Khoá luận tốt nghiệp 5g tổng quan về các tiêu chuẩn thí nghiệm thách thức phát triển và thực hiện

Khóa luận tốt nghiệp này tập trung vào việc nghiên cứu và phân tích các tiêu chuẩn thí nghiệm, thách thức… 99 trang · Trường Đại học Dân lập Hải Phòng · 2019.

• Tác giả: Hồ Hải Hoàng
• Người hướng dẫn: TS. Mai Văn Lập
• Trường học: Trường Đại học Dân lập Hải Phòng
• Chuyên ngành: Điện tử Truyền thông
• Đề tài: 5G – Tổng quan về các tiêu chuẩn, thí nghiệm, thách thức, phát triển và thực hiện
• Loại tài liệu: đồ án tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG THÔNG TIN DI ĐỘNG
• 1.1. Giới thiệu chung
• 1.1.1. Lịch sử ra đời và phát triển
• 1.2. Phân loại hệ thống thông tin di động
• 1.2.1. Phân loại theo đặc tính tín hiệu
• 1.2.2. Phân loại theo cấu trúc hệ thống
• 1.2.3. Phân loại theo phương thức đa truy nhập vô tuyến
• 1.2.3.1. Đa truy nhập phân chia theo tần số FDMA
• 1.2.3.2. Đa truy nhập phân chia theo thời gian TDMA
• 1.2.3.3. Đa truy nhập phân chia theo mã CDMA
• 1.2.4. Phân loại theo phương thức song song
• 1.3. Một số thế hệ mạng di động
• 1.3.1. Hệ thống thông tin di động thế hệ 1G (First Generation)

Tóm tắt

I. Tổng quan về khóa luận tốt nghiệp 5G

Khóa luận tốt nghiệp này tập trung vào việc nghiên cứu và phân tích các tiêu chuẩn thí nghiệm, thách thức phát triển, và thực hiện 5G. Tài liệu cung cấp cái nhìn tổng quan về công nghệ 5G, từ các khía cạnh kỹ thuật đến ứng dụng thực tiễn. 5G được xem là bước đột phá trong lĩnh vực kết nối không dây, mang lại tốc độ mạng cao hơn và chất lượng dịch vụ vượt trội. Khóa luận cũng đề cập đến tính khả thi và phát triển hạ tầng cần thiết để triển khai hệ thống mạng 5G.

1.1. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu

Mục tiêu chính của khóa luận tốt nghiệp là đánh giá các tiêu chuẩn thí nghiệm liên quan đến 5G, đồng thời phân tích các thách thức phát triển và thực hiện 5G. Phạm vi nghiên cứu bao gồm việc xem xét các ứng dụng 5G trong thực tế, đánh giá hiệu suất mạng, và dự đoán tương lai công nghệ. Tài liệu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển hạ tầng mạng để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của kết nối không dây.

1.2. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong khóa luận tốt nghiệp bao gồm phân tích tài liệu, thực hiện các thí nghiệm dựa trên tiêu chuẩn 5G, và đánh giá tính khả thi của các giải pháp đề xuất. Các thách thức phát triển được xác định thông qua việc so sánh với các công nghệ trước đây như 4G. Kết quả nghiên cứu được trình bày chi tiết, giúp người đọc hiểu rõ hơn về công nghệ 5G và ứng dụng của nó trong thực tế.

II. Tiêu chuẩn thí nghiệm và đánh giá hiệu suất

Phần này tập trung vào các tiêu chuẩn thí nghiệm được sử dụng để đánh giá hiệu suất của hệ thống mạng 5G. Các tiêu chuẩn này bao gồm các yêu cầu về tốc độ mạng, độ trễ, và chất lượng dịch vụ. 5G đòi hỏi các thí nghiệm nghiêm ngặt để đảm bảo khả năng đáp ứng các nhu cầu của người dùng trong tương lai. Khóa luận cũng đề cập đến các phương pháp đánh giá hiệu suất và cách thức triển khai các thí nghiệm này trong thực tế.

2.1. Các tiêu chuẩn thí nghiệm 5G

Các tiêu chuẩn thí nghiệm cho 5G được thiết kế để đảm bảo hệ thống mạng đáp ứng các yêu cầu về tốc độ mạng, độ trễ, và chất lượng dịch vụ. Các tiêu chuẩn này bao gồm các yêu cầu về băng thông, khả năng kết nối, và độ ổn định của mạng. 5G cũng yêu cầu các thí nghiệm để đánh giá khả năng hỗ trợ các ứng dụng như IoT và thực tế ảo.

2.2. Đánh giá hiệu suất mạng 5G

Việc đánh giá hiệu suất của hệ thống mạng 5G là một phần quan trọng trong quá trình triển khai. Các phương pháp đánh giá bao gồm đo lường tốc độ mạng, độ trễ, và chất lượng dịch vụ. Kết quả đánh giá giúp xác định các thách thức phát triển và đề xuất các giải pháp cải thiện hiệu suất mạng. 5G đòi hỏi các thí nghiệm nghiêm ngặt để đảm bảo khả năng đáp ứng các nhu cầu của người dùng trong tương lai.

III. Thách thức phát triển và thực hiện 5G

Phần này phân tích các thách thức phát triển và thực hiện 5G, bao gồm các vấn đề liên quan đến phát triển hạ tầng, tính khả thi, và chất lượng dịch vụ. 5G đòi hỏi sự đầu tư lớn vào hạ tầng mạng và các công nghệ mới. Các thách thức bao gồm việc đảm bảo kết nối không dây ổn định, giảm độ trễ, và nâng cao tốc độ mạng. Khóa luận cũng đề cập đến các giải pháp tiềm năng để vượt qua các thách thức này.

3.1. Thách thức trong phát triển hạ tầng

Phát triển hạ tầng là một trong những thách thức lớn nhất trong việc triển khai 5G. Hệ thống mạng 5G yêu cầu các trạm phát sóng mới, cáp quang, và các công nghệ tiên tiến khác. Việc xây dựng hạ tầng này đòi hỏi sự đầu tư lớn về tài chính và thời gian. 5G cũng cần các giải pháp để đảm bảo kết nối không dây ổn định và chất lượng dịch vụ cao.

3.2. Tính khả thi và triển khai thực tế

Tính khả thi của 5G phụ thuộc vào khả năng triển khai các công nghệ mới và phát triển hạ tầng. Các thách thức bao gồm việc đảm bảo kết nối không dây ổn định, giảm độ trễ, và nâng cao tốc độ mạng. 5G cũng cần các giải pháp để đảm bảo chất lượng dịch vụ và khả năng hỗ trợ các ứng dụng mới như IoT và thực tế ảo.

IV. Ứng dụng và tương lai của công nghệ 5G

Phần này khám phá các ứng dụng 5G trong thực tế và dự đoán tương lai công nghệ. 5G được kỳ vọng sẽ cách mạng hóa nhiều lĩnh vực, từ IoT đến thực tế ảo. Các ứng dụng bao gồm kết nối không dây tốc độ cao, hệ thống mạng thông minh, và các dịch vụ đám mây. Khóa luận cũng đề cập đến các xu hướng phát triển trong tương lai và tác động của 5G đến công nghệ và xã hội.

4.1. Ứng dụng thực tế của 5G

5G mang lại nhiều ứng dụng thực tế, từ kết nối không dây tốc độ cao đến hệ thống mạng thông minh. Các ứng dụng bao gồm IoT, thực tế ảo, và các dịch vụ đám mây. 5G cũng được kỳ vọng sẽ cách mạng hóa nhiều lĩnh vực, từ y tế đến giao thông. Các ứng dụng này đòi hỏi hệ thống mạng ổn định và chất lượng dịch vụ cao.

4.2. Tương lai của công nghệ 5G

Tương lai công nghệ của 5G được dự đoán sẽ mang lại nhiều đổi mới và tiến bộ. Các xu hướng phát triển bao gồm việc tích hợp 5G với IoT, thực tế ảo, và các công nghệ trí tuệ nhân tạo. 5G cũng được kỳ vọng sẽ thúc đẩy sự phát triển của hệ thống mạng thông minh và các dịch vụ đám mây. Tác động của 5G đến công nghệ và xã hội sẽ tiếp tục được nghiên cứu và đánh giá trong tương lai.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sự phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông vô tuyến trong những thập kỷ qua đã chứng kiến sự chuyển dịch liên tục giữa các thế hệ mạng di động tế bào, từ các hệ thống truyền dẫn tương tự thế hệ đầu tiên đến các hệ thống số hóa băng thông rộng. Bối cảnh thực tiễn được tác giả nêu rõ tại thời điểm nghiên cứu là sự bùng nổ mạnh mẽ về doanh số của các thiết bị di động thông minh như điện thoại thông minh (smartphone) và máy tính bảng (tablet), kéo theo nhu cầu lưu lượng dữ liệu truyền tải tăng vọt theo cấp số nhân. Mặc dù mạng thông tin di động thế hệ thứ tư (4G) với công nghệ LTE và LTE-Advanced đã giải quyết được phần lớn nhu cầu truyền tải dữ liệu tốc độ cao, nhưng nguy cơ quá tải lưu lượng mạng được dự báo sẽ xảy ra khi bước sang giai đoạn năm 2020.

Mặt khác, các thế hệ mạng trước đó (1G, 2G, 3G) bộc lộ nhiều hạn chế nội tại về độ linh hoạt của phổ tần, dung lượng hệ thống, hiệu suất năng lượng, độ trễ và khả năng đáp ứng đồng thời nhiều loại hình dịch vụ đa phương tiện có yêu cầu chất lượng dịch vụ (QoS) khắt khe. Do đó, việc nghiên cứu tổng thể các tiêu chuẩn kỹ thuật, các giải pháp truyền dẫn vô tuyến tiên tiến và kiến trúc mạng thế hệ mới hướng đến 5G trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng nhu cầu kết nối toàn cầu trong tương lai.

Đồ án tốt nghiệp xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được đánh số theo văn bản giao nhiệm vụ:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và lịch sử phát triển của các thế hệ thông tin di động từ thế hệ 1G đến 3G, phân tích các phương thức đa truy nhập vô tuyến truyền thống (FDMA, TDMA, CDMA) và nguyên lý dung lượng kênh truyền.
2. Nghiên cứu sâu cấu trúc mạng và các kỹ thuật đột phá trong hệ thống 4G/LTE-Advanced như ghép kênh phân chia theo tần số trực giao (OFDM/OFDMA), anten thông minh, hệ thống đa đầu vào - đa đầu ra (MIMO), điều chế và mã hóa thích ứng (AMC), kỹ thuật kết hợp sóng mang (Carrier Aggregation), truyền dẫn đa điểm phối hợp (CoMP) và các nút chuyển tiếp (Relay Nodes).
3. Khảo sát các số liệu thực tế về lưu lượng viễn thông, nhận diện các thách thức kỹ thuật và phân tích định hướng kiến trúc cùng các kỹ thuật nền tảng của hệ thống thông tin di động thế hệ thứ 5 (5G).

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài bao gồm:

• Đối tượng nghiên cứu: Các tiêu chuẩn kỹ thuật, kiến trúc phân tầng mạng (lớp truy nhập vô tuyến, mạng lõi, lớp chức năng, lớp dịch vụ), các cơ chế điều chế, mã hóa, đa truy nhập và xử lý tín hiệu trong các hệ thống thông tin di động từ 1G, 2G, 3G, 4G (LTE, LTE-Advanced) đến 5G.
• Phạm vi không gian: Đề tài nghiên cứu tổng quan các tiêu chuẩn quốc tế được ban hành bởi 3GPP, ITU, IEEE và 3GPP2, đồng thời thu thập số liệu thống kê phát triển viễn thông toàn cầu (qua Statista) và tại Việt Nam (qua Cục Viễn thông).
• Phạm vi thời gian: Đề tài được giao thực hiện từ ngày 15/10/2018 và hoàn thành bảo vệ vào tháng 01/2019 tại Trường Đại học Dân lập Hải Phòng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên nền tảng lý thuyết truyền thông vô tuyến và các bộ tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế:

• Nguyên lý dung lượng kênh truyền Shannon: Cơ sở toán học xác định giới hạn tốc độ truyền tin cực đại trên kênh vô tuyến có nhiễu Gaussian: $$C = B \cdot \log_2\left(1 + \frac{S}{N}\right)$$ Trong đó $C$ là dung lượng kênh (bit/s), $B$ là băng thông hệ thống (Hz), và $S/N$ là tỉ số công suất tín hiệu trên tạp âm (theo chuẩn ITU quy định mức tham chiếu xấp xỉ 12 dB).
• Các tiêu chuẩn và tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế:
  • Tiêu chuẩn IMT-2000 và IMT-Advanced của Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU).
  • Chuẩn của Dự án Đối tác Thế hệ thứ 3 (3GPP): Các phiên bản GSM, UMTS/WCDMA, LTE (Release 8, Release 9) và LTE-Advanced (Release 10, Release 11).
  • Chuẩn của 3GPP2: Hệ thống CDMA2000 (bao gồm 1xRTT, CDMA2000-1xEV-DO, CDMA2000-1xEV-DV).
  • Chuẩn IEEE 802.16m (WiMAX 2) của Viện Kỹ nghệ Điện và Điện tử.
• Mô hình kiến trúc mạng viễn thông: Cấu trúc mạng GSM/BSS (gồm BTS, BSC, MSC, HLR, VLR, AUC, EIR); kiến trúc mạng lõi gói cải tiến EPS (gồm E-UTRAN và EPC với các thực thể eNB, MME, S-GW, P-GW, HSS); mô hình phân tầng chức năng mạng 4G trên nền giao thức IPv6.
• Lý thuyết xử lý tín hiệu vô tuyến: Nguyên lý trực giao trong OFDM, cơ chế trải phổ và phân chia mã CDMA, thuật toán ghép kênh không gian V-BLAST, mã hóa không gian - thời gian (STBC/STTC), kỹ thuật tiền mã hóa (Precoding), cơ chế chuyển tiếp khuếch đại (AF) và giải mã (DF).

Phương pháp nghiên cứu được tác giả triển khai bao gồm:

• Phương pháp phân tích - tổng hợp lý thuyết: Thu thập, dịch thuật và hệ thống hóa các tài liệu chuyên khảo, các bộ tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế của 3GPP và ITU để xây dựng bức tranh toàn cảnh về tiến trình phát triển mạng di động.
• Phương pháp phân tích kiến trúc hệ thống: Phân rã cấu tạo, nguyên lý vận hành và mối liên kết giữa các phần tử trong mạng truy nhập vô tuyến (RAN) và mạng lõi (Core Network).
• Phương pháp so sánh đối chuẩn (Comparative Analysis): Lập bảng đối sánh định lượng các tham số công nghệ cơ bản giữa các thế hệ mạng (1G, 2G, 3G, 4G, LTE và LTE-Advanced) về băng thông, tốc độ dữ liệu đỉnh, hiệu quả phổ tần, cấu hình anten và độ trễ.

Nguồn dữ liệu sử dụng trong đồ án xuất phát từ các tài liệu tiêu chuẩn chính thức của 3GPP, 3GPP2, ITU, GSMA Intelligence, cổng thông tin thống kê Statista.com, số liệu của Cục Viễn thông Việt Nam và các giáo trình chuyên ngành Điện tử Truyền thông.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về hệ thống thông tin di động

Chương 1 trình bày lịch sử hình thành thông tin vô tuyến từ thí nghiệm cuối thế kỷ 19 của Marconi, mô hình mạng di động tế bào do Bell Labs đề xuất năm 1947, mạng truyền thanh thực nghiệm năm 1928 tại Bayone (Mỹ), và mạng di động thương mại đầu tiên ra đời năm 1979 tại Mỹ nhờ vào các bước tiến của kỹ thuật vi mạch tích hợp cỡ lớn (VLSI chứa hàng trăm ngàn đến $10^6$ transistor) cùng các tổng đài chuyển mạch tự động tốc độ cao.

Tác giả phân loại hệ thống thông tin di động theo ba tiêu chí cơ bản:

1. Đặc tính tín hiệu: Hệ thống Analog (thế hệ 1G, thoại điều tần, số hóa tín hiệu điều khiển) và hệ thống Digital (thế hệ 2G trở lên, số hóa toàn bộ thoại và dữ liệu).
2. Cấu trúc hệ thống: Mạng vô tuyến tế bào (phạm vi rộng, hỗ trợ chuyển vùng roaming toàn cầu), Vô tuyến viễn thông không dây (CT, phạm vi hẹp, kỹ thuật đơn giản, không roaming), và Vành vô tuyến địa phương (WLL, cung cấp dịch vụ cố định không dây cho vùng thưa dân).
3. Phương thức đa truy nhập và song công: Phân tích nguyên lý, ưu và nhược điểm của FDMA, TDMA (yêu cầu năng lực xử lý số của máy di động đạt hơn $50 \times 10^6$ lệnh/giây), CDMA (yêu cầu điều khiển công suất ngặt nghèo, chênh lệch công suất thu tại BS trong một cell phải $\le 1\text{ dB}$); cùng các chế độ song công FDD (chia khung 8 khe thời gian cho đường lên và đường xuống) và TDD.

Chương này cũng phân tích chi tiết sơ đồ khối chức năng mạng GSM (MS, BTS, BSC, MSC, HLR, VLR, AUC, EIR, GMSC) và tiến trình phát triển của ba thế hệ đầu tiên: 1G (chuẩn AMPS, TACS, NMT; tần số 150 MHz; băng thông 10–30 kHz; tốc độ 1.4 Kb/s), 2G (chuẩn GSM, IS-95/cdmaOne, IS-136/D-AMPS, PDC; băng thông 200 kHz; có tin nhắn văn bản SMS), và 3G (chuẩn UMTS/WCDMA tốc độ lý thuyết 1920 Kbps - thực tế 384 Kbps; CDMA2000 tốc độ 144 kbps đến trên 3 Mbps; HSDPA đường xuống lý thuyết 14.4 Mbps - thực tế 1.8 Mbps; HSUPA đường lên lý thuyết 5.8 Mbps).

Tham số kỹ thuật	Thế hệ 1G	Thế hệ 2G	Thế hệ 3G
Năm thiết kế / Năm thực hiện	1970 / 1984	1980 / 1991	1990 / 2002
Dịch vụ cung cấp	Chủ yếu là thoại	Thoại, dịch vụ bản tin ngắn (SMS), hình ảnh đen trắng	Thoại, đa phương tiện hình ảnh động, email, chat, tải dữ liệu
Đặc tính tín hiệu	Tương tự (Analog)	Kỹ thuật số (Digital)	Tín hiệu số (Digital)
Tốc độ truyền dẫn	1.4 Kb/s	14.4 – 64 Kb/s	384 Kb/s – 2 Mb/s
Độ rộng băng thông	10 đến 30 KHz	200 KHz	5 MHz
Công nghệ tiêu biểu	AMPS, TACS, NMT	GSM, IS-136 (D-AMPS), IS-95 (CDMA One), PDC	UMTS (WCDMA), CDMA2000, HSDPA, HSUPA
Phương thức đa truy nhập	FDMA	TDMA, CDMA	CDMA (WCDMA, CDMA2000)
Mạng lõi (Core Network)	Mạng PSTN	Mạng PSTN	Packet network (Mạng gói)
Phương thức chuyển mạch	Chuyển mạch kênh (vật lý)	Chuyển mạch kênh (vật lý)	Kết hợp chuyển mạch kênh và chuyển mạch gói
Đặc điểm nổi bật	Thiết bị cồng kềnh, chất lượng thấp, bảo mật kém	Tăng dung lượng, chất lượng thoại tốt hơn, có mã hóa số	Hỗ trợ dữ liệu đa phương tiện tốc độ cao, hiệu quả phổ tăng

Chương 2: Nghiên cứu công nghệ trong hệ thống thông tin di động 4G

Chương 2 tập trung phân tích hệ thống 4G – thế hệ mạng bắt đầu thương mại hóa từ năm 2012 với mục tiêu đạt tốc độ 100 Mbps cho thuê bao di chuyển và 1 Gbps (lý tưởng đạt 1–1.5 Gbps) cho thuê bao cố định. Cấu trúc mạng 4G đòi hỏi tính tích hợp cao trên nền giao thức IP (kết nối ISDN, PSTN, Internet, WLAN, WiMAX), cấu trúc mở, bảo đảm QoS cho truyền thông thời gian thực và hỗ trợ tính di động tốc độ cao (lên tới 350 km/h qua các điểm truy nhập chung UAP).

Mô hình cấu trúc mạng 4G được chia thành 4 lớp chức năng chính:

• Lớp truy nhập vô tuyến (RAN): Bao gồm các điểm truy nhập RAP (thực hiện xử lý lớp vật lý PHY: đan xen, mã hóa kênh, điều khiển công suất vòng trong) và thiết bị đầu cuối UE (hỗ trợ đa hệ điều hành như Symbian, Linux; môi trường J2ME, .NET; hỗ trợ đồng thời nhiều chuẩn vô tuyến).
• Lớp mạng lõi (Core Network): Ứng dụng truyền dẫn trên nền IPv6 và IP di động, kết hợp các cổng đa phương tiện MGW để định tuyến và chuyển đổi gói tin.
• Lớp chức năng: Đảm nhiệm báo hiệu tập trung, bảo mật, tính cước (Billing), quản lý di động (Mobility) và điều khiển phiên IP Multimedia.
• Lớp dịch vụ: Cung cấp dịch vụ định vị, dịch vụ đa phương tiện chất lượng cao và điều khiển từ xa.

Về kỹ thuật lớp vật lý, chương phân tích sâu:

1. Anten thông minh (Smart Antenna): Tận dụng độ lợi tín hiệu, phân tập không gian, hiệu quả công suất, loại bỏ nhiễu đồng kênh và kỹ thuật đa truy cập phân chia theo không gian (SDMA).
2. Điều chế và mã hóa thích ứng (AMC): Điều chỉnh linh hoạt tỉ lệ mã hóa và sơ đồ điều chế theo chất lượng kênh (thay thế cho việc điều chỉnh công suất truyền thống) kết hợp bộ mã Walsh.
3. Kỹ thuật OFDM và OFDMA: Đảm bảo tính trực giao giữa các sóng mang phụ với khoảng cách tần số $\Delta f = 1/T$, cho phép phổ chồng lấn để tối ưu hiệu quả phổ, loại bỏ hoàn toàn nhiễu xuyên ký hiệu (ISI) khi chuỗi bảo vệ lớn hơn độ trễ truyền dẫn đa đường; OFDMA phân chia không gian sóng mang con cho nhiều thuê bao, áp dụng cho đường lên LTE.

Về các công nghệ mạng:

• Tiền 4G (Pre-4G/3.9G): So sánh giữa WiMAX 2 (IEEE 802.16m) và LTE (3GPP). Kiến trúc LTE/EPS được tối giản chỉ gồm E-UTRAN (trạm eNodeB tích hợp toàn bộ chức năng của bộ điều khiển RNC trong 3G) và EPC (gồm MME quản lý báo hiệu độc lập, S-GW định tuyến dữ liệu nội bộ, P-GW kết nối mạng dữ liệu gói ngoài PDNs, cơ sở dữ liệu HSS), giao tiếp qua các giao diện chuẩn hóa S1, X2, Uu, Sgi. Phân tích 2 kiến trúc Roaming (P-GW đặt tại mạng chủ giúp dễ quản lý cước nhưng tăng trễ; P-GW đặt tại mạng khách giúp giảm độ trễ nhưng phức tạp trong tính cước).
• LTE-Advanced (Release 10, Release 11): Chuẩn 4G chính thức đáp ứng yêu cầu IMT-Advanced của ITU.

Chỉ tiêu kỹ thuật	LTE (Release 8 / 9)	LTE-Advanced (Release 10 / 11)
Tốc độ đỉnh đường xuống (Downlink)	326 Mbps (cấu hình 4x4 MIMO, 20 MHz)	1 Gbps
Tốc độ đỉnh đường lên (Uplink)	86 Mbps	500 Mbps
Băng thông hoạt động tối đa	$\le 20\text{ MHz}$	$\le 100\text{ MHz}$ (kết hợp tối đa 5 sóng mang)
Hiệu quả sử dụng phổ đỉnh (Downlink)	16.32 b/s/Hz (SISO)	30 b/s/Hz (cấu hình 8x8 MIMO)
Hiệu quả sử dụng phổ đỉnh (Uplink)	-	15 b/s/Hz (cấu hình 4x4 MIMO)
Độ trễ xử lý (Latency)	$\sim 10\text{ ms}$	$\sim 5\text{ ms}$ (chuyển mạch gói); $< 50\text{ ms}$ (chuyển trạng thái)
Cấu hình đa anten MIMO (Downlink)	$4 \times 4\text{ MIMO}$	$8 \times 8\text{ MIMO}$
Cấu hình đa anten MIMO (Uplink)	$2 \times 4\text{ MIMO}$	$4 \times 4\text{ MIMO}$

Các giải pháp kỹ thuật nâng cao trong LTE-Advanced được làm rõ:

• Kết hợp sóng mang (Carrier Aggregation): Ghép tối đa 5 sóng mang thành phần (băng thông 1.4, 3, 5, 10, 15, 20 MHz) để đạt độ rộng băng truyền dẫn 100 MHz cho Downlink và 40 MHz cho Uplink. Gồm 3 dạng: Trong cùng băng tần liên tục (Intra-band contiguous), trong cùng băng tần không liên tục (Intra-band non-contiguous), và khác băng tần không liên tục (Inter-band non-contiguous).
• Giải pháp đa anten MIMO cải tiến: Phân tích mô hình ghép kênh không gian V-BLAST (tăng tốc độ truyền dữ liệu $n_T$ lần với $n_T$ anten phát), hệ thống SU-MIMO, MU-MIMO (gồm kênh MIMO phát quảng bá đường xuống và kênh MIMO đa truy nhập đường lên), cấu hình MIMO 8x8 (tăng tốc độ lên 8 lần trong điều kiện lý tưởng). So sánh cơ chế tách tín hiệu: Release 8 dùng tín hiệu tham chiếu CRS (UE giải điều chế dựa trên bảng mã Precoding), trong khi Release 10 bổ sung tín hiệu tham chiếu DM-RS trước bộ Precoding (UE giải điều chế trực tiếp mà không cần bảng mã Precoding).
• Truyền dẫn đa điểm phối hợp (CoMP) và các nút chuyển tiếp (Relay Nodes): Phân tích hai cơ chế chuyển tiếp: Khuếch đại và chuyển tiếp (AF - Amplify and Forward) và Giải mã và chuyển tiếp (DF - Decode and Forward); hai chiến lược chuyển tiếp 1 chiều và 2 chiều; cùng hai cơ chế bắt cặp lựa chọn nút chuyển tiếp (tập trung và phân phối) giúp cải thiện chất lượng tín hiệu tại vùng rìa cell và giảm công suất tiêu thụ toàn tuyến.

Chương 3: Kiến trúc của hệ thống thông tin di động 5G

Chương 3 đặt ra các yêu cầu kỹ thuật tối thiểu và phân tích bối cảnh phát triển của mạng 5G. Nội dung chương dẫn chứng các số liệu thực tế về sự tăng trưởng nhanh chóng của người dùng smartphone toàn cầu giai đoạn 2014–2020 và số lượng lô hàng điện thoại thông minh xuất xưởng dự báo từ năm 2010 đến 2021 (dựa trên nguồn thống kê của Statista.com và Cục Viễn thông Việt Nam). Trên cơ sở đó, chương dẫn dắt đến các yêu cầu thiết kế kiến trúc mạng 5G, bao gồm việc giải quyết áp lực quá tải lưu lượng, nâng cao hiệu suất sử dụng phổ và năng lượng, chuẩn bị nền tảng tích hợp cho các kịch bản truyền thông mới.

Kết quả và đóng góp

Đồ án tổng hợp và làm sáng tỏ hệ thống các kết quả kỹ thuật định lượng và giải pháp kiến trúc:

• Hệ thống hóa các chỉ số kỹ thuật qua các thế hệ mạng: Đưa ra các mốc thông số định lượng chính xác về băng thông và tốc độ truyền dữ liệu từ 1G (1.4 Kb/s, 10–30 KHz), 2G (14.4–64 Kb/s, 200 KHz), 3G (384 Kb/s – 2 Mb/s, 5 MHz), 4G LTE (326 Mbps Downlink, 86 Mbps Uplink, băng thông 20 MHz, trễ 10 ms), và LTE-Advanced (1 Gbps Downlink, 500 Mbps Uplink, băng thông 100 MHz, trễ 5 ms, hiệu quả phổ đỉnh 30 b/s/Hz).
• Phân tích chi tiết các kỹ thuật vô tuyến cốt lõi: Làm rõ nguyên lý vận hành của kỹ thuật ghép kênh OFDM/OFDMA; cơ chế tổng hợp băng thông Carrier Aggregation với 3 mô hình liên kết tối đa 5 sóng mang; giải pháp truyền dẫn đa anten MIMO 8x8 kết hợp ghép kênh không gian V-BLAST; và cải tiến tín hiệu tham chiếu giải điều chế DM-RS trong LTE-Advanced Release 10.
• Làm rõ mô hình tối giản hóa mạng lõi: Phân tích kiến trúc phẳng EPS trong LTE/LTE-Advanced, trong đó việc loại bỏ bộ điều khiển trạm gốc RNC và tích hợp chức năng trực tiếp vào trạm eNodeB giúp giảm độ trễ báo hiệu và tối ưu hóa đường truyền trên nền IP thuần túy.
• Đóng góp học thuật của đề tài: Tác giả đã xây dựng được một tài liệu tổng quan kỹ thuật toàn diện, hệ thống hóa toàn bộ tiến trình tiến hóa của mạng di động tế bào từ 1G đến 4G/LTE-Advanced, phân tích sâu các rào cản kỹ thuật và đề xuất các nguyên lý làm tiền đề lý thuyết cho việc tiếp cận và triển khai mạng thông tin di động thế hệ thứ 5 (5G).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số mặt hạn chế và đề xuất các hướng mở nghiên cứu:

• Hạn chế: Tác giả tự nhận định trong lời cảm ơn rằng đề tài tiếp cận nhiều kiến thức công nghệ mới, phức tạp nên nội dung không tránh khỏi những thiếu sót và một số câu văn biên dịch từ tài liệu kỹ thuật tiếng Anh chưa thực sự rõ nghĩa. Ngoài ra, nghiên cứu hoàn toàn dừng lại ở mức độ tổng quan lý thuyết và phân tích hệ thống tài liệu, chưa tiến hành các mô phỏng định lượng độc lập (như mô phỏng kênh truyền bằng MATLAB/NS3) hoặc đo kiểm thực tế trên thiết bị mạng 5G.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Căn cứ vào phạm vi đề tài, hướng mở tiếp theo là nghiên cứu chi tiết các tiêu chuẩn hoàn thiện của 3GPP dành riêng cho 5G New Radio (5G NR), đi sâu phân tích và mô phỏng các công nghệ vô tuyến thế hệ mới được nêu trong danh mục thuật ngữ (như đa truy nhập không trực giao NOMA, Massive MIMO, đa sóng mang lọc băng tần FBMC, ảo hóa mạng NFV, mạng điều khiển bằng phần mềm SDN, mạng truy nhập vô tuyến đám mây C-RAN) và xây dựng lộ trình quy hoạch tần số, thử nghiệm mạng 5G trong điều kiện thực tế tại Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Đồ án là tài liệu tham khảo kỹ thuật hữu ích cho:

• Đối tượng: Sinh viên, học viên cao học, giảng viên và kỹ sư chuyên ngành Điện tử Truyền thông, Kỹ thuật Viễn thông, Mạng máy tính và Công nghệ Thông tin cần tìm hiểu lộ trình tiến hóa mạng di động tế bào.
• Nội dung giá trị:
  • Bảng đối sánh tham số và lộ trình công nghệ giữa các thế hệ 1G, 2G, 3G, 4G, LTE và LTE-Advanced.
  • Phân tích cấu trúc phân tầng mạng 4G và kiến trúc mạng phẳng EPS (E-UTRAN kết hợp EPC, phân tách chức năng MME, S-GW, P-GW).
  • Cơ sở toán học và nguyên lý kỹ thuật của điều chế OFDM, đa truy nhập OFDMA, hệ thống phân tập và ghép kênh không gian MIMO, kỹ thuật Precoding, và cơ chế chuyển tiếp tín hiệu qua các nút Relay.

Câu hỏi thường gặp

1. Theo đồ án, công thức Shannon được áp dụng như thế nào để xác định dung lượng kênh truyền trong thông tin di động?
Theo tác giả, dung lượng kênh truyền được tính bằng công thức $C = B \cdot \log_2(1 + S/N)$, trong đó $C$ là dung lượng (bit/s), $B$ là băng thông hệ thống (Hz), và $S/N$ là tỉ số công suất tín hiệu trên công suất tạp âm. Theo tiêu chuẩn của ITU được dẫn trong văn bản, tỉ số $S/N$ tham chiếu có giá trị xấp xỉ 12 dB.

2. Kỹ thuật Carrier Aggregation (Kết hợp sóng mang) trong LTE-Advanced được quy định với các giới hạn băng thông và số lượng sóng mang như thế nào?
Kỹ thuật này cho phép kết hợp tối đa 5 sóng mang thành phần, mỗi sóng mang có độ rộng băng thông là 1.4, 3, 5, 10, 15 hoặc 20 MHz. Tổng độ rộng băng truyền dẫn sau khi kết hợp đạt tối đa 100 MHz đối với đường xuống (Downlink) và 40 MHz đối với đường lên (Uplink).

3. Sự khác nhau cơ bản giữa bộ thu nhận trong công nghệ LTE (Release 8) và LTE-Advanced (Release 10) đối với kỹ thuật đa anten MIMO là gì?
Trong LTE (Release 8), tín hiệu tham chiếu CRS (Cell-specific Reference Signal) được thêm vào sau bộ Precoding, đòi hỏi thiết bị đầu cuối (UE) phải giải điều chế dựa trên bảng mã code của Precoding để tái tạo thông tin. Trong khi đó, ở LTE-Advanced (Release 10), tín hiệu tham chiếu giải điều chế DM-RS (Demodulation Reference Signals) được đưa vào trước bộ Precoding, giúp bên thu khi nhận tín hiệu có thể giải điều chế trực tiếp mà không cần dựa vào bảng mã code của Precoding.

4. Hai cơ chế chuyển tiếp tín hiệu của các nút chuyển tiếp (Relay Nodes) trong mạng 4G hoạt động ra sao?
Hai cơ chế gồm:

• Khuếch đại và chuyển tiếp (AF - Amplify and Forward): Nút chuyển tiếp nhận tín hiệu từ trạm eNodeB (hoặc UE), thực hiện khuếch đại thuần túy tín hiệu thu được rồi chuyển tiếp đến UE (hoặc eNodeB).
• Giải mã và chuyển tiếp (DF - Decode and Forward): Nút chuyển tiếp nhận tín hiệu, tiến hành giải mã; nếu dữ liệu giải mã chính xác, nút sẽ thực hiện mã hóa kênh lại và chuyển tiếp tín hiệu mới đến UE (hoặc eNodeB).

5. Kiến trúc mạng LTE đã thay đổi như thế nào so với 3G WCDMA về mặt quản lý vô tuyến?
Trong cấu trúc LTE, bộ điều khiển mạng vô tuyến (RNC - Radio Network Controller) vốn tồn tại trong 3G đã bị loại bỏ hoàn toàn khỏi mạng truy nhập. Toàn bộ chức năng của RNC được tích hợp trực tiếp vào các trạm gốc cải tiến eNodeB, giúp đơn giản hóa cấu trúc mạng chỉ còn 2 nút logic chính (eNB và MME/GW), giảm thiểu độ trễ xử lý báo hiệu và tối ưu hóa truyền dẫn dữ liệu gói IP.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Hồ Hải Hoàng đã hệ thống hóa một cách chi tiết và logic toàn bộ quá trình phát triển của các thế hệ thông tin di động tế bào từ 1G đến 4G/LTE-Advanced, đồng thời đặt ra bối cảnh và yêu cầu kỹ thuật của mạng 5G. Công trình làm sáng tỏ các nguyên lý kỹ thuật lớp vật lý then chốt như OFDM/OFDMA, anten thông minh, hệ thống MIMO 8x8, kết hợp sóng mang CA và kiến trúc mạng phẳng EPS. Đây là tài liệu tổng quan kỹ thuật có giá trị tham khảo rõ ràng cho sinh viên và cán bộ nghiên cứu chuyên ngành Điện tử Truyền thông trong việc nắm bắt kiến trúc hệ thống và chuẩn bị cho quá trình triển khai các mạng di động thế hệ mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG THÔNG TIN DI ĐỘNG 1. Giới thiệu chung 1. Lịch sử ra đời và phát triển Ở cuối thế kỷ thứ 19 Marconi đã chỉ ra rằng thông tin vô tuyến có thể liên lạc trên cự ly xa, máy phát và máy thu có khả năng liên lạc di động với nhau. Nhưng thời đó người ta liên lạc chủ yếu bằng điện báo Morse.

Trong những năm 1895, hệ thống thông tin liên lạc không dây là một trong những hệ thống phát triển nhanh nhất của các thông tin liên lạc thời xưa. Nó sử dụng các dịch vụ băng thông rộng của di động. Các khái niệm về hệ thống di động được phát triển bởi các nhà nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm AT & T Bell để giải quyết các vấn đề công suất các hệ thống thông tin di động đầu. Trái ngược với các thông tin di động: Đầu tiên hệ thống, mà chỉ có một trạm trung tâm (BS) bao phủ toàn bộ vùng phủ sóng khu vực, hệ thống tế bào phân chia vùng phủ sóng vào các tế bào không chồng chéo nhau và hoạt động với BS riêng của mình.

Bằng cách khai thác một thực tế rằng sức mạnh của một tín hiệu truyền với khoảng cách, cùng một tần số tương tự có thể được tái sử dụng trong tiểu tế bào mà không cần giới thiệu nhiễu liên cell nặng như một hệ quả, khả năng làm tăng đáng kể việc sử dụng gói của phổ tần số. Đến năm 1928 sở cảnh sát Bayone – Mỹ đã bắt đầu triển khai mạng vô tuyến truyền thanh đầu tiên. Do là mạng vô tuyến truyền thanh đầu tiên nên các máy di động tốn nguồn và khá cồng kềnh được đặt trên ô tô để liên lạc về 1 trạm gốc BS ở trung tâm. Chất lượng liên lạc lại cực kỳ kém do đặc điểm địa hình truyền sóng di động rất phức tạp mà các máy chỉ gồm 10 đèn điện tử thực hiện các chức năng tối thiểu.

Hệ thống điện thoại cố định phát triển nhanh và hình thành mạng PSTN (Public Switching Telephone Network) song suốt thời gian dài vô tuyến di động không phát triển do hạn chế về công nghệ. Mạng PSTN bao gồm đường dây điện thoại, cáp quang, truyền dẫn vi ba liên kết, các mạng di động, vệ tinh thông tin liên lạc, và dây cáp điện thoại dưới đáy biển, tất cả các kết nối với nhau bởi các trung tâm chuyển mạch, do đó cho phép hầu hết các máy điện thoại để liên lạc với nhau. Ban đầu là một mạng lưới các đường dây cố định tương tự hệ thống thoại. Mạng PSTN hiện nay gần như hoàn toàn kỹ thuật số trong của mạng lõi và bao gồm điện thoại di động và các mạng khác, cũng như điện thoại cố định.

Trong năm 1947 Bell Labs đã cho ra ý tưởng về mạng điện thoại di động tế bào: Các máy đi động được tự do và chuyển vùng từ vùng tế bào này sang vùng tế bào khác. Các tế bào được thiết kế nhằm phủ kín vùng phủ sóng (là vùng địa lý được cung cấp dịch vụ di động), kết nối thành mạng thông qua chuyển mạch tổng đài đi động và được bố trí tại trung tâm vùng. Những người sử dụng di động có thể di chuyển được trong vùng phủ sóng của các trạm gốc (Base station). Nhưng ý tưởng của Bell Labs đã không được sử dụng do hạn chế về mặt công nghệ.

Năm 1979 thì mạng di động tế bào đầu tiên đã được đưa vào sử dụng ở Mỹ và phát triển rất nhanh do doanh thu thu lớnvà tính thuận tiện trong việc sử dụng. Mạng đi động tế bào được ra đời nhờ các tiến bộ kỹ thuật về: - Có các hệ thống chuyển mạch tự động với tốc độ chuyển mạch lớn, dung lương cao. - Sử dụng kỹ thuật vi mạch: VLSI ra đời (Very Large Scale Integrated Circuit) nó có thể tích hợp các linh kiện từ hàng trăm ngàn đến 10 6 transistor trong 1 máy điện thoại di động. Do vậy có thể giải quyết được những khó khăn trong việc truyền sóng di động.

Hệ thống thông tin di động tế bào số hay còn được gọi là hệ thống thông tin di động (Mobile Systems) là hệ thống thông tinliên lạc được truy cập với nhiều điểm khác nhau (access point or base stations) trên một vùng tế bào hay còn gọi là các Cell.1: Cấu trúc mạng tế bào 1. Phân loại hệ thống thông tin di động 1. Phân loại theo đặc tính tín hiệu. - Analog: Thế hệ 1, thoại điều tần analog, các tín hiệu điều khiển đã được số hóa toàn bộ.

- Digital: Thế hệ 2, và cao hơn, thoại, điều khiển đều số hóa. Ngoài dịch vụ thoại nó còn có khả năng phục vụ các dịch vụ khác như truyền số liệu … 1. Phân loại theo cấu trúc hệ thống - Các mạng vô tuyến tế bào: Cung cấp cac dịch vụ trên diện rộng với khả năng lưu động (roaming) toàn cầu (liên mạng). - Vô tuyến viễn thông không dây (CT: Cordless Telecome) cung cấp dịch vụ trên diện hẹp, các giải pháp kỹ thuật đơn giản, không có khả năng roaming.

- Vành vô tuyến địa phương (WLL: Wireless Local Loop): Cung cấp dịch vụ điện thoại vô tuyến với chất lương như điện thoại cố định cho một vành đai quanh một tram gốc, không có khả năng roaming. Mục đích nhằm cung cấp dịch vụ điện thoại cho các vùng mật độ dân cư thấp, mạng lưới điện thoại cố định chưa phát triển. Phân loại theo phương thức đa truy nhập vô tuyến a. Đa truy nhập phân chia theo tần số FDMA Mỗi thuê bao truy nhập mạng bằng 1 tần số, băng tần chung W được chia thành N kênh vô tuyến.

Mỗi một thuê bao truy nhập và liên lạc trên kênh liên lạc trên kênh con trong suốt thời gian liên lạc. +Ưu điểm: yêu cầu về đồng bộ không quá cao, thiết bị đơn giản. +Nhược điểm: - Thiết bị tram gốc cồng kềnh do có bao nhiêu kênh (tần số sóng mang kênh con) thì tại trạm gốc phải có bấy nhiêu máy thu phát. - Cần phải đảm bảo các khoảng cách bảo vệ giữa từng kênh bị sóng mang chiếm nhằm mục đích phòng ngừa sự không hoàn thiện của các bộ lọc và các bộ dao động.

Các máy thu đường lên hoặc đường xuống chọn sóng mang cần thiết và theo tần số phù hợp. Như vậy để đảm bảo FDMA tốt thì tần số phải được phân chia và quy hoạch thống nhất trên toàn thế giới. Đa truy nhập phân chia theo thời gian TDMA Các phổ mà quy định cho liên lạc thông tin di động được chia ra thành các dải tần liên lạc, mỗi dải tần liên lạc này sẽ dùng chung cho N kênh liên lạc. Trong mỗi kênh liên lạc là một khe thời gian trong chu kỳ một khung.

Các thuê bao dùng chung một tần số song luân phiên nhau về thời gian, mỗi thuê bao được chỉ định cho một khe thời gian trong cấu trúc khung. +Ưu điểm: -Trạm gốc đơn giản do với một tần số chỉ cần một máy thu phát phục vụ được nhiều người truy nhập và được phân biệt nhau về thời gian. - Các tín hiệu của thuê bao được truyền dẫn số -Giảm nhiễu giao thoa +Nhược điểm: -Yêu cầu về đồng bộ ngặt nghèo. - Loại máy điện thoại di động mà dùng kỹ thuật số TDMA phức tạp hơn loại máy điện thoại di động dùng kỹ thuật FDMA.

Hệ thống xử lý số đối với tín hiệu trong MS tương tự có khả năng xử lý không quá 106 lệnh trong một giây, còn trong MS số TDMA phải có khả năng xử lý hơn 50x106/s c. Đa truy nhập phân chia theo mã CDMA Các thuê bao dùng chung một tần số trên suốt thời gian liên lạc. CDMA phân biệt nhau nhờ kỹ thuật mã trải phổ khác nhau, nhờ đó hầu như không gây nhiễu lẫn nhau. Những thiết bị mà người sử dụng được phân biệt với nhau nhờ dùng một mã đặc trưng, riêng biệt không trùng với ai.

+Ưu điểm: -Hiệu quả sử dụng phổ cao, có khả năng chuyển vùng miền và đơn giản trong kế hoạch phân bổ tần số. - Khả năng chống nhiễu và bảo mật cao, thiết bị trạm gốc đơn giản (1 máy thu phát). - Dải tần tín hiệu hoạt động rộng hàng MHz. - Những kỹ thuật trải phổ trong hệ thống truy nhập này cho phép tín hiệu vô tuyến sử dụng có cường độ trường hiệu quả hơn FDMA, TDMA +Nhược điểm: - Yêu cầu về đồng bộ và điều khiển công suất rất ngặt nghèo, chênh lệch công suất thu tại trạm gốc từ các máy di động trong một tế bào phải nhỏ hơn hoặc bằng 1dB, trái lại thì số kênh phục vụ được.

-Kỹ thuật trải phổ phức tạp.2: Các công nghệ đa truy nhập 1. Phân loại theo phương thức song song + FDD (Frequecy Divition Duplex: Song công phân chia theo tần số). Nó đượcthu phát đồng thời ở 2 tần số khác nhau, phát 1 tần số và thu 1 tần số. Băng tần công tác gồm 2 dải tần dành cho đường lên up-link từ MS tới BS và đường xuống down-link từ BS tới MS.

Đường lên luôn là dải tần thấp và MS có công suất nhỏ hơn, thường di động và có khả năng bị che khuất. Khi đó với giải pháp tần thấp hơn (bước sóng lớn hơn) thì khả năng bị che khuất giảm. Một tần số chia 8 khe thời gian. Khung thời gian công tác được chia đôi, 1 nửa cho đường lên, 1 nửa cho đường xuống.

Một số thế hệ mạng di động Các thế hệ di động khác nhau đều có bốn khía cạnh chính là: - Truy cập vô tuyến - Tốc độ dữ liệu - Băng thông - Cấu hình chuyển mạch Hình 1.3: Lộ trình phát triển của hệ thống thông tin di động tế bào. Thế hệ ra đời đầu tiên vào thập niên 80 là mạng thông tin thế hệ 1G, mạng này dùng tín hiệu tương tự (analog), băng thông khác nhau từ 10 đến 30 Khz tùy thuộc vào loại hệ thống và dịch vụ, dịch vụ chủ yếu là thoại. Tuy mạng này chứa đựng nhiều khuyết điểm về kỹ thuật nhưng nó đã đánh dấu sự đổi mới và là một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử truyền thông. Chính vì thế, để chứng kiến sự chuyển biến, thay đổi của mạng thông tin di động trên khắp thế giới thì vào đầu những năm 90 người ta người ta cho ra đời thế hệ thứ hai là mạng 2G với băng thông số 200 MHz.

Mạng 2G được phân ra làm 2 loại: dựa trên nền tảng đa truy nhập phân chia theo thời gian TDMA và dựa trên nền tảng đa truy nhập phân chia theo mã CDMA. Để đánh dấu điểm mốc thời điểm bắt đầu của mạng 2G là sự ra đời của công nghệ D-AMPS (hay IS-136) trên nền tảng TDMA được áp dụng ở Mỹ.