Khóa luận tốt nghiệp Luật: nhận thức mới về pháp luật và thực hiện pháp

Đề tài tốt nghiệp về Khóa luận nhận thức mới về pháp luật và thực hiện pháp luật trong bối cảnh cuộc cách mạng góp phần phát triển kiến thức ngành

• Tác giả: Thẩm Thư Quỳnh
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Hoài Phương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội, Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Nhận Thức Mới Về Pháp Luật Và Thực Hiện Pháp Luật Trong Bối Cảnh Cuộc Cách Mạng Công Nghiệp 4.0
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và ý nghĩa của nhận thức mới về pháp luật

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, nhận thức mới về pháp luật đòi hỏi phải hiểu sâu về mối quan hệ giữa công nghệ thông tin và hệ thống pháp luật hiện đại. Nhận thức này không chỉ liên quan đến việc cập nhật các quy định pháp luật mà còn phải thay đổi cách tiếp cận và áp dụng pháp luật trong thực tiễn. Pháp luật và thực hiện pháp luật cần phải thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của xã hội số. Đây là một quá trình phức tạp đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, các chuyên gia pháp luật và cộng đồng. Việc nâng cao nhận thức về pháp luật trong kỷ nguyên số là nền tảng để xây dựng một hệ thống pháp lý vừa hiện đại, vừa phù hợp với bối cảnh phát triển của đất nước.

1.1. Định nghĩa nhận thức pháp luật mới

Nhận thức pháp luật trong thế kỷ 21 là sự hiểu biết toàn diện về vai trò của pháp luật trong xã hội số. Nó bao gồm việc nhận diện các vấn đề pháp luật mới như tội phạm công nghệ cao, quản trị kỹ thuật số và bảo vệ quyền con người trong không gian mạng. Nhận thức này phải được xây dựng dựa trên cơ sở lý luận vững chắc và hiểu biết thực tế về tác động của CNTT đến các lĩnh vực pháp luật khác nhau.

1.2. Tầm quan trọng trong bối cảnh CMCN 4.0

Cách mạng công nghiệp 4.0 mang lại những thách thức chưa từng có đối với hệ thống pháp luật. Thực hiện pháp luật trở nên phức tạp hơn khi phải đối phó với các hình thức vi phạm pháp luật mới, các mối quan hệ pháp luật mới trong không gian ảo. Nhận thức sâu sắc về những biến đổi này giúp Nhà nước, các tổ chức và cá nhân thích ứng hiệu quả với tình hình mới.

II. Tác động của CMCN 4

Công nghệ 4.0 đã tạo ra những thay đổi sâu sắc trong nền kinh tế, giáo dục và quản lý công của Việt Nam. Pháp luật và thực hiện pháp luật phải đối mặt với những thách thức mới từ tội phạm sử dụng công nghệ cao đến những vấn đề liên quan đến quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân và giao dịch điện tử. Hệ thống pháp luật Việt Nam cần phải được hoàn thiện để có thể điều chỉnh các mối quan hệ pháp luật phát sinh trong thời đại số. Đặc biệt, các lĩnh vực như luật lao động, luật thương mại điện tử và luật bảo vệ dữ liệu cá nhân cần được sửa đổi, bổ sung kịp thời. Việc nâng cao nhận thức pháp luật của cán bộ, công chức và cộng đồng về những vấn đề này là vô cùng cấp thiết.

2.1. Tác động đến nền kinh tế và thị trường lao động

CMCN 4.0 làm thay đổi cơ cấu thị trường lao động khi công việc truyền thống được tự động hóa. Pháp luật lao động phải được cập nhật để bảo vệ quyền lợi của lao động và điều chỉnh các mối quan hệ lao động mới. Nhu cầu về nhân lực kỹ năng cao tăng, đòi hỏi giáo dục đào tạo pháp luật phải chuyển biến để chuẩn bị nguồn nhân lực phù hợp với nhu cầu của thời đại.

2.2. Thách thức trong quản lý công và giải quyết tranh chấp

Quản trị nhà nước trong bối cảnh công nghệ số đòi hỏi phải xây dựng hệ thống hành chính điện tử hiệu quả. Thực hiện pháp luật trong giải quyết tranh chấp cũng được hiện đại hóa thông qua các phương tiện điện tử. Các tòa án cần phải có năng lực để xử lý các vụ án liên quan đến tội phạm công nghệ cao và các tranh chấp phát sinh từ giao dịch điện tử.

III. Thực trạng nhận thức và thực hiện pháp luật hiện nay

Hiện nay, nhận thức về pháp luật ở Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế trong bối cảnh CMCN 4.0. Nhiều cán bộ, công chức và thậm chí các cơ quan pháp luật chưa hoàn toàn hiểu rõ những vấn đề pháp luật mới phát sinh từ công nghệ thông tin. Tội phạm sử dụng công nghệ cao đang gia tăng nhanh chóng, nhưng năng lực phòng chống của các cơ quan thực hiện pháp luật vẫn còn yếu. Hệ thống giáo dục đào tạo pháp luật chưa kịp cập nhật chương trình để đào tạo những chuyên gia pháp luật về lĩnh vực số. Pháp luật về dữ liệu cá nhân, giao dịch điện tử và quản trị kỹ thuật số vẫn còn chưa hoàn thiện. Những hạn chế này ảnh hưởng lớn đến khả năng thực hiện pháp luật hiệu quả và bảo vệ quyền con người trong thời đại số.

3.1. Rào cản trong nhận thức pháp luật của cộng đồng

Nhận thức pháp luật của người dân và doanh nghiệp về quyền và nghĩa vụ trong thời đại số vẫn còn bất cập. Nhiều người chưa hiểu rõ về quyền con người trong không gian mạng, về trách nhiệm pháp luật khi sử dụng công nghệ. Giáo dục pháp luật ở cộng đồng chưa được phát triển mạnh mẽ để tăng cường nhận thức pháp luật mới.

3.2. Sự bùng nổ tội phạm công nghệ cao và những khó khăn

Tội phạm sử dụng công nghệ cao từ lừa đảo trực tuyến, tấn công mạng đến vi phạm dữ liệu cá nhân đang gia tăng. Các cơ quan thực hiện pháp luật gặp khó khăn trong phòng chống tội phạm do tính chất xuyên biên giới, ẩn danh và phức tạp kỹ thuật của những hành vi vi phạm này. Cần phải nâng cao nhận thức và năng lực của các cơ quan chức năng.

IV. Giải pháp nâng cao nhận thức và thực hiện pháp luật hiệu quả

Để nâng cao nhận thức pháp luật và thực hiện pháp luật hiệu quả trong bối cảnh CMCN 4.0, cần phải thực hiện đồng bộ các giải pháp. Thứ nhất, cần cải cách giáo dục đào tạo pháp luật để đào tạo những chuyên gia hiểu biết sâu về pháp luật số và quản trị công nghệ. Thứ hai, phải hoàn thiện khung pháp luật để bao phủ những lĩnh vực mới như dữ liệu cá nhân, giao dịch điện tử, và phòng chống tội phạm công nghệ cao. Thứ ba, cần nâng cao năng lực của các cơ quan thực hiện pháp luật qua đào tạo, trang bị công nghệ và nhân lực. Cuối cùng, phải tăng cường giáo dục pháp luật cho cộng đồng, doanh nghiệp để nâng cao nhận thức về quyền con người và trách nhiệm pháp luật trong xã hội số. Những giải pháp này sẽ giúp Việt Nam xây dựng hệ thống pháp luật phù hợp với yêu cầu của thời đại 4.0.

4.1. Cải cách đào tạo pháp luật trong kỷ nguyên số

Giáo dục đào tạo pháp luật cần được cập nhật chương trình để bao gồm các kiến thức về pháp luật công nghệ, luật an ninh mạng, luật dữ liệu cá nhân và giao dịch điện tử. Các trường pháp luật phải hợp tác với ngành công nghệ để dạy cho sinh viên những kỹ năng thực tế. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của các giáo viên pháp luật về những vấn đề mới phát sinh từ CNTT.

4.2. Hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực thực hiện

Cần sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật để điều chỉnh các mối quan hệ pháp luật mới trong thời đại số. Các cơ quan thực hiện pháp luật phải được trang bị công nghệ hiện đại, đào tạo nguồn nhân lực chuyên môn cao để có thể phòng chống tội phạm công nghệ cao và xử lý các tranh chấp phát sinh từ giao dịch điện tử. Cần thiết lập các cơ chế hợp tác quốc tế để đối phó với tội phạm xuyên biên giới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, khóa luận gồm 3 chƣơng sau đây: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về nhận thức mới về pháp luật và thực hiện pháp luật trong bối cảnh cuộc CMCN 4.0 Chƣơng 2: Thực trạng nhận thức mới về pháp luật và thực hiện pháp luật trong bối cảnh của cuộc CMCN 4.0 Chƣơng 3: Giải pháp nâng cao nhận thức mới về pháp luật và thực hiện pháp luật trong bối cảnh cuộc CMCN 4. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NHẬN THỨC MỚI VỀ PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT TRONG BỐI CẢNH CUỘC CMCN 4. Một số khái niệm liên quan Theo Từ điển Tiếng Việt Soha, “Cách Mạng là cuộc biến đổi xã hội – chính trị lớn và căn bản, thực hiện bằng việc lật đổ một chế độ xã hội lỗi thời, lập nên một chế độ xã hội mới, tiến bộ”. “CMCN là bƣớc nhảy vọt trong sự phát triển của lực lƣợng sản xuất do chuyển từ công trƣờng thủ công sang sản xuất bằng máy móc”.

Nhƣ vậy, có thể hiểu rằng, cách mạng có nghĩa là một sự thay đổi đột ngột và căn bản. Các cuộc CMCN diễn ra từ trƣớc đến nay đều làm thay đổi về nhận thức toàn cầu, đồng thời làm biến đổi sâu sắc đối với nền kinh tế thế giới, từ đó, ảnh hƣởng đến nhiều mặt khác nhau của đời sống xã hội cũng nhƣ đời sống pháp luật. Tuy nhiên, trong một số trƣờng hợp, những thay đổi diễn ra phải mất nhiều năm mới có thể thấy đƣợc kết quả của sự thay đổi. “Thực hiện pháp luật” là quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của pháp luật đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi hợp pháp của các cá nhân, tổ chức.

Có nhiều cách hiểu về “nhận thức” nhƣng theo Từ điển Giáo dục học, “Nhận thức là quá trình hay là kết quả phản ánh và tái tạo hiện thực vào trong tƣ duy của con ngƣời”. Nhƣ vậy, Nhận thức đƣợc hiểu là một quá trình, là kết quả phản ánh, là quá trình con ngƣời nhận biết về thế giới, hay là kết quả của quá trình nhận thức đó. Từ các khái niệm trên, có thể đƣa ra cách hiểu về nhận thức mới về pháp luật và thực hiện pháp luật là: “nhận thức mới về pháp luật và thực hiện pháp luật trong bối cảnh cuộc CMCN 4.0” là quá trình con ngƣời có những thay đổi trong tƣ duy về pháp luật và biến những sự thay đổi trong tƣ duy đó thành những hành động, hành vi pháp lý 9 đƣợc luật hóa thành các quy phạm pháp luật cụ thể phù hợp với những lợi ích và yêu cầu của thời đại mới nhằm nâng cao hiệu quả pháp luật. Lịch sử phát triển của các cuộc CMCN Thế giới đã và đang trải qua các cuộc CMCN làm thay đổi cuộc sống của con ngƣời.0 đang hình thành và tác động mạnh mẽ tới tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội từ chính trị, kinh tế - xã hội, văn hóa, việc làm đến đời sống pháp luật.

Từ đó, tạo ra nhiều cơ hội cũng nhƣ thách thức đòi hỏi nhà quản lý phải nắm bắt kịp thời để có những định hƣớng và giải pháp phù hợp, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp phát triển đất nƣớc. [8] * Cuộc CMCN lần thứ nhất, thứ hai và thứ ba Lịch sử thế giới đã trải qua ba cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, làm thay đổi hoàn toàn cuộc sống con ngƣời. Cuộc CMCN lần thứ nhất diễn ra vào nửa cuối thế kỷ 18 và gần nửa đầu thế kỷ 19, với thay đổi từ sản xuất chân tay đến sản xuất cơ khí do phát minh ra động cơ hơi nƣớc. Từ những năm 1784, khi động cơ hơi nƣớc đƣợc phát minh và lần đầu tiên đƣợc giới thiệu đã tạo ra một tiếng vang lớn, tác động trực tiếp đến các ngành nghề nhƣ giao thông vận tại, chế tạo cơ khí, dệt may… Những chiếc ô tô, tàu thủy, tàu hỏa đƣợc sử dụng động cơ hơi nƣớc làm thay đổi bộ mặt đời sống con ngƣời, mở ra một kỷ nguyên mới trong lịch sử phát triển nhân loại.

Chƣa đầy 100 năm sau, cuộc CMCN lần thứ hai diễn ra từ năm 1870 đến năm 1914 (ngay trƣớc thế chiến thứ nhất) với sự phát triển của điện thoại, bóng đèn, đĩa hát và động cơ đốt trong, với thay đổi từ sản xuất đơn lẻ sang sản xuất hàng loạt bằng máy móc chạy bằng năng lƣợng, giúp tăng năng suất làm việc gấp nhiều lần so với động cơ hơi nƣớc, mang lại một cuộc sống văn minh hơn. Một thế kỷ sau, vào năm 1969, cuộc CMCN lần thứ ba đề cập đến sự tiến bộ của công nghệ từ các thiết bị cơ điện tử sang công nghệ số với sự phát triển của máy tính cá nhân, Internet, CNTT và truyền thông. Con ngƣời đã tiến thêm một bƣớc tiến dài khi cuộc CMCN này xuất hiện tạo ra một thế giới kết nối, liên lạc với nhau. Các thiết bị 10 tinh vi hơn nhƣ máy tính, điện thoại, các vệ tinh kết nối thông tin, hệ thống Internet lần lƣợt ra đời.

Và đây chính là thành quả mà thế giới hiện nay đang thụ hƣởng từ cuộc CMCN lần thứ ba. [18] * Cuộc CMCN lần thứ tư Khái niệm cuộc CMCN lần thứ tƣ hay Công nghiệp 4.0 đã đƣợc làm rõ tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) lần thứ 46 ở Thụy Sĩ. Klaus Schwab, Chủ tịch Diễn đàn Kinh tế Thế giới, Industry 4.0 (tiếng Đức là Industrie 4.0) hay Cuộc CMCN lần thứ tƣ, là một thuật ngữ bao gồm một loạt các công nghệ tự động hóa hiện đại, trao đổi dữ liệu và chế tạo. Cuộc CMCN lần thứ tƣ đƣợc định nghĩa là “một cụm thuật ngữ cho các công nghệ và khái niệm của tổ chức trong chuỗi giá trị” đi cùng với các hệ thống vật lý trong không gian ảo, Internet kết nối vạn vật (IoT) và Internet của các dịch vụ (IoS).0 đƣợc hình thành với xu hƣớng phát triển dựa trên nền tảng tích hợp cao độ của hệ thống kết nối số hóa – vật lý – sinh học.

Bản chất của CMCN lần thứ tƣ là dựa trên nền tảng công nghệ số và tích hợp tất cả các công nghệ thông minh để tối ƣu hóa quy trình, phƣơng thức sản xuất; nhấn mạnh những công nghệ đang và sẽ có tác động lớn nhất là công nghệ in 3D, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, công nghệ tự động hóa, ngƣời máy.0 bùng nổ đã tác động sâu sắc đến toàn bộ hoạt động sản xuất và các lĩnh vực của đời sống xã hội. Nó xóa mờ ranh giới giữa thế giới thực và thế giới ảo thông qua các công nghệ tiên tiến, sự đổi mới và sáng tạo không ngừng của nhân loại. Ảnh hƣởng của cuộc Cách mạng này là không thể phủ nhận, từ con ngƣời cho đến các hoạt động của con ngƣời nhƣ y tế, giáo dục, nhân lực đến nông nghiệp, giao thông vận tải. Cụ thể, nó cải thiện chất lƣợng cuộc sống của ngƣời dân thông qua thị trƣờng lao động với mức thu nhập đƣợc nâng cao; các dịch vụ chăm sóc sức khỏe hiện đại và chuyên nghiệp; giao thông thuận tiện.

và đặc biệt phải kể đến sự phát triển của Internet và Trí tuệ nhân tạo tạo ra các sản phẩm và dịch vụ mới với chi phí thấp. Những tác động của CMCN 4.0 tới Việt Nam Đối với Việt Nam, cuộc CMCN lần thứ tƣ đang tác động mạnh, toàn diện trên các khía cạnh chủ yếu của nền kinh tế về cấu trúc, trình độ phát triển, tốc độ tăng trƣởng, mô hình kinh doanh, thị trƣờng lao động. Nguyễn Thắng - Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam nhận định, “trong trung hạn, một số ngành nghề ở Việt Nam có thể bị tác động tiêu cực, nhƣ nhóm ngành năng lƣợng, công nghiệp chế tạo, dệt may, điện tử…”. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng, nhiều lĩnh vực cũng sẽ đƣợc hƣởng lợi từ cuộc cách mạng này nếu đi đúng hƣớng và bắt đƣợc nhịp, nhƣ du lịch, thƣơng mại nội địa, CNTT, giáo dục, y tế, xây dựng, chính phủ điện tử.

Vì vậy, chúng ta cần phải có kế hoạch tái cơ cấu phù hợp. Tác động của cuộc CMCN 4.0 tới nền kinh tế của Việt Nam CMCN lần thứ tƣ mở ra nhiều cơ hội cho các nƣớc, đặc biệt là các nƣớc đang phát triển nhƣ Việt Nam để nâng cao năng suất và rút ngắn khoảng cách phát triển. Việc áp dụng thành tựu của cuộc CMCN lần thứ tƣ sẽ giúp doanh nghiệp sản xuất công nghiệp của Việt Nam giảm 3,6% chi phí hoạt động và tăng 4,1% hiệu suất trong một. Khi Việt Nam đang hoàn tất nhiều hiệp định thƣơng mại tự do quy mô lớn nhƣ CPTPP, FTA với các nƣớc châu Âu, Liên minh kinh tế Á – Âu… thì việc bắt kịp với xu hƣớng phát triển của cuộc CMCN 4.0 sẽ giúp nâng cao hiệu quả của việc tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu, đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc.

Tuy nhiên, ở Việt Nam, CMCN 4.0 mới đang bƣớc đầu đƣợc tiếp cận, thậm chí chúng ta còn chƣa thể bắt kịp xu thế của cuộc CMCN 3.0 thì việc chủ động thay đổi chính sách phát triển cho phù hợp với tình hình hiện nay là vô cùng khó khăn và cần nhiều thời gian để thích ứng. Ngoài ra, đối mặt với cuộc CMCN lần thứ tƣ sẽ là vô vàn thách thức cho Việt Nam khi những yếu tố mà chúng ta đang tự coi là ƣu thế nhƣ lực lƣợng lao động thủ công trẻ, dồi dào sẽ không còn là thế mạnh nữa, thậm chí bị đe dọa nghiêm trọng. Theo ông Lữ Thành Long, Phó chủ tịch VINASA, trong tƣơng lai, ngƣời dân có thể mất việc làm, bởi những lĩnh vực mà trí tuệ nhân tạo có thể tác động tới các ngành nƣớc ta có 12 lợi thế về lao động nhƣ dệt may, sản xuất thực phẩm chế biến1,… Không chỉ việc làm ở trong các ngành sản xuất bị ảnh hƣởng mà các công việc cần trí tuệ của con ngƣời nhƣ giáo dục, y tế, dịch vụ cũng đối mặt với nguy cơ bị thay thế. Việt Nam có lợi thế lớn về nguồn nhân lực cho tăng trƣởng, nhƣng chất lƣợng chƣa tƣơng xứng với tốc độ tăng về quy mô, về mức độ hội nhập kinh tế khu vực và thế giới.

Tác động của cuộc CMCN 4.0 tới vấn đề lao động việc làm ở Việt Nam Theo thống kê, năm 2016, cả nƣớc chỉ có khoảng 10,9 triệu ngƣời có việc làm, tƣơng ứng với 20,6%, đã đƣợc đào tạo (Biểu 2.