Giáo trình Môn học Hệ quản trị Cơ sở dữ liệu SQL Server (Toàn bộ)

Tài liệu giáo trình hệ quản trị CSDL SQL Server đầy đủ. Cung cấp kiến thức từ tổng quan DBMS, ngôn ngữ SQL, view, bảo mật, trigger và thủ tục lưu trữ.

• Tác giả: Phạm Đình Nam
• Chuyên ngành: Cơ sở dữ liệu
• Đề tài: Giáo trình SQL Server: Hệ quản trị CSDL đầy đủ
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Lâm Đồng

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• Lời cảm ơn
• 1. BÀI 1: Tổng quan về DBMS và SQL sever
• 1.1. Tổng quan về DBMS
• 1.2. Tổng quan về cơ sở dữ liệu quan hệ
• 1.3. Giới Thiệu SQL Server 2000
• 1.4. Cài Ðặt SQL Server 2000 (Installation)
• 1.5. Sơ lược về SQL
• 1.5.1. Kiểu dữ liệu
• 1.5.2. Các tập tin vật lý lưu trữ cơ sở dữ liệu
• 1.6. Kết chương
• 2. Bài 2: Ngôn ngữ định nghĩa dữ liệu
• 2.1. Ngôn ngữ định nghĩa dữ liệu
• 2.2. Tạo bảng dữ liệu
• 2.3. Tạo cấu trúc bảng bằng T-SQL
• 2.4. Ràng buộc CHECK
• 2.5. Ràng buộc PRIMARY KEY
• 2.6. Ràng buộc UNIQUE
• 2.7. Ràng buộc FOREIGN KEY
• 2.8. Sửa đổi định nghĩa bảng
• 3. Bài 3: Ngôn ngữ thao tác dữ liệu
• 3.1. Truy xuất dữ liệu với câu lệnh SELECT
• 3.2. Danh sách chọn trong câu lệnh SELECT
• 3.3. Tạo mới bảng dữ liệu từ kết quả của câu lệnh SELECT
• 3.4. Sắp xếp kết quả truy vấn
• 3.5. Các loại phép nối
• 3.6. Sử dụng phép nối trong SQL2
• 3.7. Thống kê dữ liệu với GROUP BY
• 3.8. Thống kê dữ liệu với COMPUTE
• 3.9. Truy vấn con (Subquery)
• 3.10. Bổ sung, cập nhật và xoá dữ liệu
• 3.10.1. Bổ sung dữ liệu
• 3.10.2. Cập nhật dữ liệu
• 3.10.3. Xoá dữ liệu
• 3.11. Bài tập chương 3
• 4. Bài 4: Làm việc với View ( khung nhìn )
• 4.1. Khái niệm view (Khung nhìn)
• 4.2. Tạo khung nhìn
• 4.3. Cập nhật, bổ sung và xoá dữ liệu thông qua khung nhìn
• 4.4. Sửa đổi khung nhìn
• 4.5. Xoá khung nhìn
• 4.6. Bài tập chương 3
• 5. Bài 5: Bảo mật trong SQL
• 5.1. Cấp phát quyền
• 5.2. Cấp phát quyền thực thi các câu lệnh
• 5.3. Thu hồi quyền
• 6. Bài 6: Thủ tục lưu trữ , hàm và trigger
• 6.1. Thủ tục lưu trữ (stored procedure)
• 6.1.1. Tạo thủ tục lưu trữ
• 6.1.2. Lời gọi thủ tục lưu trữ
• 6.1.3. Sử dụng biến trong thủ tục
• 6.1.4. Giá trị trả về của tham số trong thủ tục lưu trữ
• 6.1.5. Tham số với giá trị mặc định
• 6.1.6. Sửa đổi thủ tục
• 6.1.7. Xoá thủ tục
• 6.2. Hàm và trigger
• 6.2.1. Hàm do người dùng định nghĩa
• 6.3. Bài tập chương 5
• 7. Giao dịch SQL
• 7.1. Giao dịch và các tính chất của giao dịch
• 7.2. Mô hình giao dịch trong SQL
• 7.3. Giao dịch lồng nhau
• Phụ lục: Cơ sở dữ liệu mẫu

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Giáo trình SQL Server Hệ quản trị CSDL đầy đủ

Giáo trình SQL Server: Hệ quản trị CSDL đầy đủ là tài liệu học tập toàn diện được biên soạn theo các quy định của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (Thông tư số 03/2017/TT-BLĐTBXH). Giáo trình này cung cấp những kiến thức cơ bản về ngôn ngữ truy vấn SQL Server và kỹ năng sử dụng phần mềm để thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ. Được biên soạn bởi các giáo viên có kinh nghiệm và chuyên gia công nghệ thông tin, giáo trình này đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của chương trình đào tạo nghề Thiết kế trang web. Nội dung được tổ chức khoa học, từ cơ bản đến nâng cao, giúp người học nắm vững lý thuyết và áp dụng thực tiễn. Giáo trình không chỉ cung cấp kiến thức mà còn hướng dẫn cụ thể cách sử dụng các công cụ, câu lệnh và tính năng của SQL Server 2000 một cách hiệu quả.

1.1. Xuất xứ và quá trình biên soạn

Giáo trình được biên soạn dựa trên những văn bản quy định của Nhà nước và tham khảo nhiều tài liệu liên quan có giá trị. Quá trình biên soạn kéo dài từ năm 2019 với sự tham gia của các giáo viên giàu kinh nghiệm. Các chuyên gia đã đóng góp ý kiến quý báu để hoàn thiện nội dung. Ban biên soạn gồm các tác giả uy tín: Phạm Đình Nam, Ngô Thiên Hoàng, Nguyễn Quỳnh Nguyên, và Phan Ngọc Bảo. Giáo trình được hoàn thiện tại Lâm Đồng vào tháng 12 năm 2019.

1.2. Mục tiêu và đối tượng học tập

Giáo trình nhằm cung cấp kiến thức toàn diện về SQL Server cho những người học có nền tảng cơ bản về cơ sở dữ liệu. Đối tượng học tập chủ yếu là sinh viên trình độ trung cấp và cao đẳng theo học chương trình Thiết kế trang web. Giáo trình giúp học viên hiểu rõ các khái niệm quan trọng và nắm vững kỹ năng thực hành sử dụng hệ quản trị cơ sở dữ liệu.

II. Cấu trúc và nội dung chính của giáo trình

Giáo trình SQL Server: Hệ quản trị CSDL đầy đủ được chia thành 6 bài học chính, mỗi bài tập trung vào một khía cạnh quan trọng của hệ quản trị cơ sở dữ liệu. Cấu trúc này được thiết kế logic để người học có thể tiếp cập từ những kiến thức cơ bản đến những chủ đề nâng cao. Bắt đầu từ giới thiệu về DBMS và SQL Server, giáo trình sau đó đi sâu vào ngôn ngữ định nghĩa dữ liệu (DDL) để tạo và quản lý cấu trúc cơ sở dữ liệu. Tiếp đó là ngôn ngữ thao tác dữ liệu (DML) cho phép thao tác, truy vấn và cập nhật dữ liệu. Sau đó, giáo trình giới thiệu về View - công cụ mạnh mẽ để quản lý dữ liệu. Phần bảo mật giúp hiểu rõ cơ chế kiểm soát quyền truy cập, và cuối cùng là các chủ đề nâng cao như thủ tục lưu trữ, hàm và trigger.

2.1. Các bài học về kiến thức cơ bản

Bài 1 cung cấp tổng quan về DBMS và SQL Server, bao gồm cài đặt và cấu hình. Bài 2 giới thiệu ngôn ngữ định nghĩa dữ liệu với các lệnh CREATE, ALTER để xây dựng cơ sở dữ liệu. Bài 3 trình bày ngôn ngữ thao tác dữ liệu với các lệnh SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE để làm việc với dữ liệu thực tế.

2.2. Các bài học chuyên sâu

Bài 4 tập trung vào View (khung nhìn) - công cụ tạo các bảng ảo để đơn giản hóa truy vấn phức tạp. Bài 5 đề cập đến bảo mật trong SQL với cơ chế cấp phát quyền và kiểm soát truy cập. Bài 6 giới thiệu thủ tục lưu trữ, hàm và trigger - các công cụ lập trình nâng cao.

III. Các khái niệm chính trong SQL Server và CSDL quan hệ

SQL Server là một hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ (RDBMS) mạnh mẽ được sử dụng rộng rãi trong các doanh nghiệp. Giáo trình giải thích rõ các khái niệm nền tảng như cơ sở dữ liệu (Database) - một kho dữ liệu được tổ chức theo nguyên tắc nhất định, và hệ quản trị cơ sở dữ liệu (DBMS) - phần mềm quản lý và truy cập dữ liệu. SQL (Structured Query Language) được giới thiệu là ngôn ngữ chuẩn quốc tế cho các hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ. Giáo trình cũng làm rõ các kiểu dữ liệu khác nhau và cách chúng được lưu trữ trong các tập tin vật lý. Những kiến thức này là nền tảng để người học hiểu sâu hơn về các hoạt động quản lý dữ liệu phức tạp hơn.

3.1. Khái niệm DBMS và Cơ sở dữ liệu quan hệ

DBMS (Database Management System) là phần mềm quản lý, tạo lập, bảo trì và cung cấp truy cập an toàn đến cơ sở dữ liệu. Cơ sở dữ liệu quan hệ tổ chức dữ liệu thành các bảng (table) gồm hàng (row) và cột (column). Mô hình quan hệ này đơn giản, dễ hiểu và được áp dụng rộng rãi trong các ứng dụng thực tế.

3.2. Vai trò của SQL trong quản lý dữ liệu

SQL là ngôn ngữ chuẩn được chọn bởi các DBMS thương mại như Oracle, SQL Server, Informix, DB2. Nó cho phép người dùng tạo, truy vấn, cập nhật và xóa dữ liệu một cách hiệu quả. SQL Server sử dụng T-SQL (SQL Server's Transact-SQL) - phiên bản mở rộng của SQL với các tính năng bổ sung.

IV. Lợi ích và ứng dụng thực tiễn của giáo trình

Giáo trình SQL Server: Hệ quản trị CSDL đầy đủ mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người học. Với nội dung được thiết kế từ cơ bản đến nâng cao, giáo trình phù hợp cho những người mới bắt đầu học về cơ sở dữ liệu. Các bài tập thực hành kèm theo giúp học viên consolidate kiến thức và phát triển kỹ năng thực tế. Hiểu biết sâu về SQL Server và ngôn ngữ truy vấn SQL mở ra cơ hội nghề nghiệp trong lĩnh vực Công nghệ Thông tin, đặc biệt là các vị trí liên quan đến lập trình, quản lý cơ sở dữ liệu, và phát triển ứng dụng web. Giáo trình cũng giúp các nhà phát triển xây dựng các ứng dụng an toàn, hiệu quả với các tính năng bảo mật và quản lý giao dịch.

4.1. Ứng dụng trong phát triển ứng dụng

Kiến thức từ giáo trình giúp lập trình viên thiết kế cơ sở dữ liệu hiệu quả cho các ứng dụng web và desktop. Hiểu rõ về View, thủ tục lưu trữ, và trigger giúp xây dựng logic ứng dụng mạnh mẽ. Các tính năng bảo mật của SQL Server đảm bảo bảo vệ dữ liệu khách hàng.

4.2. Phát triển kỹ năng chuyên nghiệp

Hoàn thành giáo trình này giúp người học đạt được chứng chỉ và kỹ năng được công nhận trong ngành. Kỹ năng quản lý cơ sở dữ liệu là yêu cầu thiết yếu cho nhiều vị trí việc làm trong Công nghệ Thông tin. Người học có thể tiến tới học các hệ thống DBMS khác như Oracle hoặc MySQL.

Nội dung chính

THÔNG TIN THƯ MỤC VÀ TỔNG QUAN HỌC THUẬT: GIÁO TRÌNH HỆ QUẢN TRỊ CƠ SỞ DỮ LIỆU SQL SERVER

---

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình được biên soạn căn cứ theo Thông tư số 03/2017/TT-BLĐTBXH ngày 01 tháng 03 năm 2017 của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội quy định về quy trình xây dựng, thẩm định và ban hành chương trình, giáo trình đào tạo trình độ trung cấp và cao đẳng. Nhóm tác giả tham gia biên soạn gồm: Phạm Đình Nam, Ngô Thiên Hoàng, Nguyễn Quỳnh Nguyên và Phan Ngọc Bảo (hoàn thành tại Lâm Đồng, ngày 10 tháng 12 năm 2019). Trong khung chương trình đào tạo nghề Thiết kế trang web, giáo trình giữ vai trò cung cấp kiến thức nền tảng về hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ (RDBMS) và kỹ năng ứng dụng hệ thống phần mềm Microsoft SQL Server.

Mục tiêu học tập của tài liệu tập trung vào việc trang bị cho người học kiến thức cốt lõi về ngôn ngữ truy vấn Transact-SQL (T-SQL), kỹ năng thiết kế, cài đặt và thao tác trên cơ sở dữ liệu quan hệ. Nội dung giáo trình được cấu trúc thành 6 bài học chính kèm các phần mở rộng về giao dịch và cơ sở dữ liệu mẫu:

• Bài 1: Tổng quan về DBMS và SQL Server
• Bài 2: Ngôn ngữ định nghĩa dữ liệu
• Bài 3: Ngôn ngữ thao tác dữ liệu
• Bài 4: Làm việc với View (khung nhìn)
• Bài 5: Bảo mật trong SQL
• Bài 6: Thủ tục lưu trữ, hàm và trigger

Cách tiếp cận của giáo trình đi từ việc phân tích các hạn chế của hệ thống lưu trữ tập tin truyền thống, giới thiệu mô hình quan hệ theo lý thuyết của Edgar F. Codd (1970), đến việc hướng dẫn triển khai kỹ thuật cụ thể trên hệ quản trị cơ sở dữ liệu Microsoft SQL Server 2000. Điểm đặc trưng về mặt sư phạm của tài liệu là phương thức đào tạo song song: kết hợp giữa thao tác trực quan trên công cụ đồ họa Enterprise Manager và lập trình trực tiếp bằng mã lệnh Transact-SQL trong môi trường Query Analyzer.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Cấu trúc nội dung giáo trình phát triển tuần tự theo chu trình xây dựng và quản trị cơ sở dữ liệu:

• Bài 1. Tổng quan về DBMS và SQL Server: Trình bày các khái niệm cơ bản về Cơ sở dữ liệu (CSDL/DB), Hệ quản trị cơ sở dữ liệu (HQTCSDL/DBMS) và Hệ cơ sở dữ liệu (HCSDL/DBS). Phân tích 6 điểm bất lợi của hệ thống xử lý file truyền thống: dư thừa và không nhất quán dữ liệu, khó khăn truy xuất dữ liệu, cô lập dữ liệu, tính nguyên tử trong hoạt động, bất thường khi truy xuất cạnh tranh và vấn đề an toàn bảo mật. Giới thiệu mô hình dữ liệu quan hệ (bảng, bản ghi, trường, khóa chính, khóa ngoài); cấu trúc 7 phiên bản của SQL Server 2000 (Enterprise, Standard, Personal, Developer, Win CE, Trial); kiến trúc 3 loại tập tin vật lý gồm Tập tin dữ liệu chính (Primary Data File - .mdf), Tập tin dữ liệu thứ yếu (Secondary Data Files - .ndf), Tập tin lưu vết (Log Files - .ldf); cùng các thành phần: Relational Database Engine, Replication, Data Transformation Services (DTS), Analysis Services, English Query, MetaData Service và SQL Server Tools (Enterprise Manager, Query Analyzer, SQL Profiler).
• Bài 2. Ngôn ngữ định nghĩa dữ liệu (DDL): Hướng dẫn tạo lập và quản lý cơ sở dữ liệu vật lý (tên CSDL, vị trí lưu trữ tại C:\MSSQL\DATA, kích thước khởi tạo, độ tăng trưởng File growth, kích thước tối đa). Cung cấp hệ thống câu lệnh DDL: CREATE TABLE, ALTER TABLE, DROP TABLE. Trình bày chuẩn kiểu dữ liệu (chuỗi, số, ngày giờ, nhị phân) và cách thiết lập 4 loại ràng buộc toàn vẹn: CHECK, PRIMARY KEY, UNIQUE, FOREIGN KEY (với các hành vi tham chiếu CASCADE, NO ACTION, SET NULL, SET DEFAULT).
• Bài 3. Ngôn ngữ thao tác dữ liệu (DML): Tập trung vào cú pháp câu lệnh SELECT toàn diện (mệnh đề FROM, danh sách chọn, bí danh bảng, cấu trúc rẽ nhánh CASE...WHEN...THEN...ELSE...END, từ khóa DISTINCT, mệnh đề TOP n / TOP n PERCENT). Hướng dẫn điều kiện lọc WHERE kết hợp toán tử so sánh, BETWEEN...AND, IN, LIKE (với các ký tự đại diện %, _, [], [^]), kiểm tra giá trị NULL. Hướng dẫn mệnh đề ORDER BY, tạo bảng mới bằng SELECT...INTO, phép hợp UNION / UNION ALL, phép nối bảng (JOIN), thống kê dữ liệu với GROUP BY, COMPUTE và truy vấn con (Subquery). Cuối chương trình bày các câu lệnh INSERT, UPDATE, DELETE và TRUNCATE.
• Bài 4. Làm việc với View (khung nhìn): Định nghĩa khung nhìn như bảng ảo, cú pháp tạo lập CREATE VIEW, sửa đổi ALTER VIEW, xóa bỏ DROP VIEW và các quy tắc thực hiện thao tác cập nhật, bổ sung, xóa dữ liệu thông qua khung nhìn.
• Bài 5. Bảo mật trong SQL: Trình bày cơ chế điều khiển truy cập, các chế độ xác thực (Windows Authentication và Mixed Mode), kỹ thuật cấp phát quyền thông qua câu lệnh GRANT và thu hồi quyền bằng câu lệnh REVOKE.
• Bài 6. Thủ tục lưu trữ, hàm, trigger và Giao dịch: Hướng dẫn xây dựng thủ tục lưu trữ (CREATE PROCEDURE) với biến, tham số vào/ra (OUTPUT), tham số mặc định; xây dựng hàm do người dùng định nghĩa (CREATE FUNCTION); thiết lập CREATE TRIGGER kiểm soát dữ liệu tự động; mô hình quản lý giao dịch với các lệnh COMMIT, ROLLBACK, SAVE TRANSACTION và giao dịch lồng nhau.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                           TIẾN TRÌNH NỘI DUNG GIÁO TRÌNH                          |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  [Bài 1: Khái niệm DBMS, RDBMS, Kiến trúc File vật lý (.mdf, .ndf, .ldf), Cài đặt] |
|  [Bài 2: Ngôn ngữ DDL: CREATE/ALTER/DROP, Bảng, Kiểu dữ liệu, 4 Ràng buộc toàn vẹn]|
|  [Bài 3: Ngôn ngữ DML: SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE, Phép nối, Gom nhóm, Tập hợp]|
|  [Bài 4: Đối tượng View (Khung nhìn) - Định nghĩa, Thao tác dữ liệu qua View]     |
|  [Bài 5: Quản trị bảo mật: Cơ chế phân quyền hệ thống với GRANT và REVOKE]         |
|  [Bài 6: Lập trình T-SQL nâng cao: Stored Procedure, Function, Trigger, Giao dịch]|
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống kiến thức nền tảng dựa trên các chuẩn mực kỹ thuật:

1. Lý thuyết cơ sở dữ liệu quan hệ: Dựa trên mô hình của E. F. Codd (1970), chuẩn hóa dữ liệu dưới dạng các bảng hai chiều gồm các dòng (bộ/bản ghi) và các cột (trường/thuộc tính).
2. Nguyên lý toàn vẹn dữ liệu: Thiết lập tính toàn vẹn thực thể (thông qua PRIMARY KEY), toàn vẹn tham chiếu (thông qua FOREIGN KEY), toàn vẹn miền giá trị (thông qua kiểu dữ liệu, giá trị NULL, DEFAULT và ràng buộc CHECK).
3. Kiến trúc lưu trữ vật lý của hệ thống RDBMS: Phân định rõ chức năng của tệp dữ liệu chính, tệp dữ liệu thứ yếu và tệp lưu vết giao tác (Transaction log) phục vụ việc khôi phục (Rollback/Restore).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Cài đặt và cấu hình SQL Server ở chế độ Mixed Mode; sử dụng thành thạo bộ công cụ Enterprise Manager, Query Analyzer, SQL Profiler, Service Manager; viết mã lệnh DDL để định nghĩa cấu trúc bảng và mã lệnh DML để thao tác dữ liệu.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích mối quan hệ giữa các thực thể trong thế giới thực để xác định khóa chính, khóa ngoại; xây dựng các câu truy vấn phức tạp kết hợp nhiều bảng, truy vấn con và gom nhóm thống kê.
• Kỹ năng thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Khởi tạo và quản lý tệp cơ sở dữ liệu dung lượng lớn, phân quyền người dùng, viết các thủ tục lưu trữ và trigger để xử lý nghiệp vụ tự động trong các ứng dụng web.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp sư phạm tích hợp lý thuyết gắn liền với quy trình thao tác thực nghiệm:

+-----------------------------------------------------------------------------+
|                     MÔ HÌNH PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN BÀI HỌC                    |
+-----------------------------------------------------------------------------+
|  1. Khái niệm & Cú pháp chuẩn (ANSI SQL & T-SQL)                            |
+-----------------------------------------------------------------------------+

• Phương pháp tiếp cận: Mỗi đơn vị bài học bắt đầu bằng việc giải thích nguyên lý lý thuyết, cấu trúc cú pháp chuẩn ANSI/ISO SQL và T-SQL, sau đó hướng dẫn chi tiết từng bước thực hiện trên cả giao diện đồ họa (Enterprise Manager) lẫn dòng lệnh trong Query Analyzer.
• Hệ thống bài tập và dữ liệu mẫu: Toàn bộ nội dung thực hành được xây dựng nhất quán trên các cơ sở dữ liệu nghiệp vụ cụ thể, bao gồm:
  • Cơ sở dữ liệu quản lý bán hàng (QLBanHang).
  • Cơ sở dữ liệu quản lý trường học/đào tạo với các bảng: SINHVIEN (chứa các trường masv, hodem, ten, ngaysinh, gioitinh, noisinh, malop), LOP (malop, tenlop, khoa, hedaotao, namnhaphoc, makhoa), KHOA (makhoa, tenkhoa, dienthoai, truongkhoa), MONHOC (mamonhoc, tenmonhoc, sodvht), DIEMTHI (mamonhoc, masv, diemlan1, diemlan2).
  • Cơ sở dữ liệu quản lý nhân sự với các bảng: NHANVIEN (manv, hoten, ngaysinh, dienthoai, hsluong, diachi, madv), DONVI (madv, tendv).
• Phương pháp đánh giá: Đánh giá năng lực người học thông qua hệ thống bài tập thực hành cuối các bài (Bài tập chương 3, Bài tập chương 5). Tiêu chí đánh giá dựa trên: tính chính xác của cú pháp lệnh, việc đáp ứng các ràng buộc toàn vẹn dữ liệu và kết quả trả về của các truy vấn.
• Hướng dẫn tự học: Người học được hướng dẫn sử dụng tài liệu tra cứu đính kèm SQL Server Books Online, tự kiểm tra cú pháp và debug câu lệnh, thủ tục lưu trữ trong môi trường Query Analyzer.

---

Điểm nổi bật và cập nhật kỹ thuật

Tài liệu phản ánh các đặc tính kỹ thuật của hệ quản trị cơ sở dữ liệu Microsoft SQL Server:

+---------------------------------------------------------------------------------+
|               HỆ THỐNG CÁC DỊCH VỤ VÀ THÀNH PHẦN TÍCH HỢP TRONG TÀI LIỆU         |
+---------------------------------------------------------------------------------+
|                            ADO, OLE DB, ODBC.                                   |
|                            Instance trên cùng máy chủ.                          |
|                            giữa Oracle, DB2, SQL Server, MS Access.             |
|                            và Server báo cáo (Report Server).                   |
|                            cubes) và kỹ thuật khai phá dữ liệu (Data mining).   |
+---------------------------------------------------------------------------------+

• Kiến trúc phiên bản: Trình bày bước phát triển từ các phiên bản SQL Server 6.0, 7.0 đến SQL Server 2000. Điểm nhấn kỹ thuật là tính năng đa phiên bản (Multiple-Instance), cho phép cài đặt và vận hành đồng thời phiên bản cũ (Default Instance) và phiên bản 2000 (Named Instance) trên cùng một máy chủ mà không gây xung đột hệ thống.
• Hệ sinh thái dịch vụ doanh nghiệp: Phân tích các dịch vụ tích hợp phục vụ việc xử lý dữ liệu phức tạp:
  • Data Transformation Services (DTS): Hỗ trợ trích xuất, định dạng và chuyển dịch dữ liệu (data migration/transfer) giữa các hệ thống không đồng nhất như Oracle, IBM DB2, Microsoft Access và SQL Server.
  • Replication (Cơ chế nhân bản dữ liệu): Đồng bộ hóa dữ liệu giữa máy chủ chính và máy chủ báo cáo (report server), giúp đảm bảo hiệu năng vận hành của hệ thống giao dịch.
  • Analysis Services: Cung cấp công cụ phân tích dữ liệu đa chiều (multi-dimension cubes) và kỹ thuật khai phá dữ liệu (data mining).
  • English Query: Hỗ trợ thiết lập truy vấn dữ liệu bằng ngôn ngữ tự nhiên.
• Khả năng ứng dụng thực tế và liên kết công nghiệp: SQL Server 2000 được định hướng hoạt động trong môi trường cơ sở dữ liệu rất lớn (Very Large Database Environment - VLDB) với dung lượng dữ liệu đạt mức Terabyte và khả năng phục vụ đồng thời hàng nghìn người dùng; kết hợp đồng bộ với các dịch vụ máy chủ mạng như Microsoft Internet Information Services (IIS), Proxy Server và E-Commerce Server phục vụ hạ tầng ứng dụng web.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Tài liệu được phân loại và định hướng sử dụng cho các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp và đại học:

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                             ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG                                 |
+-------------------------------------------------------------------------------+
|  1. Sinh viên / Người học nghề:                                               |
|     - Trình độ: Trung cấp, Cao đẳng, Đại học ngành Công nghệ Thông tin.       |
|     - Mô đun chuyên môn: Nghề Thiết kế trang web.                             |
|     - Điều kiện tiên quyết: Đã hoàn thành kiến thức cơ bản về cơ sở dữ liệu.  |
|                                                                               |
|  2. Giảng viên / Cán bộ đào tạo:                                              |
|     - Sử dụng làm giáo trình giảng dạy chính khóa theo Thông tư 03/2017/TT.   |
|     - Khai thác hệ thống bài tập thực hành và kịch bản lệnh mẫu.             |
|                                                                               |
|  3. Người tự học & Lập trình viên:                                            |
|     - Nhân sự kỹ thuật cần nắm vững ngôn ngữ Transact-SQL.                    |
|     - Quản trị viên cơ sở dữ liệu (DBA) mới bắt đầu.                          |
+-------------------------------------------------------------------------------+

• Sinh viên: Phục vụ trực tiếp người học trình độ cao đẳng, trung cấp và đại học thuộc các ngành Công nghệ thông tin, Hệ thống thông tin, chuyên ngành Thiết kế trang web. Giáo trình cung cấp kiến thức nền tảng để xây dựng tầng lưu trữ dữ liệu phía máy chủ (backend) cho các ứng dụng web.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành khối kiến thức cơ bản về cơ sở dữ liệu (các khái niệm mô hình thông tin, cấu trúc lưu trữ) trước khi tiếp cận mô đun này.
• Giảng viên: Tài liệu cung cấp cấu trúc đề cương chuẩn hóa theo quy định của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội; có thể sử dụng trực tiếp hệ thống ví dụ minh họa và ngân hàng bài tập để thiết kế bài giảng lý thuyết và giáo án thực hành tại phòng máy.
• Người tự học và cán bộ kỹ thuật: Thích hợp cho người tự học quản trị cơ sở dữ liệu, lập trình viên phát triển phần mềm cần củng cố cú pháp T-SQL, tìm hiểu cơ chế bảo mật, viết thủ tục lưu trữ, hàm và thiết lập trigger trong SQL Server.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Giáo trình này được biên soạn cho chương trình đào tạo nào?

Giáo trình được biên soạn căn cứ theo Thông tư số 03/2017/TT-BLĐTBXH, trực tiếp phục vụ mô đun môn học về cơ sở dữ liệu trong chương trình đào tạo nghề Thiết kế trang web ở trình độ cao đẳng và trung cấp chuyên nghiệp, đồng thời có giá trị tham khảo cho bậc đại học ngành Công nghệ thông tin.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng và môi trường phần cứng như thế nào?

Về kiến thức, người học cần nắm vững các khái niệm cơ bản về cơ sở dữ liệu. Về môi trường thực hành, giáo trình yêu cầu cài đặt phiên bản Microsoft SQL Server 2000 Developer Edition trên hệ điều hành tương thích (Windows 2000 Professional, Windows XP Professional hoặc Windows NT Workstation), yêu cầu cấu hình phần cứng tối thiểu gồm 64 MB RAM và 500 MB dung lượng đĩa cứng trống.

3. Phương thức tương tác với cơ sở dữ liệu trong giáo trình có điểm gì đặc thù?

Giáo trình kết hợp đồng thời hai phương thức: phương thức trực quan thông qua công cụ quản trị đồ họa Enterprise Manager và phương thức lập trình mã nguồn thông qua câu lệnh Transact-SQL trong Query Analyzer. Điều này giúp người học hiểu rõ cả cấu trúc hệ thống lẫn cú pháp điều khiển dữ liệu.

4. Giáo trình hướng dẫn xử lý các ràng buộc toàn vẹn dữ liệu bằng những công cụ nào?

Giáo trình hướng dẫn thiết lập 4 ràng buộc toàn vẹn cơ bản:

1. PRIMARY KEY: Đảm bảo toàn vẹn thực thể, xác định duy nhất dòng dữ liệu (tối đa không quá 16 cột).
2. UNIQUE: Ràng buộc khóa phụ, đảm bảo tính duy nhất của giá trị dữ liệu.
3. CHECK: Thiết lập biểu thức logic kiểm tra tính hợp lệ của dữ liệu khi nhập hoặc cập nhật.
4. FOREIGN KEY: Đảm bảo toàn vẹn tham chiếu giữa các bảng, đi kèm các quy tắc xử lý khi xóa/sửa dữ liệu nguồn (CASCADE, NO ACTION, SET NULL, SET DEFAULT).

5. Giáo trình có cung cấp các tài liệu bổ trợ và kịch bản thực hành không?

Giáo trình tích hợp hệ thống bài tập thực hành ở cuối mỗi bài học, cung cấp phụ lục cơ sở dữ liệu mẫu (QLBanHang, mô hình quản lý sinh viên - môn học) và hướng dẫn tra cứu chi tiết trong bộ tài liệu kỹ thuật SQL Server Books Online đi kèm phần mềm.

---

Kết luận

Giáo trình Hệ quản trị cơ sở dữ liệu SQL Server của nhóm tác giả Phạm Đình Nam, Ngô Thiên Hoàng, Nguyễn Quỳnh Nguyên và Phan Ngọc Bảo là tài liệu học thuật được biên soạn theo đúng quy chuẩn định dạng của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội. Tài liệu hệ thống hóa đầy đủ kiến thức từ cấu trúc vật lý của hệ quản trị cơ sở dữ liệu, ngôn ngữ định nghĩa dữ liệu (DDL), ngôn ngữ thao tác dữ liệu (DML), đến các đối tượng lập trình nâng cao như View, Stored Procedure, Function, Trigger và cơ chế quản lý an toàn giao dịch.

Lộ trình học tập được thiết kế mạch lạc từ lý thuyết mô hình quan hệ đến kỹ năng lập trình T-SQL và quản trị hệ thống, kết hợp cùng nguồn tài nguyên cơ sở dữ liệu mẫu thực tế. Đây là tài liệu giảng dạy và học tập chuẩn mực, đáp ứng yêu cầu đào tạo chuyên môn trong lĩnh vực Công nghệ thông tin và Thiết kế trang web.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI GIỚI THIỆU Vài nét về xuất xứ giáo trình: Giáo trình này được viết theo căn cứ Thông tư số 03/2017/TT-BLĐTBXH ngày 01 tháng 03 năm 2017 của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội về việc Quy định về quy trình xây dựng, thẩm định và ban hành chương trình; tổ chức biên soạn, lựa chọn, thẩm định giáo trình đào tạo trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng. Quá trình biên soạn: Giáo trình này được biên soạn có sự tham gia tích cực của các giáo viên có kinh nghiệm, cùng với những ý kiến đóng góp quý báu của các chuyên gia về lĩnh vực công nghệ thông tin. Mối quan hệ của tài liệu với chương trình, mô đun/môn học: Căn cứ vào chương trình đào tạo nghề Thiết kế trang web, giáo trình giúp cung cấp cho người học những kiến thức cơ bản về ngôn ngữ truy vấn SQL Server cũng như kỹ năng sử dụng phần mềm SQL Server để thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ. Để học được mô đun này người học cần có kiến thức cơ bản về cơ sở dữ liệu.

Cấu trúc chung của giáo trình này bao gồm 6 bài: Bài 1. Tổng quan về DBMS và SQL sever Bài 2. Ngôn ngữ định nghĩa dữ liệu Bài 3. Ngôn ngữ thao tác dữ liệu Bài 4.

Làm việc với View ( khung nhìn ) Bài 5. Bảo mật trong SQL Bài 6. Thủ tục lưu trữ , hàm và trigger Lời cảm ơn Giáo trình được biên soạn trên cơ sở các văn bản quy định của Nhà nước và tham khảo nhiều tài liệu liên quan có giá trị. Song chắc hẳn quá trình biên soạn không tránh khỏi những thiếu sót nhất định.

Ban biên soạn mong muốn và thực sự cảm ơn những ý kiến nhận xét, đánh giá của các chuyên gia, các thầy cô đóng góp cho việc chỉnh sửa để giáo trình ngày một hoàn thiện hơn. Lâm Đồng, ngày 10 tháng 12 năm 2019 Tham gia biên soạn 1. Phạm Đình Nam 2. Ngô Thiên Hoàng 3.

Nguyễn Quỳnh Nguyên 4. Phan Ngọc Bảo Trang 2 MỤC LỤC BÀI 1. Tổng quan về DBMS và SQL sever. Tổng quan về DBMS và SQL Sever .1Tổng quan về DBMS .2 Tổng quan về cơ sở dữ liệu quan hệ .3 Giới Thiệu SQL Server 2000 .4 Cài Ðặt SQL Server 2000 (Installation).

11 chọn các giá trị mặc định (default). 11 ra nên chọn các giá trị mặc định (default). Sơ lược về SQL .1 Kiểu dữ liệu .2 Các tập tin vật lý lưu trữ cơ sở dữ liệu. 20 Kết chương.

Ngôn ngữ định nghĩa dữ liệu. Ngôn ngữ định nghĩa dữ liệu .2 Tạo bảng dữ liệu .3 Tạo cấu trúc bảng bằng T-SQL .4 Ràng buộc CHECK .5 Ràng buộc PRIMARY KEY .6 Ràng buộc UNIQUE .7 Ràng buộc FOREIGN KEY. Sửa đổi định nghĩa bảng. Ngôn ngữ thao tác dữ liệu.

Ngôn ngữ thao tác dữ liệu .1 Truy xuất dữ liệu với câu lệnh SELECT .2 Danh sách chọn trong câu lệnh SELECT.3 Tạo mới bảng dữ liệu từ kết quả của câu lệnh SELECT .4 Sắp xếp kết quả truy vấn .1 Các loại phép nối .2 Sử dụng phép nối trong SQL2 .3 Thống kê dữ liệu với GROUP BY .4 Thống kê dữ liệu với COMPUTE .5 Truy vấn con (Subquery). Bổ sung, cập nhật và xoá dữ liệu .1 Bổ sung dữ liệu .2 Cập nhật dữ liệu .3 Xoá dữ liệu. 71 Bài tập chương 3. Làm việc với View ( khung nhìn ).

76 1 Khái niệm view (Khung nhìn). 76 2 Tạo khung nhìn. 77 3 Cập nhật, bổ sung và xoá dữ liệu thông qua khung nhìn. 79 4 Sửa đổi khung nhìn.

81 5 Xoá khung nhìn. 81 Bài tập chương 3. Bảo mật trong SQL. 86 2 Cấp phát quyền.

86 3 Cấp phát quyền thực thi các câu lệnh. 88 4 Thu hồi quyền. Thủ tục lưu trữ , hàm và trigger. Thủ tục lưu trữ (stored procedure).2 Tạo thủ tục lưu trữ .3 Lời gọi thủ tục lưu trữ.4 Sử dụng biến trong thủ tục .5 Giá trị trả về của tham số trong thủ tục lưu trữ .6 Tham số với giá trị mặc định .7 Sửa đổi thủ tục .8 Xoá thủ tục.

Hàm và trigger .1 Hàm do người dùng định nghĩa. 100 Bài tập chương 5. Giao dịch SQL. 111 1 Giao dịch và các tính chất của giao dịch.

111 2 Mô hình giao dịch trong SQL. 111 3 Giao dịch lồng nhau. 114 Phụ lục: Cơ sở dữ liệu mẫu. Tổng quan về DBMS và SQL sever 1.

Tổng quan về DBMS và SQL Sever Chương này trình bày một cách nhìn khái quát về cơ sở dữ liệu (CSDL/DB), về hệ quản trị cơ sở dữ liệu (HQTCSDL/DBMS) và về hệ cơ sở dữ liệu (HCSDL/DBS). Các đòi hỏi khi xây dựng một HQTCSDL đó cũng chính là những chức năng mà một HCSDL cần phải có. Trong chương này chúng tôi cũng muốn giới thiệu tổng quan về ngôn ngữ hỏi có cấu trúc (SQL) và các hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ là một trong những nền tảng kỹ thuật quan trọng trong công nghiệp máy tính. Cho đến nay, có thể nói rằng SQL đã được xem là ngôn ngữ chuẩn trong cơ sở dữ liệu.

Các hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ thương mại hiện có như Oracle, SQL Server, Informix, DB2,. đều chọn SQL làm ngôn ngữ cho sản phẩm của mình Vậy thực sự SQL là gì? Tại sao nó lại quan trọng trong các hệ quản trị cơ sở dữ liệu? SQL có thể làm được những gì và như thế nào? Nó được sử dụng ra sao trong các hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ? Chương này sẽ cung cấp cho chúng ta cái nhìn tổng quan về SQL và một số vấn đề liên quan. Ta tìm hiểu DBMS trên một HQCSDL cụ thể: SQL Server 2000. Do vậy chương này giới thiệu cài đặt SQL Server 2000 và các thành phần của nó, giúp chúng ta chủ động khai thác trong nắm bắt và tạo lập ứng dụng.1Tổng quan về DBMS MỘT SỐ KHÁI NIỆM Một cơsở dữ liệu - CSDL(DataBase): Là một kho dữ liệu được tổ chức theo một nguyên tắc nào đó.

Đó là một tập hợp các tập tin có liên quan với nhau, được thiết kế nhằm làm giảm thiểu sự dư thừa dữ liệu, đảm bảo tính tin cậy khi truy xuất dữ liệu. Các tập tin này chứa các thông tin biểu diễn các đối tượng trong một ứng dụng thế giới thực. CSDL lưu giữ thông tin của một trường đại học như : khoa, giảng viên, sinh viên, khóa học,… Thông thường, một cơ sở dữ liệu sẽ bao trùm tất cả các thông tin của một ứng dụng, không nên đặt hai cơ sở dữ liệu vào một ứng dụng. Hệ quản trị cơ sở dữ liệu DBMS(DataBaseManagement System): là một hệ thống gồm một CSDL và các thao tác trên CSDL.

Đó là hệ thống chương trình, công cụ cho phép quản lý và tương tác với CSDL. Trên đó người dùng có thể định nghĩa, thao tác, và xử lí dữ liệu trong một CSDL để xuất ra những thông tin có nghĩa. Ví dụ 1-5 : một DBMS có thể quản trị cơ sở dữ liệu của một trường đại học cũng như những cơ sở dữ liệu có ý nghĩa khác như : cơ sở dữ liệu phục vụ tổng thu nhập quốc gia, một cơ sở dữ liệu liên hợp quốc về dữ liệu địa lý thế giới,v.v… - Một hệ cơ sở dữ liệu (HCSDL/ DBS: DataBase System) là một phần mềm cho phép xây dựng một HQTCSDL. Các vấn đề cần xử lý của hệ cơ sở dữ liệu Trang 6 Một số điểm bất lợi chính của việc lưu giữ thông tin có tổ chức trong hệ thống xử lý file thông thường mà hệ HCSDL cần lưu ý: • Dư thừa dữ liệu và tính không nhất quán (Data redundancy and inconsistency) : Do các file và các trình ứng dụng được tạo ra bởi các người lập trình khác nhau, nên các file có định dạng khác nhau, các chương trình được viết trong các ngôn ngữ lập trình khác nhau, cùng một thông tin có thể được lưu giữ trong các file khác nhau.

Tính không thống nhất và dư thừa này sẽ làm tăng chi phí truy xuất và lưu trữ, hơn nũa, nó sẽ dẫn đến tính không nhất quán của dữ liệu: các bản sao của cùng một dữ liệu có thể không nhất quán. • Khó khăn trong việc truy xuất dữ liệu: Môi trường của hệ thống xử lý file thông thường không cung cấp các công cụ cho phép truy xuất thông tin một cách hiệu quả và thuận lợi. • Sự cô lập dữ liệu(Data isolation) : Các giá trị dữ liệu được lưu trữ trong cơ sở dữ liệu phải thoả mãn một số các ràng buộc về tính nhất quán của dữ liệu ( ràng buộc nhất quán / consistency contraints ). Trong hệ thống xử lý file thông thường, rất khó khăn trong việc thay đổi các chương trình để thoả mãn các yêu cầu thay đổi ràng buộc.

Vấn đề trở nên khó khăn hơn khi các ràng buộc liên quan đến các hạng mục dữ liệu nằm trong các file khác nhau. • Các vấn đề về tính nguyên tử (Atomicity problems): Tính nguyên tử của một hoạt động (giao dịch) là: hoặc nó được hoàn tất trọn vẹn hoặc không có gì cả. Điều này có nghĩa là một hoạt động (giao dịch) chỉ làm thay đổi các dữ liệu bền vững khi nó đã hoàn tất (kết thúc thành công) nếu không, giao dịch không để lại một dấu vết nào trên CSDL. Trong hệ thống xử lý file thông thường khó đảm bảo được tính chất này.

• Tính bất thường trong truy xuất cạnh tranh : Một hệ thống cho phép nhiều người sử dụng cập nhật dữ liệu đồng thời, có thể dẫn đến kết quả là dữ liệu không nhất quán. Điều này đòi hỏi một sự giám sát. Hệ thống xử lý file thông thường không cung cấp chức năng này. • Vấn đề an toàn (Security problems): một người sử dụng hệ cơ sở dữ liệu không cần thiết và cũng không có quyền truy xuất tất cả các dữ liệu.

Vấn đề này đòi hỏi hệ thống phải đảm bảo được tính phân quyền, chống truy xuất trái phép. Các bất lợi nêu trên đã gợi mở sự phát triển các DBMS. Phần sau của giáo trình sẽ đề cập đến các quan niệm và các thuật toán được sử dụng để phát triển một hệ cơ sở dữ liệu nhằm giải quyết các vấn đề nêu trên .