CHƯƠNG 1: TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHUNG VAN DE CHUNG VE HỆ THONG TIEU CHÍ XEP HANG CAC TO CHUC TIN DUNG 1. Tổng quan công trình nghiên cứu liên quan đến luận văn 1. Téng quan các nghiên cứu trong nước Xếp hạng các TCTD là vấn đề đang được quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu và các lãnh đạo các ngân hàng. Vì vậy, đến nay đã có một số nghiên cứu về xếp hạng ngân hàng được công bố dưới dạng bài báo nghiéu cứu, sản phẩm nghiên cứu khoa học tại Việt Nam như: Võ Hồng Đức và Nguyễn Đình Thiên (2013), với đề tài nghiên cứu khoa học "Cách tiếp cận mới về xếp hạng tín nhiệm ngân hàng thương mại Việt Nam" của Đại học mở TP.
Hồ Chí Minh. Nghiên cứu này tập trung đánh giá về 03 nội dung: (1) khảo sát và phát triển hệ thống các tiêu chí tài chính nhằm mục đích đánh giá hiệu quả hoạt động va đo lường mức độ rủi ro tài chính của một NHTM Việt Nam; (2) thực hiện đánh giá và xếp hạng tín nhiệm các NHTM Việt Nam dựa trên nền tảng của lý thuyết mờ; (3) so sánh kết quả xếp hạng ngân hàng đạt được từ nghiên cứu này với những kết quả phân loại đã được Ngân hàng nhà nước Việt Nam công bố. Nghiên cứu này đã cung cấp nên tảng lý thuyết có giá trị tham khảo đối với các nghiên cứu liên quan về xếp hạng, đo lường rủi ro, đánh giá hiệu quả hoạt động ngân hàng tại Việt Nam. Kết quả xếp hạng từ nghiên cứu này cho thấy sự phù hợp phần lớn với kết quả phân loại NHTM của Ngan hàng nhà nước Việt Nam, kết quả nghiên cứu đã bồ sung các phương pháp, hệ thống tiêu chí xếp hạng tín nhiệm ngân hàng trong thực tiễn có thể tham khảo áp dụng đối với Ngân hàng nhà nước Việt Nam.
Nguyễn Chí Đức (2017) với bài viết đăng trên Tạp chí Tài chính "Đánh giá xếp hạng các NHTM Việt Nam dựa vào các chỉ tiêu tài chính" tác giả đã tập trung đánh giá về quy trình xếp hạng ngân hàng thương mại Việt Nam dựa vào các chỉ số tài chính và bằng phương pháp phân tích thành phần chính và thứ bậc thực hiện xếp hạng 23 ngân hàng thương mại Việt Nam trong năm 2015 trên cơ sở số liệu báo cáo tài chính của các ngân hàng từ năm 2012-2015. Kết quả nghiên cứu là căn cứ để tác giả tham khảo so sánh và lựa chọn cho phù hợp với điều kiện Việt Nam, cho phép Ngân hàng nhà nước Việt Nam có thể kiêm chứng sự phù hợp của kết quả phân loại NHTM do Ngân hang nhà nước Việt Nam thực hiện. Tổng quan các nghiên cứu ở nước ngoài Các tài liệu liên quan tới xếp hạng các TCTD đã được một số Cơ quan quản lý, giám sát ngân hàng các quốc gia, tổ chức quốc tế, tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập nghiên cứu, công bố trên các tạp chí quốc tế, trang điện tử (website) chính thức của đơn vi này, trong đó đáng lưu ý có các tài liệu sau: "Banking supervisory manual of the Central Bank of Bulgaria" (2002) - Số tay hướng dẫn giám sát ngân hàng của Ngân hàng Trung ương Bulgaria: Tài liệu này cung cấp các thông tin cơ bản về quy trình, hệ thống tiêu chí đánh giá, xếp hạng ngân hàng. Tài liệu này dé cập một cách tổng quan về vai trò của cán bộ giám sát trong quá trình giám sát tổng thể và đánh giá xếp hạng các ngân hàng.
Về cơ bản, tài liệu này cung cấp một khuôn khổ về phương pháp, hệ thống tiêu chí và quy trình xếp hạng ngân hàng của Ngân hàng Trung ương Bulgaria dựa trên hệ thống CAMELS. Nội dung tài liệu này hỗ trợ các cán bộ giám sát tăng cường năng lực đánh giá, xếp hạng ngân hàng thông qua việc chuẩn hóa quy trình đánh giá rủi ro tiêm an, dự báo trước những tác động không mong muốn gây ra ảnh hưởng bat lợi đến một ngân hàng trên cơ sở kết quả đánh giá, xếp hạng. Các thông tin có giá trị tham khảo cao về hệ thống xếp hạng CAEL được xây dựng trên cơ sở của hệ thống xếp hạng CAMELS của Ngân hàng Trung ương Bulgaria. Tuy nhiên, lý do chọn lựa các chỉ tiêu trong hệ thống xếp hạng CAEL và các tham số bao gồm ngưỡng và trọng số của các chỉ tiêu định lượng, định tính chưa được đề cập trong tài liệu này.
"CAMELS Rating System" - Hệ thống xếp hạng CAMEL của Hoa Kỳ (https://www.gov): Hệ thống đánh giá CAMEL do Cục Quản lý các tô hợp tin dụng Hoa Ky (National Credit Union Administration - NCUA) xây dựng, song không chi có Hoa Ky mà còn có nhiều nước trên thế giới áp dụng. Từ năm 1979, Các co quan giám sát Mỹ (Cục Dự trữ Liên Bang Mỹ/FED, Văn phòng kiểm soát tiền tệ/The Office of the Comptroller of the Currency, Tổng công ty bảo hiểm tiền gửi liên bang/Federal Deposit Insurance Corporation) sử dụng hệ thống xếp hang CAMEL để đánh giá tình trạng tổng thé của ngân hàng. Tháng 12/1996, FED tiếp tục công bố Hệ thống xếp hạng các tổ chức tài chính là hệ thống xếp hạng CAMELS, tăng cường phân tích đánh giá, các quy trình quản lý rủi ro và bổ sung thành phần xếp hạng thứ sáu về độ nhạy cảm đối với rủi ro thị trường - S. Đối với hoạt động của các ngân hàng nước ngoài, Mỹ sử dụng xếp hạng về đánh giá khả năng hỗ trợ (Strength of Support Assessment - SOSA) và đánh giá chất lượng quản lý rủi ro, kiểm soát hoạt động, tuân thủ và chất lượng tài sản (Risk Management, Operational Controls, Compliance and Asset Quality - ROCA).
Nghiên cứu kinh nghiệm sử dung Hệ thống xếp hang CAMELS của Hoa Ky là một gợi ý chính sách vô cùng có giá trị đối với Ngân hàng nhà nước Việt Nam. "Rating system of the Bank of Korea" (https://www.kr): Ngân hàng Trung ương Han Quốc (BOK) sử dụng một số các chỉ tiêu, chỉ số chủ chốt đề đưa ra đánh giá, xếp hạng đối với các nội dung về vốn, chất lượng tín dụng, khả năng sinh lời, thanh khoản, độ nhạy cảm với rủi ro thị trường nhằm có góc nhìn tổng quan về tình hình hoạt động của tổ chức. Tùy vào loại hình của đối tượng xếp hang, BOK sử dụng các mô hình khác nhau: CAMELS, CAMEL-R, ROCA, CACREL, CAEL. Tài liệu nghiên cứu cho thấy tùy vào từng đối tượng xếp hạng khác nhau, BOK sẽ điều chỉnh hệ thống các tiêu chí đánh giá, xếp hạng khác nhau.
Tuy nhiên, về cơ bản các hệ thống này vẫn là các biến thể của hệ thống CAMELS. Đây là một gợi ý có giá trị tham khảo cao đối với Ngân hàng nhà nước Việt Nam trong việc xây dựng Hệ thống tiêu chí xếp hạng đối với các TCTD. "Bank credit rating methodology" (2017) của Công ty Morningstar Credit Ratings (Hoa Ky): Tài liệu này cung cấp thông tin về phương pháp xếp hang tin nhiệm ngân hàng của Công ty Morningstar Credit Ratings (Hoa Kỳ) dựa trên các thành phần chính: Rủi ro kinh doanh, khả năng thanh toán của ngân hàng, Khả năng chống đỡ khi gặp khó khăn và Kiểm tra khả năng chịu đựng. Phương pháp này kết hợp các đánh giá định tính với dữ liệu tài chính và thị trường có thể quan sát được dé đi đến điểm xếp hạng tính toán bang mô hình.
Tuy nhiên, kết quả xếp hạng cuối cùng ngoài căn cứ điểm xếp hạng còn xem xét xu hướng, dự đoán hành động của ngân hàng, bối cảnh kinh tế vĩ mô hoặc các yếu tố khác có thé không được phan ánh trong mô hình. Phương pháp, hệ thống tiêu chí xếp hạng dựa trên mô hình chấm điểm của Morningstar có khái niệm tương tự như mức độ an toàn vốn, chất lượng tài sản, khả năng quản lý, khả năng sinh lời, thanh khoản và độ nhạy cảm với rủi ro thị trường của hệ thống CAMELS được sử dụng bởi các cơ quan quản lý ngân hàng Hoa Kỳ. Tài liệu nghiên cứu cung cấp các thông tin về một phương pháp xếp hạng ngân hàng dựa trên các mô hình định lượng khác biệt với hệ thống CAMELS. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng đã đánh giá, về bản chất, phương pháp này cũng hướng đến việc đánh giá sức khỏe ngân hàng như mục tiêu của hệ thống CAMELS.
"Rating methodology/Bank ratings" (2020) của Công ty xếp hạng độc lập Scope (Đức): Tài liệu nghiên cứu đề cập đến phương pháp xếp hạng ngân hàng của Scope đối với các ngân hàng tại Châu Âu. Phương pháp xếp hạng này cho phép từ việc phân tích và xếp hạng các TCTD bao gồm các loại hình ngân hàng (thương mại, tiết kiệm, hợp tác), cũng như các ngân hàng thuộc sở hữu tư nhân, chính phủ. Mặc dù các yếu tố phân tích sẽ khác nhau tùy thuộc vào loại hình tô chức và đặc thù kinh doanh của nó, tuy nhiên một quy trình phân tích đánh giá đã được Scope phân tích đây đủ. Tài liệu nghiên cứu phân tích khái quát về phương pháp, hệ thống tiêu chí xếp hạng, đồng thời đưa ra một số gỢI ý về sự khác biệt giữa xếp hạng ngân hàng và TCTD phi ngân hàng.
Tuy nhiên, tài liệu nghiên cứu chưa cung cấp thông tin về các tham số, ngưỡng tham khảo khi sử dụng các tiêu chí đánh giá, xếp hạng. Khoảng trồng can tiếp tục nghiên cứu Từ những cơ sở đánh giá tổng quan các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tác giả nhận thấy, phần lớn các nghiên cứu hiện nay chỉ đề cập đến các ngưỡng và trọng số của các chỉ tiêu định lượng là chính, chỉ tiêu định tính chưa được đề cập trong các nghiên cứu trên. Vì vậy, trong phần nghiên cứu, đánh giá về hệ thống tiêu chí xếp hạng các TCTD tác giả sẽ đưa ra các chỉ tiêu định tính vào trong đề tài nghiên cứu. Dé làm thỏa mãn được những tiêu chí đánh giá về xếp hạng của TCTD, bao gồm cả các chỉ tiêu định lượng và định tính.
Bởi phần lớn những nghiên cứu ở Việt Nam hiện nay chỉ nghiên cứu về định lượng là chủ yếu. Do vậy, trong luận văn này phần nghiên cứu của tác giả sẽ đề cập đến cả chỉ tiêu định lượng và chỉ tiêu định tính. Từ "khoảng trống" trên của các công trình nghiên cứu đã gợi ý tác giả hướng nghiên cứu mới nhằm thực hiện tốt luận văn của mình. Những vấn đề cơ bản về xếp hạng các TCTD 12.