Chương 1: Một số vấn đề lý luận về kiểm soát hành vi lạm dụng vi tri thống lĩnh thị trường trong lĩnh vực viễn thông di động. Chương 2: Thực trạng kiểm soát hành vi lạm dụng vi trí thống lĩnh thi trường trong lĩnh vực viễn thông di động theo pháp luật Việt Nam Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường trong lĩnh vực viễn thông di động ở Việt Nam Lương Thị Vân - Luận văn thạc sĩ luật học CHUONG 1 MOT SO VAN DE LY LUAN VE KIEM SOAT HANH VI LAM DUNG VỊ TRI THONG LĨNH THỊ TRUONG TRONG LĨNH VUC VIEN THONG DI DONG 1. Khái quát về hành vi lam dụng vị trí thống lĩnh thị trường trong lĩnh vực viễn thông di động 1. Khái niệm hành vi lạm dụng vị trí thông lĩnh thị trường, hành vi lạm dung vị trí thong lĩnh thị trường trong lĩnh vực viễn thông di động 1.
Khai niệm hành vi lạm dụng vị tri thông lĩnh thị trường Khi thực hiện chuyển đổi nền kinh tế bao cấp sang nền kinh tế thi trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Việt Nam phải chấp nhận những quy luật của nên kinh tế thị trường trong đó có quy luật cạnh tranh. Cạnh tranh có vai trò rất quan trọng và là một trong những động lực mạnh mẽ nhất thúc đây sản xuất phát triển. Tuy nhiên, cạnh tranh cũng dẫn đến việc triệt tiêu lẫn nhau giữa các đối thủ cạnh tranh dé chiếm lĩnh thị trường và khang định sức mạnh kinh tế của mình. Quá trình cạnh tranh diễn ra đến một mức độ nào đó sẽ dẫn đến một hệ quả tất yêu là xuất hiện tình trạng thống lĩnh thị trường.
VỊ trí thong linh duoc hiéu la kha nang kiểm soát thực tế hoặc tiém năng cua một loại hoặc một nhóm hàng hóa, dịch vụ của một hoặc một số doanh nghiệp [17]. Với cách hiểu như vậy, vị trí thống lĩnh không chi được xem xét dưới góc độ vi trí của một doanh nghiệp ma còn có thể là vị trí của một nhóm doanh nghiệp cùng hành động. Tức là giữa nhóm doanh nghiệp này không có sự thỏa thuận trước nhưng đã cùng hành động, cùng nhau thực hiện các hành vi như bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ để loại bỏ đối thủ. Khi đã xác lập được vị trí thống lĩnh, các doanh nghiệp thống lĩnh tìm mọi cách đê duy trì vị trí thông lĩnh của mình với các cách thức như: thôn Lương Thị Vân - Luận văn thạc sĩ luật học tính, tiêu diệt các đối thủ cạnh tranh, ngăn cản không cho các đối thủ tiềm năng gia nhập thị trường, tiếp tục củng cô ưu thế và sức mạnh thị trường bằng việc lôi kéo các đối thủ liên kết tạo sức mạnh, phân chia thị trường, định giá cả.
Chính từ thực trạng các doanh nghiệp khi có vị trí thống lĩnh thường lạm dụng vị trí của mình đã làm cho pháp luật tất yếu phải có những quy định dé điều chỉnh và kiểm soát. Để kiểm soát được một quan hệ nào đó thì trước hết pháp luật phải nhận diện được đối tượng đó và những thuộc tính của nó. Tương tự như vậy, để điều chỉnh hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường thì pháp luật phải đưa ra được khái niệm về vị trí thống lĩnh thị trường và những tiêu chí để xác định đâu là hành vi lạm dụng vi trí thống lĩnh. Tùy theo đặc điểm kinh tế - xã hội khác nhau mà pháp luật của mỗi nước cũng đưa ra những quan niệm và tiêu chí xác định hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh khác nhau.
Hiện nay, có hai xu hướng cơ bản trong pháp luật của các nước và các tổ chức quốc tế khi mô tả về hành vi lạm dụng vị trí thông lĩnh thị trường dé hạn chế cạnh tranh. Xu hướng thứ nhất, pháp luật không đưa ra khái niệm của hành vi lạm dụng vị trí thông lĩnh mà chỉ quy định một cách khái quát các dấu hiệu cau thành của hành vi, bên cạnh đó có những quy định cụ thé liệt kê các hành vi bị coi là lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường. Ví dụ điển hình cho xu hướng nay là pháp luật cạnh tranh của Canada. Khoản 1 Điều 79 Luật Cạnh tranh Canađa quy định Tòa Cạnh tranh chỉ đưa ra phán quyết xử lý doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp khi chứng minh đủ ba nội dung sau: (1) một hoặc một nhóm doanh nghiệp về cơ bản hoặc hoàn toàn kiểm soát một loại hình hoặc một phân đoạn kinh doanh, dù trên toàn lãnh thô Canađa hay tại bất kỳ khu vực nao của nó; (ii) đã hoặc đang thực hiện hành vi phản cạnh tranh được quy định trong luật cạnh tranh, (111) hành vi đó đã, đang hoặc có khả năng làm cản trở hoặc hạn chế cạnh tranh trên thị trường một cách đáng kế [18].
Bên Lương Thị Vân - Luận văn thạc sĩ luật học cạnh các dấu hiệu của hành vi được quy định trong Điều 79, Điều 78 Luật Cạnh tranh Canada còn liệt kê 9 nhóm hành vi phản cạnh tranh có thé bị cam. Xu hướng thứ hai, pháp luật đưa ra khái niệm và có những quy định cụ thê về hành vi lạm dụng vi tri thống lĩnh. Ví dụ: Bộ quy tắc về cạnh tranh của Liên hợp quốc được thông qua ngày 22 tháng 4 năm 1980 và Luật mẫu về cạnh tranh của Tổ chức thương mại và phát triển Liên hợp quốc định nghĩa “hành vi lạm dung vị tri thong lĩnh thi trường và vị trí độc quyên dé hạn chế cạnh tranh là hành vi hạn chế cạnh tranh mà doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh hoặc độc quyên sử dụng dé duy trì hay tăng cường vị trí của nó trên thị trường bằng cách hạn chế khả năng gia nhập thị trường hoặc hạn chế quá mức cạnh tranh” [20]. Ở Việt Nam, Luật cạnh tranh năm 2004 không đưa ra định nghĩa cụ thê thế nào là hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường mà chỉ đưa ra khái niệm chung về hành vi hạn chế cạnh tranh.
Theo đó, “anh vi hạn chế cạnh tranh là hành vi của doanh nghiệp làm giảm, sai lệch, can trở cạnh tranh trên thị trường, bao gom thỏa thuận han chế cạnh tranh, lam dụng vị trí thong linh thị trường, vị trí độc quyên và tập trung kinh tế” (khoản 3 Điều 3 Luật cạnh tranh). Các nội dung này đã được cụ thê hóa tại các Điều 8, 13, 14, 16 của Luật cạnh tranh. Điều 13 Luật cạnh tranh liệt kê các hành vi lạm dụng vi tri thống lĩnh thị trường bị cấm, bao gồm: - Bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh; - Áp đặt giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ bat hợp lý hoặc ấn định giá ban lại tối thiểu gây thiệt hại cho khách hang; - Hạn chế sản xuất, phân phối hàng hoá, dịch vụ, giới hạn thị trường, cản trở sự phát triển kỹ thuật, công nghệ gây thiệt hại cho khách hang; Lương Thị Vân - Luận văn thạc sĩ luật học - Áp đặt điều kiện thương mại khác nhau trong giao dịch như nhau nhằm tạo bất bình đăng trong cạnh tranh; - Áp đặt điều kiện cho doanh nghiệp khác ký kết hợp đồng mua, bán hàng hoá, dịch vụ hoặc buộc doanh nghiệp khác chấp nhận các nghĩa vụ không liên quan trực tiếp đến đối tượng của hợp đồng: - Ngăn cản việc tham gia thị trường của những đối thủ cạnh tranh mới. Khái niệm hành vi lam dụng vị trí thong linh thị trường trong lĩnh vực viên thông di động Viễn thông di động là một trong những dịch vụ có bước phát triển rất nhanh, đóng góp lớn nhất cho sự phát triển của viễn thông Việt Nam thời gian qua.
Thị trường có thể đã quen thuộc với các thương hiệu viễn thông di động như MobiFone, VinaPhone, Viettel., thế nhưng hiểu rõ về đối tượng mà các thương hiệu đó kinh doanh thì không phải ai cũng biết. Vì vậy, trước khi nghiên cứu khái niệm “hành vi lạm dụng vi trí thống lĩnh thị trường trong lĩnh vực viễn thông di động”, cần có một cách hiểu tương đối về thuật ngữ “viễn thông di động”. Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Luật Viễn thông năm 2009, “Viên thông là việc gửi, truyền, nhận và xử lý ký hiệu, tín hiệu, số liệu, chữ viết, hình ảnh, âm thanh hoặc dạng thông tin khác bằng đường cáp, sóng vô tuyến điện, phương tiện quang học và phương tiện điện từ khác”. Tuy nhiên, hiện nay chưa có một định nghĩa chính xác về viễn thông di động.
Viễn thông di động thường được nhắc đến với một thuật ngữ tương đương là thông tin di động mặt đất, mặc dù có thể nói, đây là một thuật ngữ mang nội hàm nhỏ hơn. Tuy nhiên, trong phạm vi luận văn, hai thuật ngữ này sẽ được coi là như nhau và cùng được giới hạn trong phạm vi dịch vụ thông tin di động mặt đất. Có thé hiểu, thông di động mặt đất (sau đây gọi là thông tin di động) là một loại hình dich vụ trong đó tính di động có được là do kết nối tan số vô Lương Thị Vân - Luận văn thạc sĩ luật học 10 tuyên giữa chuyên tiếp và nối với mạng cé định và mỗi thuê bao người dùng. Vì thế, hệ thống di động mặt đất thích hợp nhất với môi trường ở thành phố, trái lại hệ thống di động vệ tinh lại thích hợp cho các vùng sâu, vùng xa như ngoài khơi, hành lang hàng không hay những vùng heo hút.
Căn cứ vào Điều 13 Luật cạnh tranh, có thê hiểu, hành vi lạm dụng vị trí thông lĩnh thị trường trong lĩnh vực viễn thông di động là những hành vi do doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường trong lĩnh vực viễn thông di động thực hiện nhằm củng cố vi trí thống lĩnh bằng cách loại bỏ doanh nghiệp khác ra khỏi thị trường, ngăn cản, kìm hãm doanh nghiệp khác không cho gia nhập thị trường phát triển kinh doanh, dẫn đến những sai lệch về cạnh tranh trên thị trường viễn thông di động”. Các dấu hiệu của hành vi lạm dụng vi trí thong lĩnh thị trường trong lĩnh vực viễn thông di động Thứ nhất, chủ thé thực hiện hành vi là các doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh trên thị trường viễn thông di động. Lý thuyết cạnh tranh đã chỉ ra rang, vị trí thống lĩnh có thé được hình thành từ sự tích tụ trong quá trình cạnh tranh; từ những điều kiện tự nhiên của thị trường như: sự biến dị của sản phẩm, sự tồn tại của các rào cản gia nhập thị trường.