc tế của Agribank chi nhánh Hà Nội”, Học viện Tài chính. Luận văn đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ hơn các vấn đề lý luận cơ bản về hệ thống kiểm soát nội bộ trong hoạt động thanh toán quốc tế trong các Ngân hàng dƣới góc độ quản trị nhằm định hƣớng cho các nội dung hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong hoạt động thanh toán quốc tế, phù hợp với đặc thù tổ chức kinh doanh và tổ chức quản lý của Agribank Chi nhánh Hà Nội. Luận văn đã đề cập tới việc kiểm soát trong điều kiện ứng dụng phần mềm kế toán và hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP), các thành phần của hệ thống kiểm soát nội bộ trong hoạt động thanh toán quốc tế đƣợc trình bày trong luận văn gắn với đặc điểm của ngân hàng và trong điều kiện vận dụng công nghệ thông tin. Tuy nhiên, luận văn cũng chƣa chỉ ra đƣợc các rủi ro đặc thù, trọng yếu của Agribank Chi nhánh Hà Nội vì vậy các giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong hoạt động thanh toán quốc tế vẫn hƣớng đến các chu trình chủ yếu của quá trình kinh doanh.
Giống nhƣ khá nhiều các luận văn khác, mà chƣa hƣớng đến mục tiêu kiểm soát rủi ro. - Nguyễn Thị Huyền Trang (2017), Luận văn “Hoàn thiện kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam – Chi nhánh Hoàng Mai”, Trƣờng Đại học Lao động – Xã hội. Qua quá trình nghiên cứu thực tế tại Chi nhánh, Tác giả đã trình bày trong Đề tài “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hoàng Mai”những nội dung cơ bản sau: Một là, hệ thống hóa cơ sở lý luận chung về HTKSNB, phân tích các yếu tố cấu thành của HTKSNB. Trên cơ sở lý luận chung về HTKSNB, Luận văn đã làm rõ những vấn đề cơ bản về HTKSNB trong các ngân hàng.
Hai là, đã đi sâu phân tích thực trạng HTKSNB tại Vietinbank Hoàng Mai, đánh giá mặt mạnh cũng nhƣ điểm còn hạn chế của HTKSNB tại Chi nhánh. Ba là, Luận văn đã đƣa ra phƣơng hƣớng và giải pháp để hoàn thiện HTKSNB tại Vietinbank Hoàng Mai. Đồng thời, Tác giả cũng đƣa ra một số các kiến nghị liên quan đến hoàn thiện HTKSNB tại Vietinbank Hoàng Mai. - Nguyễn Thị Lan Anh (2016), Luận văn “Hoàn thiện hệ thống KSNB trong hoạt động thanh toán quốc tế tại Vietinbank chi nhánh Hà Đông”- Trƣờng Đại học 6 Kinh tế quốc dân.
Luận văn đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận chung về hệ thống kiểm soát nội bộ trong hoạt động thanh toán quốc tế và thực hiện khảo sát phân tích các yếu tố cấu thành của hệ thống kiểm soát nội bộ trong hoạt động thanh toán quốc tế tại Vietinbank Chi nhánh Hà Đông để đƣa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong hoạt động thanh toán quốc tế tại Vietinbank Chi nhánh Hà Đông. - Nguyễn Thanh Trang (2015), Luận văn “Hoàn thiện hệ thống trong hoạt động thanh toán quốc tế tại Vietcombank chi nhánh Hoàn Kiếm”- Học viện Tài chính. Luận văn đã nghiên cứu, khảo sát và đánh giá thực trạng, đề xuất các giải pháp hoàn thiện với các bộ phận cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ hoạt động thanh toán quốc tế đƣợc mở rộng gồm 05 bộ phận là: môi trƣờng kiểm soát; quy trình đánh giá rủi ro của đơn vị; hệ thống thông tin và truyền thông; các hoạt động kiểm soát; và giám sát các kiểm soát. Luận văn có những nghiên cứu sâu về kinh nghiệm xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ hoạt động thanh toán quốc tế của Ngân hàng tại nhiều nƣớc trên thế giới để rút ra bài học kinh nghiệm cho Vietcombank Chi nhánh Hoàn Kiếm.
Bên cạnh đó, luận văn cũng đã trình bày khá đầy đủ đặc điểm của Vietcombank Chi nhánh Hoàn Kiếm có ảnh hƣởng tới hệ thống kiểm soát nội bộ hoạt động thanh toán quốc tế và đề cập đến một số rủi ro mà Vietcombank Chi nhánh Hoàn Kiếm phải đối mặt. Tuy nhiên, các giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ hoạt động thanh toán quốc tế trong Vietcombank Chi nhánh Hoàn Kiếm mà tác giảđề xuất trong luận văn trải rộng trên 05 bộ phận cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ hoạt động thanh toán quốc tế nêu trên nên còn mang tính định hƣớng, khái quát cao và các giải pháp này chƣa hƣớng đến ngăn ngừa, giảm thiểu cácrủi ro đã đƣợc tác giả nhận diện, phân tích trƣớc đó. Các nghiên cứu về KSNB thanh toán quốc tế nói trên vẫn còn những bất cập nhƣ: - Là một trong những nội dung phát triển của hoạt động thanh toán quốc tế tuy nhiên sự phối hợp giữa các phòng ban nhằm đạt đƣợc sự phát triển đồng bộ và hiệu quả chƣa thực sự nhuần nhuyễn. Điển hình là công tác kinh doanh ngoại hối.
7 Kinh doanh ngoại hối là một hoạt động bổ trợ quan trọng cho hoạt động thanh toán quốc tế. - Các phƣơng thức thanh toán quốc tế chƣa đa dạng. Các đề tài mới chỉ cung cấp 3 loại hình thanh toán quốc tế chủ yếu là chuyển tiền, nhờ thu, và thƣ tín dụng. Đặc biệt trong hình thức thu tín dụng, hoạt động thanh toán quốc tế mới chỉ áp dụng cho thƣ tín dụng trả ngay hoặc trả chậm chứ chƣa áp dụng một số L/C khác nhƣ L/C điều khoản đỏ, L/C giáp lƣng…do trình độ nghiệp vụ của cán bộ ngân hàng chƣa thực sự thành thạo vớinhững loại hình L/C đặc biệt này.
- Hoạt động marketing chƣa làm nổi bật những lợi ích từ hoạt động thanh toán quốc tế của ngân hàng. Marketing là một trong những hoạt động hàng đầu của ngân hàng, đóng góp một phần không nhỏ trong sự phát triển của ngân hàng. Hoạt động marketing đƣợc tổ chức tốt sẽ mang lại hiệu quả cho việc kinh doanh cũng nhƣ mang lại vị thế, hình ảnh của ngân hàng đến ngƣời tiêu dùng. - Tỷ trọng giữa thanh toán nhập khẩu và xuất khẩu còn ở mức chênh lệch cao.
Nhƣ đã phân tích ở trên, doanh số từ thanh toán nhập khẩu chiếm tỷ trọng lớn, lấn át hơn cả so với thanh toán xuất khẩu. Đây là một nguyên nhân dẫn đến sự khó khăn trong việc cân đối nguồn vốn ngoại tệ. - Đối tƣợng khách hàng thanh toán còn hạn chế. Cho tới nay, hầu hết khách hàng đều là những doanh nghiệp vừa và nhỏ, và chủ yếu là các doanh nghiệp đã có quan hệ tín dụng thân thiết với ngân hàng.
Do vậy, doanh số của từng bộ hồ sơ còn hạn chế. Số lƣợng những khách hàng là các doanh nghiệp lớn, các doanh nghiệp quốc doanh còn hạn chế. Theo nghiên cứu tổng quan của tác giả, đến nay chƣa có đề tài nào nghiên cứu đầy đủ và chuyên sâu về hoàn thiện kiểm soát nội bộ hoạt động thanh toán quốc tế tại Agribank Chi nhánh tỉnh Phú Thọ. Do đó, tác giả cho rằng có khoảng trống để tác giả nghiên cứu đề tài tại Agribank Chi nhánh tỉnh Phú Thọ.
Khái quát về hệ thống kiểm soát nội bộ 1. Khái niệm và mục tiêu của hệ thống kiểm soát nội bộ 1. Khái niệm KSNB Theo Liên đoàn Kế toán Quốc tế (2009), KSNB đƣợc hiểu là “một quá trình đƣợc thiết kế và chịu sự chi phối của các nhà quản lý và các nhân viên trong một tổ chức nhằm cung cấp sự đảm bảo hợp lý về việc đạt đƣợc các mục tiêu lien quan đến độ tin cậy của BCTC, hiệu quả hoạt động và hiệu năng quản lý và tuân thủ các quy định, luật lệ”. Cũng theo chuẩn mực kiểm toán quốc tế số 315 (ISA 315), KSNB bao gồm: Môi trƣờng kiểm soát, quá trình đánh giá rủi ro, thông tin và truyền thông, các hoạt động kiểm soát và giám sát.