Chương 1 NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VE HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT ĐÀO TẠO, BỎI DƯỠNG CÔNG CHỨC Ở VIỆT NAM 1. Khái niệm, vai trò, các thành tố của đào tạo, bồi dưỡng công chức ở Việt Nam 1. Khái niệm công chức Công chức theo nghĩa chung là những người làm việc (nhân viên) trong cơ quan nhà nước, đó là những người được tuyên dụng, bé nhiệm vào các chức danh, vị trí làm việc trong các cơ quan nhà nước dé thực thi các hoạt động công vụ và được hưởng lương và các khoản thu nhập khác từ ngân sách nhà nước. Tuy thuộc vào đặc trưng về chính trị, xã hội mà mỗi quốc gia quy định về công chức khác nhau.
Nhìn chung ở hầu hết các quốc gia công chức thường gắn với các dấu hiệu: - Công chức phải là những người làm việc cho nhà nước, họ có thê làm việc trong các cơ quan nhà nước, trong các đơn vi sự nghiệp, các đơn vi thuộc lực lượng vũ trang thậm chí trong cả doanh nghiệp nhà nước. - Hoạt động lao động của công chức có tính ôn định, gắn VỚI yêu cầu về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ nhằm hoàn thành các nhiệm vụ của cơ quan, don vi nơi công chức làm việc và các hoạt động đó phải gan với việc phục vu đất nước, phục vụ quyên, lợi ích của xã hội và nhân dân. - Công chức được nhà nước trả lương theo các quy định của pháp luật, tiền lương có nguồn từ ngân sách nhà nước. Ở Việt Nam trong nhiều văn bản khác nhau có sự xác định về công chức khác nhau.
Chắng hạn, giai đoạn trước những người làm việc cho nhà nước thường được gọi chung là “cán bộ, công nhân, viên chức nhà nước”, mãi cho tới khi khi có Nghị định 169/HDBT, 25/5/1991 về công chức nhà nước của Hội đồng Bộ trưởng thì công chức được xác định là: Công dân Việt Nam được tuyên dụng và bô nhiệm giữ một công việc thường xuyên trong một công sở của Nhà nước ở trung ương hay địa phương; ở trong nước hay nước ngoài; đã được xếp vào một ngạch, hưởng lương từ ngân sách nhà nước cấp. Hiện nay Luật cán bộ, công chức năm 2006 do Quốc hội ban hành sửa đổi, b6 sung năm 2019 đã xác định công chức là: công dan Việt Nam, được tuyển dụng, bồ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tô chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, công nhân công an, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Đội ngũ công chức ở Việt Nam hiện nay có các đặc điểm cơ bản sau: a. Công chức phải là công dân Việt Nam.
Yêu cầu công chức là công dân là yêu cau cơ bản dé xác định mối quan hệ phụ thuộc gắn bó, chặt chẽ giữa công chức với Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Công chức được hình thành do tuyển dụng, bồ nhiệm vào ngạch công chức, vào chức vụ hoặc chức danh chuyên môn. Mỗi vị trí làm việc hay chức vụ, chức danh công chức đảm nhiệm đều có yêu cầu riêng về chuyên môn, nghiệp vụ nên phải thông qua tuyên dụng bằng các phương thức thích hợp. Với các công chức đảm nhiệm các chức vụ, chức danh hay ngạch chuyên biệt như thầm phán, kiểm sát viên, thanh tra viên., chỉ được thực hiện các công vụ, nhiệm vụ thuộc phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của chức vụ, chức danh, ngạch đó còn cần phải được bô nhiệm chính thức bởi cơ quan, người có thẩm quyền.
Quy định về tuyển dụng, bổ nhiệm là một trong những điều kiện để bảo đảm công chức thực sự có đủ năng lực đê thực hiện công vụ, nhiệm vụ sau tuyên dụng, bô nhiệm. Công chức ở Việt Nam làm việc trong các cơ quan không chỉ của Nhà nước mà còn làm việc trong các cơ quan của nhiễu tô chức không phải nha nước như cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, cơ quan của tô chức chính trị - xã hội. Như vậy, pháp luật Việt Nam hiện hành xác định công chức rất rộng, không chỉ là những người làm việc cho Nhà nước thực thi công vụ mà còn cả trong hệ thống chính trị, thực thi nhiệm vụ của các tổ chức đó. Đây cũng là điều khác biệt giữa công chức ở Việt Nam với công chức ở các quốc gia khác.
Do đặc thù của hệ thống chính trị Việt Nam là hệ thống chính trị nhất thể dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam nên nhân lực của hệ thống chính trị đó cũng được quản lý, sử dụng linh hoạt. Công chức làm việc trong biên chê nhân lực và được ngán sách nhà nước bao dam chi tra lương. Biên chê công chức không chỉ gan với các cơ quan nhà nước mà biên chê công chức là biên chê lao động trong hệ thông chính tri. Biên chê công chức bao gôm: - Công chức làm việc trong các cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam; 10 - Công chức làm việc trong các cơ quan nhà nước: cơ quan đại diện như Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp; cơ quan hành chính như các Bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân các cấp; Tòa án nhân dân; Viện Kiểm sát nhân dân; - Công chức làm việc trong các cơ quan của tổ chức chính trị - xã hội như Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Công đoàn, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Nông dân Việt Nam, Hội Cựu chiến binh Việt Nam.
Công chức phục vụ nhà nước, xã hội và nhân dân nên tiền lương và các chế độ phúc lợi khác của công chức được đảm bảo bằng ngân sách nhà nước. Quy định tiền lương của công chức từ ngân sách cũng là cam kết của nhà nước bảo đảm đời sống của công chức và những người thân. Đội ngũ công chức có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng hoạt động của cơ quan, tô chức, thậm chí còn ảnh hưởng đến cả sự thịnh, suy của địa phương, đất nước. Có thể nói cán bộ, công chức là nhân tố quyết định sự thành bại của chế độ, của đất nước, là cái gốc của mọi công việc.
Cũng bởi tầm quan trọng như vậy của cán bộ, công chức nên ngoài việc đề ra đường lối, chính sách đúng đắn, phù hợp thì Đảng và Nhà nước ta luôn có sự quan tâm đặc biệt đến đội ngũ công chức, phát hiện, tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng họ có đủ tài, đức, đủ năng lực tô chức và biết cách tô chức thực hiện chính xác, hiệu quả chủ trương, chính sách, pháp luật đã được đề ra đó. Khái niệm đào tạo, boi dưỡng công chức Đào tạo công chức là khái niệm để chỉ việc dạy các kiến thức, kỹ năng, nghiệp vụ liên quan đến một lĩnh vực cụ thể nhằm hướng tới việc thực hiện một hoạt động nghề nghiệp nhất định cho công chức. Đào tạo công chức thường với mục đích để công chức lĩnh hội và nắm vững các tri thức, kỹ năng nghề nghiệp một cách có hệ thống dé trang bi cho công chức kha năng đảm nhận được một công việc nhất định. Công chức, ngay từ khi được tuyên dụng đã có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ nhất định dé có thé đảm nhận được công việc phù hợp với chức danh, vi trí công tác được giao.
Nên dao tạo công chức là đào tạo dé công chức có kiến thức, kỹ năng nhằm đáp ứng tốt hơn việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ được giao. Các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành xác định đào tạo công chức được thực hiện tại các cơ sở giáo dục và dao tao theo quy định của pháp luật giáo dục, dé họ dat được trình độ trung cap, cao đăng, dai học va sau dai học. Kêt qua ma công chức lãi đạt được sau khi tham gia đào tạo là công chức phải được nhận văn băng đào tạo tại các cơ sở giáo dục và đào tạo theo quy định của pháp luật. Bồi dưỡng là làm cho ai đó giỏi hơn và tốt hơn, là tái đào tạo hay đào tạo lại nhăm trang bị, cập nhật, nâng cao kiến thức, kỹ năng làm việc.
Bồi dưỡng là cung cấp thêm các kiến thức, kỹ năng để người được bồi dưỡng có thể theo kịp với sự thay đổi hay phát triển của công việc mà họ đang làm. Bồi dưỡng thường được thực hiện có tính chất bổ sung thêm cho đào tạo. Bồi dưỡng là một quá trình giáo dục nhằm nâng cao kiến thức hiện có hoặc cập nhật những kiến thức mới cho người học nhằm giúp họ có thể thích ứng kịp thời những yêu cầu mới của công việc hay giúp họ có thêm kiến thức, hiểu biết để đảm nhiệm những công việc, vị trí làm việc mới. Khi so sánh đào tạo với bồi dưỡng thì có thể nhận thấy: đào tạo thường tạo ra sự thay đôi về chất, tức là người qua đào tạo sẽ đạt được trình độ cao hơn về chuyên môn, nghiệp vụ.
Còn bồi dưỡng chỉ cập nhật thêm, bô sung thêm các thông tin, kiến thức, kỹ năng cho người được bồi dưỡng mà không giúp họ đạt được trình độ cao hơn về học vấn. Tuy nhiên, bồi dưỡng là hoạt động mà công chức có thể được tham gia thường xuyên. Dao tạo, bồi dưỡng là hoạt động không thé thiếu trong quản ly và sử dụng công chức. Hai hoạt động này được tiễn hành đan xen nhau và bổ sung cho nhau với cùng mục đích giúp cho công chức có trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, cập nhật thông tin, kinh nghiệm nghề nghiệp dé có thé hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ, công vụ.
Hoạt động dao tạo, bồi dưỡng công chức có các đặc điểm cơ bản sau: Thứ nhất, đào tạo, bôi dưỡng công chức là hoạt động được thực hiện có tổ chức với nội dung, mục tiêu nhất định. Công chức là những người làm trong một cơ quan, đơn vi với biên chế được xác định và chịu sự quản lý chặt chẽ nên có thể nói mọi hoạt động của công chức hay liên quan đến công chức đều được thực hiện có tổ chức. Tính tổ chức trong đào tạo, bồi dưỡng công chức giúp cho nhân lực của các cơ quan không bị xáo trộn khi có người tham gia đào tạo, bồi dưỡng đồng thời bảo đảm công bằng cho tất cả các công chức trong cơ quan, đơn vị trong thực hiện quyên học tập của minh.