Giáo trình Phân tích mạch điện, kiểm tra và xử lý sự cố nghề sửa chữa điện máy công trình

Giáo trình phân tích mạch điện giúp học viên trung cấp nắm vững kỹ năng kiểm tra và xử lý sự cố trong nghề sửa chữa điện máy công trình.

• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề
• Chuyên ngành: Sửa Chữa Điện Máy Công Trình
• Đề tài: Giáo Trình Phân Tích Mạch Điện Kiểm Tra Và Xử Lý Sự Cố Nghề Sửa Chữa Điện Máy Công Trình Trình Độ Trung Cấp
• Loại tài liệu: Giáo Trình

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. Bài 1: Quy ước, ký hiệu trên sơ đồ mạch điện máy xây dựng
• 1.1. Ký hiệu, quy ước trên mạch điện máy xây dựng
• 1.1.1. Ký hiệu, quy ước trên mạch điện
• 1.1.2. Một số ký hiệu, quy ước sử dụng trên các máy xây dựng của hãng Hyundai
• 1.1.3. Một số loại đầu nối thường dùng trên máy xây dựng
• 1.1.3.1. Một số chú ý khi sử dụng đầu nối
• 1.2. Ký hiệu trên sơ đồ mạch điện
• 1.2.1. Ký hiệu đầu nối
• 1.2.2. Mã số dây, màu sắc, ký hiệu dây trên sơ đồ mạch điện
• 1.2.3. Ký hiệu dây trên sơ đồ mạch điện
• 2. Bài 2: Phân tích mạch cấp nguồn
• 2.1. Yêu cầu, nhiệm vụ của mạch cấp nguồn
• 2.2. Mạch cấp nguồn của một số máy xây dựng thông dụng
• 2.2.1. Mạch cấp nguồn Hitachi ZX200-3
• 2.2.2. Mạch cấp nguồn máy xúc thủy lực PC 200-6
• 3. Bài 3: Phân tích mạch điều khiển động cơ
• 4. Bài 4: Phân tích mạch điều khiển bơm thủy lực
• 5. Bài 5: Phân tích mạch điều khiển các van thủy lực
• 6. Bài 6: Phân tích mạch làm nóng nhanh và giảm nhanh sự quá nóng
• 7. Bài 7: Phân tích mạch giảm tốc tự động
• 8. Bài 8: Phân tích mạch khuếch đại và giảm nhanh công suất
• 9. Bài 9: Phân tích mạch điều khiển quay toa
• 10. Bài 10: Phân tích mạch điều khiển di chuyển máy xây dựng bánh xích
• 11. Bài 11: Phân tích mạch điều khiển di chuyển máy xây dựng bánh lốp
• 12. Bài 12: Phân tích mạch điều khiển phanh, ben và chân vịt của máy xây dựng bánh lốp
• 13. Bài 13: Kiểm tra và xử lý sự cố trên máy xây dựng
• 13.1. Xử lý sự cố trên máy xúc đào KOMATSU PC120-6
• 13.2. Xử lý sự cố trên máy đào KOMATSU PC200-8
• 13.3. Xử lý sự cố trên máy Caterpillar D6R
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hướng dẫn toàn tập giáo trình phân tích mạch điện máy

Giáo trình Phân tích mạch điện, kiểm tra và xử lý sự cố nghề Sửa chữa điện máy công trình trình độ trung cấp là tài liệu cốt lõi, đóng vai trò nền tảng cho học viên và kỹ thuật viên. Tài liệu này không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết sâu rộng mà còn tập trung bồi dưỡng kỹ năng thực hành chuyên môn. Nội dung được biên soạn nhằm cập nhật những công nghệ mới, hiện đại, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các dòng máy xây dựng ngày nay. Việc nắm vững kiến thức từ giáo trình giúp người học nâng cao năng lực chẩn đoán, xác định và khắc phục các sự cố phức tạp liên quan đến hệ thống điện. Tài liệu này được thiết kế để có thể học độc lập hoặc song song với các mô-đun chuyên ngành khác, tạo sự linh hoạt trong chương trình đào tạo. Trọng tâm của giáo trình là trang bị cho người học khả năng đọc, hiểu và phân tích các sơ đồ mạch điện phức tạp, từ đó làm chủ quy trình vận hành, bảo dưỡng và sửa chữa hiệu quả. Đây là một mô-đun quan trọng, giúp hình thành tư duy logic và kỹ năng giải quyết vấn đề, yếu tố then chốt quyết định sự thành công của một người thợ sửa chữa điện máy công trình chuyên nghiệp. Với cấu trúc bài bản, từ các quy ước ký hiệu cơ bản đến phân tích các mạch chuyên sâu, giáo trình cung cấp một lộ trình học tập rõ ràng. Mỗi bài học đều có mục tiêu cụ thể, nội dung chi tiết và các bước hướng dẫn kiểm tra thực tế, đảm bảo người học có thể áp dụng ngay kiến thức vào công việc. Tài liệu này là công cụ không thể thiếu để xây dựng một nền tảng vững chắc, giúp kỹ thuật viên tự tin đối mặt với mọi thách thức trong lĩnh vực sửa chữa điện máy công trình.

1.1. Mục tiêu và đối tượng của giáo trình đào tạo

Mục tiêu chính của giáo trình phân tích mạch điện kiểm tra và xử lý sự cố là trang bị cho người học kiến thức và kỹ năng cần thiết để làm chủ hệ thống điện trên máy xây dựng. Theo Lời nói đầu của tài liệu, mô-đun này giúp người học “nâng cao được kỹ năng nghề nghiệp”. Đối tượng hướng đến bao gồm Học sinh - Sinh viên các trường nghề và thợ sửa chữa Điện máy công trình. Nội dung không chỉ giới hạn ở lý thuyết mà còn tập trung vào kỹ năng thực hành, vận hành, và bảo dưỡng các loại máy thi công cơ bản như máy xúc, máy ủi, máy san, và máy lu. Giáo trình này được xem là một công cụ bồi dưỡng kỹ năng nghề thiết yếu, giúp người học tiếp cận với những kiến thức mới và hiện đại trong ngành.

1.2. Tầm quan trọng của kỹ năng đọc sơ đồ mạch điện

Kỹ năng đọc và phân tích sơ đồ mạch điện là yêu cầu cơ bản và quan trọng bậc nhất đối với công tác bảo dưỡng và sửa chữa. Tài liệu gốc nhấn mạnh: “Khả năng nhận biết dây trên sơ đồ tương ứng với thiết bị điện trên thực tế là một trong những yêu cầu rất quan trọng”. Việc nắm vững các quy ước, ký hiệu và mã màu dây giúp kỹ thuật viên xác định chính xác vị trí, chức năng của từng thành phần trong một hệ thống phức tạp. Thiếu kỹ năng này, việc chẩn đoán và xử lý sự cố sẽ trở nên mò mẫn, tốn thời gian và có thể gây ra những hư hỏng nghiêm trọng hơn. Giáo trình dành riêng Bài 1 để hệ thống hóa các quy ước, ký hiệu trên sơ đồ của các hãng máy xây dựng phổ biến như Hyundai, Komatsu, giúp người học xây dựng nền tảng vững chắc ngay từ đầu.

1.3. Cấu trúc nội dung chính trong tài liệu giảng dạy

Giáo trình được cấu trúc một cách logic và khoa học, đi từ tổng quan đến chi tiết. Bắt đầu với Bài 1: Quy ước, ký hiệu trên sơ đồ mạch điện, tài liệu xây dựng nền tảng kiến thức cơ bản. Tiếp theo, các bài học đi sâu vào phân tích từng mạch chức năng cụ thể, bao gồm mạch cấp nguồn, mạch điều khiển động cơ, mạch điều khiển bơm thủy lực, và các mạch điều khiển chuyên dụng khác như quay toa, di chuyển. Cuối cùng, Bài 13 cung cấp các ví dụ thực tế về xử lý sự cố trên các dòng máy phổ biến như Komatsu PC120-6, PC200-8 và Caterpillar D6R. Cấu trúc này giúp người học tiếp thu kiến thức một cách hệ thống, liên kết lý thuyết với ứng dụng thực tiễn, và phát triển toàn diện kỹ năng cần thiết cho nghề.

II. Thách thức trong xử lý sự cố mạch điện máy công trình

Việc xử lý sự cố mạch điện trên máy công trình hiện đại đối mặt với nhiều thách thức không nhỏ. Hệ thống điện ngày càng phức tạp, tích hợp nhiều cảm biến, hộp điều khiển điện tử (ECU) và các cơ cấu chấp hành tinh vi. Thách thức đầu tiên và lớn nhất là khả năng đọc và hiểu đúng các sơ đồ mạch điện từ nhiều hãng sản xuất khác nhau. Mỗi hãng như Komatsu, Hitachi hay Caterpillar lại có những quy ước và ký hiệu riêng, đòi hỏi kỹ thuật viên phải liên tục cập nhật kiến thức. Việc không nắm vững các ký hiệu này có thể dẫn đến phân tích sai, làm mất phương hướng trong quá trình sửa chữa. Thêm vào đó, các pan bệnh điện thường có biểu hiện không rõ ràng, liên quan đến nhiều hệ thống khác nhau. Một sự cố ở mạch cấp nguồn có thể gây ra lỗi cho cả hệ thống điều khiển động cơ và thủy lực. Điều này đòi hỏi người thợ phải có tư duy hệ thống và khả năng logic để khoanh vùng và xác định chính xác nguyên nhân gốc rễ. Hơn nữa, việc thiếu các công cụ chẩn đoán chuyên dụng cũng là một rào cản lớn. Mặc dù giáo trình cung cấp phương pháp kiểm tra bằng đồng hồ vạn năng, nhiều lỗi phức tạp đòi hỏi phải có máy chẩn đoán để đọc mã lỗi và xem dữ liệu trực tiếp từ các cảm biến. Cuối cùng, môi trường làm việc khắc nghiệt của máy công trình cũng là một yếu tố gây khó khăn, các giắc cắm và dây dẫn thường xuyên bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ, độ ẩm và rung động, gây ra các lỗi chập chờn khó phát hiện. Để vượt qua những thách thức này, kỹ thuật viên cần một nền tảng kiến thức vững chắc, được cung cấp bài bản qua các tài liệu chuyên ngành như giáo trình phân tích mạch điện kiểm tra và xử lý sự cố.

2.1. Khó khăn khi đọc và hiểu ký hiệu quy ước phức tạp

Một trong những rào cản lớn nhất cho thợ mới vào nghề là sự đa dạng và phức tạp của các ký hiệu quy ước trên sơ đồ mạch điện. Tài liệu gốc dành toàn bộ Bài 1 để trình bày chi tiết về các ký hiệu từ công tắc, rơ le, cầu chì đến các loại giắc nối chuyên dụng của hãng Huyndai, Komatsu. Ví dụ, một dây dẫn có ký hiệu “0.85WY” không chỉ cho biết kích thước (0.85) mà còn cả màu sắc (nền trắng W, sọc vàng Y). Việc nhầm lẫn giữa các ký hiệu, chẳng hạn như công tắc thường mở (NO) và thường đóng (NC), có thể dẫn đến chẩn đoán sai hoàn toàn. Sự phức tạp này đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và khả năng tra cứu tài liệu hiệu quả.

2.2. Rủi ro khi chẩn đoán sai lỗi hệ thống cấp nguồn

Mạch cấp nguồn là trái tim của toàn bộ hệ thống điện. Việc chẩn đoán sai các sự cố liên quan đến bộ phận này có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng. Một sự cố tưởng chừng đơn giản như tiếp xúc kém ở cọc bình ắc quy hoặc rơ le ắc quy có thể gây sụt áp, làm cho hộp điều khiển ECU hoạt động sai hoặc báo lỗi không chính xác. Nếu kỹ thuật viên vội vàng kết luận lỗi thuộc về ECU và đề xuất thay thế, chi phí sửa chữa sẽ tăng lên rất nhiều mà không giải quyết được vấn đề. Bài 2 trong giáo trình nhấn mạnh yêu cầu của mạch cấp nguồn là phải “đảm bảo được nguồn điện liên tục” và “luôn luôn ổn định không bị sụt tải”, cho thấy tầm quan trọng của việc kiểm tra kỹ lưỡng thành phần này trước khi đi đến các kết luận phức tạp hơn.

2.3. Những pan bệnh thường gặp trên máy xúc máy ủi

Máy công trình thường gặp các pan bệnh điện đặc thù liên quan đến hệ thống điều khiển động cơ và thủy lực. Các lỗi phổ biến bao gồm mất ga, ga không ổn định, bơm thủy lực yếu hoặc mất kiểm soát, các thao tác bị chậm. Nguyên nhân có thể đến từ cảm biến tốc độ động cơ, chiết áp phản hồi của mô tơ ga, hoặc các van điện từ điều khiển bơm như van PC-EPC và LS-EPC. Bài 13 trong giáo trình cung cấp các ví dụ cụ thể về xử lý sự cố trên máy xúc đào Komatsu và máy ủi Caterpillar, cho thấy đây là những vấn đề thực tiễn mà người thợ thường xuyên phải đối mặt. Việc xác định đúng nguyên nhân đòi hỏi phải kết hợp giữa việc đọc mã lỗi và kiểm tra thực tế các giá trị điện trở, điện áp theo bảng chỉ tiêu của nhà sản xuất.

III. Phương pháp phân tích mạch điện nền tảng cho kỹ thuật

Để trở thành một kỹ thuật viên chuyên nghiệp, việc nắm vững phương pháp phân tích mạch điện nền tảng là yêu cầu bắt buộc. Giáo trình phân tích mạch điện kiểm tra và xử lý sự cố đã hệ thống hóa các kiến thức này một cách bài bản, bắt đầu từ những thành phần cơ bản nhất. Cốt lõi của phương pháp này là đi từ tổng thể đến chi tiết, bắt đầu bằng việc kiểm tra mạch cấp nguồn. Đây là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong mọi quy trình sửa chữa. Kỹ thuật viên cần đảm bảo điện áp ắc quy đủ, các cầu chì không bị đứt, và các vị trí tiếp xúc không bị oxy hóa. Giáo trình cung cấp quy trình kiểm tra cụ thể cho các thành phần như khóa điện và rơ le ắc quy, bao gồm cả cấu tạo và nguyên lý làm việc của chúng. Sau khi xác nhận nguồn cấp ổn định, bước tiếp theo là đi sâu vào các mạch chức năng. Ví dụ, mạch điều khiển động cơ là một hệ thống phức tạp bao gồm núm xoay nhiên liệu, hộp ECU, mô tơ ga và cảm biến phản hồi. Việc phân tích mạch này đòi hỏi phải hiểu được luồng tín hiệu: từ tín hiệu điều khiển của người vận hành, qua quá trình xử lý của ECU, đến lệnh thực thi tại mô tơ ga và tín hiệu phản hồi ngược trở lại. Giáo trình hướng dẫn chi tiết cách kiểm tra từng bộ phận, từ điện trở của các cuộn dây mô tơ đến sự biến thiên của chiết áp. Phương pháp này giúp kỹ thuật viên khoanh vùng sự cố một cách logic, tránh thay thế linh kiện không cần thiết và tiết kiệm thời gian, chi phí sửa chữa.

3.1. Phân tích cấu tạo và nguyên lý mạch cấp nguồn

Mạch cấp nguồn có nhiệm vụ cung cấp dòng điện từ Ắc quy đến tất cả các thiết bị tiêu thụ điện. Theo Bài 2 của giáo trình, mạch này thường có hai đường cấp điện chính: một đường trực tiếp từ ắc quy và một đường thông qua rơ le ắc quy. Cấu tạo chính bao gồm ắc quy, khóa điện, hộp cầu chì, rơ le ắc quy, và dây dẫn. Khi khóa điện ở vị trí OFF, chỉ một số thiết bị như bộ nhớ ECU hay đèn cảnh báo có điện. Khi bật ON, rơ le ắc quy được kích hoạt, đóng mạch cấp nguồn cho toàn bộ hệ thống. Khi ở vị trí START, nguồn được cấp thêm cho rơ le khởi động. Hiểu rõ nguyên lý này giúp kỹ thuật viên nhanh chóng xác định được sự cố nằm ở đâu khi máy mất nguồn tổng hoặc mất nguồn một phần.

3.2. Quy trình kiểm tra rơ le ắc quy khóa điện và cầu chì

Giáo trình cung cấp các bước thao tác kiểm tra mạch cấp nguồn một cách chi tiết. Đối với cầu chì, phương pháp kiểm tra đơn giản là đo thông mạch bằng đồng hồ vạn năng; điện trở giữa hai chân phải xấp xỉ 0Ω. Với khóa điện, cần kiểm tra sự thông mạch giữa cực B (nguồn vào) với các cực khác (BR, ACC, C) ở từng vị trí ON, START. Đối với rơ le ắc quy, cần kiểm tra điện trở cuộn dây và kiểm tra điện áp tại cực M sau khi bật khóa ON. Cụ thể, tài liệu gốc chỉ rõ: “Khi công tắc khởi động ở vị trí ON sẽ có một dòng điện từ ắc quy qua khoá và đi tới cuộn dây của rơle ắc quy”, làm lõi thép bị từ hóa và đóng tiếp điểm chính. Nắm vững quy trình này là kỹ năng cơ bản để xử lý sự cố mất nguồn.

3.3. Hiểu rõ mạch điều khiển động cơ và mô tơ ga

Mạch điều khiển động cơ có nhiệm vụ thay đổi lượng nhiên liệu cung cấp vào xi lanh thông qua việc điều khiển thanh răng bơm cao áp. Theo Bài 3, hệ thống này hoạt động dựa trên tín hiệu từ núm xoay nhiên liệu gửi về hộp ECU. ECU sau đó cấp nguồn điện (khoảng 5-8V) tới mô tơ ga, làm mô tơ quay và điều chỉnh thanh răng. Quá trình này được kiểm soát bởi một chiết áp phản hồi gắn trên mô tơ. ECU sẽ dừng điều khiển khi tín hiệu điện áp từ núm xoay và tín hiệu phản hồi bằng nhau. Việc kiểm tra mạch này bao gồm đo điện trở các cuộn dây của mô tơ (thường 3-6Ω), kiểm tra sự biến thiên điện trở của núm xoay và chiết áp phản hồi.

IV. Bí quyết sửa chữa điện Phân tích hệ thống thủy lực

Trong sửa chữa điện máy công trình, hệ thống điều khiển thủy lực bằng điện là một trong những khu vực phức tạp và thường xuyên xảy ra sự cố nhất. Giáo trình phân tích mạch điện kiểm tra và xử lý sự cố cung cấp những kiến thức chuyên sâu để giải mã và khắc phục các pan bệnh liên quan. Bí quyết để làm chủ hệ thống này nằm ở việc hiểu rõ sự tương tác giữa tín hiệu điện và tác động thủy lực. Mạch điều khiển bơm thủy lực là một ví dụ điển hình. ECU điều khiển bơm dựa trên nhiều tín hiệu đầu vào như cảm biến tốc độ động cơ và cảm biến áp suất xả của bơm. Tín hiệu đầu ra là dòng điện điều khiển các van điện từ chuyên dụng như van PC-EPC (điều khiển công suất) và van LS-EPC (điều khiển cảm biến tải). Một kỹ thuật viên giỏi phải biết cách đo và phân tích dòng điện cấp cho các van này ở các chế độ làm việc khác nhau. Ví dụ, khi máy không tải, dòng điện tới van LS là lớn nhất để giảm lưu lượng bơm; khi vào tải, dòng điện này giảm về 0. Ngoài ra, việc chẩn đoán các mạch chức năng như giảm tốc tự động hay quay toa cũng đòi hỏi kiến thức tương tự. Mạch giảm tốc tự động hoạt động dựa trên tín hiệu từ các công tắc áp suất trên tay trang điều khiển. Khi không có thao tác, ECU sẽ tự động giảm tốc độ động cơ. Mạch quay toa sử dụng van điện để mở phanh hãm. Nắm vững nguyên lý và phương pháp kiểm tra các van điện và cảm biến áp suất là chìa khóa để xử lý hiệu quả các sự cố trong hệ thống thủy lực.

4.1. Chẩn đoán mạch điều khiển bơm thủy lực PC LS

Mạch điều khiển bơm thủy lực cho phép máy tự động điều chỉnh lưu lượng và áp suất bơm để phù hợp với tải trọng và vòng quay động cơ, tránh tình trạng quá tải. Theo Bài 4, hai van chính là van PC và van LS. Van LS (Load Sensing) nhận biết tải trọng, trong khi van PC điều khiển theo vòng quay động cơ và áp suất. Khi chẩn đoán, cần kiểm tra tín hiệu điện áp hoặc dòng điện mà ECU cấp cho hai van này. Ví dụ, khi không thao tác, dòng điện đến van LS là lớn nhất (khoảng 0.9-1A), và khi vào tải sẽ giảm về 0. Việc kiểm tra điện trở của các van này (thường từ 10-16Ω) cũng là một bước quan trọng để xác định van có bị đứt cuộn hay không.

4.2. Kỹ thuật kiểm tra các van điện từ thủy lực chuyên dụng

Máy xúc thủy lực sử dụng nhiều van điện từ để thực hiện các chức năng khác nhau như mở khóa thủy lực, mở phanh quay toa, chọn tốc độ di chuyển, hay hợp lưu bơm. Bài 5 trong giáo trình mô tả chi tiết cụm van này. Mỗi van là một cuộn dây điện từ, khi được cấp điện (thường là 24V), nó sẽ tạo ra lực từ để dịch chuyển một lõi van, từ đó đóng hoặc mở một đường dầu điều khiển. Kỹ thuật kiểm tra cơ bản bao gồm: tắt khóa điện, rút giắc cắm và đo điện trở cuộn dây. Theo tài liệu, giá trị điện trở tiêu chuẩn thường nằm trong khoảng 45-60Ω. Ngoài ra, cần kiểm tra xem cuộn dây có bị chạm vỏ (chạm mát) hay không. Việc đo điện áp tại giắc cắm khi hệ thống đang hoạt động cũng giúp xác định xem ECU có cấp nguồn đúng hay không.

4.3. Phân tích mạch giảm tốc tự động và quay toa an toàn

Mạch giảm tốc tự động (Bài 7) giúp tiết kiệm nhiên liệu và giảm tiếng ồn bằng cách tự động hạ tốc độ động cơ khi các tay trang điều khiển ở vị trí trung gian trong khoảng 3 giây. Hệ thống này hoạt động dựa trên tín hiệu từ các công tắc áp suất PPC. Khi người vận hành thao tác, công tắc áp suất đóng lại, gửi tín hiệu về ECU, và ECU sẽ ngay lập tức tăng tốc độ động cơ trở lại. Mạch điều khiển quay toa (Bài 9) sử dụng một van điện để điều khiển phanh hãm. Khi có tín hiệu từ công tắc áp suất quay, ECU cấp nguồn 24V cho van điện, mở phanh và cho phép máy quay. Việc phân tích các mạch này đòi hỏi phải kiểm tra cả tín hiệu đầu vào (công tắc áp suất) và tín hiệu đầu ra (điện áp cấp cho van).

V. Case study Xử lý sự cố điện trên máy Komatsu CAT

Lý thuyết chỉ thực sự hữu ích khi được áp dụng vào thực tiễn. Giáo trình phân tích mạch điện kiểm tra và xử lý sự cố dành một phần quan trọng để trình bày các ví dụ thực tế, hay còn gọi là case study, về việc khắc phục sự cố trên các dòng máy phổ biến như Komatsu và Caterpillar. Phần này là cầu nối vững chắc giữa kiến thức hàn lâm và công việc hàng ngày của người thợ sửa chữa. Việc phân tích các trường hợp cụ thể giúp người học hệ thống hóa lại quy trình chẩn đoán một cách logic. Thay vì mò mẫn, kỹ thuật viên sẽ học được cách tiếp cận vấn đề một cách bài bản: bắt đầu từ việc quan sát hiện tượng, kiểm tra các mã lỗi hiển thị trên màn hình, sau đó sử dụng các bảng chỉ tiêu kỹ thuật để đo đạc và so sánh. Ví dụ, với máy xúc đào Komatsu PC120-6, giáo trình cung cấp bảng giá trị điện trở và điện áp tiêu chuẩn cho từng bộ phận như núm xoay nhiên liệu, chiết áp phản hồi, mô tơ ga. Bằng cách đo và đối chiếu, người thợ có thể nhanh chóng xác định linh kiện nào đang bị lỗi. Đối với dòng máy hiện đại hơn như Komatsu PC200-8, việc đọc và hiểu bảng mã lỗi là kỹ năng sống còn. Giáo trình liệt kê hàng loạt mã lỗi, từ E101 (Bất thường trong dữ liệu lịch sử lỗi) đến E318 (Ngắn mạch ở hệ thống mô tơ bộ điều tốc), cùng với mô tả chi tiết về bản chất của sự cố. Những kinh nghiệm thực tiễn này là tài sản quý giá, giúp rút ngắn đáng kể thời gian sửa chữa và nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán.

5.1. Quy trình xử lý lỗi trên máy xúc đào Komatsu PC120 6

Đối với dòng máy Komatsu PC120-6, tài liệu cung cấp một quy trình kiểm tra chi tiết dựa trên việc đo đạc các giá trị điện. Bài 13 đưa ra các bảng chỉ tiêu đánh giá cụ thể. Ví dụ, để kiểm tra núm xoay nhiên liệu, kỹ thuật viên cần đo điện trở giữa các chân của giắc cắm E6. Giá trị giữa chân (1)-(3) phải nằm trong khoảng 4-6kΩ. Tương tự, để kiểm tra mô tơ ga, cần đo điện trở giữa các cuộn dây (1)-(2) và (3)-(4), giá trị tiêu chuẩn là 4-9Ω. Quy trình này yêu cầu người thợ phải có kỹ năng sử dụng đồng hồ vạn năng và khả năng tiếp cận các giắc nối một cách chính xác. Đây là phương pháp chẩn đoán cổ điển nhưng vẫn rất hiệu quả.

5.2. Hướng dẫn đọc và xử lý mã lỗi trên màn hình PC200 8

Với máy Komatsu PC200-8, hệ thống chẩn đoán đã được nâng cấp với khả năng hiển thị mã lỗi chi tiết trên màn hình. Giáo trình cung cấp một danh sách dài các mã lỗi, ví dụ như E222 (Ngắn mạch ở hệ thống van điện từ LS-EPC) hoặc E227 (Không bình thường ở cảm biến tốc độ động cơ). Mỗi mã lỗi chỉ ra một khu vực cụ thể cần kiểm tra. Hướng dẫn xử lý đi kèm giúp người thợ khoanh vùng nguyên nhân, ví dụ như kiểm tra giắc nối, đo điện trở của van điện từ, hoặc kiểm tra tín hiệu từ cảm biến. Kỹ năng đọc và tra cứu mã lỗi giúp việc xử lý sự cố nhanh chóng và chính xác hơn rất nhiều so với việc phải đo đạc thủ công toàn bộ hệ thống.

5.3. Kinh nghiệm thực tiễn từ tài liệu sửa chữa máy ủi D6R

Bên cạnh các dòng máy xúc Komatsu, giáo trình còn đề cập đến việc xử lý sự cố trên máy ủi Caterpillar D6R. Tài liệu giới thiệu bảng mã lỗi chẩn đoán cho hệ thống màn hình của máy, với các mã CID (Component Identifier) và FMI (Failure Mode Identifier). Ví dụ, mã CID0096 FMI03 chỉ ra “Tín hiệu điện áp trên mức bình thường hoặc ngắn mạch với ắc quy” tại cảm biến mức nhiên liệu. Trong khi đó, CID0271 FMI05 có nghĩa là “Dòng điện dưới mức bình thường hoặc hở mạch” tại còi cảnh báo. Việc hiểu cấu trúc mã lỗi của Caterpillar giúp kỹ thuật viên có thể áp dụng kiến thức phân tích mạch điện vào một dòng máy khác, thể hiện tính ứng dụng rộng rãi của giáo trình.

VI. Tương lai ngành sửa chữa và vai trò giáo trình phân tích

Ngành sửa chữa điện máy công trình đang bước vào một kỷ nguyên mới với sự thống trị của công nghệ điện tử và tự động hóa. Các hệ thống điều khiển ngày càng thông minh, phức tạp và kết nối với nhau chặt chẽ hơn. Trong bối cảnh đó, vai trò của những tài liệu nền tảng như giáo trình phân tích mạch điện kiểm tra và xử lý sự cố trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Đây không chỉ là một cuốn sách giáo khoa, mà còn là kim chỉ nam giúp thế hệ kỹ thuật viên mới xây dựng một nền tảng kiến thức vững chắc để có thể tiếp tục học hỏi và phát triển. Tương lai của ngành sửa chữa sẽ không còn chỉ dựa vào kinh nghiệm cơ khí mà phụ thuộc rất nhiều vào khả năng phân tích dữ liệu, chẩn đoán bằng phần mềm và hiểu biết sâu sắc về các mạch điện tử. Các xu hướng như telematics (chẩn đoán từ xa), hệ thống điều khiển tự hành và động cơ điện sẽ đặt ra những yêu cầu mới về kỹ năng nghề. Do đó, việc liên tục cập nhật và hoàn thiện các tài liệu giảng dạy là một yêu cầu cấp thiết. Giáo trình này, với những kiến thức về các hệ thống điều khiển bằng ECU, van EPC, và mạng giao tiếp CAN bus (ngụ ý qua các liên kết dữ liệu), đã đặt những viên gạch đầu tiên cho quá trình chuyển đổi này. Để tài liệu luôn phù hợp với thực tiễn, cần có sự đóng góp, bổ sung từ chính những người thợ, những chuyên gia đang hàng ngày tiếp xúc với công nghệ mới. Như lời nói đầu của tài liệu đã đề cập: “chúng tôi rất mong được sự góp ý, bổ sung của độc giả để nội dung tài liệu được hoàn thiện hơn.”

6.1. Tầm nhìn phát triển kỹ năng nghề trong thời đại mới

Trong tương lai, người thợ sửa chữa không chỉ là người thợ cơ khí mà còn phải là một chuyên gia về điện-điện tử. Tầm nhìn phát triển kỹ năng nghề phải tập trung vào việc đào tạo tích hợp, kết hợp giữa cơ khí, thủy lực và điện tử. Kỹ năng sử dụng các công cụ chẩn đoán hiện đại, đọc và phân tích dữ liệu từ cảm biến, và lập trình cơ bản cho các hộp điều khiển sẽ trở thành tiêu chuẩn. Giáo trình này là bước khởi đầu quan trọng, giúp xây dựng tư duy logic về mạch điện, một kỹ năng nền tảng không thể thiếu để tiếp cận các công nghệ phức tạp hơn trong tương lai.

6.2. Cập nhật kiến thức Xu hướng mạch điện hiện đại

Hệ thống điện trên máy công trình đang phát triển nhanh chóng. Xu hướng hiện nay là sử dụng mạng giao tiếp CAN (Controller Area Network) để kết nối các hộp ECU với nhau, giảm thiểu dây dẫn và tăng tốc độ truyền thông tin. Các hệ thống điều khiển ngày càng thông minh hơn, có khả năng tự chẩn đoán và hiệu chỉnh. Do đó, các phiên bản cập nhật của giáo trình phân tích mạch điện cần bổ sung các chương về mạng CAN, cách sử dụng máy chẩn đoán để giao tiếp với hệ thống, và nguyên lý hoạt động của các cảm biến thế hệ mới. Việc liên tục cập nhật kiến thức sẽ giúp đảm bảo chương trình đào tạo không bị lạc hậu so với thực tế.

6.3. Đề xuất hoàn thiện tài liệu giảng dạy cho thợ sửa chữa

Để tài liệu giảng dạy ngày càng hữu ích hơn, cần có sự tương tác hai chiều giữa người biên soạn và cộng đồng thợ sửa chữa. Một đề xuất là xây dựng một nền tảng trực tuyến nơi các kỹ thuật viên có thể chia sẻ các pan bệnh thực tế, các giải pháp sửa chữa sáng tạo và góp ý trực tiếp cho nội dung giáo trình. Bên cạnh đó, việc bổ sung thêm các video hướng dẫn thực hành, các mô phỏng 3D về hoạt động của mạch điện và các bài kiểm tra tương tác sẽ giúp quá trình học tập trở nên sinh động và hiệu quả hơn. Sự kết hợp giữa tài liệu in truyền thống và công nghệ giáo dục hiện đại sẽ là hướng đi tối ưu để nâng cao chất lượng đào tạo nghề sửa chữa điện máy công trình.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Phân tích mạch điện - Kiểm tra và xử lý sự cố được biên soạn cho trình độ Trung cấp và Cao đẳng thuộc nghề Sửa chữa điện máy công trình, được ban hành theo Quyết định số 1955/QĐ-CĐGTVTTW1-ĐT ngày 21/12/2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương 1 (Bộ Giao thông Vận tải). Trong chương trình đào tạo chuyên ngành máy xây dựng và máy thi công cơ giới, mô-đun này giữ vị trí môn học công nghệ chuyên môn, có thể được bố trí giảng dạy song song hoặc sau các mô-đun kỹ thuật cơ sở.

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung vào việc hình thành năng lực phân tích sơ đồ nguyên lý, kiểm tra thông số kỹ thuật và xử lý các hư hỏng trên hệ thống điện điều khiển của máy thi công xây dựng. Sau khi hoàn thành chương trình, người học có khả năng:

• Đọc, giải thích và vẽ đúng các ký hiệu quy ước, mã màu dây dẫn và chuẩn đầu nối trên sơ đồ mạch điện máy công trình.
• Phân tích nguyên lý hoạt động của các mạch cấp nguồn, mạch điều khiển động cơ, mạch điều khiển bơm và van thủy lực, mạch di chuyển và các cơ cấu công tác.
• Ứng dụng quy trình đo kiểm bằng đồng hồ vạn năng để xác định tình trạng kỹ thuật của linh kiện, cảm biến, cơ cấu chấp hành và hộp điều khiển điện tử (ECU/ECM).
• Tra cứu bảng mã lỗi, thực hiện các bước chẩn đoán theo sơ đồ nhánh và khắc phục sự cố trên các dòng máy xúc, máy ủi cụ thể.

Cấu trúc giáo trình được thiết kế theo phương pháp tiếp cận từ tổng quan đến chi tiết, gồm 12 bài học phân tích mạch chuyên đề và phần hướng dẫn xử lý sự cố thực tế trên các dòng máy thông dụng của Komatsu, Hitachi, Kobelco, Doosan Solar và Caterpillar. Đặc điểm nổi bật của tài liệu là sự tích hợp giữa sơ đồ mạch điện thực tế của các nhà sản xuất máy xây dựng với bảng thông số kiểm tra định lượng rõ ràng.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được cấu trúc qua 12 bài phân tích mạch chức năng và phần quy trình xử lý sự cố:

• Bài 1: Quy ước, ký hiệu trên sơ đồ mạch điện máy xây dựng: Cung cấp hệ thống ký hiệu công tắc (kiểu xoay, hành trình, nút bấm NO/NC), rơ le, cầu chì, ắc quy; bảng mã chữ cái quy ước màu dây (W, B, R, G, Y, L, V, P, O, Br, Gr, Sb, Lg, Dg, Ch) và ký hiệu tiết diện dây (như 0.5B, 0.85W-Y). Phân loại các dạng giắc nối công nghiệp gồm kiểu X, M, S, MIC, L, MS Bendix, F và đầu nối DT, đi kèm thông số điện trở/điện áp tiêu chuẩn của linh kiện hãng Hyundai.
• Bài 2: Phân tích mạch cấp nguồn: Trình bày đường cấp nguồn trực tiếp từ ắc quy và qua rơ le ắc quy (loại cắt âm/cắt mát và cắt dương). Phân tích hoạt động của khóa điện qua 4 vị trí (HEAT, OFF, ON, START), cấu tạo rơ le an toàn bảo vệ máy khởi động sử dụng mạch bán dẫn transistor $Q_1, Q_2$, diode và mạch phân áp; phân tích sơ đồ mạch cấp nguồn thực tế trên các máy Hitachi ZX200-3, Komatsu PC200-6, PC120-5 và Kobelco SK120-2.
• Bài 3: Phân tích mạch điều khiển động cơ: Phân tích mạch điều khiển mô tơ ga (governor motor) điều chỉnh thanh răng bơm cao áp. Hệ thống hoạt động dựa trên tín hiệu từ núm xoay nhiên liệu, tín hiệu phản hồi từ chiết áp (biến trở $5\text{ k}\Omega$) và điện áp điều khiển xung $5\text{ - }8\text{ V}$ từ hộp ECU. Khảo sát mạch trên các dòng máy Komatsu PC120-5, Kobelco SK120-2 và Doosan Solar S140W-V.
• Bài 4: Phân tích mạch điều khiển bơm thủy lực: Phân tích cơ chế hộp ECU thu nhận tín hiệu từ cảm biến tốc độ động cơ, cảm biến áp suất xả bơm và cảm biến áp suất điều khiển tay chang (PPC) để hiệu chỉnh góc nghiêng đĩa lắc qua các van tỷ lệ PC-EPC, LS-EPC hoặc van TVC. Trình bày các chế độ vận hành gồm: cường độ cao ($H/O$ - $96%$ công suất), bình thường ($G/O$ - $80%$), hoàn thiện ($F/O$), băm đập ($B/O$), cẩu nâng hạ ($L/O$ - $60%$), chức năng ngắt và chức năng giảm áp hai giai đoạn ($31{,}85\text{ MPa}$ lên $34{,}79\text{ MPa}$) trên máy Komatsu PC200-7, PC120-5 và Kobelco SK120-2.
• Bài 5 đến Bài 12: Phân tích các mạch điều khiển van thủy lực, mạch làm nóng nhanh và giảm nhanh quá nóng, mạch giảm tốc tự động (Auto-deceleration sau 3 giây), mạch khuếch đại công suất, mạch điều khiển quay toa, mạch chuyển động cho máy bánh xích và bánh lốp, mạch điều khiển phanh, ben và chân vịt.
• Phần xử lý sự cố thực tế:
  1. Xử lý sự cố trên máy xúc đào Komatsu PC120-6 qua bảng chỉ số màn hình kiểm tra giám sát.
  2. Quy trình xử lý mã lỗi từ E101 đến E408 trên máy đào Komatsu PC200-8 theo các bảng kiểm tra chẩn đoán phương thức M (từ M-1 đến M-18).
  3. Bảng mã chẩn đoán sự cố hiển thị theo chuẩn CID/FMI trên máy ủi Caterpillar D6R (như CID0096, CID0100, CID0110, CID0177, CID0248, CID0263, CID0271, CID0280, CID0324 kết hợp các mã FMI02, FMI03, FMI04, FMI05, FMI06, FMI08).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập khối kiến thức nền tảng về:

• Lý thuyết điều khiển tích hợp Điện tử - Thủy lực (Electro-Hydraulic Control): Bản chất của việc chuyển đổi tín hiệu điện áp/dòng điện điều khiển từ hộp vi xử lý (ECU) thành áp suất điều khiển thủy lực để thay đổi cơ cấu cơ khí (thanh răng bơm cao áp, góc nghiêng cam lắc bơm thủy lực).
• Nguyên lý điều khiển vòng kín (Closed-loop control): Kiểm soát phản hồi liên tục vị trí thông qua biến trở góc quay mô tơ ga và áp suất vi sai $\Delta P_{LS} = P_P - P_{LS}$ tại cụm van điều khiển bơm.
• Nguyên lý bảo vệ tự động của mạch bán dẫn: Cấu trúc khóa liên động trong rơ le an toàn ngắt tín hiệu máy khởi động khi máy phát điện đã hoạt động.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Nhận diện chính xác chân giắc, đo thông mạch, đo điện trở cuộn dây van điện từ ($10\text{ - }16,\Omega$ hoặc $15\text{ - }25,\Omega$), kiểm tra điện áp cấp nguồn ($23\text{ - }26\text{ V}$), điện áp tín hiệu cảm biến ($5\text{ V}$, $8\text{ V}$).
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Đọc hiểu sơ đồ mạch điện phức tạp, phân tích đường đi của dòng điện qua các nấc khóa điện (OFF, ACC, ON, START), liên hệ giữa sự thay đổi áp suất thủy lực với phản ứng của hệ thống điều khiển điện tử.
• Năng lực thực hành (Practical competencies): Sử dụng đồng hồ vạn năng để kiểm tra chạm mát, hở mạch; quy trình tháo lắp giắc nối công nghiệp đúng kỹ thuật; tra cứu và khoanh vùng nguyên nhân hư hỏng dựa trên mã lỗi hiển thị trên màn hình điều khiển máy xúc, máy ủi.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được xây dựng theo phương pháp sư phạm tích hợp (Integrated Pedagogical Approach), kết hợp phân tích lý thuyết mạch với quy trình hướng dẫn thao tác đo kiểm từng bước.

Cấu trúc mỗi bài học bao gồm:

• Phân tích nguyên lý: Mô tả sơ đồ khối, sơ đồ nguyên lý hoạt động ở các trạng thái làm việc khác nhau của máy.
• Bảng quy trình công việc: Liệt kê tên thao tác, dụng cụ/thiết bị cần dùng (đồng hồ vạn năng, tài liệu tra cứu) và yêu cầu kỹ thuật cụ thể (ví dụ: điện trở cảm biến nhiệt độ nước làm mát ở $50^\circ\text{C}$ là $800,\Omega$, ở $80^\circ\text{C}$ là $310,\Omega$, ở $100^\circ\text{C}$ là $180,\Omega$).
• Case studies thực tế: Phân tích trực tiếp từ các hệ thống điện của các dòng máy công trình đang lưu hành (Komatsu PC200, Hitachi ZX200-3, Kobelco SK120-2, Caterpillar D6R).
• Phương pháp đánh giá: Đánh giá năng lực của người học thông qua khả năng đọc bản vẽ, giải thích trạng thái đóng/ngắt mạch, kết quả thao tác đo đạc thông số thực tế trên mô hình/máy thật và khả năng xử lý các tình huống mã lỗi (như lỗi mất nguồn, lỗi van LS-EPC/PC-EPC, lỗi lệch nhịp mô tơ ga).
• Hướng dẫn tự học: Người học cần đối chiếu ký hiệu quy ước tại Bài 1 trước khi phân tích các mạch chức năng ở Bài 2 đến Bài 12, đồng thời kết hợp sơ đồ mạch với bảng hướng dẫn chẩn đoán lỗi (nhóm phương thức M) để rèn luyện tư duy xử lý hư hỏng có hệ thống.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Giáo trình phản ánh các bước phát triển của công nghệ điều khiển điện máy công trình với các nội dung cụ thể:

• Hệ thống hóa ký hiệu và chuẩn đầu nối hiện đại: Cung cấp thông số cấu tạo và mã phụ tùng chi tiết của các loại giắc nối chống nước chuyên dụng (đầu nối DT, kiểu MIC, kiểu S, kiểu M, kiểu X, Bendix), đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật của các hãng chế tạo máy xây dựng.
• Tích hợp sâu hệ thống điều khiển điện tử (Mechatronics): Trình bày chi tiết cơ chế vi điều khiển thông qua ECU/ECM thay thế cho các cơ cấu điều khiển cơ khí thuần túy, bao gồm mạch điều khiển mô tơ ga tự động và mạch van điện từ tỷ lệ điều khiển lưu lượng/áp suất bơm chính.
• Đầy đủ dữ liệu chẩn đoán của các dòng máy phổ biến: Tài liệu cung cấp bảng mã lỗi chi tiết của hệ thống giám sát trên máy Komatsu PC200-8 (mã E101 đến E408) và bảng mã chẩn đoán CID/FMI của Caterpillar D6R, giúp người học tiếp cận trực tiếp với quy trình sửa chữa theo tiêu chuẩn của nhà sản xuất.
• Trang bị các chế độ làm việc tối ưu hóa năng lượng: Phân tích mạch điều khiển theo 5 chế độ tải trọng ($H/O$, $G/O$, $F/O$, $B/O$, $L/O$) và cơ chế bảo vệ khẩn cấp thông qua công tắc Prolix/công tắc cứu trợ bơm, phản ánh sát thực tế vận hành tại các công trường thi công.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp và sản xuất kỹ thuật:

• Học sinh, sinh viên:
  • Học sinh hệ Trung cấp và sinh viên hệ Cao đẳng chuyên ngành Sửa chữa điện máy công trình, Sửa chữa máy thi công xây dựng, Cơ giới hóa xây dựng, Kỹ thuật ô tô và Máy xây dựng.
  • Sinh viên đại học ngành Cơ khí công trình / Cơ khí động lực sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các học phần thực hành hệ thống điện - điện tử máy xây dựng.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites):
  • Người học cần hoàn thành các môn học cơ sở: Kỹ thuật điện - điện tử cơ bản, Đọc bản vẽ kỹ thuật, Cấu tạo động cơ đốt trong và Cơ sở truyền động thủy lực - khí nén.
• Giảng viên và cán bộ đào tạo:
  • Sử dụng làm giáo trình giảng dạy chính thức cho mô-đun phân tích mạch và chẩn đoán sự cố điện máy xây dựng.
  • Sử dụng bảng thông số kỹ thuật và sơ đồ khối để thiết kế bài tập thực hành, phiếu kiểm tra kỹ năng nghề và xây dựng mô hình thực tập.
• Kỹ thuật viên, thợ sửa chữa:
  • Sử dụng làm tài liệu tra cứu thông số điện trở cuộn dây, vị trí chân giắc, quy trình kiểm tra mạch nguồn và bảng mã lỗi trong công tác bảo dưỡng, sửa chữa máy thi công tại các doanh nghiệp xây dựng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn phục vụ học sinh - sinh viên hệ Trung cấp, Cao đẳng nghề Sửa chữa điện máy công trình, Sửa chữa máy thi công xây dựng, đồng thời là tài liệu tra cứu cho thợ sửa chữa và kỹ thuật viên cơ giới tại các công trường, xưởng dịch vụ.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?

Người học cần nắm vững kiến thức kỹ thuật điện - điện tử cơ bản (định luật Ohm, phân áp, cấu kiện bán dẫn diode, transistor), nguyên lý truyền động thủy lực và cấu tạo cơ bản của các dòng máy thi công như máy xúc đào, máy ủi, máy san, máy lu.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu điện ô tô thông thường?

Giáo trình tập trung chuyên biệt vào hệ thống điện - điều khiển thủy lực trên máy xây dựng (mạch điều khiển bơm thủy lực PC-EPC/LS-EPC, mạch mô tơ ga, mạch quay toa, mạch di chuyển bánh xích/bánh lốp) và trích xuất sơ đồ thực tế của các dòng máy Komatsu, Hitachi, Kobelco, Caterpillar thay vì mạch điện ô tô du lịch.

4. Làm sao để tự học và nghiên cứu giáo trình hiệu quả?

Người học nên bắt đầu từ Bài 1 để thuộc toàn bộ ký hiệu quy ước, mã màu dây và kiểu giắc cắm. Sau đó, tiến hành phân tích mạch cấp nguồn (Bài 2) làm cơ sở, kết hợp việc đọc sơ đồ nguyên lý với tra cứu các bảng thông số đo kiểm (V, A, $\Omega$) và quy trình xử lý mã lỗi ở phần cuối giáo trình.

5. Có tài liệu bổ trợ nào cần sử dụng kèm theo?

Nên kết hợp sử dụng giáo trình cùng sổ tay hướng dẫn bảo dưỡng, sửa chữa (Shop Manual / Service Manual) và sơ đồ đấu dây chi tiết (Wiring Diagram) của các model máy cụ thể như Komatsu PC200-6/7/8, Hitachi ZX200-3, Kobelco SK120-2, Caterpillar D6R để đối chiếu trong quá trình thực hành.

---

Kết luận

Giáo trình Phân tích mạch điện - Kiểm tra và xử lý sự cố của Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương 1 cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện từ quy ước ký hiệu sơ đồ, cấu tạo - nguyên lý các mạch chức năng đến phương pháp kiểm tra và xử lý sự cố điện trên máy thi công xây dựng.

Lộ trình tiếp thu khoa học cho người học bao gồm bốn giai đoạn: (1) Chuẩn hóa kỹ năng đọc ký hiệu, mã màu và giắc nối; (2) Phân tích sâu các mạch chức năng cốt lõi (nguồn, động cơ, bơm và van thủy lực); (3) Rèn luyện kỹ năng đo kiểm định lượng trên thiết bị; (4) Vận dụng bảng chẩn đoán để xử lý các mã lỗi hệ thống. Để nâng cao hiệu quả nghiên cứu, người học nên khai thác bổ trợ các tài liệu Shop Manual chính hãng và thực hành đo kiểm trên các hệ thống điều khiển thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI 5 2 TRUONG CAO BANG GIAO THONG VAN TAI TRUNG UONG | ` GIÁO TRÌNH PHÂN TÍCH MẠCH BIEN - KIEM TRA VA XU LY SUGO TRINH DO TRUNG CAP. NGHE: SUA CHUA DIEN MAY CONG TRINH Ban hành theo Quyết định số 1955/QĐ-CĐGTVTTWI-ĐT ngày 21/12/2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng GTVT Trung wong | Hà Nội, 2017 LỜI NÓI ĐÀU Mô-đun Phân tích mạch điện, kiểm tra và sử lý sự cố là một trong những mô - đun công nghệ mới trong chương trình đảo tạo, bồi dưỡng cho học viên nghề, nghề sửa chữa máy xây dựng; Đây là một mô - đun quan trọng trong chương trình bồi dưỡng kỹ năng nghề, mô - đun này giúp cho người học nâng cao được kỹ năng nghề nghiệp, đối tượng. người học là Học sinh - Sinh viên các trường nghề và thợ sửa chữa Điện máy công trình, Mô - đun bao gồm kiến thức về cả lý thuyết và kỹ năng nghề; Nội dung mô đun cập nhật những kiến thức mới, hiện đại phẩn nào đáp img được các kỹ năng sửa chữa hệ thống điện điều khi trên các máy xây dựng ngày nay; Mô - đun này có thể tiến hành học trước hoặc học song song với các mô - đun chuyên môn khác; ¡ liệu này dùng để bồi dưỡng các kỳ năng cơ bản về vận hành, bảo dưỡng, một số loại máy thi công xây dựng cơ bản như máy xúc, máy ủi, máy san, máy lu cho Học sinh - Sinh viên các trường nghề và thợ sửa chữa Điện máy công trình và nghề Sửa chữa máy thỉ công xây dựng; Trong quá trình biên soạn mặc dù đã có nhiều có gắng, song không thề tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế, chúng tôi rắt mong được sự góp ý, bổ sung của độc giả để nội dung tài liệu được hoàn thiện hơn. Chúng tôi chân thành cảm ơn: MỤC LỤC TT TÊN BÀI.

TRANG 1 |LỠINÓIĐẦU 1 2 | MUCLUC ? 3 Bài Ì: Quy ước, ký hiệu trên sơ đỗ mạch điện máy xây dựng. é 4 | Bai 2: Phin tích mạch cấp nguồn Sà 5 | Bài 3: Phân tích mạch điều khiễn động cơ = 6 Bài 4: Phân tích mach điều khiển bơm thuỷ lực » 7 | Bai 5: Phan tich mach điều khiển các van thuỷ lực. | Bà¡6: Phân ích mạch làm nóng nhanh và giảm nhanh sự quả nông a 9 | Bài 7; Phan tích mach giảm tốc tự động 189) 10 | Bài 8: Phân tích mạch khuyếch đại và giảm nhanh công suất 409 11. | Bài 9: Phân tích mach điều khiến quay toa 14 12_ | BETO: Pin ch ps iu Kini chyna may xy Ug inh 125 b5 [TE Fae GT ea payaso 136 14 | Bai 12: Phan tích mạch điều khiến phanh, ben và chân vị ca máy xây 1g đụgieNtiSgtefming bạn nữ dựng bánh l 's 2.

Xử lý sự cố trên máy xúc đào KOMATSU PC120-6 te 2. Xử lý sự cổ trên máy đào KOMATSU PC200-8. 33, Xãlý sổ tên mấy Calepilr DAR „ 16 | TÀI LIỆU THAM KHẢO ae Bài 1: QUY ƯỚC, KÝ HIỆU, TRÊN SƠ ĐỎ MẠCH ĐIỆN MÁY XÂY DỰNG MỤC TIÊU Sau khi học xong bài này người học có khả năng: ~ Vẽ được các ký hiệu quy ước trên sơ đề mạch điện. ~ Giải thích được các ký hiệu quy ước trên sơ đỗ mạch điện NỘI DUNG: 1.

Ký hiệu, quy ước trên mạch điện máy xây dựng 1. Ký hiệu, quy ước trên mạch điện. ï củas | Cácquyướcthường | Nội dung Cácquyước | Nộidung * à & ằ của quy thường ig dị dùng, quy ước lùng di sức Công tắc ©cầu daotắc loạikiểu2 —o~o— | Công quay chân ~_ Công tắc kiểu > 2. Công tắc cầu dao loại 3 † giới hạn O chan Ï 3 COM NO ON5 | Cong tic kid | 6xusm c=uys or —c cầu đao loại 6 | Công tắc oN chan từ ở Giay “ông tắc nút —er Hộp nỗi4 a 8 bắm thường Sag cực (phần mở NO ales phich) Công tắc nút TH = Hộp nỗi 4 —©_¬q—| bắmthường —— cực (phần đóng NC D) =m Công tắc nút ST Hộp nỗi O11 9 bim SH soi khi được e-g sole —koỏijiOE—| nói Cấu chỉ on See Roles Š chân Oma.

di ‘Ac quy Q Om ké A Ấm pe kế Vv Von kể 1. Một số ký hiệu, quy ước sử dụng trên các máy xây dựng của hãng Huyndai Tên 'Ký hiệu Đặc điểm Kiểm tra Công - tắc 24V2W_ |Kiểm tra điện trở cửa bình thường: khoảng cs SMQ Công tắc còi 24V 6A Kiểm tra công tắc: sÍ a 15MQ css Ro le nháy PAT. | 24V 85C/M GB Oi Ven °| ora Đèn pha NG 24V 75/70W | Kiém tra điện trở giữa cực 1-3, 2-3: cus cL 1.02 Cụm đèn 24V P27Wx2 sau 24V P21/I0W Cụm đèn OES 24v21W |Kiểm tra điện trở trước |@l|rl: |®|:l⁄2 giữa cực 2-3: 2.10, 24VI0W giữaLÔ, cue 1-2: 4.80 cua Las Công tắc 7T 224V,15A |Kiểm tra điện trở đạp chân cm bình thường: 0Ó cs.26 Công tắc 24V,6A |Kiểm tra công tắc: khuếch đại + , 15MQ công suất — cs29 Công tắc Kiểm tra điện trở suet gió Low chan 1-4: 0Q điều hòa ML chan 1-5: 0 MH chan 1-3: 0 MI chan 1-6: 02 Com chan 1-2: 0 Diod lo? Ait 600V, 3A oi Đầu nối Si 24V.6A |Kiểm tra điện trở nhanh oI NM chân 1-52: 28,92 CN-140 Ro le khỏi — 24V 300A. | Kiểm tra công tắc: động ma Bình thường: 0.

re J 29V 9A ign tre 2Isl9| 24-28V |Kiểm tra công tắc: điều hòa 4|mloà Bình thường: 3[uclo 1 [ilo 0 0.7 O( Cho chân 1-2) Nhiệt độ 9-16V fh động 300mA max Truyền động tu 22V -30V _ | Kiểm tra điện trở khí nạp. II Bình thường: 2.0 Q( Cho chan 1-2) Biến trở * "Nhiệt độ làm việc của ‹ công tắc ACON —4.5°C Điện đầu vào: 24V Kiếm tra tọng lư Ác quy [ 12V x 160Ah PE EE = 7 riêng GEA) Trên 1.280: Trên mức nạp Bình thường 1. _ Kiểm ưa điện tro Role Ac Tải trong dinh | son aay auy CEA” no phu gang 100A 50G ii Kiểm tra công tắc bình thường: ø £' Kiểm tra cách điện Cầu nối FXSsLs 24V 60A. của vòng Ì và 2 F»=@ Bình thường khoảng one 0Q Kiếm tra công tie Khóa điện B-BR: 24V 1A OFF: «© @ B-ACC: 24V_ | ON: 0 (cho chân 1- 10A 3,1-2) Khoi dong: 0.

(cho B-ST: 24V | chan 1-5) 40A = 2 Kiểm tra công tắc on áp IOKgem Ín nh thường:0.C TYPE) mm — 4 6g/eme — | Kiếmtracôngtác San ni P Pe r6kgem | inh thudng:® 2 suât cho đèn đùng — (NO TYPE) cos cose CôngA tắc áps 0.5kg/em” | Kiểm tra công tắc "% al suấtts cho dầu t= 4 | | (NCTYPE) |Bìnhthường:0Q SƯ coe Cảm biến —— - Kiểm tra điện trở en ` nhiệt độ. | nước làm L 50°C; 8002 mát ¬ 80°C: 3100 100°C: 1800 Kiểm tra công tắc: Cảm biến 0 24V 0.54 | rte cao: on sonny = mức thấp: «0 cons ¬ Kiểm tra điện trở: Tín hiệu = đầy: 100 @ nhiên liệu 5/6: 200. Q Giới hạn cảnh báo: 700 @ Kiểm tra điện trở ‘cam! _ € - Binh thudng: 300 tốc độ | (cho chân 1-2) [Role = Kiếm tra điện trở Bình thường: khoảng 2006 (cho chân 1-3) +@ (cho chân 2-4) Van điện từ 24VIA [Kiếmtađiệntở Bình thường: 15-250 (cho chân 1-2) 700mA — |Kiểmưađiệntrở Yan EFER Bình thường: 15-25 (cho chân 1-2) | Stee 500 Kiểm tra điện trở tung E41 Bình thường: 45-55Q I our wy | Ridin ea gn Loa WwW 20) Bình thường: 3-56. CN-23(LH) CN-24(RH) _= _ 3gysA - (Kiểmhacônge trừng, PT EE Bình thường (kiểu khôa) tú iiait | ON: 02 (cho chan 1- csircsmcsncsascsat 5, 2-6) SSmcsstcseocssncser +@ (cho chân 5-7, 6- 8) OFF: 2 (cho chân 1-5, 2-6) 0© (cho chan 5-7, 6- 8) Công tắc 24V 15A | Kiểm tra công tắc Prolix Bình thường ON: 02 (cho chan 1- 5,2-6) Trường hợp khẩn cấp.

ON: 02 (cho chan 1- 2,4-5) oo (cho chan 2-3, 5- 6) OFF: <Q (cho chan 1-2,4-5) 0© (cho chân 2-3, 5- 6) Đèn chiếu 24V 70W nà (kiểu H3) 24V I0W (đèn buồng) đèn báo điều ad 24V 70W __ | Khiểm tra phân ly ho s me a (kigu HI) | Binh thường 1 vai Q Cụm lọc và rays 24V 110A | Kiểm tra hoạt động bơm nhiên 5 là liệu kÐj cnet 35 1/phút | Nguồn điện 24V 10 Đồng hỗ T6] 16-32V ‘Kiem tra hoạt động, thời gian 2ol Nguồn điện 24V. i Còi DC 22-28V 2A Kiểm tra hoạt động Nguồn điện 24V Công tắc an 24V 15A Kiểm tra cong tic toàn Bình thường 0© (cho chân 1 2) s«© (cho chân 1-3) Hoạt động: s@ (cho chân 1-2) 06 (cho chân I- 3) Kiểm tra điện trở Radio. 24V2A 15W+I5W, 4Q+4Q (cho chân 1-6, 4-8) 20-25V (cho chân 7- GND6, 2-GND) Kiểm tra công tắc Bơm nước.8A Bình thường: 10.70 cho chân 1-2 Kiễm tra giấc cắm Mô tơ gạt 24V2A Bình thường: 10.50 nước cho chan 1-2 0.20 cho chân I-4 Mô tơ hoạt động 24V cho chân 1-4 OV cho chan 2-GND " Kiểm tra điện trở Role 24-32V 16A Bình thường Khoảng 200 (cho chân 2-6) 0Q (cho chân 1-3) s© (cho chân 1-4) Kiểm tra công the Rơ le mô tơ. 20-30V SA Bình thường: 0Q rửa kính (cho chân 1-3) Kiểm tra điện trở cực Dén cabin 24V 5A 14W Bình thường khoảng IMQ Kiểm tra công tắc bình thường z@.

Thời gian hoạt động 5-15s Cảm biến Kiểm tra điện trở nhiệt độ dầu 50°C: 8002 thủy lực 80°C: 3100 100°C: 1802, 120°C: 1000 May phat 24V SSA Kiém tra công tắc Binh thường 0 (cho. chân B*-]) Bình thường: 24-27.5 Vv 12 Máy khởi DELCO | Kiểmtracôngtắc động REMY _| Binh thing 0.sA — | Kiếm tra công tắc quay Bình thường 5.2@ CN-65 Khóa nhiên bree 24vasw_ | Kiếmtra dign tro liệu 2 Os! N Bình thường 15-250 Pp 1 CN-79. Máy nén khí | (~ Z7 24v Tow __ | Kiém tra công tắc Binh thudng 13. một số loại đầu nối thường dùng trên máy xây dựng.

Số Giấc nối kiêu X TT ĐầuTo nồinối đực Đầuuynối cái vĩ Bộ chuyển đổi= TẾ Phân số, 799-601-7020 13 Phan s6: 08055-00282 Phan s6: 08055-00292 tfH ỷ 799-601-7030 Phần số: 08055-00381 Phần số: 08055-00391 yo 5 RS ZY voam | 799-601-7040 Phan s6: 08055-00481 Phan s6: 08055-00491 Phần số đầu cuối thiết bị: | Phan số đầu cuối thiết bị: T9A-222-3370 79A-222-3390 Kích thước day dién: 0.85 | Kich thuée dây điện: 0.85 Mau day: Den Mau day: Den Số lượng: 20 Số lượng: 20 Phần số đầu cuối thiết bị: / Phần số đầu cuối thiết bị: 79A-222-3380 79A-222-3410 Kích thước dây điện: 2.0 | Kích thước đây điện: 2.0 Màu dây: Đỏ Màu dây: Đỏ Số lượng: 20 Số lượng: 20 § E| 799-601-1050 4 Phan s6: 08055-10681 Phan s6: 08055-10691 8 § = li i v\ & sane | 799-601-7060 Phan sé: 08055-10881 Phan sé: 08055-10891 IAs!