Luận văn các giải pháp nhằm nâng cao giá trị gia tăng một số mặt hàng nông sản chủ lực xuất khẩu của việt nam trong điều kiện gia nhập wto

Tài liệu nghiên cứu Luận văn các giải pháp nhằm nâng cao giá trị gia tăng một số mặt hàng nông sản chủ lực xuất khẩu, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Huỳnh Thị Kim Xuyến
• Người hướng dẫn: TS. Tạ Thị Mỹ Linh
• Trường học: Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Thương mại
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Giá Trị Gia Tăng Hàng Nông Sản Xuất Khẩu Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ kinh tế
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NÂNG CAO GIÁ TRỊ GIA TĂNG HÀNG HOÁ NÔNG SẢN XUẤT KHẨU
• 1.1. GIÁ TRỊ GIA TĂNG VÀ NÂNG CAO GIÁ TRỊ GIA TĂNG CỦA HÀNG HÓA
• 1.1.1. Giá trị hàng hoá
• 1.1.2. Giá Trị Gia Tăng (VA)
• 1.1.2.1. - Giá trị gia tăng nội sinh (Endogennous Added)
• 1.1.2.2. - Giá trị gia tăng ngoại sinh (Exogenuos Added Value)
• 1.1.3. Nâng cao giá trị gia tăng ( ΔVA )
• 1.2. Giá trị gia tăng và chi phí cơ hội trong chuỗi giá trị
• 1.3. Giá trị gia tăng hàng hoá nông sản xuất khẩu
• 1.4. Căn cứ xác định giá trị gia tăng hàng hoá nông sản xuất khẩu
• 1.4.1. Xác định giá trị gia tăng (VA) nội sinh
• 1.4.1.1. Căn cứ xác định giá trị gia tăng hàng hóa nông sản khâu sản xuất
• 1.4.1.2. Căn cứ xác định giá trị gia tăng hàng hóa nông sản khâu chế biến
• 1.4.2. Xác định giá trị gia tăng ngoại sinh (căn cứ xác định giá trị gia tăng hàng hóa nông sản khâu xuất khẩu)
• 1.5. Những nhân tố ảnh hưởng đến việc nâng cao giá trị gia tăng hàng hoá nông sản xuất khẩu
• 1.5.1. Nhân tố làm tăng giá trị gia tăng nội sinh
• 1.5.1.1. Tăng doanh thu sản xuất nông sản xuất khẩu
• 1.5.1.2. Giảm chi phí trung gian
• 1.5.2. Những yếu tố ảnh hưởng đến việc nâng cao giá trị gia tăng ngoại sinh
• 1.5.2.1. - Chất lượng sản phẩm
• 1.5.2.2. - Nhân tố thời gian xuất hiện trên thị trường quốc tế
• 1.5.2.3. - Nhân tố không gian cung cấp hàng hoá nông sản
• 1.5.2.4. - Nhân tố chất lượng dịch vụ, phục vụ
• 1.5.2.5. - Yếu tố chất lượng thương hiệu
• 1.6. Kinh nghiệm của một số nước trong việc nâng cao giá trị hàng hoá nông sản xuất khẩu
• 1.6.1. Kinh nghiệm Thái Lan trong việc nâng cao giá trị gia tăng hàng hóa lúa gạo xuất khẩu
• 1.6.1.1. Các giải pháp trong quá trình sản xuất, chế biến
• 1.6.1.2. Các giải pháp trong quá trình xuất khẩu
• 1.6.2. Kinh nghiệm Brazil trong việc nâng cao giá trị gia tăng hàng hóa cà phê xuất khẩu
• 1.6.2.1. Các giải pháp trong quá trình sản xuất, chế biến
• 1.6.2.2. Các giải pháp trong quá trình xuất khẩu
• 1.6.3. Kinh nghiệm từ Thái Lan trong việc nâng cao giá trị gia tăng hàng hóa cao su xuất khẩu
• 1.6.3.1. Các giải pháp trong quá trình sản xuất chế biến
• 1.6.3.2. Các giải pháp trong quá trình xuất khẩu
• 1.6.4. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.6.4.1. Các giải pháp trong quá trình sản xuất, chế biến
• 1.6.4.2. Các giải pháp trong quá trình xuất khẩu
• 1.7. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIÁ TRỊ GIA TĂNG MỘT SỐ HÀNG NÔNG SẢN CHỦ LỰC XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN GIA NHẬP WTO
• 2.1. Đặc điểm hàng nông sản chủ lực của việt nam
• 2.1.1. Khái quát về sản lượng hàng nông sản xuất khẩu
• 2.1.2. Đặc điểm của 3 mặt hàng nông sản chủ lực
• 2.1.2.1. Đối với mặt hàng lúa gạo
• 2.1.2.2. Đối với mặt hàng cà phê
• 2.1.2.3. Đối với mặt hàng cao su
• 2.2. Khái quát về thực trạng sản xuất hàng nông sản chủ lực (giai đoạn 2000 – 2008)
• 2.2.1. Đối với mặt hàng lúa gạo
• 2.2.2. Đối với mặt hàng cà phê
• 2.2.3. Đối với mặt hàng cao su
• 2.3. Khái quát về thực trạng chế biến hàng nông sản chủ lực (giai đoạn 2000 – 2008)
• 2.3.1. Đối với mặt hàng lúa gạo
• 2.3.2. Đối với mặt hàng cà phê
• 2.3.3. Đối với mặt hàng cao su
• 2.4. Khái quát về thực trạng xuất khẩu hàng nông sản chủ lực (giai đoạn 2000 – 2008)
• 2.4.1. Đối với mặt hàng lúa gạo
• 2.4.2. Đối với mặt hàng cà phê
• 2.4.3. Đối với mặt hàng cao su
• 2.5. Thực trạng việc nâng cao giá trị gia tăng trong sản xuất, chế biến và xuất khẩu hàng nông sản chủ lực
• 2.5.1. Thực trạng về giá trị gia tăng trong hoạt động sản xuất hàng nông sản chủ lực
• 2.5.1.1. Đối với mặt hàng lúa gạo
• 2.5.1.2. Đối với mặt hàng cà phê
• 2.5.1.3. Đối với mặt hàng cao su
• 2.5.2. Thực trạng về giá trị gia tăng trong hoạt động chế biến hàng nông sản chủ lực
• 2.5.2.1. Đối với mặt hàng lúa gạo
• 2.5.2.2. Đối với mặt hàng cà phê
• 2.5.2.3. Đối với mặt hàng cao su
• 2.5.3. Thực trạng về giá trị gia tăng trong hoạt động xuất khẩu hàng nông sản chủ lực
• 2.5.3.1. Đối với mặt hàng lúa gạo
• 2.5.3.2. Đối với mặt hàng cà phê
• 2.5.3.3. Đối với mặt hàng cao su
• 2.6. Những nhân tố tác động đến giá trị gia tăng nội sinh và ngoại sinh của hàng hóa nông sản xuất khẩu trong điều kiện gia nhập WTO
• 2.6.1. Các nhân tố tác động đến giá trị gia tăng nội sinh
• 2.6.1.1. Tác động theo hướng có lợi
• 2.6.1.2. Tác động theo hướng bất lợi
• 2.6.2. Các nhân tố tác động đến giá trị gia tăng ngoại sinh
• 2.6.2.1. Tác động theo hướng có lợi
• 2.6.2.2. Tác động theo hướng bất lợi
• 2.7. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO GIÁ TRỊ GIA TĂNG CHO HÀNG HOÁ NÔNG SẢN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2015
• 3.1. Các giải pháp ở tầm vi mô
• 3.1.1. Nâng cao chất lượng nông sản
• 3.1.2. Hạ thấp chi phí sản xuất nông sản
• 3.2. Các giải pháp ở tầm vĩ mô
• 3.2.1. Các giải pháp trực tiếp
• 3.2.1.1. Giải pháp nâng cao giá trị gia tăng của lúa gạo
• 3.2.1.2. Giải pháp nâng cao giá trị gia tăng của cà phê
• 3.2.1.3. Giải pháp nâng cao giá trị gia tăng của cao su
• 3.2.2. Các giải pháp gián tiếp
• 3.2.2.1. Giải pháp về tổ chức chỉ đạo, quản lý nhà nước, đầu tư, tài chính và tín dụng đối với từng ngành hàng
• 3.2.2.2. Giải pháp về đất trồng lúa, cà phê, cao su
• 3.2.2.3. Giải pháp về thị trường
• 3.2.2.3.1. Về thị trường trong nước
• 3.2.2.3.2. Về thị trường ngoài nước
• 3.2.2.4. Giải pháp về khoa học kỹ thuật và công nghệ
• 3.2.2.5. Giải pháp về nguồn nhân lực
• 3.2.2.6. Giải pháp về phát triển hệ thống cảng biển ở Đồng Bằng Sông Cửu Long
• 3.2.2.6.1. Đối với Nhà nước
• 3.2.2.6.2. Đối với các bộ, ngành
• 3.2.2.6.3. Đối với các hiệp hội ngành hàng
• 3.3. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Pháp Nâng Cao Giá Trị Nông Sản VN

Nông sản Việt Nam đã khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế, đóng góp quan trọng vào nguồn thu ngoại tệ. Tuy nhiên, giá trị gia tăng của nông sản xuất khẩu, đặc biệt là các mặt hàng chủ lực, vẫn còn thấp. Việc nâng cao giá trị gia tăng là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Luận văn này tập trung nghiên cứu và đề xuất các giải pháp để cải thiện tình hình, góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp Việt Nam.

1.1. Tầm quan trọng của giá trị gia tăng nông sản xuất khẩu

Trong quá trình đổi mới và hội nhập kinh tế, nông sản Việt Nam đã có mặt ở nhiều quốc gia, đóng góp vào nguồn thu ngoại tệ cho đất nước. Theo nghiên cứu của Huỳnh Thị Kim Xuyến, tỷ trọng xuất khẩu các sản phẩm nông sản trong tổng giá trị xuất khẩu của cả nước 5 năm qua luôn chiếm 20-25%. Nông nghiệp Việt Nam đã tạo ra các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như gạo, cà phê, cao su, chè, điều, hạt tiêu,... Tuy nhiên, giá trị gia tăng hàng hóa nông sản xuất khẩu chủ lực còn thấp, đòi hỏi cần nâng cao khi nước ta từng bước tham gia vào quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị gia tăng nông sản

Giá trị gia tăng nông sản chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm chất lượng sản phẩm, quy trình sản xuất, công nghệ chế biến, logistics, marketing và thương hiệu. Theo luận văn, các yếu tố này có thể được chia thành hai nhóm chính: các yếu tố nội sinh (liên quan đến quá trình sản xuất và chế biến) và các yếu tố ngoại sinh (liên quan đến thị trường và môi trường kinh doanh). Việc hiểu rõ các yếu tố này là chìa khóa để xây dựng các giải pháp hiệu quả.

II. Phân Tích Thực Trạng Giá Trị Gia Tăng Nông Sản Xuất Khẩu VN

Thực trạng sản xuất, chế biến và xuất khẩu nông sản Việt Nam cho thấy, mặc dù sản lượng tăng trưởng đáng kể, nhưng giá trị gia tăng chưa tương xứng. Việc sản xuất vẫn còn manh mún, công nghệ chế biến lạc hậu, và khâu marketing còn yếu. Điều này dẫn đến việc nông sản Việt Nam thường xuất khẩu dưới dạng thô hoặc sơ chế, với giá trị thấp. Cần có những đánh giá chi tiết và giải pháp cụ thể để khắc phục tình trạng này.

2.1. Thực trạng sản xuất lúa gạo cà phê cao su

Luận văn đã chỉ ra thực trạng của 3 mặt hàng chủ lực. Về lúa gạo, năng suất và sản lượng tăng nhưng chất lượng và thương hiệu còn hạn chế. Với cà phê, Việt Nam là nước xuất khẩu lớn nhưng chủ yếu là cà phê robusta thô, giá trị thấp. Cao su cũng tương tự, phần lớn xuất khẩu dưới dạng mủ cao su sơ chế, ít sản phẩm giá trị gia tăng cao. Cần cải thiện quy trình sản xuất và chế biến để nâng cao chất lượng.

2.2. Thực trạng chế biến nông sản và tác động

Công nghệ chế biến nông sản ở Việt Nam còn lạc hậu, chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường quốc tế. Tỷ lệ chế biến sâu còn thấp, dẫn đến giá trị gia tăng hạn chế. Đầu tư vào công nghệ chế biến hiện đại là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh. Bên cạnh đó, cần chú trọng đến việc phát triển các sản phẩm chế biến có giá trị cao.

2.3. Thực trạng xuất khẩu nông sản và thách thức

Nông sản Việt Nam chủ yếu xuất khẩu dưới dạng thô hoặc sơ chế, chịu nhiều rủi ro về giá cả và thị trường. Khâu logistics còn nhiều bất cập, làm tăng chi phí và giảm tính cạnh tranh. Yêu cầu về chất lượng và an toàn thực phẩm ngày càng khắt khe, đòi hỏi các doanh nghiệp phải nâng cao năng lực sản xuất và kiểm soát chất lượng. Xây dựng thương hiệu nông sản là một thách thức lớn, cần có sự phối hợp giữa nhà nước và doanh nghiệp.

III. Cách Nâng Cao Chất Lượng Nông Sản Để Tăng Giá Trị Gia Tăng

Nâng cao chất lượng nông sản là yếu tố then chốt để tăng giá trị gia tăng. Điều này đòi hỏi áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến, kiểm soát chặt chẽ chất lượng từ khâu đầu vào đến khâu đầu ra. Đồng thời, cần chú trọng đến việc xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm để tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP là một hướng đi đúng đắn.

3.1. Ứng dụng quy trình sản xuất nông nghiệp tốt GAP

Áp dụng các tiêu chuẩn GAP (Good Agricultural Practices) như VietGAP, GlobalGAP giúp đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm, đáp ứng yêu cầu của thị trường. Theo tài liệu, việc áp dụng IPM (Intergrated Pest Managerment) cũng góp phần giảm thiểu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị sản phẩm. Cần có chính sách hỗ trợ và khuyến khích nông dân áp dụng các tiêu chuẩn này.

3.2. Kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm nông sản

Kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm là yếu tố quan trọng để tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng. Cần xây dựng hệ thống kiểm soát chất lượng chặt chẽ, từ khâu sản xuất đến khâu phân phối. Áp dụng các tiêu chuẩn ISO, HACCP giúp đảm bảo an toàn thực phẩm và tăng khả năng tiếp cận thị trường quốc tế. Đầu tư vào các phòng thí nghiệm và trang thiết bị kiểm tra chất lượng là cần thiết.

3.3. Đầu tư công nghệ hiện đại và bảo quản sau thu hoạch

Đầu tư vào công nghệ hiện đại trong sản xuất và bảo quản sau thu hoạch giúp giảm thiểu thất thoát và nâng cao chất lượng sản phẩm. Ứng dụng công nghệ sấy lạnh, đóng gói chân không giúp kéo dài thời gian bảo quản và giữ nguyên giá trị dinh dưỡng của nông sản. Cần có chính sách ưu đãi cho các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ chế biến và bảo quản nông sản.

IV. Giải Pháp Phát Triển Thương Hiệu Nông Sản Xuất Khẩu Việt Nam

Xây dựng và phát triển thương hiệu nông sản là một giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị gia tăng. Thương hiệu giúp tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng, tăng khả năng cạnh tranh và mở rộng thị trường. Cần có chiến lược xây dựng thương hiệu bài bản, kết hợp với quảng bá và marketing hiệu quả. Xây dựng câu chuyện thương hiệu hấp dẫn là chìa khóa thành công.

4.1. Xây dựng câu chuyện thương hiệu độc đáo và hấp dẫn

Mỗi sản phẩm nông sản đều có câu chuyện riêng, gắn liền với vùng đất, con người và quy trình sản xuất. Xây dựng câu chuyện thương hiệu độc đáo và hấp dẫn giúp tạo sự khác biệt và thu hút sự quan tâm của người tiêu dùng. Sử dụng hình ảnh, video và các kênh truyền thông khác nhau để lan tỏa câu chuyện thương hiệu.

4.2. Tăng cường quảng bá và marketing nông sản trên thị trường

Tăng cường quảng bá và marketing nông sản trên thị trường trong nước và quốc tế giúp tăng cường nhận diện thương hiệu và mở rộng thị trường. Tham gia các hội chợ, triển lãm thương mại là cơ hội tốt để giới thiệu sản phẩm và tìm kiếm đối tác. Sử dụng các kênh truyền thông trực tuyến và mạng xã hội để tiếp cận khách hàng tiềm năng.

4.3. Tham gia các chương trình xúc tiến thương mại nông sản

Tham gia các chương trình xúc tiến thương mại do nhà nước và các tổ chức quốc tế tổ chức giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường và tìm kiếm cơ hội hợp tác. Các chương trình này thường cung cấp thông tin thị trường, hỗ trợ chi phí tham gia hội chợ, triển lãm và kết nối doanh nghiệp với các đối tác tiềm năng. Cần chủ động tìm kiếm và tận dụng các cơ hội này.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Nâng Cao Giá Trị Gia Tăng Nông Sản VN

Vai trò của nhà nước rất quan trọng trong việc tạo môi trường thuận lợi cho nâng cao giá trị gia tăng nông sản. Cần có các chính sách hỗ trợ về vốn, công nghệ, thị trường và đào tạo nguồn nhân lực. Đồng thời, cần đơn giản hóa thủ tục hành chính và tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển. Xây dựng hệ thống thông tin thị trường đầy đủ và kịp thời là cần thiết.

5.1. Chính sách hỗ trợ vốn và tín dụng cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp nông nghiệp thường gặp khó khăn trong tiếp cận vốn. Cần có chính sách hỗ trợ vốn vay ưu đãi, giảm lãi suất và đơn giản hóa thủ tục vay vốn. Thành lập các quỹ hỗ trợ phát triển nông nghiệp giúp doanh nghiệp có nguồn vốn ổn định để đầu tư vào công nghệ và mở rộng sản xuất.

5.2. Chính sách khuyến khích đầu tư vào công nghệ chế biến

Khuyến khích đầu tư vào công nghệ chế biến hiện đại thông qua các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai và thủ tục hành chính. Xây dựng các khu công nghiệp chế biến nông sản tập trung, với cơ sở hạ tầng đồng bộ giúp thu hút đầu tư và tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển.

5.3. Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành nông nghiệp

Nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành nông nghiệp. Cần tăng cường đào tạo nghề, nâng cao trình độ chuyên môn cho người lao động trong lĩnh vực nông nghiệp. Hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu để đào tạo đội ngũ kỹ sư, chuyên gia giỏi.

VI. Kết Luận Triển Vọng Giá Trị Gia Tăng Nông Sản VN

Việc nâng cao giá trị gia tăng nông sản xuất khẩu là một quá trình lâu dài và đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và người nông dân. Với những nỗ lực không ngừng, nông sản Việt Nam có thể khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế và mang lại lợi ích kinh tế lớn cho đất nước. Đầu tư vào nghiên cứu và phát triển là yếu tố then chốt cho tương lai.

6.1. Tóm tắt các giải pháp nâng cao giá trị gia tăng

Các giải pháp chính bao gồm: nâng cao chất lượng sản phẩm, phát triển thương hiệu, áp dụng công nghệ chế biến hiện đại, xây dựng chuỗi cung ứng hiệu quả và có chính sách hỗ trợ phù hợp từ nhà nước. Cần thực hiện đồng bộ các giải pháp này để đạt được kết quả tốt nhất.

6.2. Triển vọng và cơ hội cho nông sản Việt Nam trong tương lai

Thị trường nông sản thế giới còn nhiều tiềm năng và cơ hội cho Việt Nam. Với lợi thế về điều kiện tự nhiên và kinh nghiệm sản xuất, nông sản Việt Nam có thể cạnh tranh với các nước khác. Tuy nhiên, cần phải cải thiện chất lượng, nâng cao giá trị gia tăng và xây dựng thương hiệu để tận dụng tối đa các cơ hội này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2000 - 2008, ngành nông nghiệp Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 4,3%/năm, khẳng định vai trò trụ cột vững chắc cho nền kinh tế quốc dân. Xuất khẩu nông sản luôn đóng góp tỷ trọng ổn định từ 20% đến 25% trong tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước, mang về nguồn ngoại tệ thiết yếu phục vụ công cuộc công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Các mặt hàng nông sản mũi nhọn như lúa gạo, cà phê và cao su liên tục xác lập vị thế hàng đầu thế giới về sản lượng xuất khẩu. Cụ thể, Việt Nam đã vươn lên trở thành quốc gia xuất khẩu gạo đứng thứ hai thế giới với sản lượng từ 3 đến 5 triệu tấn/năm, xuất khẩu cà phê vối số một toàn cầu và đứng thứ tư thế giới về nguồn cung cao su thiên nhiên.

Mặc dù đạt được những con số ấn tượng về lượng, giá trị gia tăng thực tế thu về từ các mặt hàng nông sản chủ lực này vẫn ở mức rất khiêm tốn. Tình trạng xuất khẩu nông sản thô hoặc chỉ qua sơ chế giản đơn chiếm tỷ trọng áp đảo trên 90%, dẫn đến mức giá bán trên thị trường quốc tế luôn thấp hơn đáng kể so với các đối thủ cạnh tranh trực tiếp. Điển hình như giá gạo xuất khẩu Việt Nam cùng phẩm cấp thường xuyên thấp hơn giá gạo Thái Lan từ 10 đến 90 USD/tấn. Việc thiếu vắng các công đoạn chế biến sâu và thương hiệu quốc tế khiến giá trị gia tăng phân bổ cho người sản xuất trực tiếp và doanh nghiệp xuất khẩu trong nước bị suy giảm nghiêm trọng.

Xuất phát từ bối cảnh Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), đề tài tập trung làm rõ thực trạng sản xuất, chế biến và thương mại xuất khẩu của ba mặt hàng lúa gạo, cà phê, cao su trong giai đoạn 2000 - 2008, đồng thời xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ đến năm 2015 nhằm tối ưu hóa chuỗi giá trị và gia tăng năng lực cạnh tranh quốc tế cho nông sản Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của các học thuyết kinh tế kinh điển và lý thuyết quản trị chuỗi giá trị hiện đại:

• Lý thuyết giá trị lao động của Karl Marx và kinh tế học cổ điển của David Ricardo: Xác định giá trị hàng hóa được tạo thành từ giá trị lao động vật hóa, giá trị lao động sống và giá trị thặng dư. Biểu hiện bề ngoài của giá trị thông qua giá cả thị trường chịu sự chi phối trực tiếp của quan hệ cung - cầu và chi phí sản xuất cấu thành.
• Hệ thống tài khoản quốc gia (SNA) do Liên Hợp Quốc ban hành: Tổng giá trị sản xuất (GO) bao gồm chi phí trung gian (IC) và giá trị gia tăng (VA), xác định theo công thức chuẩn: $GO = IC + VA$. Trong đó, giá trị gia tăng của một đơn vị sản phẩm được xác định bằng hiệu số giữa giá bán thực tế và chi phí đầu vào trung gian: $VA = P - IC$.
• Lý thuyết Chuỗi giá trị (Value Chain) của Michael Porter: Phân tích quá trình tạo giá trị qua từng mắt xích từ sản xuất, thu mua, sơ chế, chế biến sâu đến phân phối thương mại.
• Khái niệm giá trị gia tăng nội sinh và ngoại sinh:
  • Giá trị gia tăng nội sinh: Giá trị tăng thêm được sáng tạo trực tiếp trong nội bộ quy trình sản xuất và chế biến nông sản, bao gồm tiền công lao động, tiền thuê đất, lãi vay vốn, khấu hao tài sản cố định, thuế và lợi nhuận kinh doanh.
  • Giá trị gia tăng ngoại sinh: Giá trị tăng thêm được hiện thực hóa trong khâu lưu thông thương mại và tiêu thụ quốc tế, phụ thuộc vào chất lượng vượt trội, thương hiệu, thời điểm xuất hiện trên thị trường và dịch vụ logistics đi kèm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tiếp cận toàn diện thông qua phương pháp phân tích ngành hàng (Commodity Chain Analysis) kết hợp thống kê mô tả và phân tích so sánh kinh tế:

• Phạm vi và nguồn dữ liệu: Thu thập toàn bộ chuỗi số liệu thứ cấp chính thống giai đoạn 2000 - 2008 từ Niên giám Thống kê của Tổng cục Thống kê, Báo cáo chuyên ngành của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA), Hiệp hội Cao su Việt Nam (VRA) và cơ sở dữ liệu thương mại quốc tế WTO, FAO.
• Quy mô chọn mẫu nghiên cứu: Khảo sát thứ cấp toàn diện trên phạm vi cả nước đối với 3 ngành hàng đại diện cho 3 vùng sinh thái chiến lược: lúa gạo tại Đồng bằng sông Cửu Long (chiếm 52,05% diện tích lúa cả nước), cà phê tại vùng Tây Nguyên (chiếm 86,13% diện tích và 98,86% sản lượng cà phê cả nước), và cao su tại vùng Đông Nam Bộ (chiếm hơn 53% diện tích cao su toàn quốc).
• Lý do lựa chọn phương pháp: Phương pháp phân tích ngành hàng cho phép bóc tách chính xác chi phí trung gian và giá trị gia tăng tại từng công đoạn độc lập (canh tác, thu gom, chế biến, xuất khẩu), từ đó nhận diện chính xác các điểm nghẽn gây thất thoát giá trị gia tăng và so sánh với kinh nghiệm thực tiễn từ Thái Lan (lúa gạo, cao su) và Brazil (cà phê).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực trạng 3 ngành hàng nông sản chủ lực giai đoạn 2000 - 2008 đã chỉ ra những kết quả then chốt sau:

• Ngành hàng lúa gạo: Năng suất lúa bình quân cả nước tăng từ 4,22 tấn/ha năm 2000 lên 5,3 tấn/ha năm 2008; tổng sản lượng lúa tăng bình quân 4%/năm, từ 32,53 triệu tấn lên 38,73 triệu tấn. Kim ngạch xuất khẩu gạo đạt 2,89 tỷ USD năm 2008 với 4,7 triệu tấn. Tuy nhiên, giá trị gia tăng bị suy giảm do tổn thất sau thu hoạch lên tới 12% - 16% (riêng khâu phơi sấy và xay xát làm hao hụt 68% - 70% tổng mức tổn thất). Hơn 80% sản lượng lúa do các cơ sở tư nhân nhỏ lẻ xay xát, tỷ lệ gạo thu hồi nguyên hạt chỉ đạt 42% - 48%, dẫn đến giá xuất khẩu loại 5% tấm của Việt Nam luôn thấp hơn Thái Lan từ 10 đến 90 USD/tấn.
• Ngành hàng cà phê: Năng suất cà phê Việt Nam đạt 1,9 tấn/ha năm 2008, cao nhất thế giới (vượt Brazil và Colombia). Sản lượng đạt 1,06 triệu tấn năm 2008, mang lại kim ngạch xuất khẩu kỷ lục 2,11 tỷ USD, tăng trưởng kim ngạch bình quân đạt tới 35%/năm. Mặc dù vậy, diện tích trồng cà phê vối Robusta giá trị thấp chiếm trên 98%, tỷ lệ cà phê chất lượng kém loại II chiếm 65% với 5% hạt vỡ đen. Khoảng 90% sản lượng thu mua qua tư thương trung gian và hầu như toàn bộ xuất khẩu dưới dạng cà phê nhân xô chưa qua chế biến sâu.
• Ngành hàng cao su: Diện tích trồng tăng 53%, từ 412 nghìn ha năm 2000 lên 631,5 nghìn ha năm 2008; năng suất mủ khô đạt 1,65 tấn/ha, đứng thứ 2 thế giới. Tổng sản lượng mủ khô năm 2008 đạt 659,6 nghìn tấn. Tuy nhiên, hơn 90% sản lượng xuất khẩu là nguyên liệu thô (chủng loại SVR 3L chiếm 44% và chủ yếu xuất sang thị trường Trung Quốc), các sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng cao như săm lốp chỉ đạt kim ngạch 150 triệu USD, tương đương 11% tổng doanh thu ngành.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh rõ nghịch lý giữa tăng trưởng về lượng và giá trị thu về, có thể biểu diễn trực quan qua biểu đồ phân tích cơ cấu chế biến và bảng đối chiếu biên độ chênh lệch giá xuất khẩu quốc tế:

[Bảng/Biểu đồ minh họa: Tỷ trọng nông sản xuất thô vs. Chế biến sâu năm 2008]
- Lúa gạo:  Gạo xay xát sơ chế (99%)       | Chế biến tinh/sản phẩm sau gạo (1%)
- Cà phê:   Cà phê nhân xô thô (95%)       | Cà phê rang xay, hòa tan (5%)
- Cao su:   Mủ thô và sơ chế SVR (89%)     | Sản phẩm công nghiệp chế tạo (11%)

Nguyên nhân cốt lõi khiến giá trị gia tăng nội sinh thấp bắt nguồn từ sự phân tán trong khâu canh tác, tỷ lệ cơ giới hóa yếu kém, công nghệ bảo quản sau thu hoạch lạc hậu và thiếu vắng các liên kết chuỗi bền vững giữa nông dân với doanh nghiệp chế biến. Về giá trị gia tăng ngoại sinh, việc thiếu chiến lược xây dựng thương hiệu quốc gia, phụ thuộc vào kênh phân phối trung gian nước ngoài và thiếu năng lực dự báo thị trường kỳ hạn đã khiến nông sản Việt Nam chịu nhiều thiệt thòi về mặt định giá.

Bài học từ Brazil cho thấy họ tổ chức thành công chuỗi giá trị cà phê thông qua hệ thống hợp tác xã kiểm soát 35% sản lượng và thành lập Trung tâm Thông tin Cà phê (Coffee Intelligence Center) để dự báo chính xác cung cầu thế giới. Tương tự, Thái Lan đã quy hoạch vùng chuyên canh lúa gạo quy mô lớn và tập trung vào khâu lai tạo giống chất lượng cao, giúp nâng giá bán xuất khẩu cao hơn Việt Nam từ 15% đến 25%.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao toàn diện giá trị gia tăng cho hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam đến năm 2015, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Nâng cấp chuỗi công nghệ sản xuất và giảm thiểu tổn thất sau thu hoạch:

   • Áp dụng triệt để quy trình canh tác chuẩn VietGAP và GlobalGAP; đưa giống lúa chất lượng cao chiếm trên 70% cơ cấu gieo trồng; thay thế các vườn cao su và cà phê già cỗi bằng các dòng vô tính năng suất cao.
   • Đầu tư đồng bộ hệ thống sấy lúa tự động tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long nhằm cắt giảm tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch từ mức 12% - 16% hiện nay xuống dưới 8%, nâng tỷ lệ thu hồi gạo nguyên hạt lên trên 55%.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp cùng Ủy ban nhân dân các tỉnh trọng điểm và các hợp tác xã nông nghiệp.

2. Đẩy mạnh cơ cấu chế biến sâu và tinh chế sản phẩm:

   • Hiện đại hóa hệ thống 132 nhà máy chế biến cao su, nâng công suất chế biến các sản phẩm công nghiệp cao su kỹ thuật cao và săm lốp đạt kim ngạch trên 500 triệu USD vào năm 2015.
   • Hỗ trợ tín dụng ưu đãi cho các doanh nghiệp đầu tư dây chuyền chế biến ướt cà phê hiện đại, nâng tỷ trọng cà phê hòa tan và cà phê rang xay xuất khẩu lên trên 15% tổng kim ngạch ngành cà phê.
   • Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công Thương, các tập đoàn và doanh nghiệp chế biến xuất khẩu.

3. Xây dựng và định vị thương hiệu nông sản quốc gia:

   • Triển khai chương trình đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý và nhãn hiệu quốc tế cho các mặt hàng nông sản mũi nhọn như Cà phê Buôn Ma Thuột, Gạo thơm Việt Nam và Cao su thiên nhiên Việt Nam.
   • Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm dần sự phụ thuộc vào các thị trường dễ tính, thâm nhập sâu vào các thị trường cao cấp như EU, Hoa Kỳ và Nhật Bản với mức giá bán mục tiêu tăng từ 15% đến 20%.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Công Thương (Cục Xúc tiến Thương mại), Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), VICOFA và VRA.

4. Hoàn thiện hạ tầng logistics và sàn giao dịch nông sản:

   • Quy hoạch mạng lưới logistics chuyên dụng và phát triển hệ thống cảng nước sâu tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long nhằm giảm chi phí vận chuyển trung gian từ 5 đến 10 USD/tấn nông sản.
   • Phát triển hoàn thiện các sàn giao dịch nông sản kỳ hạn tại các vùng nguyên liệu trọng điểm nhằm giảm thiểu rủi ro biến động giá và hỗ trợ công tác dự báo thương mại.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Giao thông Vận tải phối hợp cùng các bộ, ngành liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang tính ứng dụng thực tiễn cao, là tài liệu chuyên khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cán bộ thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Công Thương và Sở Nông nghiệp các địa phương có thể sử dụng số liệu và mô hình phân tích để xây dựng chính sách hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu cây trồng, chính sách tín dụng đầu tư chế biến nông sản và quy hoạch vùng chuyên canh đến năm 2015.
• Doanh nghiệp sản xuất, chế biến và xuất khẩu nông sản: Các nhà quản trị doanh nghiệp ngành lúa gạo, cà phê, cao su tìm thấy phương pháp phân tích chi phí trung gian (IC) và mô hình tối ưu hóa giá trị gia tăng nội sinh - ngoại sinh để tái cấu trúc chuỗi cung ứng, đầu tư công nghệ chế biến tinh và đàm phán hợp đồng xuất khẩu hiệu quả.
• Các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học: Giảng viên và học viên chuyên ngành Thương mại, Kinh tế Quốc tế, Kinh tế Nông nghiệp có thể kế thừa khung lý thuyết phân tích chuỗi giá trị và phương pháp tính toán giá trị gia tăng theo chuẩn tài khoản quốc gia (SNA) phục vụ các đề tài nghiên cứu mở rộng.
• Ban lãnh đạo hợp tác xã và các trang trại quy mô lớn: Các chủ nhiệm hợp tác xã nắm bắt được quy trình chuẩn hóa chất lượng nguyên liệu đầu vào, nhận thức rõ tầm quan trọng của việc thu hái đúng kỹ thuật (giảm tỷ lệ quả cà phê xanh, mủ tạp) để nâng cao giá bán thực tế từ 10% đến 20% khi cung ứng cho các nhà máy chế biến xuất khẩu.

Câu hỏi thường gặp

Giá trị gia tăng nội sinh trong xuất khẩu nông sản là gì và được tính toán như thế nào?
Giá trị gia tăng nội sinh là phần giá trị tăng thêm được tạo ra trực tiếp trong khâu trồng trọt và chế biến công nghiệp. Giá trị này được xác định bằng công thức lấy Tổng giá trị sản xuất (GO) trừ đi Tổng chi phí đầu vào trung gian (IC), bao gồm chi phí vật chất và dịch vụ như giống cây, phân bón, điện nước, thuốc bảo vệ thực vật.

Tại sao năng suất lúa gạo Việt Nam đạt mức cao 5,3 tấn/ha nhưng giá trị gia tăng thu về vẫn thấp?
Nguyên nhân chính là do tổn thất sau thu hoạch còn cao (12% - 16%), tỷ lệ gạo nguyên hạt sau xay xát chỉ đạt 42% - 48% do thiết bị lạc hậu. Hơn nữa, việc xuất khẩu chủ yếu là gạo trắng phẩm cấp trung bình chưa có thương hiệu khiến giá bán luôn thấp hơn Thái Lan từ 10 đến 90 USD/tấn.

Ngành cà phê Việt Nam cần làm gì để vượt qua bẫy xuất khẩu nguyên liệu thô?
Ngành cà phê cần đẩy mạnh khâu thu hái đạt chuẩn (tỷ lệ quả chín trên 90%), chuyển đổi dần sang phương pháp chế biến ướt hiện đại để giảm tỷ lệ cà phê loại II từ 65% xuống dưới 30%, đồng thời tăng tỷ trọng xuất khẩu cà phê hòa tan và rang xay lên trên 15% tổng kim ngạch.

Hạn chế lớn nhất trong khâu chế biến cao su xuất khẩu giai đoạn 2000 - 2008 là gì?
Hơn 90% sản lượng cao su xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu thô (chủ yếu là cao su khối SVR 3L chiếm 44%). Trong tổng số 132 nhà máy chế biến toàn quốc, khối tư nhân sở hữu 76 nhà máy nhưng quy mô rất nhỏ (bình quân 3.693 tấn/năm) với công nghệ lạc hậu, làm suy giảm chất lượng chung của ngành.

Các hiệp hội ngành hàng có vai trò cụ thể nào trong việc nâng cao giá trị gia tăng ngoại sinh?
Các hiệp hội như VFA, VICOFA và VRA đóng vai trò làm đầu mối xây dựng chỉ dẫn địa lý, thiết lập tiêu chuẩn chất lượng xuất khẩu, thực hiện xúc tiến thương mại quốc tế và vận hành hệ thống thông tin dự báo giá cả thị trường thế giới nhằm nâng cao năng lực đàm phán hợp đồng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về giá trị gia tăng nội sinh và ngoại sinh trong chuỗi giá trị hàng nông sản xuất khẩu theo chuẩn tài khoản quốc gia (SNA).
• Đánh giá chi tiết thực trạng 3 ngành hàng nông sản chủ lực (lúa gạo, cà phê, cao su) giai đoạn 2000 - 2008, chỉ rõ các điểm nghẽn về công nghệ chế biến và tỷ lệ xuất khẩu thô trên 90%.
• Phân tích và rút ra bài học thực tiễn sâu sắc từ mô hình chuỗi giá trị lúa gạo, cao su của Thái Lan và hệ thống hợp tác xã cà phê của Brazil để áp dụng phù hợp vào điều kiện Việt Nam.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ tầm vi mô đến vĩ mô, tập trung vào giảm tổn thất sau thu hoạch xuống dưới 8%, nâng tỷ trọng chế biến sâu và định vị thương hiệu quốc gia đến năm 2015.
• Kêu gọi các bộ, ngành, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu nhanh chóng liên kết chặt chẽ nhằm chuyển dịch mô hình tăng trưởng nông nghiệp từ chiều rộng sang chiều sâu, gia tăng giá trị kinh tế bền vững cho đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề ở trên, giá trị gia tăng hàng hoá nông sản xuất khẩu được xác định từ hai phần tách biệt là giá trị gia tăng nội sinh và giá trị gia tăng ngoại sinh. Xác định giá trị gia tăng (VA) nội sinh Trên thực tế giá trị gia tăng nội sinh của hàng hoá nông sản xuất khẩu được tạo nên từ khâu sản xuất nông sản và khâu chế biến nông sản. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng ta đề cập vào những căn cứ để xác định giá trị gia tăng của các sản phẩm gạo, cà phê, cao su. Căn cứ xác định giá trị gia tăng hàng hóa nông sản khâu sản xuất Về nguyên tắc, giá trị gia tăng hàng hoá nông sản ở khâu sản xuất được xác định từ: (1) Tổng giá trị sản xuất nông sản: Tổng giá trị sản xuất nông sản được tính căn cứ vào doanh thu thực tế của người sản xuất nông sản và điều này phụ thuộc vào: sản lượng nông sản sản xuất dành cho xuất khẩu trực tiếp hoặc chuyển qua chế biến xuất khẩu và giá của đơn vị hàng hoá nông sản.

Giá để tính là giá bán thực tế hàng hoá nông sản cho các đơn vị chế biến hoặc giá bán cho các tổ chức xuất khẩu hàng hoá. Cụ thể: Doanh thu tiêu thụ sản phẩm = Sản lượng sản phẩm x giá bán thực tế -9- (2) Các chi phí trung gian của quá trình sản xuất: bao gồm những chi phí vật chất và dịch vụ trong quá trình sản xuất sản phẩm nông sản. Cụ thể: - Đối với sản phẩm cao su, lúa gạo, cà phê, chi phí trung gian bao gồm: + Các chi phí vật chất như: giống cây trồng các loại, phân hữu cơ, phân hoá học, vôi bón ruộng, thuốc trừ sâu bệnh, thuốc thú y, nhiên liệu, điện, vật liệu, dụng cụ nhỏ, chi phí sửa chữa thường xuyên tài sản cố định. + Chi phí dịch vụ gồm: thuê cày bừa máy, bảo hiểm cây trồng, thuỷ lợi phí nhà nước, thuỷ nông nội đồng.

Các khoản chi phí trung gian đều tính theo giá mua cụ thể của các hàng hoá trung gian và các chi phí trung gian này phải được tính trong giá thành sản xuất. Từ phân tích trên, giá trị gia tăng hàng hoá nông sản ở khâu sản xuất được xác định bằng: (1) – (2). Như vậy, căn cứ trên để xác định giá trị gia tăng hàng hoá nông sản ở khâu sản xuất là: (a) Cơ cấu chủng loại hàng hoá nông sản sản xuất dành cho xuất khẩu; (b) Quy mô sản lượng sản xuất của từng loại sản phẩm được xuất khẩu trực tiếp hoặc được thu mua cho chế biến phục vụ xuất khẩu; (c) Danh mục và lượng hàng hoá trung gian tiêu dùng vào sản xuất hàng hoá nông sản xuất khẩu; (d) Giá các hàng hoá trung gian: giá thực tế mà đơn vị sản xuất nông sản phải mua vào; (e) Giá bán hàng hoá nông sản: giá bán thực tế của các cơ sở sản xuất nông sản cho các cơ sở chế biến hoặc cho các cơ sở xuất khẩu. Căn cứ xác định giá trị gia tăng hàng hóa nông sản khâu chế biến.

Công thức chung để xác định giá trị gia tăng là: Giá trị gia tăng Giá trị sản xuất Chi phí trung gian chế biến nông sản = sản phẩm chế biến - sản phẩm chế biến (1) Giá trị sản xuất bao gồm: giá trị chế biến (không bao gồm giá trị nông sản thô), giá trị có tính chất công nghiệp, giá trị nguyên vật liệu (giá trị nông sản thô đem đi chế biến) (2) Chi phí trung gian sản phẩm nông sản chế biến là một bộ phận cấu thành giá trị sản xuất của sản phẩm nông sản chế biến, bao gồm: chi phí thường xuyên về vật chất như nguyên vật liệu (nông sản thô), nguyên liệu, động lực và chi phí dịch vụ được sử dụng trong quá trình sản xuất ra giá trị sản phẩm nông sản chế biến. Từ những phân tích trên, để xác định được giá trị gia tăng hàng hoá nông sản xuất khẩu trong khâu chế biến, phải căn cứ vào: (a) Các chủng loại hàng hoá nông sản chế biến để xuất khẩu; (b) Giá thu mua hàng hoá nông sản thô thực tế của cơ sở chế biến - 10 - với tư cách là đầu vào của quá trình chế biến; (c) Các chi phí trung gian khác dùng để thực hiện khâu chế biến nông sản; (d) Giá bán thực tế hàng hoá nông sản đã chế biến của các đơn vị công nghiệp cho các tổ chức xuất khẩu; (e) Tổng số sản phẩm nông sản chế biến được tiêu thụ qua các kênh xuất khẩu.2 Xác định giá trị gia tăng ngoại sinh (căn cứ xác định giá trị gia tăng hàng hóa nông sản khâu xuất khẩu) VA ngoại sinh của hàng hoá nông sản xuất khẩu được thực hiện trong quá trình xuất khẩu hàng hoá. Hoạt động xuất khẩu nông sản hàng hoá không tạo ra sản phẩm mới nhưng làm tăng thêm giá trị nông sản được sản xuất ra, và được tính theo công thức: Giá trị tăng khâu Giá trị xuất khâu Chi phí trung gian xuất khẩu nông sản = xuất khẩu nông sản - xuất khẩu nông sản Trong đó: (1) Giá trị sản xuất của nông sản xuất khẩu được tính bằng phí thương nghiệp đối với hàng hoá bán cho người tiêu dùng. Phí thương nghiệp được xác đinh bằng hiệu số giữa giá trị hàng hoá bán ra và nguyên giá hàng hoá bán hay giá trị hàng mua vào để bán, kể cả chi phí cho đến khi hàng hoá bán được.

Công thức sau: Giá trị xuất khâu Giá trị kim ngạch Trị giá vốn hàng hoá xuất khẩu nông sản = nông sản xuất khẩu - nông sản xuất khẩu Trị giá vốn hàng hoá nông sản xuất khẩu là tổng giá phải trả cho sản phẩm được đem bán kể cả chi phí vận tải. (2) Chi phí trung gian khâu xuất khẩu nông sản là tổng hợp các yếu tố của chi phí trung gian bao gồm: phí vận tải thuê ngoài; phí nước ngoài; hoa hồng cho đại lý. Như vậy, căn cứ để xác định giá trị gia tăng hàng hoá nông sản khâu xuất khẩu căn cứ vào các yếu tố: - Danh mục, chủng loại và sản lượng hàng hoá xuất khẩu thực hiện trong thời gian tính toán. - Giá bán hàng hoá xuất khẩu.

Giá bán cần được tính theo giá thực tế bình quân đối với từng loại sản phẩm nông sản xuất khẩu. - Giá trị thu mua ban đầu hàng hoá nông sản từ các nhà sản xuất và chế biến. Giá trị thu mua cũng được tính theo giá thực tế bình quân. - Các chi phí trung gian phát sinh trong quá trình thực hiện hoạt động xuất khẩu hàng hoá.

- 11 - Như vậy, nếu giá xuất khẩu thực hiện càng cao, sản lượng xuất khẩu càng lớn thì VA ngoại sinh của hàng hoá nông sản xuất khẩu càng cao. NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC NÂNG CAO GIÁ TRỊ GIA TĂNG HÀNG HOÁ NÔNG SẢN XUẤT KHẨU Có thể chia thành hai nhóm nhân tố tác động trực tiếp đến nâng cao giá trị gia tăng hàng hoá nông sản xuất khẩu, bao gồm: các nhân tố làm tăng giá trị gia tăng nội sinh và các nhân tố làm tăng giá trị gia tăng ngoại sinh. Nhân tố làm tăng giá trị gia tăng nội sinh Giá trị gia tăng nội sinh được hình thành trong quá trình sản xuất, chế biến hàng hoá nông sản, tức là từ phía các nhà sản xuất. Công thức chung như sau: * VA (1 đơn vị hàng hoá nông sản xuất khẩu) = P -IC * ∑ VA Nông sản xuất khẩu = V A (1 đơn vị nông sản xuất khẩu) x Q Trong đó: P là giá bán thực tế của nhà sản xuất và chế biến nông sản cho các nhà xuất khẩu; IC là chi phí trung gian khâu sản xuất và chế biến nông sản được tính theo các giá mua thực tế các yếu tố trung gian; Q là khối lượng hàng hoá nông sản được các nhà xuất khẩu thu mua.

Chúng ta có thể thấy việc nâng cao giá trị nông sản hàng hoá xuất khẩu được thực hiện theo các hướng sau đây: 1.1- Tăng doanh thu sản xuất nông sản xuất khẩu: Đây được coi là hướng quan trọng nhất, là gốc để thực hiện nâng cao giá trị gia tăng nội sinh cho quá trình xuất khẩu hàng hoá nông sản. Tăng tổng doanh thu từ phía các nhà sản xuất nông sản phụ thuộc vào 2 yếu tố: + Giá bán cho một đơn vị hàng hoá nông sản (1) + Tổng khối lượng nông sản bán ra (2) Giá bán của 1 đơn vị hàng hoá (1) cao sẽ là cơ hội để nâng cao VA cho một đơn vị hàng hoá. Giá của 1 đơn vị hàng hoá nếu chưa kể đến yếu tố thị trường sẽ phụ thuộc vào giá trị kinh tế của sản phẩm hàng hoá. Như vậy việc tăng giá trị của một đơn vị sản phẩm nông sản phụ thuộc vào việc nâng cao giá trị kinh tế của nông sản hàng hoá đó từ một đầu vào trung gian nhất định, tức là gia tăng các công đoạn chế biến nông sản.

Những công đoạn chế biến càng sâu, đòi hỏi công nghệ kỹ thuật cao thì giá trị kinh tế của nông sản chế biến càng cao và giá bán càng cao. Vậy, việc nâng cao giá trị gia tăng nội sinh phụ thuộc vào chiến lược chuyển dịch cơ cấu hàng hoá theo hướng nâng cao - 12 - dần tỷ trọng xuất khẩu hàng hoá nông sản có giá trị kinh tế cao, tức là chuyển từ xuất khẩu nông sản thô sang xuất khẩu hàng hoá nông sản chế biến có chất lượng ngày càng cao. Hướng (2) để tăng tổng doanh thu là tăng khối lượng sản xuất sản phẩm hàng hoá xuất khẩu của các cơ sở sản xuất nông nghiệp và công nghiệp chế biến nông sản xuất khẩu. Điều này phụ thuộc vào năng lực sản xuất của ngành nông nghiệp và công nghiệp chế biến nông sản xuất khẩu.

Cụ thể là: (1) Trong khâu sản xuất nông sản (gắn với mặt hàng là lúa, cao su, cà phê), những yếu tố tác động đến quy mô sản lượng sản xuất gồm: - Quy mô đất đai, tính chất đất đai, hệ thống sông ngòi, ao hồ đầm lầy, điều kiện khí hậu, thời tiết, nguồn nước, sông ngòi. Đây là yếu tố tự nhiên có liên quan trực tiếp đến khả năng phát triển cây trồng. - Lựa chọn giống cây trồng phù hợp với tính chất và khả năng đất đai, nguồn nước cũng như điều kiện khí hậu, thời tiết của từng khu vực, địa phương trong nước. Điều này có liên quan đến nâng cao năng suất tự nhiên của nông sản phẩm.