MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sau hơn 20 năm thực hiện đường lối đổi mới, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nông nghiệp, nông thôn đã đạt được thành tựu khá toàn diện và to lớn. Nông nghiệp tiếp tục phát triển với tốc độ khá cao theo hướng sản xuất hàng hóa, nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả, đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia, một số mặt hàng xuất khẩu chiếm vị thế cao trên thị trường thế giới. Kinh tế nông thôn chuyển dịch theo hướng tăng công nghiệp dịch vụ ngành nghề, các hình thức tổ chức sản xuất tiếp tục đổi mới.
Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội được tăng cường, bộ mặt nhiều vùng nông thôn thay đổi. Đời sống vật chất và tinh thần của dân cư ở hầu hết các vùng nông thôn ngày càng được cải thiện. Xóa đói, giảm nghèo đạt kết quả to lớn. Hệ thống chính trị ở nông thôn được củng cố và tăng cường.
Dân chủ cơ sở được phát huy. An ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững. Vị thế chính trị của giai cấp công nhân ngày càng được nâng cao. Tuy nhiên, những thành tựu đạt được chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế và chưa đồng đều giữa các vùng.
Nông nghiệp phát triển còn chưa bền vững, tốc độ tăng trưởng có xu hướng giảm dần, sức cạnh tranh thấp, chưa phát huy tốt nguồn lực cho phát triển sản xuất, nghiên cứu, chuyển giao khoa học - công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực còn hạn chế. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đổi mới cách thức sản xuất trong nông nghiệp còn chậm, phổ biến vẫn là sản xuất nhỏ, phân tán; năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng nhiều mặt hàng thấp. Công nghiệp, dịch vụ và ngành nghề phát triển chậm, chưa thúc đẩy mạnh mẽ chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lao động ở nông thôn. Các hình thức tổ chức sản xuất chậm đổi mới, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mạnh mẽ sản xuất hàng hóa.
Nông nghiệp và nông thôn phát triển thiếu quy hoạch. Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội còn yếu kém, môi trường ngày n 2 càng ô nhiễm; năng lực thích ứng, đối phó với thiên tai còn nhiều hạn chế. Đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn còn thấp, tỉ lệ hộ nghèo cao, nhất là vùng đồng bào dân tộc, vùng sâu, vùng xa. Chênh lệch giàu, nghèo giữa nông thôn và thành thị, giữa các vùng còn lớn, phát sinh nhiều vấn đề xã hội bức xúc.
Có thể nói trong những năm vừa qua, nhiều xã ở các tỉnh đồng bằng nói chung và xã Mai Đình nói riêng đã triển khai đẩy mạnh công tác sản xuất, thực hiện chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, cơ cấu kinh tế địa phương. Xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn. Tăng cường sự lãnh đạo của đảng, phát huy dân chủ cơ sở, thực hiện nếp sống văn minh nơi thôn xóm. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được thì chúng ta cũng nhìn nhận rằng trước những yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế và yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, nông nghiệp - nông thôn xã Mai Đình còn một số tồn tại, khó khăn và nhiều vấn đề đang đặt ra rất bức xúc cần tập trung giải quyết, đó là: Cơ cấu sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn ở nhiều nơi trên địa bàn xã còn chuyển dịch chậm, đặc biệt là vấn đề sử dụng đất để xây dựng nông thôn mới.
Xuất phát từ thực tế đó được sự đồng ý của Ban Giám hiệu Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban Chủ nhiệm Khoa Quản Lý Tài Nguyên, dưới sự hướng dẫn của Thầy giáo PGS.TS Lương Văn Hinh, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá thực trạng sử dụng đất năm 2013 phục vụ xây dựng nông thôn mới xã Mai Đình - huyện Sóc Sơn - TP Hà Nội”. Với mong muốn có cái nhìn tổng thể về thực trạng sử dụng đất cũng như thành quả đã đạt được của nước ta hiện nay trên quy mô cấp xã. Từ đó xây dựng phương án quy hoạch sử dụng đất nông thôn để đáp ứng yêu cầu của quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn phù hợp với thời đại mới trong thời kì hội nhập kinh tế quốc tế của Quốc gia. Mục đích nghiên cứu - Xây dựng xã Mai Đình trở thành xã phát triển toàn diện về mọi mặt, phấn đấu dần dần đạt các tiêu chí xây dựng nông thôn mới.
- Phát triển sản xuất, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động; xóa đói giảm nghèo; không ngừng nâng cao đời sống vật chất, văn hóa và tinh thần cho người dân. - Xây dựng nếp sống văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc; giữ vững trật tự an ninh trên địa bàn. - Nâng cấp cở sở hạ tầng kỹ thuật, xây dựng cải tạo công trình, chỉnh trang làng xóm phục vụ sinh hoạt cho người dân trên địa bàn xã. - Quản lý quỹ đất và tình hình sử dụng đất của xã.
- Làm cở sở pháp lý quản lý và hướng dẫn xây dựng theo quy hoạch.3 Mục tiêu nghiên cứu 1) Đánh giá đúng thực trạng sử dụng đất năm 2013 xã Mai Đình - huyện Sóc Sơn - TP Hà Nội. 2) Xác định quỹ đất đáp ứng yêu cầu xây dựng nông thôn mới của địa phương 3)- Đề xuất những giải pháp về phân bổ quỹ đất và quản lý đất đai để sử dụng hiệu quả cho xã Mai Đình nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn.4 Yêu cầu - Điều tra chính xác tình hình cơ bản của xã Mai Đình. - Đánh giá hiện trạng sử dụng đất của xã Mai Đình. - Đánh giá thực trạng sử dụng đất năm 2013 theo tiêu chí nông thôn mới tại xã Mai Đình phải đảm bảo tính khả thi, tính khoa học, phù hợp với quy hoạch tổng thể kinh tế - xã hội, quy hoạch sử dụng đất của Huyện đã được phê duyệt, đảm bảo đất đai được sử dụng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả, n 4 phù hợp với điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội, tạo điều kiện thúc đẩy phát triển đồng bộ giữa các ngành, các lĩnh vực trong xã hội.5 Ý nghĩa của đề tài Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Đây là cơ hội tốt cho sinh viên thực hành khảo sát thực tế, áp dụng những kiến thức lý thuyết vào thực tiễn, và có cơ hội gặp gỡ, học tập, trao đổi kiến thức với những người có kinh nghiệm và người dân địa phương.
Góp phần hoàn thiện những lý luận và phương pháp nhằm đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn hiện nay. Có được cái nhìn tổng thể về thực trạng về hệ thống sử dụng đất đai trên địa bàn xã và có thể so sánh được một số chỉ tiêu so với các xã khác trên địa bàn huyện dựa trên bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới của chính phủ. Đề tài cũng được coi là một tài liệu tham khảo cho Trường, Khoa, các cơ quan trong các nghành và các sinh viên khóa tiếp theo. Ý nghĩa trong thực tiễn Đề tài góp phần vào tìm hiểu, phân tích, đánh giá thực trạng và đưa ra các giải pháp cho vùng nông thôn trên địa bàn xã.
Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở giúp cho xã Mai Đình có những định hướng phát triển phù hợp với điều kiện của địa phương. n 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học 2.1 Các khái niệm về nông thôn mới Khái niệm “nông thôn” thường đồng nghĩa với làng, xóm, thôn…Trong tâm thức người Việt, đó là một môi trường kinh tế sản xuất với nghề trồng lúa nước cổ truyền, không gian sinh tồn,không gian xã hội và cảnh quan văn hoá xây đắp nên nền tảng tinh thần, tạo thành lối sống,cốt cách và bản lĩnh của người Việt. Làng - xã là một cộng đồng địa vực, cộng đồng cư trú có ranh giới lãnh thổ tự nhiên và hành chính xác định. Làng là một đơn vị tự cấp, tự túc về kinh tế, có ruộng, có nghề, có chợ…tạo thành một không gian khép kín thống nhất.
Làng - xã là một cộng đồng tương đối độc lập về phong tục tập quán, văn hoá, là một đơn vị tự trị về chính trị. Trong lịch sử, làng - xã là đơn vị hành chính cơ sở. Tuy nhiên làng - xã cũng có những biến đổi ít nhiều qua các thời kỳ, nhưng nhìn chung cho đến trước năm 1945, qua các biến động, làng vẫn giữ được những cấu trúc truyền thống cơ bản.[2] “Nông thôn mới” là chương trình mục tiêu quốc gia lớn và dài hạn của Chính phủ. Quy mô lớn, kỳ vọng cũng nhiều, thế nhưng nhìn nhận nông thôn trong năm qua, ngành nông nghiệp đã thừa nhận về những bước đi chậm của chương trình mà rõ nét nhất là nguồn thu của nông dân chưa được cải thiện, diện mạo nông thôn mới vẫn chưa rõ hình hài.
Vậy đâu là nguyên nhân làm chậm bước đi của chương trình. Có nhiều nguyên nhân như: sự quản lý lỏng lẻo, chưa tập trung vào những vấn đề chính trong sự phát triển của nông thôn, chuyển dịch cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện của địa phương chưa hợp lý. trong đó công tác quản lý, thực hiện quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp là khá quan trọng trong sự phát triển của địa phương.[2] n 6 Xây dựng nông thôn mới là gì? Xây dựng nông thôn mới là cuộc cách mạng và cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cư ở nông thôn đồng lòng xây dựng thôn, xã, gia đình của mình khang trang, sạch đẹp; phát triển sản xuất toàn diện (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ); có nếp sống văn hoá, môi trường và an ninh nông thôn được đảm bảo; thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao. Xây dựng nông thôn mới là sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn dân, của cả hệ thống chính trị.
Nông thôn mới không chỉ là vấn đề kinh tế - xã hội, mà là vấn đề kinh tế - chính trị tổng hợp. Xây dựng nông thôn mới giúp cho nông dân có niềm tin, trở nên tích cực, chăm chỉ, đoàn kết giúp đỡ nhau xây dựng nông thôn phát triển giàu đẹp, dân chủ, văn minh.2 Khái niệm quản lý sử dụng đất Quản lý đất đai (Land administration - địa chính): Theo định nghĩa của LHQ: Là quá trình lưu giữ và cập nhật những thông tin về sở hữu, giá trị, sử dụng đất và những thông tin khác liên quan đến đất. (Land administration guidelines-1996)- chỉ dẫn về quản lý hành chính đất đai.