Giáo Trình Mạng Căn Bản và Cài Đặt Quản Lý Mạng LAN

Giáo trình về mạng căn bản cài đặt thiết lập quản lý và vận hành mạng lan nghề tin học văn phòng trung cấp, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ

• Tác giả: Đoàn Ngọc Nghĩa
• Trường học: Trường Cao Đẳng Cơ Giới
• Chuyên ngành: Tin Học Văn Phòng
• Đề tài: Giáo Trình Mạng Căn Bản và Quản Lý Mạng LAN
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Quảng Ngãi

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. BÀI MỞ ĐẦU: NHẬP MÔN MẠNG MÁY TÍNH
• 1.1. Nhập môn mạng máy tính
• 1.2. Định nghĩa mạng máy tính
• 1.3. Lợi ích kết nối mạng máy tính
• 1.4. Lịch sử mạng máy tính
• 2. BÀI 1: GIỚI THIỆU HỆ THỐNG MẠNG MÁY TÍNH
• 2.1. Phân loại mạng
• 2.1.1. Theo khoảng cách
• 2.1.2. Theo cấu trúc mạng
• 2.1.3. Theo phương pháp truyền thông
• 2.2. Các thành phần của mạng máy tính
• 2.3. Các dịch vụ mạng
• 2.4. Thiết bị truyền tải
• 2.5. Các mô hình ứng dụng mạng
• 2.5.1. Mạng ngang hàng
• 2.5.2. Mạng khách chủ
• 2.5.3. Mô hình hỗn hợp
• 2.6. Một số hệ điều hành mạng
• 2.7. Các mô hình quản lý
• 2.7.1. Mô hình Domain
• 2.8. Công việc của người quản trị
• 2.8.1. Quản lý cấu hình mạng
• 2.8.2. Quản lý tính chịu lỗi cho hệ thống
• 2.8.3. Quản lý hiệu năng hoạt động của mạng
• 2.8.4. Quản lý tính bảo mật cho mạng
• 2.9. Băng thông, độ trễ, thông lượng
• 2.10. Phương thức truyền và độ an toàn
• 2.10.1. Các phương thức truyền thông dữ liệu
• 2.10.2. Độ an toàn truyền thông dữ liệu
• 3. BÀI 2: CHUẨN MẠNG MÁY TÍNH
• 3.1. Các tổ chức định chuẩn
• 3.2. Qui luật và tiến trình liên lạc
• 3.3. Mô hình tham chiếu OSI
• 3.3.1. Giới thiệu mô hình OSI
• 3.3.2. Tầng liên kết dữ liệu
• 3.3.3. Tầng vận chuyển (Transport Layer)
• 3.3.4. Tầng trình diễn (Presentation Layer)
• 3.3.5. Tầng ứng dụng (Application Layer)
• 3.4. Một số chuẩn mạng
• 3.4.1. Chuẩn SLIP và PPP
• 3.4.2. Họ chuẩn IEEE 802.3
• 3.4.3. Chuẩn NDIS và ODI
• 3.4.4. Tầng vật lý
• 4. BÀI 3: CÁC THIẾT BỊ KẾT NỐI MẠNG
• 4.1. Các thiết bị truyền dẫn
• 4.1.1. Các đặc tính của một thiết bị truyền dẫn
• 4.1.2. Thiết bị đầu nối
• 4.1.2.1. Đầu nối kết cáp nhiều sợi
• 4.1.2.2. Đầu nối kết cáp xoắn đôi
• 4.1.2.3. Đầu nối kết cáp đồng trục
• 4.1.2.4. Đầu nối kết cáp sợi quang
• 4.2. Tầng vật lý
• 4.3. Một số thiết bị khác
• 4.4. Thiết bị kết nối mạng
• 4.4.1. Thiết bị nối liên mạng
• 4.5. Miền xung đột và các mô hình kết nối thường gặp
• 4.5.1. Miền xung đột
• 4.5.2. Các mô hình kết nối mạng thường gặp
• 4.6. Lắp đặt các thiết bị mạng
• 4.7. Vận hành mạng
• 5. BÀI 4: GIỚI THIỆU CÁC CÔNG NGHỆ MẠNG
• 5.1. Mạng điểm tới điểm (Point to Point)
• 5.2. Mạng Token ring
• 5.3. Mạng thuê bao
• 5.4. Mạng chuyển mạch
• 5.4.1. Mạng Frame Relay
• 6. BÀI 5: GIAO THỨC TCP/IP
• 6.1. Giao thức IP (Internet protocol)
• 6.1.1. Tổng quan về địa chỉ IP
• 6.1.2. Các giao thức trong IP
• 6.1.3. Các hoạt động của giao thức IP
• 6.2. Giao thức TCP (Transmission control protocol)
• 6.3. Giao thức UDP (User datagram protocol)
• 7. BÀI 6: GIỚI THIỆU CÁC DỊCH VỤ MẠNG
• 7.1. Dịch vụ ARP
• 7.2. Dịch vụ ICMP (Internet Control Message Protocol)
• 7.3. Dịch vụ DHCP
• 7.4. Dịch vụ DNS
• 7.5. Dịch vụ FTP
• 7.6. Dịch vụ WEB
• 7.7. Dịch vụ MAIL
• 7.8. Dịch vụ RAS (Remote Access Service)
• 8. BÀI 7: CÀI ĐẶT VÀ KHAI THÁC MẠNG INTERNET
• 8.1. Cài đặt và khai thác mạng internet, dịch vụ Web
• 8.1.1. Cách đăng ký với nhà cung cấp dịch vụ ISP
• 8.1.2. Thông số mạng
• 8.1.3. Cài đặt giao thức Network
• 8.1.4. Cài đặt Dial-up Networking
• 8.1.5. Tạo kết nối và định cấu hình cho kết nối New Connection
• 8.2. Khai thác mạng INTERNET
• 8.2.1. Giới thiệu cách truy cập internet
• 8.2.2. Cách tìm kiếm thông tin và download dữ liệu trên internet
• 8.2.3. Thiết lập hòm thư trong Outlook Express
• 8.2.4. Cách đăng ký hòm thư miễn phí trên yahoo, hotmail
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Mạng Căn Bản cho Sinh Viên

Giáo trình mạng căn bản và quản lý mạng LAN là tài liệu thiết yếu cho sinh viên trung cấp. Tài liệu này không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn trang bị kỹ năng thực hành cần thiết cho việc quản lý và vận hành hệ thống mạng. Nội dung giáo trình được chia thành nhiều phần, từ khái niệm cơ bản đến các công nghệ mạng hiện đại.

1.1. Khái niệm về Mạng Máy Tính

Mạng máy tính là hệ thống kết nối giữa các máy tính và thiết bị thông qua các phương tiện truyền thông. Điều này cho phép trao đổi dữ liệu và tài nguyên giữa các thiết bị trong mạng.

1.2. Lợi ích của Mạng Máy Tính

Mạng máy tính mang lại nhiều lợi ích như chia sẻ tài nguyên, tăng cường giao tiếp và cải thiện hiệu suất làm việc. Việc kết nối các máy tính giúp tối ưu hóa quy trình làm việc và tiết kiệm thời gian.

II. Vấn Đề và Thách Thức trong Quản Lý Mạng LAN

Quản lý mạng LAN đối mặt với nhiều thách thức, từ bảo mật đến hiệu suất. Các vấn đề này cần được giải quyết để đảm bảo mạng hoạt động hiệu quả và an toàn. Việc hiểu rõ các thách thức này là rất quan trọng cho sinh viên trong quá trình học tập.

2.1. Bảo Mật Mạng LAN

Bảo mật mạng LAN là một trong những thách thức lớn nhất. Các biện pháp bảo mật như tường lửa, mã hóa và xác thực người dùng cần được áp dụng để bảo vệ dữ liệu và tài nguyên mạng.

2.2. Quản Lý Hiệu Suất Mạng

Quản lý hiệu suất mạng bao gồm việc theo dõi băng thông, độ trễ và thông lượng. Việc tối ưu hóa các yếu tố này giúp cải thiện trải nghiệm người dùng và hiệu suất làm việc.

III. Phương Pháp Cài Đặt và Quản Lý Mạng LAN Hiệu Quả

Để cài đặt và quản lý mạng LAN hiệu quả, sinh viên cần nắm vững các phương pháp và công cụ cần thiết. Việc áp dụng đúng kỹ thuật sẽ giúp tối ưu hóa hoạt động của mạng.

3.1. Cài Đặt Thiết Bị Mạng

Cài đặt thiết bị mạng như router, switch và access point là bước đầu tiên trong việc thiết lập mạng LAN. Việc lựa chọn thiết bị phù hợp sẽ ảnh hưởng đến hiệu suất và độ ổn định của mạng.

3.2. Quản Trị Hệ Thống Mạng

Quản trị hệ thống mạng bao gồm việc theo dõi, bảo trì và cập nhật các thiết bị mạng. Điều này giúp đảm bảo mạng luôn hoạt động ổn định và an toàn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn của Giáo Trình Mạng Căn Bản

Giáo trình mạng căn bản không chỉ là lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong ngành công nghệ thông tin. Sinh viên có thể áp dụng kiến thức học được vào thực tế để giải quyết các vấn đề trong quản lý mạng.

4.1. Thiết Kế Mạng LAN

Thiết kế mạng LAN là một kỹ năng quan trọng. Sinh viên cần biết cách xác định cấu trúc mạng, lựa chọn thiết bị và lập kế hoạch triển khai.

4.2. Khai Thác Tài Nguyên Mạng

Khai thác tài nguyên mạng bao gồm việc sử dụng các dịch vụ như FTP, DNS và DHCP. Việc hiểu rõ cách thức hoạt động của các dịch vụ này giúp sinh viên tối ưu hóa việc sử dụng mạng.

V. Kết Luận và Tương Lai của Quản Lý Mạng LAN

Quản lý mạng LAN là một lĩnh vực đang phát triển nhanh chóng. Với sự tiến bộ của công nghệ, sinh viên cần cập nhật kiến thức và kỹ năng mới để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.

5.1. Xu Hướng Công Nghệ Mới

Các công nghệ mới như mạng 5G và IoT đang thay đổi cách thức hoạt động của mạng LAN. Sinh viên cần nắm bắt xu hướng này để không bị lạc hậu.

5.2. Tương Lai Nghề Nghiệp trong Quản Lý Mạng

Nhu cầu về chuyên gia quản lý mạng ngày càng tăng. Sinh viên có thể tìm kiếm cơ hội việc làm trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ doanh nghiệp đến tổ chức chính phủ.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Mạng căn bản, Cài đặt thiết lập quản lý và VH mạng LAN (Mã mô đun: MĐ18) là tài liệu đào tạo chuyên môn bắt buộc trong chương trình đào tạo nghề Tin học Văn phòng trình độ Trung cấp, do Trường Cao đẳng Cơ giới Quảng Ngãi ban hành năm 2022 dưới sự chủ biên của tác giả Đoàn Ngọc Nghĩa thuộc Khoa Kinh tế. Trong chương trình khung đào tạo 65 tín chỉ, mô đun MĐ18 có thời lượng 90 giờ (5 tín chỉ), được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các môn học chung (Chính trị, Pháp luật, Tin học đại cương) và các mô đun cơ sở chuyên môn như Hệ điều hành Windows (MĐ10), Phần cứng máy tính (MĐ16).

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định cụ thể qua ba nhóm chuẩn đầu ra:

• Chuẩn kiến thức (A1–A3): Phân biệt được các phạm vi mạng cục bộ (LAN) và diện rộng (WAN); trình bày đầy đủ cấu trúc, chức năng của mô hình tham chiếu hệ thống mở OSI 7 tầng và mô hình TCP/IP; phân biệt được đặc tính kỹ thuật của các thiết bị mạng và các chuẩn kết nối mạng cục bộ.
• Chuẩn kỹ năng (B1–B2): Sử dụng thành thạo các thiết bị kết nối mạng (Cables, NIC, Repeater, Hub, Bridge, Switch, Router) trong thiết kế, lắp đặt và cài đặt cấu hình hoàn chỉnh cho hệ thống mạng LAN.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm (C1–C2): Thể hiện ý thức kỷ luật, đảm bảo vệ sinh công nghiệp, tuân thủ quy tắc an toàn cho người và thiết bị phần cứng mạng.

Cấu trúc giáo trình gồm hai phần nối tiếp: Phần một hệ thống hóa các khái niệm căn bản, mô hình OSI, kiến trúc TCP/IP, các thiết bị kết nối và dịch vụ mạng; Phần hai tập trung hướng dẫn quy trình thi công vật lý, cấu hình thiết bị, cài đặt hệ điều hành mạng và quản trị hệ thống mạng LAN văn phòng.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được tổ chức tuần tự qua các bài học lý thuyết và thực hành chuyên sâu:

• Bài Mở đầu và Bài 1: Nhập môn & Giới thiệu hệ thống mạng máy tính: Cung cấp định nghĩa mạng máy tính; lịch sử phát triển từ mô hình máy tính trung tâm (Mainframe, Minicomputer) thập niên 1960 sử dụng bộ dồn kênh (Multiplexor) và bộ tập trung (Concentrator) đến mô hình kết nối phân tán cuối thập niên 1970. Phân loại mạng theo phạm vi địa lý (GAN, WAN, MAN, LAN) và theo cấu trúc tô-pô vật lý/logic (Star, Bus, Ring, Star-Bus, Star-Ring). Giới thiệu các mô hình ứng dụng mạng gồm mạng ngang hàng (Peer-to-Peer), mạng khách - chủ (Client - Server) và mô hình tổ chức hỗn hợp; phân biệt hai mô hình quản lý Workgroup (nhóm làm việc dưới 10 máy) và Domain. Giới thiệu tổng quan công nghệ Bootrom (Diskless).
• Bài 2: Chuẩn mạng máy tính: Phân tích vai trò của các tổ chức định chuẩn quốc tế như ISO, ANSI, IEEE. Trình bày chi tiết chức năng 7 tầng trong mô hình OSI: Vật lý (Physical), Liên kết dữ liệu (Data Link), Mạng (Network), Vận chuyển (Transport), Tiếp xúc (Session), Trình diễn (Presentation) và Ứng dụng (Application). Giới thiệu các chuẩn liên kết dữ liệu SLIP, PPP, họ chuẩn IEEE 802, NDIS và ODI.
• Bài 3: Các thiết bị kết nối mạng: Khảo sát đặc tính kỹ thuật của các loại cáp truyền dẫn (cáp xoắn đôi, cáp đồng trục, cáp sợi quang, đầu bấm RJ45) và phân tích nguyên lý hoạt động của 6 thiết bị mạng chính: Repeater, Hub (gồm Active Hub và Smart Hub), Bridge, Switch (hỗ trợ chế độ Full Duplex), Router và Gateway. Định nghĩa miền xung đột (Collision Domain) và các sơ đồ đấu nối mạng liên kết.
• Bài 4, Bài 5 và Bài 6: Công nghệ mạng, Giao thức TCP/IP và Dịch vụ mạng: Trình bày các công nghệ truyền dẫn Point-to-Point, Token Ring, Frame Relay. Đi sâu vào cấu trúc địa chỉ IP, cơ chế hoạt động của giao thức tầng vận chuyển TCP và UDP. Mô tả chi tiết các giao thức dịch vụ: ARP, ICMP, DHCP, DNS, FTP, Web (HTTP), Mail (SMTP, POP3, MIME) và dịch vụ truy cập từ xa RAS.
• Bài 7 và Phần II (Thiết kế, Thi công và Quản trị hệ thống mạng LAN): Hướng dẫn quy trình thiết lập Dial-up Networking, New Connection và cấu hình thông số mạng với nhà cung cấp dịch vụ ISP. Trình bày phương pháp bấm cáp mạng theo chuẩn, kỹ thuật đọc bản vẽ thi công, giám sát đấu nối, phân đoạn mạng và cấu hình mạng LAN ảo (VLAN). Hướng dẫn cài đặt hệ điều hành mạng, cấu hình dịch vụ, thiết lập quyền hạn tài khoản người dùng và quy trình vận hành hệ thống mạng LAN mẫu.

Progression logic của giáo trình đi theo tuyến tính chặt chẽ: từ nhận thức khái niệm hạ tầng -> chuẩn hóa mô hình lý thuyết -> khảo sát thiết bị phần cứng -> phân tích giao thức tầng mạng -> quy trình thiết kế, thi công thực tế và quản trị hệ thống.

+-------------------------------------------------------------+
| Bài Mở Đầu & Bài 1: Khái niệm, Lịch sử, Phân loại, Tô-pô   |
+-------------------------------------------------------------+
                              |
                              v
+-------------------------------------------------------------+
| Bài 2 & Bài 3: Mô hình OSI 7 tầng, Chuẩn IEEE, Thiết bị mạng|
+-------------------------------------------------------------+
                              |
                              v
+-------------------------------------------------------------+
| Bài 4, 5, 6: Công nghệ mạng, Giao thức TCP/IP, Dịch vụ mạng |
+-------------------------------------------------------------+
                              |
                              v
+-------------------------------------------------------------+
| Bài 7 & Phần II: Thiết kế LAN, Thi công cáp, Quản trị hệ thống|
+-------------------------------------------------------------+

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết hệ thống mở và phân tầng: Mô hình tham chiếu OSI 7 tầng của ISO và chồng giao thức TCP/IP; cơ chế đóng gói dữ liệu (Encapsulation), phân mảnh và hợp nhất gói tin qua từng tầng mạng; nguyên lý truyền thông liên tiến trình (IPC) giữa Client và Server.
• Nguyên lý truyền thông và chuyển mạch: Cơ chế phân định miền xung đột (Collision Domain); nguyên lý truyền song công toàn phần (Full Duplex); phương thức kiểm soát luồng, định tuyến gói tin (Routing) của Router tại tầng 3 và chuyển tiếp khung dữ liệu (Frame) của Switch tại tầng 2.
• Khung quản lý và an toàn hệ thống phân tán: Lý thuyết chịu lỗi (Fault Management) thông qua các kỹ thuật che giấu lỗi bằng dư thừa thông tin (CRC, mã Hamming), dư thừa thời gian, dư thừa vật lý; mô hình đồng thuận phân tán; 7 thuộc tính an toàn thông tin (Information Security) gồm tính bảo mật, tính toàn vẹn, tính sẵn sàng, tính xác thực, tính chống chối bỏ, tính mã hóa và tính kiểm toán. Khung đánh giá hiệu năng mạng dựa trên các tham số Băng thông (Bandwidth), Độ trễ (Latency) và Thông lượng (Throughput).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Kỹ thuật phân biệt cáp và bấm đầu dây mạng RJ45 theo đúng chuẩn kỹ thuật; cài đặt và gán địa chỉ IP tĩnh/động (DHCP); cấu hình dịch vụ phân giải tên miền DNS; thiết lập hòm thư điện tử Outlook Express; kích hoạt và cấu hình tường lửa Windows Firewall.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích hiệu suất đường truyền; đo kiểm thông lượng mạng bằng các công cụ như Iperf, Netperf, SolarWinds NCM; chẩn đoán và phân loại các dạng lỗi hệ thống (lỗi nhất thời, lỗi lặp, lỗi lâu dài); phân tích nguyên nhân tắc nghẽn mạng do đứt cáp hoặc xung đột địa chỉ.
• Năng lực thực hành chuyên môn (Practical competencies): Đọc và giám sát bản vẽ thi công hạ tầng mạng; đấu nối thiết bị phần cứng tại tủ rack; cấu hình phân chia mạng LAN ảo (VLAN); cài đặt hệ điều hành mạng và quản trị phân quyền tài khoản người sử dụng trong mô hình Workgroup và Domain.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình định hình phương pháp giảng dạy tích cực, kết hợp đồng bộ giữa diễn giảng lý thuyết, phương pháp vấn đáp gợi mở và dạy học dựa trên giải quyết vấn đề (problem-based learning) gắn liền với các tình huống kỹ thuật mạng thực tế.

Trong tổng quỹ thời gian 90 giờ của mô đun, chương trình phân bổ cân đối giữa lý thuyết và thực hành:

• Lý thuyết: 30 giờ (hoặc 40 giờ theo phân phối chi tiết các bài học).
• Thực hành, bài tập, thảo luận: 55 giờ (hoặc 45 giờ theo kế hoạch chia nhỏ từng nội dung).
• Kiểm tra định kỳ và kết thúc: 5 giờ.

Phân bổ thời lượng mô đun MĐ18 (Tổng số: 90 giờ)
[==================== 30-40h Lý thuyết ====================]
[============================= 45-55h Thực hành/Thảo luận =============================]
[=== 5h KT ===]

Các bài tập thực hành được bố trí thực hiện tại phòng thực hành chuyên môn hóa, nơi được trang bị đầy đủ máy vi tính, hệ điều hành Windows, máy chiếu Projector, card mạng (Adapter/NIC), bộ định tuyến (Router), thiết bị chuyển mạch (Switch), bộ tập trung (Hub), kìm bấm cáp, đầu bấm RJ45 và dây cáp mạng xoắn đôi. Học sinh được thực hành trực tiếp các quy trình: bấm cáp thẳng/cáp chéo, đấu nối hệ thống thiết bị phần cứng, cài đặt giao thức mạng TCP/IP, cấu hình dịch vụ Internet và thiết lập mạng chia sẻ tài nguyên.

Quy trình đánh giá kết quả học tập tuân thủ Quy chế đào tạo Trung cấp hệ chính quy (ban hành kèm theo Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội) với các thành phần:

• Kiểm tra thường xuyên (Hệ số 1): 01 cột điểm sau 10 giờ học đầu tiên, đánh giá qua bài viết tự luận hoặc trắc nghiệm (đánh giá chuẩn đầu ra A1, C1, C2).
• Kiểm tra định kỳ (Hệ số 2): Gồm 5 cột điểm thực hiện sau các mốc 21 giờ, đánh giá kết hợp giữa bài viết lý thuyết và bài kiểm tra thao tác thực hành (đánh giá chuẩn đầu ra A2, B1, C1, C2). Điểm kiểm tra thường xuyên và định kỳ chiếm tổng trọng số 40% điểm mô đun.
• Thi kết thúc mô đun (Trọng số 60%): Tổ chức sau 90 giờ học dưới hình thức thi vấn đáp kết hợp thực hành thao tác trực tiếp trên thiết bị (đánh giá tổng hợp toàn diện các chuẩn đầu ra A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2).

Điểm thành phần và điểm tổng kết mô đun được tính theo thang điểm 10, làm tròn đến một chữ số thập phân. Đối với người học, giáo trình yêu cầu quy trình tự học nghiêm túc: nghiên cứu trước bài giảng trong giáo trình trước khi đến lớp, tra cứu tài liệu tham khảo và tuân thủ tuyệt đối an toàn lao động trong quá trình thao tác với thiết bị điện tử.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình phản ánh các kiến thức kỹ thuật và thực tiễn triển khai mạng máy tính giai đoạn 2022:

• Tích hợp các mô hình hạ tầng mạng phổ biến: Giáo trình đưa vào chương trình học công nghệ Bootrom (Diskless) – giải pháp vận hành hệ thống máy trạm không ổ cứng kết nối máy chủ qua mạng LAN, cùng kỹ thuật phân đoạn mạng và cấu hình mạng LAN ảo (VLAN) nhằm tối ưu hóa hạ tầng mạng doanh nghiệp.
• Tiếp cận toàn diện về an toàn thông tin và quản lý hiệu năng: Giáo trình cập nhật khung 7 yếu tố Information Security, phân biệt rõ giữa an toàn thông tin và an ninh mạng; phân tích các nguy cơ tấn công mạng trong bối cảnh hạ tầng 4G, 5G, Cloud và IoT. Nội dung quản trị mạng đưa vào các công cụ quản lý chuyên nghiệp như SolarWinds NCM (hỗ trợ kiểm tra Access Control Lists trên Cisco ASA), bộ công cụ giám sát hiệu năng NetFlow, MIB2 và các phần mềm đo kiểm thông lượng Iperf, Netperf.
• Gắn kết thực tiễn hành chính công và chuyển đổi số: Giáo trình trích dẫn dữ liệu thực tế về tiến trình chuyển đổi số tại các cơ quan nhà nước, cụ thể là mô hình triển khai mạng dùng chung, phần mềm VNPT-iOffice và hệ thống thông tin một cửa điện tử tại 810 cơ quan đảng, nhà nước tại tỉnh Nghệ An, làm ví dụ thực tế cho bài học về an toàn và bảo mật hệ thống.
• Kế thừa các tài liệu tham khảo chuyên ngành tiêu chuẩn: Hệ thống lý thuyết trong giáo trình được xây dựng dựa trên sự kế thừa các tài liệu học thuật trong và ngoài nước:
  • TCP/IP Network Administration của tác giả Craig Hunt (O'Reilly & Associates).
  • Mạng máy tính của tác giả Andrew S. Tanenbaum (Hồ Anh Phong dịch, NXB Thống kê, 2002).
  • Mạng máy tính và các hệ thống mở của PGS. TS. Nguyễn Thúc Hải (NXB Giáo dục, 1999).
  • Mạng máy tính (Tập 1, 2) của Tống Văn On (NXB Thống kê, 2004).
  • Thiết kế mạng & Xây dựng mạng máy tính của Nguyễn Nam Thuận và Lữ Đức Hào (NXB Giao thông Vận tải, 2006).
  • Các giáo trình mạng máy tính của tác giả Hoàng Đức Hải (1996), Trần Thống (ĐH Đà Lạt, 1999), Bùi Thế Hồng (Viện CNTT Hà Nội, 1999), Nguyễn Gia Hiểu (NXB Thống kê).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên và học sinh đào tạo: Tài liệu được biên soạn làm giáo trình giảng dạy chính thức cho học sinh, sinh viên hệ trung cấp nghề Tin học Văn phòng tại Trường Cao đẳng Cơ giới. Ngoài ra, giáo trình phù hợp cho sinh viên các khối ngành Kinh tế, Kế toán, Quản trị văn phòng cần trang bị kỹ năng quản trị hệ thống mạng cục bộ cơ bản.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần tin học căn bản và phần cứng, bao gồm:
  • Tin học (MH05)
  • Ngoại ngữ (MH06)
  • Hệ điều hành Windows (MĐ10)
  • Phần cứng máy tính (MĐ16)
• Giảng viên chuyên ngành: Giảng viên sử dụng giáo trình làm khung chuẩn để xây dựng đề cương bài giảng chi tiết, thiết kế các bài thực hành bấm cáp, phân chia subnet, cấu hình thiết bị mạng và biên soạn ngân hàng đề thi đánh giá định kỳ, thi kết thúc mô đun theo chuẩn đầu ra.
• Người tự học và kỹ thuật viên cơ sở: Tài liệu đóng vai trò tài liệu tra cứu kỹ thuật cho cán bộ quản trị mạng văn phòng, kỹ thuật viên bảo trì máy tính tại các cơ quan, xí nghiệp nhằm phục vụ công tác lắp đặt dây mạng, xử lý sự cố kết nối Internet và quản lý tài khoản người dùng nội bộ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được thiết kế trực tiếp cho học sinh, sinh viên trình độ Trung cấp nghề Tin học Văn phòng thuộc các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, đồng thời là tài liệu tham khảo cho người học các chuyên ngành kinh tế, văn phòng cần nắm vững kỹ năng lắp đặt và quản trị mạng LAN cục bộ.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần có kiến thức nền tảng về cấu tạo phần cứng máy vi tính (được đào tạo trong mô đun MĐ16), kỹ năng thao tác và quản trị cơ bản trên hệ điều hành Windows (mô đun MĐ10), cùng trình độ tin học đại cương và tiếng Anh chuyên ngành căn bản.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Giáo trình tích hợp chặt chẽ giữa lý thuyết nền tảng (mô hình OSI 7 tầng, kiến trúc TCP/IP) với kỹ năng thực hành nghề nghiệp cụ thể (hướng dẫn bấm cáp RJ45, cấu hình thông số mạng, thiết lập mạng Dial-up/ADSL, cài đặt dịch vụ DNS/DHCP/Web/Mail) với thời lượng thực hành chiếm tới hơn 60% tổng thời gian đào tạo.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học cần đọc kỹ nội dung từng bài trước khi lên lớp, ghi nhớ các bảng phân loại và chuẩn kỹ thuật (chuẩn cáp, các tầng OSI, dải địa chỉ IP), kết hợp thực hành thường xuyên tại phòng máy với các công cụ phần cứng (kìm bấm cáp, đầu RJ45, switch/router) và phần mềm đo kiểm thông lượng (Iperf, Speedtest).

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Giáo trình được hỗ trợ bởi hệ thống slide bài giảng, hồ sơ bài tập thực hành, tài liệu hướng dẫn thực hiện mô đun của Khoa Kinh tế - Trường Cao đẳng Cơ giới và danh mục các giáo trình chuyên sâu của Craig Hunt, Andrew S. Tanenbaum, Nguyễn Thúc Hải, Tống Văn On.

---

Kết luận

Giáo trình Mạng căn bản, Cài đặt thiết lập quản lý và VH mạng LAN (MĐ18) cung cấp hệ thống kiến thức hoàn chỉnh từ nền tảng lý thuyết mạng máy tính, mô hình tham chiếu OSI, bộ giao thức TCP/IP đến các kỹ năng thực tế về thiết kế, thi công đường truyền, cấu hình dịch vụ và quản trị mạng LAN văn phòng. Lộ trình đào tạo được xây dựng khoa học theo quy chuẩn 90 giờ, bảo đảm người học nắm vững kiến thức lý thuyết trước khi chuyển sang rèn luyện kỹ năng thực hành thao tác thiết bị và xử lý sự cố. Để mở rộng kiến thức chuyên sâu, người học được khuyến nghị nghiên cứu thêm các tài liệu kinh điển như TCP/IP Network Administration của Craig Hunt và Mạng máy tính của Andrew S. Tanenbaum theo danh mục tài liệu tham khảo ban hành kèm theo giáo trình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu -Đối với người dạy: Sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, vấn đáp, dạy học theo vấn đề - Đối với người học: Chủ động đọc trước giáo trình trước buổi học *Điều kiện thực hiện bài học - Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: Phòng học chuyên môn - Trang thiết bị máy móc: Máy chiếu và các thiết bị dạy học khác -Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Chương trình mô đun, giáo trình, tài liệu tham khảo, giáo án, phim ảnh, và các tài liệu liên quan. - Các điều kiện khác: Không có *Kiểm tra và đánh giá bài học - Nội dung: Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng. Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp + Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập. + Tham gia đầy đủ thời lượng mô đun.

+ Nghiêm túc trong quá trình học tập. *Phương pháp: +Điểm kiểm tra thường xuyên: không có +Kiểm tra định kỳ lý thuyết: không có +Kiểm tra định kỳ thực hành: không có *Nội dung chính: 19 1. Nhập môn mạng máy tính Nhập môn Mạng máy tính là môn học thuộc nhóm kiến thức ngành của chương trình đào tạo Nghề Tin Học Văn Phòng, hệ trung cấp cung cấp các khái niệm cơ bản, các kỹ năng cơ bản về mạng máy tính. Định nghĩa mạng máy tính.

Mạng máy tính (tiếng Anh: computer network) là mạng viễn thông kỹ thuật số cho phép các nút mạng chia sẻ tài nguyên. Trong các mạng máy tính, các thiết bị máy tính trao đổi dữ liệu với nhau bằng các kết nối (liên kết dữ liệu) giữa các nút. Lợi ích kết nối mạng máy tính: Mạng máy tính là một hệ thống kết nối nhiều máy tính với nhau để chia sẻ tài nguyên và truyền tải thông tin giữa các máy tính. Các lợi ích của mạng máy tính bao gồm: Chia sẻ tài nguyên: Mạng máy tính cho phép chia sẻ tài nguyên như máy in, bộ nhớ, ổ đĩa, dịch vụ internet, ứng dụng và nhiều tài nguyên khác.

Lịch sử mạng máy tính. Giữa những năm 60 các hệ thống máy tính được tập trung hoá cao độ như mainframe, minicomputer,. được gọi là máy tính trung tâm và nhiều trạm cuối nối với nó. Máy tính trung tâm hầu như đảm nhiệm tất cả mọi việc : + Xử lý thông tin + Quản lý các thủ tục truyền dữ liệu + Quản lý sự đồng bộ của các trạm cuối + Quản lý các hàng đợi + Sử lý các ngắt từ các trạm cuối,.

 Nhược điểm: + Tốn quá nhiều vật liệu để nối các trạm với trung tâm (tốn đường truyền) + Máy tính trung tâm quá tải (phải làm việc quá nhiều) - Để giảm nhiệm vụ của máy tính trung tâm người ta gom các trạm cuối vào bộ gọi là bộ tập trung (hoặc bộ dồn kênh) trước khi chuyển về trung tâm. Các bộ này có chức năng tập trung các tín hiệu do trạm cuối gửi đến vào trên cùng một đường truyền. + Bộ dồn kênh (multiplexor): có khả năng truyền song song các thông tin do trạm cuối gửi về trung tâm. + Bộ tập trung (concentrator): không có khả năng này, phải dùng bộ đệm để lưu trữ tạm thời dữ liệu KL: Mọi sự liên lạc giữa các trạm cuối với nhau phải đi qua máy tính trung tâm, không được nối trực tiếp với nhau hệ thống trên không được gọi là mạng máy tính mà chỉ được gọi là mạng xử lý - Từ cuối những năm 70, các máy tính được nối trực tiếp với nhau để tạo thành mạng máy tính nhằm phân tán tải của hệ thống và tăng độ tin cậy.

20 Bài 1: GIỚI THIỆU HỆ THỐNG MẠNG MÁY TÍNH Mã bài: MĐ18-01 *Giới thiệu: -Một hệ thống mạng bao gồm các thiết bị kết nối với nhau nhằm trao đổi thông tin, chia sẻ tài nguyên trong hệ thống thông qua các thiết bị kết nối mạng và phương tiện truyền thông. *Mục tiêu: -Trình bày được sự hình thành và phát triển của mạng máy tính; -Phân loại và xác định được các kiểu thiết kế mạng máy tính thông dụng; -Nắm được các nguyên tắc truyền thông trên mạng; -Nắm được các mô hình mạng máy tính; -Rèn luyện tính chính xác, khoa học và tác phong công nghiệp. *Phương pháp giảng dạy và học tập bài 1. -Đối với người dạy: Sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, vấn đáp, dạy học theo vấn đề) -Đối với người học: Chủ động đọc trước giáo trình trước buổi học *Điều kiện thực hiện bài học -Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: Phòng học chuyên môn -Trang thiết bị máy móc: Máy chiếu và các thiết bị dạy học khác -Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Chương trình mô đun, giáo trình, tài liệu tham khảo, giáo án, phim ảnh, và các tài liệu liên quan.

-Các điều kiện khác: Không có *Kiểm tra và đánh giá bài học o Nội dung: o Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức o Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng. o Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp + Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập. + Tham gia đầy đủ thời lượng mô đun. + Nghiêm túc trong quá trình học tập.

o Phương pháp: o Điểm kiểm tra thường xuyên: không có o Kiểm tra định kỳ lý thuyết: không có o Kiểm tra định kỳ thực hành: không có 21 *Nội dung chính: 1.Phân loại mạng: Các loại mạng máy tính phổ biến nhất hiện nay bao gồm mạng LAN (Local Area Network), mạng WLAN (Wireless Local Area Network), mạng WAN (Wide Area Network) và mạng Internet.1 Theo khoảng cách: Nếu phân loại theo khoảng cách địa lý thì mạng máy tính có bao nhiêu loại? Dựa vào phạm vi phân bổ của mạng máy tính theo không gian địa lý người ta có thể phân ra các loại mạng như sau: Mạng GAN (Global Area Network) - Mạng toàn cầu:  Mạng GAN thực hiện kết nối máy tính từ các châu lục khác nhau tạo nên một hệ thống. Thông thường kết nối mạng này được thực hiện thông qua đường truyền mạng viễn thông và thông qua vệ tinh.  Mạng Internet là một mạng GAN Mạng WAN (Wide Area Network) - Mạng diện rộng: Mạng WAN kết nối diện rộng, kết nối các máy tính trong nội bộ giữa các quốc gia hay giữa các quốc gia trên một châu lục hoặc như mạng internet phục vụ các công ty lớn, ngành kinh tế có bán kính diện rộng lớn. Mạng máy tính này được kết nối thông qua đường truyền mạng viễn thông.

Các mạng WAN được kết nối với nhau thành mạng GAN hay tự nó đã là mạng GAN. Mạng MAN (Metropolitan Area Network) - Mạng thành phố: - Mạng MAN kết nối các máy tính trong một phạm vi địa lý một đô thị hoặc trung tâm kinh tế xã hội có bán kính hàng trăm Km. Số lượng máy có thể lên đến hàng nghìn. Đường truyền có thể sử dụng cơ sở hạ tầng của viễn thông.

Kết nối thông qua mạng truyền thông có tốc độ cao (từ 50-100 Mbit/s). Mạng LAN (Local Area Network) - Mạng cục bộ: - Đây là mạng cục bộ, thực hiện kết nối các máy tính trong cùng một khu vực với bán kính hẹp, thông thường khoảng vài trǎm mét. Kết nối thông qua truyền thông tốc độ cao ví dụ cáp dẫn đồng trục thay cáp quang mạng. Mạng LAN thường sử dụng trong nội bộ cơ quan/tổ chức…Các mạng LAN có thể được kết nối với nhau tạo thành thành mạng WAN.

- Mạng LAN thường được lắp đặt trong các công ty, văn phòng nhỏ. Bán kính tối đa giữa các trạm là dưới 1Km. Với số lượng máy trạm từ vài chục đến vài trăm mét 22 (thông thường dưới 100 máy).2 Theo cấu trúc mạng: Cấu trúc liên kết mạng là sự sắp xếp các phần tử khác nhau (liên kết, nút mạng, vân vân.) của một mạng máy tính.[1][2] Chủ yếu, đó là cấu trúc tô pô[3] của một mạng máy tính, và có thể mô tả theo tính vật lý và lôgíc. Cấu trúc liên kết vật lý (tô pô vật lý) là sự sắp đặt các thành phần mạng khác nhau, bao gồm nơi chứa thiết bị và cài đặt dây cáp nối, trong khi cấu trúc liên kết lôgíc (tô pô lôgíc) chỉ ra cách hoạt động của dòng dữ liệu trong mạng.

Khoảng cách giữa các nút mạng, điểm giao vật lý, tỉ lệ truyền tải, và/hoặc dạng tín hiệu có thể khác nhau giữa hai mạng cho dù cấu trúc tô pô của chúng có thể giống hệt nhau. -Mạng hình sao (Star) Mạng hình sao có tất cả các trạm được kết nối với một thiết bị trung tâm có nhiệm vụ nhận tín hiệu từ các trạm và chuyển đến trạm đích. Phụ thuộc vào yêu cầu truyền thông trên mạng mà thiết bị trung tâm có thể là switch, router, hub hay máy chủ trung tâm. Vai trò của thiết bị trung tâm là thiết lập các liên kết Point to Point.

Việc thiết lập mạng đơn giản, dễ dàng cấu hình lại mạng (thêm, bớt các trạm) và có thể kiểm soát và khắc phục sự cố nhanh, đồng thời tận dụng được tối đa tốc độ truyền của đường truyền vật lý. Tuy nhiên, độ dài đường truyền nối một trạm với thiết bị trung tâm bị hạn chế (trong vòng 100m, với công nghệ hiện nay). Mạng trục tuyến (Bus) -Cấu trúc liên kết mạng trục tuyến. Tất cả các trạm phân chia một đường truyền chung (bus).

Đường truyền chính được giới hạn hai đầu bằng hai đầu nối đặc biệt gọi là điểm đầu cuối. Mỗi trạm được nối với trục chính qua một đầu nối chữ T hoặc một thiết bị thu phát. Cụ thể hình mạng Bus hoạt động theo các liên kết Point to Multipoint hay Broadcast. Mạng trục tuyến dễ thiết kế và có chi phí thấp, tuy nhiên nó có tính ổn định kém,khi hỏng khó phát hiện, chỉ một nút mạng hỏng là toàn bộ mạng bị ngừng hoạt động.

Mạng hình vòng (Ring) Trên mạng hình vòng tín hiệu được truyền đi trên vòng theo một chiều duy nhất. Mỗi trạm của mạng được nối với nhau qua một bộ chuyển tiếp có nhiệm vụ nhận tín hiệu rồi chuyển tiếp đến trạm kế tiếp trên vòng. Như vậy tín hiệu được lưu chuyển trên vòng theo một chuỗi liên tiếp các liên kết Point to Point giữa các bộ chuyển tiếp. Mạng hình vòng có ưu, nhược điểm tương tự như mạng hình sao, tuy nhiên mạng hình vòng đòi hỏi giao thức truy nhập mạng phức tạp hơn mạng hình sao.

Ngoài ra còn có các kết nối hỗn hợp giữa các kiến trúc mạng trên như Star Bus hay Star Ring.3 Theo phương pháp truyền thông: .