Giáo trình Vẽ Kỹ Thuật Nghề Sửa Chữa Điện Máy Công Trình (Trình độ Trung cấp)

Giáo trình kỹ thuật về vẽ kỹ thuật nghề sửa chữa điện máy công trình trình độ trung cấp, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao.

• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề
• Chuyên ngành: Sửa Chữa Điện Máy Công Trình
• Đề tài: Giáo Trình Vẽ Kỹ Thuật Nghề Sửa Chữa Điện Máy Công Trình Trình Độ Trung Cấp
• Loại tài liệu: Giáo Trình

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ TRÌNH BÀY BẢN VẼ KỸ THUẬT
• 1.1. CÁC TIÊU CHUẨN VỀ TRÌNH BÀY BẢN VẼ KỸ THUẬT
• 1.1.1. Khái niệm và tiêu chuẩn về bản vẽ kỹ thuật
• 1.1.2. Khung vẽ, khung tên, khổ giấy và tỷ lệ bản vẽ
• 1.1.2.1. Khung vẽ và khung tên
• 1.1.2.2. Tỷ lệ
• 1.1.3. Chữ viết và các nét vẽ trên bản vẽ
• 1.1.3.1. Số và chữ viết trên bản vẽ
• 1.1.3.2. Ký hiệu vật liệu
• 1.1.4. Các quy định ghi kích thước trên bản vẽ
• 1.2. DỰNG HÌNH CƠ BẢN
• 1.2.1. Dựng đường thẳng song song và vuông góc
• 1.2.1.1. Dựng đường thẳng vuông góc
• 1.2.2. Vẽ độ dốc, độ côn và chia đều một đoạn thẳng
• 1.2.2.1. Vẽ độ dốc và độ côn
• 2. CHƯƠNG 2: VẼ HÌNH HỌC
• 2.1. CHIA ĐỀU ĐƯỜNG TRÒN
• 2.1.1. Chia đường tròn ra 3 và 6 phần bằng nhau
• 2.1.2. Chia đường tròn ra 4 và 8 phần bằng nhau
• 2.1.3. Chia đường tròn ra 5 và 10 phần bằng nhau
• 2.1.4. Chia đường tròn ra 7 và 9 phần bằng nhau
• 2.2. VẼ NỐI TIẾP
• 2.2.1. Vẽ cung tròn nối tiếp với hai đường thẳng
• 2.2.2. Vẽ cung tròn nối tiếp, tiếp xúc ngoài với một đường thẳng và một cung tròn khác
• 2.2.3. Vẽ cung tròn nối tiếp, tiếp xúc trong với một đường thẳng và một cung tròn khác
• 2.2.4. Vẽ cung tròn nối tiếp xúc ngoài với hai cung tròn khác
• 2.2.5. Vẽ cung tròn nối tiếp, tiếp xúc trong với hai cung tròn khác
• 2.2.6. Vẽ cung tròn nối tiếp, vừa tiếp xúc ngoài vừa tiếp xúc trong
• 2.2.7. Bài tập áp dụng
• 2.3. VẼ ĐƯỜNG CONG HÌNH HỌC
• 2.3.1. Đường e-líp theo hai trục AB và CD vuông góc với nhau
• 2.3.2. Vẽ đường ô-van
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC PHÉP CHIẾU VÀ HÌNH CHIẾU CƠ BẢN
• 3.1. HÌNH CHIẾU CỦA ĐIỂM, ĐƯỜNG THẲNG VÀ MẶT PHẲNG
• 3.1.1. Phương pháp các hình chiếu vuông góc
• 3.1.2. Hình chiếu của điểm, đường thẳng và mặt phẳng
• 3.2. HÌNH CHIẾU CÁC KHỐI HÌNH HỌC ĐƠN GIẢN
• 3.2.1. Hình chiếu của các khối đa diện
• 3.2.2. Hình chiếu của khối hộp
• 3.2.3. Hình chiếu của khối lăng trụ
• 3.2.4. Hình chiếu của các khối chóp, chóp cụt
• 3.2.5. Hình chiếu của khối có mặt cong
• 3.3. GIAO TUYẾN CỦA MẶT PHẲNG VỚI KHỐI HÌNH
• 3.3.1. Giao tuyến của mặt phẳng với khối đa diện
• 3.3.2. Giao tuyến của mặt phẳng với hình trụ
• 3.3.3. Giao tuyến của mặt phẳng với hình nón tròn xoay
• 3.3.4. Giao tuyến của mặt phẳng với hình cầu
• 3.4. GIAO TUYẾN CỦA CÁC KHỐI ĐA DIỆN
• 3.4.1. Giao tuyến của hai khối đa diện
• 3.4.2. Giao tuyến của hai khối tròn
• 4. CHƯƠNG 4: BIỂU DIỄN VẬT THỂ TRÊN BẢN VẼ KỸ THUẬT
• 4.1. HÌNH CHIẾU TRỤC ĐO
• 4.1.1. Khái niệm về hình chiếu trục đo
• 4.1.2. Phân loại hình chiếu trục đo
• 4.1.3. Cách dựng hình chiếu trục đo
• 4.1.4. Vẽ phác hình chiếu trục đo
• 4.1.5. Bài tập áp dụng
• 4.2. HÌNH CHIẾU CỦA VẬT THỂ
• 4.2.1. Các loại hình chiếu
• 4.2.2. Cách vẽ hình chiếu của vật thể
• 4.2.3. Cách ghi kích thước của vật thể
• 4.2.4. Cách đọc bản vẽ hình chiếu của vật thể
• 4.2.5. Bài tập áp dụng
• 4.3. HÌNH CẮT VÀ MẶT CẮT
• 4.3.1. Mặt cắt
• 4.3.2. Hình cắt
• 4.3.3. Hình trích
• 4.3.4. Bài tập áp dụng
• 4.4. BẢN VẼ CHI TIẾT
• 4.4.1. Các loại bản vẽ cơ khí
• 4.4.2. Hình biểu diễn của chi tiết
• 4.4.3. Kích thước của chi tiết
• 4.4.4. Dung sai kích thước
• 4.4.5. Ký hiệu nhám bề mặt
• 4.4.6. Bản vẽ chi tiết
• 5. CHƯƠNG 5: BẢN VẼ KỸ THUẬT
• 5.1. VẼ QUY ƯỚC
• 5.1.1. Vẽ quy ước một số chi tiết
• 5.1.2. Cách ký hiệu các loại mối ghép quy ước
• 5.1.3. Bài tập áp dụng
• 5.2. BẢN VẼ LẮP
• 5.2.1. Nội dung bản vẽ
• 5.2.2. Các quy ước biểu diễn trên bản vẽ lắp
• 5.2.3. Cách đọc bản vẽ lắp
• 5.2.4. Vẽ tách chi tiết từ bản vẽ lắp
• 5.2.5. Bài tập áp dụng
• 5.3. SƠ ĐỒ CỦA MỘT SỐ HỆ THỐNG TRUYỀN ĐỘNG
• 5.3.1. Sơ đồ hệ thống truyền động cơ khí
• 5.3.2. Sơ đồ hệ thống truyền động khí nén, thuỷ lực
• 5.3.3. Sơ đồ hệ thống điện

Tóm tắt

I. Tổng quan giáo trình vẽ kỹ thuật sửa chữa điện máy

Giáo trình vẽ kỹ thuật là nền tảng cốt lõi cho nghề sửa chữa điện máy công trình trình độ trung cấp. Tài liệu này không chỉ cung cấp kiến thức về các tiêu chuẩn trình bày bản vẽ mà còn rèn luyện kỹ năng biểu diễn vật thể một cách chính xác. Mục tiêu chính của giáo trình là trang bị cho người học khả năng đọc, hiểu và tự lập được các bản vẽ kỹ thuật đơn giản, phục vụ trực tiếp cho công việc bảo trì, sửa chữa máy móc. Nội dung được xây dựng theo Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN), đảm bảo tính thống nhất và chuyên nghiệp. Người học sẽ được làm quen với các khái niệm cơ bản như khổ giấy, khung tên, tỷ lệ, các loại nét vẽ và cách ghi kích thước. Đây là những kiến thức bắt buộc, tạo tiền đề để tiếp cận các chương học phức tạp hơn. Giáo trình cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc rèn luyện tác phong làm việc nghiêm túc, tỉ mỉ và chính xác, những phẩm chất không thể thiếu của một kỹ thuật viên chuyên nghiệp. Việc nắm vững các nguyên tắc trong giáo trình vẽ kỹ thuật nghề sửa chữa điện máy công trình trình độ trung cấp giúp giảm thiểu sai sót, tối ưu hóa quy trình làm việc và đảm bảo an toàn lao động. Thông qua các bài học, người học sẽ dần hình thành tư duy kỹ thuật, khả năng phân tích và biểu diễn các chi tiết máy từ đơn giản đến phức tạp, là hành trang vững chắc để bước vào ngành công nghiệp đầy tiềm năng.

1.1. Tầm quan trọng của bản vẽ kỹ thuật trong ngành

Trong ngành sửa chữa điện máy công trình, bản vẽ kỹ thuật được xem là ngôn ngữ giao tiếp chung của các kỹ sư và công nhân. Nó truyền tải chính xác thông tin về hình dạng, kích thước, vật liệu và các yêu cầu kỹ thuật của một chi tiết hay một cụm máy. Việc đọc hiểu bản vẽ giúp kỹ thuật viên chẩn đoán sự cố, xác định vị trí linh kiện và thực hiện sửa chữa đúng quy trình. Thiếu kỹ năng này, việc tháo lắp, thay thế và bảo dưỡng máy móc sẽ gặp rất nhiều khó khăn, dễ gây ra hư hỏng nặng hơn và mất an toàn. Do đó, việc học tập và thành thạo các quy tắc trong giáo trình là yêu cầu bắt buộc đối với mọi học viên theo đuổi lĩnh vực này.

1.2. Mục tiêu đào tạo của giáo trình trình độ trung cấp

Mục tiêu cốt lõi của giáo trình vẽ kỹ thuật nghề sửa chữa điện máy công trình trình độ trung cấp là giúp học viên có khả năng hoàn chỉnh một bản vẽ chi tiết máy đơn giản. Cụ thể, sau khi hoàn thành môn học, học viên phải thực hiện được các công việc như: kẻ khung bản vẽ, khung tên, ghi đầy đủ nội dung theo tiêu chuẩn; biểu diễn vật thể bằng các hình chiếu; ghi kích thước chính xác. Theo tài liệu, mục tiêu còn là "Tuân thủ đúng quy định, quy phạm về tiêu chuẩn trình bày bản vẽ kỹ thuật. Rèn luyện tác phong làm việc nghiêm túc, tỉ mỉ, chính xác." Đây là những kỹ năng cơ bản nhưng cực kỳ quan trọng, làm nền tảng cho việc đọc hiểu các bản vẽ lắp và sơ đồ hệ thống phức tạp hơn.

II. Thách thức khi học vẽ kỹ thuật cho ngành điện máy

Việc học vẽ kỹ thuật đối với ngành sửa chữa điện máy công trình đặt ra nhiều thách thức đặc thù. Một trong những khó khăn lớn nhất là khả năng tư duy không gian và hình dung vật thể ba chiều từ các hình chiếu vuông góc hai chiều. Người học thường lúng túng khi phải xác định hình chiếu thứ ba khi chỉ biết hai hình chiếu, hoặc không thể mường tượng được hình dạng thực của chi tiết. Thêm vào đó, hệ thống Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) về trình bày bản vẽ rất chi tiết và nghiêm ngặt, từ khổ giấy, khung tên (TCVN 2-74), các loại nét vẽ (TCVN 8-1993) đến quy định ghi kích thước. Việc phải ghi nhớ và áp dụng chính xác toàn bộ các quy tắc này đòi hỏi sự kiên trì và cẩn thận cao độ. Một thách thức khác là việc dựng các hình học phức tạp như giao tuyến của các khối đa diện hay khối tròn xoay. Đây là phần kiến thức nâng cao, yêu cầu người học không chỉ nắm vững các phép chiếu mà còn phải biết sử dụng các mặt phẳng phụ trợ một cách linh hoạt. Việc thiếu các công cụ hỗ trợ hiện đại như phần mềm CAD trong chương trình học truyền thống cũng làm tăng độ khó, vì mọi thao tác đều phải thực hiện thủ công bằng thước và compa, đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối.

2.1. Khó khăn trong việc hình dung vật thể 3D

Khả năng chuyển đổi từ hình ảnh 2D trên bản vẽ sang vật thể 3D trong trí tưởng tượng là rào cản lớn nhất. Giáo trình đề cập đến phương pháp các hình chiếu vuông góc do nhà toán học người Pháp Gá-pa Mông-giơ đề xuất. Phương pháp này chiếu vật thể lên ba mặt phẳng vuông góc (đứng, bằng, cạnh) để thể hiện đầy đủ hình dạng. Tuy nhiên, việc liên kết các hình chiếu này để tái tạo lại vật thể đòi hỏi quá trình luyện tập lâu dài. Người mới học thường chỉ tập trung vào từng hình chiếu riêng lẻ mà không thấy được mối quan hệ không gian giữa chúng, dẫn đến việc đọc bản vẽ sai hoặc không đầy đủ.

2.2. Áp lực tuân thủ hệ thống tiêu chuẩn TCVN nghiêm ngặt

Hệ thống tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) là quy định pháp lệnh trong lĩnh vực kỹ thuật. Giáo trình nêu rõ các tiêu chuẩn cụ thể như TCVN 2-74 về khổ giấy, TCVN 3821-83 về khung tên, và TCVN 8-1993 về các loại nét vẽ. Mỗi loại nét (nét liền đậm, nét liền mảnh, nét đứt, nét chấm gạch...) có một công dụng riêng và chiều rộng quy định. Việc sử dụng sai nét vẽ có thể làm sai lệch hoàn toàn ý nghĩa của bản vẽ. Tương tự, các quy định về ghi kích thước cũng rất chặt chẽ, từ đường gióng, đường kích thước đến vị trí con số. Áp lực phải ghi nhớ và áp dụng đúng toàn bộ các tiêu chuẩn này là một thách thức không nhỏ.

2.3. Trở ngại khi thực hiện các phép dựng hình phức tạp

Các bài toán dựng hình nâng cao như vẽ giao tuyến của hai khối hình học là phần khó nhất trong chương trình. Ví dụ, để vẽ giao tuyến của hai hình trụ, người học phải sử dụng các mặt phẳng phụ trợ để tìm các điểm chung. Quá trình này không chỉ đòi hỏi kỹ năng dựng hình cơ bản mà còn yêu cầu tư duy logic và khả năng phân tích không gian tốt. Thực hiện các thao tác này bằng dụng cụ vẽ thủ công rất dễ xảy ra sai số, ảnh hưởng đến độ chính xác của toàn bộ bản vẽ. Đây là nội dung mà nhiều học viên cảm thấy khó tiếp thu và cần nhiều thời gian thực hành nhất.

III. Hướng dẫn các tiêu chuẩn trình bày bản vẽ kỹ thuật

Để vượt qua các thách thức, việc nắm vững những kiến thức cơ bản về trình bày bản vẽ kỹ thuật là yêu cầu tiên quyết. Chương 1 của giáo trình tập trung vào các tiêu chuẩn nền tảng theo TCVN. Trước hết là các quy định về khổ giấy, khung vẽ và khung tên. Theo TCVN 2-74, các khổ giấy chính được ký hiệu từ A0 đến A4, với khổ A0 có diện tích 1m². Mỗi bản vẽ phải có khung vẽ (cách mép giấy 5mm) và khung tên đặt ở góc phải phía dưới. Khung tên chứa các thông tin quan trọng như tên chi tiết, vật liệu, tỷ lệ, người vẽ và người kiểm tra. Tiếp theo là quy định về các loại nét vẽ và chữ viết. TCVN 8-1993 định nghĩa rõ công dụng của từng loại nét: nét liền đậm cho đường bao thấy, nét đứt cho đường bao khuất, nét chấm gạch mảnh cho đường tâm, đường trục đối xứng. Việc sử dụng đúng các loại nét giúp bản vẽ trở nên rõ ràng và dễ hiểu. Cuối cùng, phần quan trọng nhất là các quy định về ghi kích thước. Một kích thước bao gồm ba thành phần: đường gióng, đường kích thước và con số kích thước. Đơn vị đo chiều dài mặc định là milimét và không cần ghi sau con số. Con số kích thước phải thể hiện kích thước thực của vật thể, không phụ thuộc vào tỷ lệ bản vẽ.

3.1. Quy định về khổ giấy và khung tên theo TCVN 2 74

Tiêu chuẩn TCVN 2-74 quy định các khổ giấy chính dùng trong bản vẽ kỹ thuật, bao gồm A0 (1189x841 mm), A1, A2, A3, và A4 (297x210 mm). Mỗi bản vẽ bắt buộc phải có khung vẽ được kẻ bằng nét liền đậm. Theo tiêu chuẩn TCVN 3821-83, khung tên được đặt ở góc dưới bên phải bản vẽ. Nội dung trong khung tên cung cấp thông tin chi tiết về sản phẩm và quy trình thực hiện bản vẽ, bao gồm tên người vẽ, người kiểm tra, ngày tháng, tên bản vẽ, vật liệu, tỷ lệ và ký hiệu bản vẽ. Việc tuân thủ quy định này đảm bảo tính thống nhất và chuyên nghiệp trong quản lý tài liệu kỹ thuật.

3.2. Cách sử dụng các loại nét vẽ và ký hiệu vật liệu

Các loại nét vẽ là yếu tố cơ bản để biểu thị thông tin trên bản vẽ. TCVN 8-1993 quy định rõ: Nét liền đậm (s) dùng cho đường bao thấy và cạnh thấy; Nét đứt (s/2) dùng cho đường bao khuất và cạnh khuất; Nét chấm gạch mảnh (s/2) dùng cho đường tâm và trục đối xứng; Nét liền mảnh (s/2) dùng cho đường gióng, đường kích thước và đường gạch gạch trên mặt cắt. Ngoài ra, giáo trình cũng hướng dẫn các ký hiệu vật liệu trên mặt cắt theo TCVN 0007:1993, ví dụ như các đường gạch song song nghiêng 45° cho kim loại, giúp phân biệt các chi tiết khác nhau trong một bản vẽ lắp.

3.3. Nguyên tắc cơ bản khi ghi kích thước trên bản vẽ

Việc ghi kích thước phải đảm bảo nguyên tắc đủ, không thừa, không thiếu và chỉ ghi một lần cho một kích thước. Con số kích thước biểu thị giá trị thực và không phụ thuộc vào tỷ lệ. Các ký hiệu thường dùng bao gồm: ký hiệu ø (phi) trước kích thước đường kính, ký hiệu R trước kích thước bán kính. Các đường gióng và đường kích thước phải được vẽ bằng nét liền mảnh. Con số kích thước được ghi rõ ràng, không bị bất kỳ đường nét nào cắt qua. Nắm vững các quy tắc này là điều kiện cần để tạo ra một bản vẽ chính xác, có thể sử dụng để chế tạo và kiểm tra sản phẩm.

IV. Phương pháp biểu diễn vật thể trong vẽ kỹ thuật

Biểu diễn vật thể một cách trực quan và chính xác là mục tiêu cốt lõi của vẽ kỹ thuật. Giáo trình giới thiệu hai phương pháp biểu diễn chính: phương pháp các hình chiếu vuông góc và phương pháp hình chiếu trục đo. Phương pháp các hình chiếu vuông góc (Orthographic Projection) là phương pháp cơ bản và phổ biến nhất, được sử dụng trong hầu hết các bản vẽ cơ khí. Vật thể được chiếu vuông góc lên ba mặt phẳng chiếu vuông góc với nhau từng đôi một: mặt phẳng chiếu đứng (P1), mặt phẳng chiếu bằng (P2) và mặt phẳng chiếu cạnh (P3). Kết quả thu được ba hình chiếu: hình chiếu đứng, hình chiếu bằng và hình chiếu cạnh, thể hiện đầy đủ ba chiều của vật thể. Tuy nhiên, phương pháp này thiếu tính lập thể, gây khó khăn cho việc hình dung. Để khắc phục, hình chiếu trục đo (Axonometric Projection) được sử dụng bổ sung. Phương pháp này biểu diễn cả ba chiều của vật thể trên một hình chiếu duy nhất, tạo cảm giác không gian ba chiều. Giáo trình đề cập hai loại thông dụng: hình chiếu trục đo vuông góc đều và hình chiếu trục đo xiên cân. Việc kết hợp cả hai phương pháp giúp bản vẽ vừa đảm bảo độ chính xác về kích thước, vừa có tính trực quan sinh động.

4.1. Nguyên lý của phương pháp các hình chiếu vuông góc

Phương pháp này dựa trên phép chiếu vuông góc. Vật thể được đặt trong một hệ ba mặt phẳng P1, P2, P3 vuông góc với nhau. Hình chiếu trên mặt phẳng P1 gọi là hình chiếu đứng, thể hiện chiều cao và chiều dài. Hình chiếu trên mặt phẳng P2 gọi là hình chiếu bằng, thể hiện chiều dài và chiều rộng. Hình chiếu trên mặt phẳng P3 gọi là hình chiếu cạnh, thể hiện chiều cao và chiều rộng. Mối liên hệ giữa ba hình chiếu này được xác định qua các đường gióng. Như giáo trình chỉ rõ: "một điểm A bất kì trong không gian được biểu diễn bằng cặp điểm A1, A2 nằm trên đường thẳng vuông góc với trục x". Việc hiểu rõ mối quan hệ này là chìa khóa để đọc và vẽ đúng các hình chiếu.

4.2. Kỹ thuật dựng hình chiếu trục đo vuông góc đều

Đây là loại hình chiếu trục đo có phương chiếu vuông góc với mặt phẳng hình chiếu và ba hệ số biến dạng bằng nhau (p = q = r = 1). Đặc điểm nhận dạng là các góc giữa các trục đo O'x', O'y', O'z' đều bằng 120°. Do hệ số biến dạng bằng 1, kích thước đo trên các trục đo bằng với kích thước thực của vật thể. Loại hình chiếu này cho hình ảnh cân đối nhưng hơi bị biến dạng ở các mặt. Các đường tròn nằm trên các mặt phẳng tọa độ sẽ được biểu diễn thành các hình elip. Kỹ thuật này thường được sử dụng để vẽ phác nhanh vật thể, giúp người đọc dễ hình dung.

4.3. Ưu điểm của hình chiếu trục đo xiên cân trong biểu diễn

Trong hình chiếu trục đo xiên cân, mặt phẳng tọa độ xOz song song với mặt phẳng hình chiếu, phương chiếu xiên một góc so với mặt phẳng hình chiếu. Hệ số biến dạng theo trục O'x và O'z bằng 1 (p = r = 1), còn theo trục O'y bằng 0,5 (q = 0,5). Góc giữa trục O'x' và O'z' là 90°, còn trục O'y' thường hợp với đường nằm ngang một góc 45°. Ưu điểm lớn của loại hình chiếu này là các mặt phẳng của vật thể song song với mặt xOz sẽ được giữ nguyên hình dạng và kích thước, không bị biến dạng. Điều này rất thuận lợi khi biểu diễn các vật thể có các mặt trước phức tạp hoặc có nhiều đường tròn.

V. Cách ứng dụng vẽ kỹ thuật vào bản vẽ chi tiết lắp

Lý thuyết về các phép chiếu và tiêu chuẩn trình bày là nền tảng để tạo ra các sản phẩm cuối cùng trong kỹ thuật: bản vẽ chi tiết và bản vẽ lắp. Đây là ứng dụng thực tiễn quan trọng nhất của môn học vẽ kỹ thuật nghề sửa chữa điện máy công trình trình độ trung cấp. Bản vẽ chi tiết là bản vẽ của một chi tiết duy nhất, không thể tháo rời hơn được nữa. Nó phải cung cấp đầy đủ mọi thông tin cần thiết để người công nhân có thể chế tạo và kiểm tra chi tiết đó. Các thông tin này bao gồm: các hình biểu diễn (hình chiếu, hình cắt, mặt cắt) để thể hiện rõ hình dạng bên trong và bên ngoài; các kích thước cần thiết; yêu cầu kỹ thuật về dung sai, độ nhám bề mặt và vật liệu chế tạo. Trong khi đó, bản vẽ lắp thể hiện mối quan hệ lắp ráp giữa các chi tiết để tạo thành một cụm máy hoặc một sản phẩm hoàn chỉnh. Nội dung của bản vẽ lắp bao gồm hình biểu diễn của sản phẩm ở trạng thái đã lắp, kích thước lắp ráp, kích thước giới hạn, bảng kê chi tiết và các yêu cầu kỹ thuật liên quan đến việc lắp đặt và vận hành. Việc thành thạo kỹ năng đọc và tạo lập hai loại bản vẽ này là minh chứng cho năng lực của một kỹ thuật viên.

5.1. Các thành phần cần có của một bản vẽ chi tiết

Một bản vẽ chi tiết hoàn chỉnh phải bao gồm các phần chính. Thứ nhất là các hình biểu diễn, sử dụng các hình chiếu vuông góc để mô tả hình dạng bên ngoài và dùng hình cắt, mặt cắt để thể hiện kết cấu rỗng bên trong. Thứ hai là kích thước, phải được ghi đầy đủ để xác định độ lớn và vị trí các bộ phận của chi tiết. Thứ ba là các yêu cầu kỹ thuật, bao gồm dung sai kích thước, dung sai hình học, độ nhám bề mặt và các chỉ dẫn về nhiệt luyện, mạ phủ. Cuối cùng là khung tên với đầy đủ thông tin về vật liệu, tỷ lệ, và người chịu trách nhiệm. Tất cả các yếu tố này kết hợp lại tạo thành một tài liệu kỹ thuật hoàn chỉnh để sản xuất.

5.2. Hướng dẫn đọc và phân tích một bản vẽ lắp

Đọc bản vẽ lắp là một kỹ năng tổng hợp. Quy trình đọc thường bắt đầu từ khung tên và bảng kê để nắm được tên sản phẩm và danh sách các chi tiết cấu thành. Tiếp theo, cần phân tích các hình biểu diễn (hình chiếu, hình cắt) để hiểu tổng thể về cấu trúc và nguyên lý làm việc của sản phẩm. Các con số được đánh trên hình biểu diễn tương ứng với số thứ tự trong bảng kê, giúp xác định vị trí của từng chi tiết. Cuối cùng, cần chú ý đến các kích thước trên bản vẽ lắp, đây thường là các kích thước quan trọng như kích thước lắp ghép, kích thước bao ngoài hoặc khoảng cách di chuyển của các bộ phận.

5.3. Kỹ thuật vẽ tách chi tiết từ bản vẽ lắp có sẵn

Vẽ tách chi tiết từ bản vẽ lắp là một bài tập quan trọng để kiểm tra khả năng đọc hiểu. Từ bản vẽ lắp tổng thể, người học phải hình dung ra hình dạng đầy đủ của một chi tiết cụ thể, sau đó biểu diễn nó trên một bản vẽ chi tiết riêng. Quá trình này đòi hỏi phải xác định tất cả các hình chiếu cần thiết, tìm và ghi lại các kích thước liên quan, đồng thời suy luận các hình dạng và kích thước không được thể hiện trực tiếp nhưng có thể xác định thông qua mối lắp ghép với các chi tiết khác. Kỹ năng này rất hữu ích trong thực tế, đặc biệt khi cần chế tạo lại một chi tiết bị hỏng mà không có bản vẽ chi tiết gốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BO GIAO THONG VAN TAI TRƯỜNG CAO BANG GIAO THONG VAN TAl TRUNG UONG I oy GIÁO TRÌNH MÔN HQ VẼ KỸ THUẬT TRÌNH ĐỘ TRUNG cấp NGHE: SUA CHỮA ĐIỆN MÁY CÔNG TRÌNH Ban hành theo Quyết định số 1955/QĐ-CĐGTVTTWI-ĐT ngày 21/12/2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng GTVT Trung wong | Hà Nội, 2017 1 MỤC LỤC CHUONG 1. NHUNG KIEN THUC CO BAN VE TRINH BAY BAN VE KY THUAT 1. CÁC TIÊU CHUAN VE TRINH BAY BAN VE KY THUAT.1 Khái niệm và tiêu chuẩn về bản về kỹ thuật.2 Khung vẽ, khung tên, khổ giấy và tỷ lệ bản vẽ.2 Khung vẽ và khung tên 1⁄23 Tý lệ.3 Chữ viết và các nét về trên bản về„ 1.2 Số và chữ viết trên bản vẽ.3 Ký hiệu vật liệu 5 " : 12 1.4 Các qui định ghỉ kích thước rên bản vẽ. DỰNG HÌNH CƠ BẢN .1 Dựng đường thẳng song song và vuông góc 2.2 Dựng đường thẳng vuông góc.2 Vẽ độ dốc, độ côn và chia đều một đoạn thing 2.3 Vẽ độ đốc và độ côn.

VẼ HINH HOC 2.1 CHIA ĐỀU DƯỜNG TRÒN .1 Chia đường tròn ra 3 và 6 phan bằng nhau.2 Chia đường tròn ra 4 và 8 phan bằng nhau.3 Chia đường tròn ra 5 và 10 phần bằng nhau.4 Chia đường tròn ra 7 và 9 phần bằng nhau.1 Vẽ cung tròn nối tiếp với hai đường thẳng.2 Vẽ cung tròn nối tiếp, tiếp xúc ngoài với một đường thẳng và một cung tròn khác 24 3.3 Vẽ cung tròn nối tiếp, tiếp xúc trong với một đường thẳng và một cung tròn khác 25 3.4 Vẽ cung tròn nỗ tiếp xúc ngoài với hai cung tròn kh: 5 2.5 Vẽ cung tròn nối tiếp, tiếp xúc trong với hai cung tròn kh: 3.6 Vẽ cung tròn nối tiếp, vừa tiếp xúc ngoài vừa tiếp xúc trong .7 Bài tập áp dụng 2.1 Đường e-líp theo hai trục AB và CD vuông góc với nhau 2.2 Vẽ đường ô-van. CÁC PHÉP CHIẾU VÀ HINH CHIEU CO BAN 3.1 HINH CHIEU CUA DIEM, DUONG THANG VA MAT PHANG.2 Phương pháp các hình chiếu vuông góc 3.3 Hình chiếu của điểm, đường thắng và mặt phảng .2 HÌNH CHIEU CAC KHOI HÌNH HỌC ĐƠN GIẢN .1 Hình chiếu của các khối đa diện 3.2 Hình chiếu của khôi hộp 3.3 Hình chiếu của khối lăng trụ : 3.4 Hình chiều của các khối chóp, chép cut .5 Hình chiễu của khối có mặt cong 3.3 GIAO TUYEN CUA MAT PHANG VOI KHOI HÌNH 3.1 Giao tuyến của mặt phẳng với khối đa diện.2 Giao tuyến của mặt phẳng với hình trụ.3 Giao tuyến của mặt phẳng với hình nón tròn xoay 3.4 Giao tuyển của mặt phẳng với hình cầu.4 GIAO TUYEN CUA CAC KHOI DA DIEN.1 Giao tuyển của hai khối đa diện .2 Giao tuyến của hai khối tròn. BIEU DIEN VAT THE TREN BAN VE KY THUẬT 4.1 HINH CHIEU TRỤC ĐO 4.1 Khai niệm về hình chiều trục đo.2 Phan loại hình chiếu trục đo.3 Cách dựng hình chiếu trục đo.4 Vẽ phác hình chiếu trục đo.5 Bài tập áp dụng.2 HINH CHIEU CUA VAT THE.1 Các loại hình chiếu.2 Cách vẽ hình chiếu của vật thể 4.3 Cách ghi kích thước của vật thê .4 Cách đọc bản vẽ hình chiếu của vật thể .5 Bài tập áp đụng.3 HINH CAT VA MAT CAT eee : 73 4.1 Mặt cắt Hình cắt.4 Hình trích 4.6 Bài tập áp dụng .4 BẢN VỀ CHI TIẾT.1 Céc loai bin vé co ki 4.2 Hình biểu diễn của chỉ tiết 4.3 Kích thước của chỉ tiế 4.4 Dung sai kích thước, 4.5 Ký hiệu nhám bề mị 4.6 Bản vẽ chỉ tiết CHUONG 5. BAN VE KY THUAT 5.1 VỀ QUY ƯỚC .1 Vẽ quy ước một số chỉ 5.2 Cách ký hiệu các loại mối ghép quy ước .3 Bai tap áp dụng .2 BAN VỀ LẮP .1 Nội dung bản vẽ 105 5.2 Các quy ước biêu diễn trên bản vẽ lấp.3 Cách đọc bản vẽ lắp, 108 5.4 Vẽ tách chỉ tiết từ bản vẽ lắp "1 5.5 Bài tập áp dụng .3 SO DO CUA MOT SO HE THONG TRUYEN DONG 14 5.1 Sơ đỗ hệ thống truyền động cơ khí 114 5.2 Sơ đỗ hệ thống truyền động khí nén, thuỷ lực 115 5.3 Sơ đồ hệ thống điện 116 4 CHUONG 1.

NHUNG KIEN THUC CO BAN VE TRINH BAY BAN VE KY THUAT Muc tiéu: - Hoan chinh ban vé mt chi tiết máy đơn giản với đầy đủ nội dung theo yêu cầu của tiêu chuẩn Việt Nam: Kẻ khung bản vẽ, kẻ khung tên, ghi nội dung. khung tên, biéu diễn các đường nét, ghỉ kích thướcv. khi được cung cấp bản vẽ phác của chỉ tiết. ~ Tuân thủ đúng quy định, quy phạm vẻ tiêu chuẩn trình bày bản vẽ kỹ thuật.

~ Rèn luyện tác phong làm việc nghiêm túc, tỉ mi, chính xác. Nội dung chính: 1. CAC TIEU CHUAN VE TRINH BAY BAN VE KY THUAT.1 Khái niệm và tiêu chuẩn về bản vẽ kỹ thuật. Tiêu chuẩn hoá là việc đề ra những mẫu mực phải theo (Tiêu chuẩn- Standard) cho các sản phẩm xã hội; việc nà cần thiết trong thực tế sản xuất, tiêu dùng và giao lưu quốc tế.

Các Tiêu chuẩn đề ra phải có tính khoa học, có tính thực tiễn và tính pháp lệnh nhằm đảm bảo chất lượng thống nhất cho mọi sản phẩm trong một sản xuất tiên tiền.2 Khung vẽ, khung tên, khổ giấy và tỷ lệ bản vẽ. Theo TCVN 2-74, các khổ giấy chính sử dụng gồm có: Ký hiệu khổ bản về | 44 24 22 12 " Kích thước th 1189-841 | 594-841 | 594-420 | 297-420 | 297-210 (milimét) Í Ký hiệu khô giấy A0 AI A2 A3 A3 Cơ sở để phân chia là khô A0 (có điện tích Im”). Khô nhỏ nhất cho phép dùng là khổ A5 do khổ A4 chỉa đôi.2 Khung vẽ và khung tên, Mỗi bản vẽ phải có khung vẽ và khung tên riêng. Nội dung và kích thước của khung vẽ và khung tên của bản về dùng trong sản xuất được quy định trong tiêu chuẩn TCVN 3821- 83.

Khung vẽ kẻ bằng nét liền đậm, cách các mép khổ giấy một khoảng bằng 5 mm. Nếu bản về đóng thành tập thì cạnh trái của khung vẽ kẻ cách mép trái của khổ giấy một khoảng 25mm. 10 Khung vẽ “4 Se + r 1 lạc _Ì trí khung tôn vị Hình 1.1 Khung vẽ, vị trí khung tên. Khung tên được bố trí ở góc phải phía dưới bản vẽ.

Trên khổ A4, khung tên được đặt theo cạnh ngắn, trên các khổ giấy khác, khung tên có thể đặt theo cạnh dài hay ngắn của khô gi Kích thước và nội dung của các ô trên khung tên loại phổ thông như hình 1. Jj ta \ |_—2u_~_—äu —~l~iz~| 4u @ [ee a a LL® @) (6) (8) (9) 00 (iy —_—.2 Kích thước khung tên. ÔI: Ghi chữ *Ngưởi vẽ Ô7: Ghi tên bản vẽ 62: Ghi họ tên người vẽ 68: Ghi tén Tổ, Lớp, Trường Ô3: Ghi ngày tháng năm vẽ 69: Ghi tén vật liệu chế tạo chỉ tiết Ô4: Ghi chữ Người kiểm tra" ÔI0: Ghi Tỷ lệ của bản vẽ Ô5: Ghi họ tên người kiểm tra ÔI1: Ghi ký hiệu của bản vẽ Ô6: Ghi ngày tháng năm kiểm tra. ‘TCVN 2-74 quy dinh chỉ sử dụng những tỷ lệ ghi trong các dãy sau: " - Nguyên hình: — 1:1 -Thunhỏ: 12; 1:25; l4; 1:5; 1:10; 1:15; 1:20 vv.

~ Phóng to: 25:1; 4:1; Sel; 10:1; 20:1 và, Nhiing ty lệ đó nói lên tỷ số giữa kích thước vẽ và kích thước thực 1.3Chữ viết và các nét vẽ trên bản vẽ. Các loại nét thường dùng trên bản vẽ cơ khí và công dụng của chúng được nêu trong bảng 1.1, dựa theo TCVN 8-1993. Chiều rộng các nét s, s⁄2 được chọn xắp xi trong dãy quy định sau: 0,18; 0,25; 0,35; 0. nết sau khi tô đậm phải đạt được sự đồng đều trên toàn bản vẽ về iều rộng và về cách vẽ (độ dài nét gạch, khoảng cách hai nét hơn nữa các nét đều phải vuông thành sắc cạnh.1Các loại nét vẽ thường dùng trên bản vẽ.

TTỊ _ Tênnétvẽ Cách về Chiêu lu Công dụng rong ã Đường gióng, đường kích 1 |Nếtiểnmảnh =| ————— | 2 | thước, đường gạch gạch, đường chuyển tiếp” 2| Nét liền đậm — °'_ Đường bao thấy. Nét chấm ak gạch =<Ê SE =ec ờ trục, đường s/2 | Duong ong tâm. ta 4 |Nếtlượnsớng =| ~—|_ s/2._ | Bung cit fia” 5 | Nét đứt s⁄2 | Đường bao khuất. Nét chấm gạch.

Đường bao phần tử trước TT. dam ~ 2 |e mat cat. Nết hai cham | Đường bao phần tử lân Là gach Han na | we |e etvị trí et cti cận, giới hạn. * Trên các bản vẽ thường gặp, chiêu rộng s 0,5 mm.

** Đường chuyển tiếp vẽ thụ *#* Hoặc dùng nét dích đắc 1.2 Số và chữ viết trên bản vẽ. Các chữ, chữ số và dấu trên bản vẽ được viết theo bảng mẫu, 12 Có các khé quy dinh goi theo chiéu cao h (milimét) của chữ in hoa như sau25 35 5 7 10 14v Các hướng dẫn viết chữ được trình bày trong lưới kẻ ô bổ trợ dưới đây: Hình 1.3 Các kiểu chữ và số trên bản vẽ kỹ thuật.3 Ký hiệu vật Ký hiệu trên mặt cắt của một sôvật liệu thường thấy ở bản về cơ khí (hình 1.4) ÔNG trích dẫn tir TCVN 0007: 1993. Kim loại Phí kim loại Hin 1.4 Kg hiệu mặt cắt củamột số lo; mảnh cách nhau 0,5 +2 (mm), nghiêng 45” so với đường nằm ngang; vẽ này phải giống nhau trên mọi mặtcất của cùng một chỉ tiết máy. Nếu có nhiều chỉ tiết nằm kẻ nhau, cần phân biệt các vẽ khác nhau (hình 1.5a, b): 13 SS ) SY a b ° Hình Ls Trường hợp.

t cắt vẽ hẹp dưới 2 mm thì cho phép tô đen ở giữa (hình I. Mặt cất có đường bao nghiêng một góc 45” (trùng với góc nghiêng gạch gạch) thì cho phép đôi phương gạch gạch nghiêng một góc 60” hoặc 30° (hình 1.4 Các qui định ghi kích thước trên bản vẽ.1 Quy định chung. - Đơn vị đo chiều dài là milimét; không ghi thứ nguyên này sau con số kích thước. ~ Con số kích thước được ghi là số đo thực của vật thễ, nó không phụ thuộc vào tỷ lệ của bản vẽ.

- Số lượng các kích thước ghi vừa đủ để xác định độ lớn của vật thể, mỗi kích thước chỉ được ghỉ một lần. Nói chung một kích thước được ghi bằng ba thành phần là: Đường gióng, đường kích thước, con số kích thước (hình 1. Đề tránh nhằm lẫn, các con số kích thước phải viết đúng chiều quy định như trên hình 1.4 và không được để bắt kỳ nét về nào cắt qua con sốkích thước.2Cách ghỉ thường gặp. - Chiều dài các đoạn thẳng song song được ghi từ nhỏ đến lớn (hình 1.

Chiều dài quá lớn, quá nhỏ hoặc ở dạng đối xứng được phi như là các trường hợp ngoại lệ trên hình 1.8 ~ Đường tròn hay cung tròn lớn hơn 180” được xác định bởi đường kính của. nó, viết trước số đo đường kính là ký hiệu ® (phi).