Chương 1: Cơ sở khoa học về hiệu quả hợp tác quốc tế tại các cơ sở giáo dục đại học. Chương 2: Hiệu quả hợp tác quốc tế tại trường Đại học Nội vụ Hà Nội - Thực trạng và nguyên nhân. Chương 3: Dự báo và một số giải pháp nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế tại trường Đại học Nội vụ Hà Nội. 12 Luan van Chƣơng 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ HIỆU QUẢ HỢP TÁC QUỐC TẾ TẠI CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC 1.
Khái niệm, nội dung, hình thức hợp tác quốc tế ở các cơ sở giáo dục đại học 1. Hợp tác quốc tế và hợp tác quốc tế trong giáo dục đại học 1. Hợp tác quốc tế Hiện nay, hội nhập quốc tế đã trở thành một xu thế khách quan trong quá trình phát triển của mọi quốc gia trên thế giới. Trong quá trình đó, các quốc gia, vùng lãnh thổ tiến hành các mối quan hệ với quốc gia, tổ chức quốc tế khác nhằm đạt được mục đích chung là chia sẻ lợi ích về: kinh tế, chính trị, văn hóa, an ninh… trên cơ sở tuân thủ các chế định chung.
Hội nhập quốc tế đã thúc đẩy các quốc gia HTQT với nhiều quốc gia, tổ chức quốc tế trên nhiều mặt của đời sống xã hội với nhiều tính chất, phạm vi và hình thức sâu rộng khác nhau. Trong đó, có HTQT về văn hóa - xã hội nhằm chia sẻ các giá trị văn hóa, tinh thần, GD, tiến bộ khoa học và công nghệ,… Trước hết, giải nghĩa thuật ngữ “hợp tác” theo Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học xuất bản năm 2010: “Là cùng chung sức giúp đỡ lẫn nhau trong một công việc, một lĩnh vực nào đó, nhằm một mục đích chung”, còn “quốc tế” là “các nước trên thế giới trong quan hệ với nhau”1. Trong cuốnQuan hệ quốc tế, những khía cạnh lý thuyết và vấn đề, do Nguyễn Quốc Hùng, Hoàng Khắc Nam đồng chủ biên đã đưa ra định nghĩa về HTQT: “HTQT là sự phối hợp hòa bình giữa các chủ thể quan hệ quốc tế nhằm thực hiện các mục đích chung”2. Định nghĩa này đề cao mối quan hệ hợp tác trong hòa bình vì mục đích chung của tất cả các bên trong quan hệ quốc tế.
HTQT bao gồm: hợp tác song phương (một nước với một nước khác); hợp tác đa phương (một nước với nhiều nước khác trong một hiệp định ký kết); 1 Viện ngôn ngữ học (1996), Từ điển Việt Nam, Nxb Từ điển Bách Khoa 2 Nguyễn Quốc Hùng, Hoàng Khắc Nam (2006), Quan hệ quốc tế, những khía cạnh lý thuyết và vấn đề, NXB Chính Trị Quốc Gia, tr118 13 Luan van hợp tác của một nước với một tổ chức quốc tế như: Liênhiệp quốc (UN), Tổ chức GD, Khoa học và Văn hóa Liên hiệp quốc (UNESCO)… Theo các cách luận giải trên, HTQT được hiểu là sự tương tác,phối hợp giữacác chủ thể quan hệ quốc tế trên các mặt của đời sống xã hội với tính chất, phạm vi và hình thức khác nhau theo những thỏa thuận, cam kết nhất định;cùng hướng tới mục đích chung, bình đẳng và có lợi. So với các mối quan hệ hợp tác ở trong nước, HTQT là mối quan hệ hợp tác đặc biệt bởi nó được xây dựng và tổ chức thực hiện trên cơ sở ý chí, nguyện vọng, mong muốn của các chủ thể là các quốc gia hay các tổ chức mang tính khu vực và quốc tế. Có thể làm rõ hơn khái niệm HTQT thông qua một số nội dung chủ yếu sau: Thứ nhất, đặc điểm cơ bản của HTQT là có sự tham gia của từ hai chủ thể trở lên và có sự tham gia của yếu tố quốc tế. Trong quá trình HTQT, những cam kết, quy định mang tính khu vực, quốc tế và quy định pháp luật của mỗi quốc gia luôn được tôn trọng và bảo đảm.
Thứ hai, xét về mặt hành vi, HTQT là sự tương tác hòa bình giữa các chủ thể trong mối quan hệ quốc tế; thể hiện sự thiện chí, sự trao đổi, sự giúp đỡ, hỗ trợ nhau trong giải quyết các vấn đề cụ thể. Sự tương tác này hoàn toàn trái ngược với sự tương tác mang tính bạo lực, xung đột. Thứ ba, xét về mặt mục đích, sự HTQT giữa các quốc gia là hướng đến mục đích chung, lợi ích chung của các bên; không xâm phạm, gây tổn hại đến lợi ích của nhau. Thứ tư, xét về mặt kết quả, sự HTQT giữa các quốc gia thường đem lại kết quả như nhau cho các bên tham gia hợp tác tức là hoặc cùng được, hoặc cùng không thỏa mãn.
Thứ năm, thông qua HTQT, các chủ thể trao đổi các nguồn lực với nhau như: nhân lực, vật lực, tài lực, trí lực,. Như vậy, HTQT là một hình thức tương tác hòa bình giữa các chủ thể trong quan hệ quốc tế thông qua nhiều hình thức, nhiều lĩnh vực nhằm mục đích chung nào đó. Thông qua HTQT, lợi ích hay nguyện vọng của các bên được tôn 14 Luan van trọng và bảo đảm. Trong quá trình thực hiện các hoạt động HTQT, các chủ thể tuân theo các cam kết, quy định pháp luật của quốc gia, khu vực và quốc tế.
Hợp tác quốc tế trong giáo dục đại học Xu hướng toàn cầu hóa và sự bùng nổ của khoa học công nghệ đã và đang thúc đẩy GDĐH của mỗi quốc gia đổi mới không ngừng, từ đó đặt ra yêu cầu HTQT để cập nhật những tri thức mới, công nghệ mới. Thông qua HTQT, các trường ĐH ở các quốc gia khác nhau trao đổi nguồn lực, giao lưu, học hỏi những kinh nghiệm hay trong đào tạo và NCKH; đổi mới GD cho phù hợp với xu thế chung của thế giới. Trong phạm vi hợp tác của các trường ĐH, HTQT là hoạt động của chủ thể thuộc một trường ĐH hợp tác với chủ thể thuộc quốc gia khác hoặc tổ chức quốc tế nhằm mục đích đáp ứng nhu cầu và đảm bảo lợi ích của nhau. Hay nói cách khác, HTQT của trường ĐH là những hoạt động có sự kết hợp giữa cá nhân, tập thể của một trường ĐH với cá nhân, tổ chức nước ngoài nhằm thực hiện những nội dung mà hai bên thỏa thuận.
Từ khái niệm HTQT và đặc thù của GDĐH, có thể hiểu: HTQT trong GDĐH làsự tương tác, trao đổi, phối hợp giữa các chủ thể trong các cơ sở GDĐH liên quan đếnhoạt động giảng dạy, NCKH nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và vị thế củaNhà trường trong khu vực và quốc tế. Cũng như các hoạt động HTQT khác, HTQT ở các cơ sở GDĐH được thiết lập trên nhiều hình thức hợp tác đa dạng: song phương, đa phương hoặc với tổ chức quốc tế trong thực hiện các dự án, chương trình phối hợp đào tạo vàNCKH. Nội dung, hình thức hợp tác quốc tế trong giáo dục đại học 1. Nội dung hợp tác quốc tế ở các cơ sở giáo dục đại học HTQT là một trong những giải pháp cơ bản giúp cho các cơ sở GDĐH đạt được các mục tiêu phát triển chiến lược; xây dựng những CTĐT và NCKH đạt chuẩn quốc tế, được các trường ĐH, các tổ chức nước ngoài công nhận; góp phần nâng cao vị thế và uy tín trong khu vực và trên thế giới.
Căn cứ chức năng, nhiệm vụ của các cơ sở GDĐH có thể khái quát hai 15 Luan van hoạt động chính diễn ra trong nhà trường: đào tạo, NCKH. Bên cạnh đó còn là sự nâng cấp về cơ sở vật chất đáp ứng yêu cầu đào tạo và NCKH trong quá trình phát triển của nhà trường. Việc xem xét, ký kết, thực hiện các hoạt động HTQT của các cơ sở GDĐH luôn gắn liền các hoạt động đó, từ đó quy định những nội dung cơ bản của hoạt động HTQT trong các trường ĐH. HTQT trong đào tạo: - Trao đổi GV, SV: Trao đổi GV, SV là điều khoản quan trọng được quy định trong hầu hết các thỏa thuận hợp tác ký kết giữa các cơ sở GDĐH.
Hoạt động trao đổi có thể hiểu là việc gửi GV, SV Việt Nam sang cơ sở đào tạo của đối tác trong một khoảng thời gian nhất định và tiếp nhận các GV, SV nước ngoài đến với mục đích học tập, thực tập hay giảng dạy trong khoảng thời gian tương đương. Đối với GV, khi tham gia các chương trình trao đổi quốc tế sẽ tạo cơ hội giúp họ nâng cao trình độ chuyên môn, kinh nghiệm quản lý cũng như khả năng ngoại ngữ. Về cơ bản, chương trình này cho phép GV tham gia các buổi hội thảo chuyên đề, khóa học ngắn hạn, các khóa thực tập, tham gia giảng dạy trực tiếp tại trường bạn. Thông qua các hoạt động này, đội ngũ GV có cơ hội giao lưu, học tập, trao đổi, chia sẻ, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm giảng dạy, NCKH.
Đối với SV, thông qua hoạt động này, người học có cơ hội được bồi dưỡng kiến thức, phương pháp học tập, tư duy ở môi trường mới hoàn toàn khác biệt, là cơ hội rèn luyện ngoại ngữ, đồng thời cũng giúp SV tự lập, có khả năng thích nghi với những thay đổi và thách thức trong cuộc sống. Nhờ vậy, SV có ý thức và quan tâm hơn đến các vấn đề toàn cầu và có đủ năng lực để cạnh tranh lâu dài trong môi trường quốc tế hóa ngày càng sâu rộng, biến đổi không ngừng. Hoạt động này còn giúp các SV nước ngoài tiếp cận và hiểu thêm về văn hóa, con người của quốc gia có quan hệ hợp tác, cũng là một kênh để quảng bá và đưa hình ảnh quốc gia đó tới gần bạn bè quốc tế. - Trao đổi các chương trình đào tạo quốc tế: Đối với một cơ sở GDĐH, loại hình hợp tác quan trọng nhất chính là hợp tác về đào tạo, cụ thể là việc xây 16 Luan van dựng các chương trình, dự án đào tạo quốc tế.
Thông qua trao đổi, đề xuất và quá trình soạn thảo, thực hiện các chương trình này, đội ngũ cán bộ, GV, SV được tiếp cận với các phương pháp, công nghệ và thành quả giáo dục tiên tiến, với sự hỗ trợ về tài chính cùng mức chi phí ưu đãi. Đây còn là sự chuẩn bị cho tương lai khi giúp nâng cao năng lực đào tạo, nghiên cứu và sự chủ động, tự lực của các cơ sở GDĐH xây dựng, hoàn thiện các chương trình đạt chuẩn quốc tế, tự tin đối mặt với sự cạnh tranh trực tiếp của các trường ĐH đến từ nước ngoài. - Trao đổi các chương trình học bổng: Trong quá trình HTQT, các cơ sở GDĐH tìm kiếm, trao đổi và triển khai các chương trình học bổng dành cho GV và SV.