Luận án sử dụng công cụ phái sinh trong quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Sử dụng công cụ phái sinh trong quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Trần Chí Chinh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Nhung
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Sử dụng công cụ phái sinh trong quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN ÁN
• DISSERTATION SUMMARY
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ, BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Những đóng góp và những hạn chế của nghiên cứu
• Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài và ở trong nước
• 1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.1.2. Các nghiên cứu ở trong nước
• 1.2. Các hướng tiếp cận nghiên cứu và khoảng trống nghiên cứu
• 1.2.1. Các hướng tiếp cận nghiên cứu
• 1.2.2. Khoảng trống nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỬ DỤNG CÔNG CỤ PHÁI SINH TÍN DỤNG TRONG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Tổng quan về quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại
• 2.1.1. Khái niệm rủi ro tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng
• 2.1.2. Quá trình quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại
• 2.1.3. Các mô hình rủi ro để thực thi quá trình quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại
• 2.1.3.1. Các mô hình quản trị rủi ro tín dụng
• 2.1.3.2. Các mô hình rủi ro tín dụng
• 2.2. Tổng quan về công cụ phái sinh tín dụng
• 2.2.1. Khái niệm chung về công cụ phái sinh
• 2.2.2. Khái niệm và đặc điểm của công cụ phái sinh tín dụng
• 2.2.3. Các công cụ phái sinh tín dụng
• 2.2.3.1. Hoán đổi rủi ro tín dụng
• 2.2.3.2. Hoán đổi tổng thu nhập
• 2.2.3.3. Quyền chọn chênh lệch tín dụng
• 2.3. Sử dụng công cụ phái sinh tín dụng trong quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại
• 2.3.1. Các lý thuyết nền tảng liên quan đến sử dụng công cụ phái sinh tín dụng trong quản trị rủi ro tín dụng
• 2.3.1.1. Lý thuyết rủi ro và bảo hiểm
• 2.3.1.2. Lý thuyết thông tin bất cân xứng
• 2.3.1.3. Lý thuyết đại diện
• 2.3.2. Lợi ích và rủi ro của việc sử dụng công cụ phái sinh tín dụng trong quản trị rủi ro tín dụng
• 2.3.3. Các điều kiện để sử dụng công cụ phái sinh tín dụng trong quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại
• 2.3.3.1. Sự phát triển về quản trị rủi ro tín dụng của các ngân hàng
• 2.3.3.2. Sự phát triển về nguồn nhân lực của các ngân hàng
• 2.3.3.3. Sự quản lý của nhà nước về phái sinh tín dụng
• 2.3.3.4. Sự phát triển của thị trường tài chính
• 2.3.3.5. Sự phát triển của các chủ thể tham gia cung cấp các dịch vụ hỗ trợ đối với các hoạt động về phái sinh tín dụng
• 2.4. Giải mã sự tổn thất của một số định chế tài chính trên thế giới và bài học kinh nghiệm về sử dụng công cụ phái sinh tín dụng trong quản trị rủi ro tín dụng cho các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.4.1. Giải mã sự tổn thất có liên quan đến sử dụng công cụ phái sinh tín dụng của một số định chế tài chính trên thế giới
• 2.4.2. Bài học kinh nghiệm về sử dụng công cụ phái sinh tín dụng trong quản trị rủi ro tín dụng cho các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Cách tiếp cận nghiên cứu và quy trình thực hiện nghiên cứu
• 3.1.1. Cách tiếp cận nghiên cứu
• 3.1.2. Quy trình thực hiện nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp thu thập dữ liệu và phân tích dữ liệu
• 3.2.1. Thu thập và phân tích dữ liệu thứ cấp
• 3.2.2. Thu thập và phân tích dữ liệu sơ cấp thông qua khảo sát
• 3.2.3. Thu thập và phân tích dữ liệu sơ cấp thông qua phỏng vấn sâu
• 3.2.3.1. Phương pháp chọn mẫu
• 3.2.3.2. Thủ tục thu thập dữ liệu
• 3.2.3.3. Thủ tục phân tích dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG CÔNG CỤ PHÁI SINH TÍN DỤNG VÀ CÁC ĐIỀU KIỆN ĐỂ SỬ DỤNG CÔNG CỤ PHÁI SINH TÍN DỤNG TRONG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 4.1. Thực trạng sử dụng công cụ phái sinh tín dụng và những công cụ chuyển giao rủi ro tín dụng khác trong quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.1.1. Thực trạng rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.1.2. Thực trạng sử dụng công cụ phái sinh tín dụng trong quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.1.3. Thực trạng sử dụng công cụ chuyển giao rủi ro tín dụng dưới hình thức bán nợ xấu cho VAMC tại các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.2. Thực trạng về các điều kiện để sử dụng công cụ phái sinh tín dụng trong quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.2.1. Các điều kiện cần đáp ứng để sử dụng công cụ phái sinh tín dụng trong quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.2.2. Thực trạng về sự hoàn thiện các điều kiện để sử dụng công cụ phái sinh tín dụng trong quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.2.2.1. Thực trạng sự phát triển về quản trị rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.2.2.2. Thực trạng sự phát triển về nguồn nhân lực của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.2.2.3. Thực trạng sự quản lý của Nhà nước Việt Nam về phái sinh tín dụng
• 4.2.2.4. Thực trạng sự phát triển của thị trường tài chính Việt Nam
• 4.2.2.5. Thực trạng sự phát triển của các chủ thể tham gia cung cấp các dịch vụ hỗ trợ đối với những hoạt động về phái sinh tín dụng tại Việt Nam
• 4.3. Đánh giá chung về sự hoàn thiện các điều kiện để sử dụng công cụ phái sinh tín dụng trong quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.3.1. Sự hoàn thiện điều kiện sự phát triển về quản trị rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.3.2. Sự hoàn thiện điều kiện sự phát triển về nguồn nhân lực của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.3.3. Sự hoàn thiện điều kiện sự quản lý của Nhà nước Việt Nam về phái sinh tín dụng
• 4.3.4. Sự hoàn thiện điều kiện sự phát triển của thị trường tài chính Việt Nam
• 4.3.5. Sự hoàn thiện điều kiện sự phát triển của các chủ thể tham gia cung cấp các dịch vụ hỗ trợ đối với các hoạt động về phái sinh tín dụng tại Việt Nam
• 5. CHƯƠNG 5: CÁC GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN CÁC ĐIỀU KIỆN ĐỂ SỬ DỤNG CÔNG CỤ PHÁI SINH TÍN DỤNG TRONG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 5.1. Bối cảnh chung và quan điểm định hướng các giải pháp
• 5.1.1. Bối cảnh chung
• 5.1.2. Quan điểm định hướng các giải pháp
• 5.2. Các giải pháp nhằm hoàn thiện các điều kiện để sử dụng công cụ phái sinh tín dụng trong quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 5.2.1. Nhóm giải pháp liên quan đến sự phát triển về quản trị rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 5.2.1.1. Hoàn thiện các yếu tố để triển khai mô hình rủi ro “khởi tạo – phân bổ” chủ động thông qua việc sử dụng công cụ phái sinh tín dụng
• 5.2.1.2. Hoàn thiện và phát triển các công cụ quản trị rủi ro tín dụng
• 5.2.1.3. Phát triển hệ thống cơ sở dữ liệu và công nghệ thông tin dựa trên nền tảng ngân hàng số
• 5.2.2. Nhóm giải pháp liên quan đến sự phát triển nguồn nhân lực của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 5.2.2.1. Thay đổi nhận thức về sự cần thiết phải đổi mới quản trị rủi ro tín dụng theo thông lệ và chuẩn mực quốc tế
• 5.2.2.2. Phát triển đội ngũ nguồn nhân lực
• 5.2.3. Nhóm giải pháp liên quan đến sự quản lý của Nhà nước Việt Nam về phái sinh tín dụng
• 5.2.3.1. Hoàn thiện hành lang pháp lý đối với phái sinh tín dụng và các lĩnh vực khác có liên quan đến phái sinh tín dụng
• 5.2.3.2. Hoàn thiện hoạt động thanh tra, giám sát của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam liên quan đến quản trị rủi ro tín dụng và phái sinh tín dụng
• 5.2.4. Nhóm giải pháp liên quan đến các chủ thể cung cấp các dịch vụ xếp hạng tín nhiệm tại Việt Nam
• 5.2.4.1. Phát triển đội ngũ chuyên gia xếp hạng tín nhiệm
• 5.2.4.2. Tiếp cận công nghệ xếp hạng theo thông lệ và chuẩn mực quốc tế
• 5.3. Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước và các Bộ ngành của Việt Nam
• 5.3.1. Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước về việc ban hành những văn bản pháp lý nhằm giúp cho các ngân hàng thương mại Việt Nam có đủ định hướng để sử dụng công cụ phái sinh tín dụng trong quản trị rủi ro tín dụng
• 5.3.2. Kiến nghị đối với các Bộ ngành của Việt Nam liên quan đến việc cung cấp và chia sẻ thông tin
• PHẦN KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Nhận diện RRTD trong quá trình quản trị RRTD tại NHTM
• Phụ lục 2: Đánh giá RRTD trong quá trình quản trị RRTD tại NHTM
• Phụ lục 3: Ứng xử đối với RRTD bằng các phương pháp thích hợp trong quá trình quản trị RRTD tại NHTM
• Phụ lục 4: Trình tự và nội dung về sự phê chuẩn đối với HTXH nội bộ
• Phụ lục 5: Lược sử quá trình hình thành và phát triển thị trường PSTD trên thế giới
• Phụ lục 6
• Phụ lục 7: Dàn câu hỏi thảo luận mở
• Phụ lục 8: Tình hình cung ứng vốn từ hệ thống các TCTD và từ thị trường vốn
• Phụ lục 9: Bảng phân loại nhóm nợ đối với các khoản vay của khách hàng
• Phụ lục 10: Bảng số lượng lãnh đạo, nhân viên thẩm định tín dụng và quản lý RRTD tại các NHTM tham gia trả lời khảo sát thông qua bảng câu hỏi (Đơn vị tính: Người)
• Phụ lục 11: Bảng phân tích và tổng hợp nội dung trả lời phỏng vấn sâu của các chuyên gia liên quan đến quản trị RRTD và các điều kiện để sử dụng công cụ PSTD trong quản trị RRTD tại các NHTM Việt Nam
• Phụ lục 12: Thực tế triển khai quá trình quản trị RRTD tại các NHTM Việt Nam
• Phụ lục 13: Các chỉ tiêu về tài chính tín dụng mục tiêu của một số NHTM Việt Nam giai đoạn 2016 – 2020
• Phụ lục 14: Định hướng phân bổ vốn vay và những biện pháp giảm thiểu RRTD của một số NHTM Việt Nam giai đoạn 2016 – 2020
• Phụ lục 15: Xây dựng và hoàn thiện chính sách, quy trình, hạ tầng cơ sở dữ liệu, công nghệ thông tin, phát triển mô hình RRTD tại một số NHTM Việt Nam giai đoạn 2016 - 2020
• Phụ lục 16: Quá trình hình thành và phát triển của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước
• Phụ lục 17: Quá trình hình thành và phát triển của Sở GDCK Việt Nam và Trung tâm LKCK Việt Nam
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA NGHIÊN CỨU SINH

Tóm tắt

I. Tổng quan về công cụ phái sinh và quản trị rủi ro tín dụng

Công cụ phái sinh đóng vai trò quan trọng trong quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại. Các công cụ này giúp giảm thiểu rủi ro tín dụng thông qua việc đa dạng hóa danh mục đầu tư và phòng ngừa rủi ro. Phái sinh tín dụng (PSTD) xuất hiện từ năm 2006 tại Việt Nam, nhưng việc sử dụng vẫn còn hạn chế. Nghiên cứu này phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp để hoàn thiện điều kiện sử dụng PSTD trong quản trị rủi ro tín dụng.

1.1. Khái niệm và vai trò của công cụ phái sinh

Công cụ phái sinh là các công cụ tài chính giúp chuyển giao rủi ro từ người bán sang người mua. Trong quản trị rủi ro tín dụng, chúng giúp giảm thiểu tổn thất và đa dạng hóa danh mục đầu tư. Phái sinh tín dụng bao gồm các công cụ như hoán đổi rủi ro tín dụng (CDS) và quyền chọn chênh lệch tín dụng (CSO).

1.2. Thực trạng sử dụng công cụ phái sinh tại Việt Nam

Tại Việt Nam, việc sử dụng công cụ phái sinh trong quản trị rủi ro tín dụng vẫn còn hạn chế. Nguyên nhân chính là thiếu hành lang pháp lý và nguồn nhân lực chuyên môn. Nghiên cứu chỉ ra rằng, các ngân hàng thương mại cần hoàn thiện điều kiện để tận dụng hiệu quả các công cụ này.

II. Các điều kiện để sử dụng công cụ phái sinh trong quản trị rủi ro tín dụng

Để sử dụng hiệu quả công cụ phái sinh trong quản trị rủi ro tín dụng, các ngân hàng thương mại cần đáp ứng năm điều kiện chính. Bao gồm sự phát triển về quản trị rủi ro, nguồn nhân lực, hành lang pháp lý, thị trường tài chính và các dịch vụ hỗ trợ.

2.1. Phát triển quản trị rủi ro và nguồn nhân lực

Các ngân hàng thương mại cần hoàn thiện mô hình quản trị rủi ro và đào tạo nguồn nhân lực chuyên môn. Việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế như Basel II và Basel III là cần thiết để nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng.

2.2. Hành lang pháp lý và thị trường tài chính

Hành lang pháp lý cần được hoàn thiện để tạo điều kiện cho việc sử dụng công cụ phái sinh. Đồng thời, thị trường tài chính cần phát triển để cung cấp các dịch vụ hỗ trợ như xếp hạng tín nhiệm và công nghệ thông tin.

III. Giải pháp và kiến nghị hoàn thiện điều kiện sử dụng công cụ phái sinh

Nghiên cứu đề xuất bốn nhóm giải pháp và hai kiến nghị để hoàn thiện điều kiện sử dụng công cụ phái sinh trong quản trị rủi ro tín dụng. Các giải pháp tập trung vào phát triển quản trị rủi ro, nguồn nhân lực, hành lang pháp lý và thị trường tài chính.

3.1. Phát triển quản trị rủi ro và công nghệ thông tin

Các ngân hàng thương mại cần hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu và công nghệ thông tin để hỗ trợ quản trị rủi ro tín dụng. Việc áp dụng mô hình rủi ro 'khởi tạo – phân bổ' sẽ giúp chủ động quản lý rủi ro.

3.2. Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước và các bộ ngành

Ngân hàng Nhà nước cần ban hành các văn bản pháp lý để hướng dẫn sử dụng công cụ phái sinh. Các bộ ngành cần cung cấp thông tin và hỗ trợ phát triển thị trường tài chính.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu của tác giả Trần Chí Chinh (2022) với đề tài "Sử dụng công cụ phái sinh trong quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam", dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Thị Nhung tại Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh (Mã số chuyên ngành: 9 34 02 01), đặt nền móng tiên phong trong việc tái định hình hệ thống quản trị rủi ro tín dụng (RRTD) tại Việt Nam trong bối cảnh tái cơ cấu toàn diện hệ thống tổ chức tín dụng theo chuẩn mực Basel II và Basel III.

Về mặt học thuật, các nghiên cứu quốc tế về phái sinh tín dụng (PSTD) như Duffee và Zhou (2001), Norden và Wagner (2008), Minton và cộng sự (2009) chủ yếu tập trung vào các thị trường tài chính phát triển (Mỹ, Châu Âu) – nơi hạ tầng pháp lý, thị trường phái sinh tập trung và hệ thống xếp hạng tín nhiệm đã vận hành hoàn chỉnh. Ngược lại, tại các nền kinh tế mới nổi như Việt Nam, nghiên cứu về PSTD chỉ dừng lại ở các phân tích riêng lẻ hoặc tổng quan sơ bộ (Lê Hồ An Châu, 2006; Huỳnh Thị Hương Thảo và Bùi Nguyên Khá, 2014). Do đó, khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi là sự thiếu vắng một mô hình lý thuyết toàn diện xác lập các điều kiện nền tảng để triển khai PSTD trong quản trị RRTD tại một quốc gia đang phát triển.

Luận án thiết lập hệ thống 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể gắn với 6 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và các giả thuyết định tính tương ứng:

• RQ1 & RQ2: Thực trạng RRTD và thực trạng sử dụng công cụ PSTD cùng các công cụ chuyển giao RRTD khác (như bán nợ xấu cho Công ty Quản lý tài sản VAMC) tại hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam diễn ra như thế nào?
• RQ3 & RQ4: Các NHTM Việt Nam cần đáp ứng những nhóm điều kiện cốt lõi nào để sử dụng hiệu quả PSTD trong quản trị RRTD và mức độ hoàn thiện hiện tại của các điều kiện này ra sao?
• RQ5 & RQ6: Các nhóm giải pháp chiến lược và kiến nghị chính sách nào cần được thực thi đối với NHTM và Ngân hàng Nhà nước (NHNN) nhằm hoàn thiện các điều kiện vận hành PSTD?

Khung lý thuyết của công trình tích hợp ba lý thuyết nền tảng: Lý thuyết rủi ro và bảo hiểm, Lý thuyết thông tin bất cân xứng (Akerlof, 1970; Stiglitz và Weiss, 1981) và Lý thuyết đại diện (Jensen và Meckling, 1976). Đóng góp đột phá của luận án là xây dựng thành công mô hình cấu trúc gồm 5 nhóm điều kiện với 12 biến quan sát định tính, thiết lập các tiêu chí nhận diện rõ ràng nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi căn bản từ mô hình rủi ro truyền thống "khởi tạo – nắm giữ" (Originate-to-hold) sang mô hình hiện đại "khởi tạo – phân bổ" (Originate-to-distribute).

Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2016 – 2020 từ các NHTM Nhà nước và NHTM Cổ phần, kết hợp dữ liệu sơ cấp từ cuộc khảo sát diện rộng (tháng 10 – 12/2019) đối với cán bộ thẩm định/quản lý rủi ro và phỏng vấn sâu (tháng 10 – 11/2020) với 11 chuyên gia lãnh đạo cấp cao thuộc 11 NHTM đại diện cho hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế ghi nhận sự phân nhánh sâu sắc về vai trò và tác động của PSTD:

Dòng nghiên cứu ủng hộ nhấn mạnh vai trò tối ưu hóa danh mục và phân bổ rủi ro. Duffee và Zhou (2001) chỉ ra rằng PSTD, đặc biệt là Hoán đổi rủi ro tín dụng (Credit Default Swap - CDS), cho phép ngân hàng phá vỡ sự đánh đổi giữa việc duy trì mối quan hệ khách hàng và kiệt quệ tài chính. Hirtle (2009) chứng minh PSTD mở rộng nguồn cung tín dụng và đóng vai trò bổ trợ đắc lực cho các kỹ thuật phòng ngừa rủi ro. Norden và Wagner (2008) phát hiện giá chênh lệch CDS phản ánh tức thì thông tin chất lượng tín dụng, trở thành thước đo định giá khoản vay chuẩn xác hơn lãi suất truyền thống.

Ngược lại, dòng nghiên cứu cảnh báo tập trung vào rủi ro hệ thống và sự biến dạng động cơ. Instefjord (2005) khẳng định sự phát triển của PSTD có thể kích thích ngân hàng gia tăng mức độ chấp nhận rủi ro ở các phân khúc tín dụng co giãn cao. Morrison (2005) chứng minh sự thiếu minh bạch của thị trường CDS dẫn đến nguy cơ các công ty phát hành nợ dưới chuẩn, làm suy giảm phúc lợi xã hội. Bolton và Oehmke (2011) mô hình hóa hiện tượng "người cho vay không trách nhiệm" (empty creditor), khi các chủ nợ mua bảo hiểm tín dụng quá mức không còn động lực tái cơ cấu hoặc giám sát người vay khi xảy ra vỡ nợ.

Cuộc tranh luận học thuật đặc biệt gay gắt xoay quanh "rủi ro đạo đức mới" (new moral hazard problem) từ phía người bán bảo hiểm tín dụng. Trong khi Akerlof (1970) tập trung vào sự lựa chọn bất lợi của bên mua, Thompson (2010), Leitner (2012), Acharya và Bisin (2014) chỉ ra rằng các định chế bán PSTD có xu hướng nhận rủi ro vượt mức và cam kết trùng lặp một tài sản cho nhiều đối tác khi thị trường thiếu minh bạch. Biais và cộng sự (2012, 2016) đề xuất cơ chế thanh toán bù trừ trung tâm (Central Counterparty Clearing - CCP) và yêu cầu ký quỹ bổ sung để ngăn chặn "vấn đề người đi xe miễn phí" (free rider problem).

                            KHUNG ĐỐI CHIẾU TIẾP CẬN Y VĂN
Học giả & Năm              Trọng tâm nghiên cứu                   Kết luận chính
Duffee & Zhou (2001)       Chuyển giao rủi ro tín dụng             Giảm rủi ro kiệt quệ tài chính
Bolton & Oehmke (2011)     Hiện tượng "Empty Creditor"            Suy giảm giám sát người vay
Thompson (2010)            Rủi ro đạo đức của bên bán PSTD        Xuất hiện rủi ro đối tác mới
Biais et al. (2016)        Thanh toán bù trừ trung tâm CCP        Yêu cầu ký quỹ hạn chế free-rider
Trần Chí Chinh (2022)      Điều kiện thực thi PSTD tại VN         Mô hình 5 điều kiện - 12 biến quan sát

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, công trình của Trần Chí Chinh (2022) định vị rõ nét: Trong khi các nghiên cứu tại Mỹ (như Minton et al., 2009; Norden et al., 2014) khai thác dữ liệu giao dịch thực nghiệm quy mô lớn để lượng hóa tác động của CDS đến chênh lệch lãi suất, thì luận án giải quyết bài toán tiền đề của một thị trường chưa có giao dịch CDS thứ cấp tập trung, tạo bước đệm phương pháp luận khám phá các điều kiện cần và đủ để thiết lập thị trường.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Thông tin bất cân xứng và Lý thuyết Đại diện trong môi trường ngân hàng tại các nền kinh tế chuyển đổi thông qua việc cấu trúc hóa cơ chế chuyển giao rủi ro tín dụng. Cụ thể:

• Mở rộng lý thuyết thông tin bất cân xứng: Làm rõ cách thức công cụ PSTD (CDS, TRS, CSO) phân tách rủi ro tín dụng ra khỏi tài sản cơ sở, giúp khắc phục tình trạng phân bổ tín dụng dưới mức tối ưu do hiện tượng lựa chọn đối nghịch gây ra.
• Bổ sung lý thuyết đại diện: Phân tích sâu sắc quan hệ ủy thác đa tầng giữa NHTM (bên mua bảo vệ), định chế tài chính (bên bán bảo vệ), người đi vay và cơ quan giám sát nhà nước, giải thích cơ chế phát sinh rủi ro đạo đức khi quyền sở hữu kinh tế bị tách rời khỏi quyền kiểm soát khoản vay.
• Thúc đẩy bước chuyển paradigm quản trị: Luận chứng sự tất yếu của việc chuyển dịch từ mô hình "khởi tạo – nắm giữ" tĩnh sang mô hình "khởi tạo – phân bổ" động, nơi RRTD được đo lường định lượng liên tục và điều chỉnh linh hoạt bằng các công cụ phái sinh.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp chặt chẽ 3 lý thuyết nền tảng với các chuẩn mực Ủy ban Basel (BCBS), định hình mô hình 5 điều kiện thực thi PSTD:

                  MÔ HÌNH 5 ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG PSTD TRONG QUẢN TRỊ RRTD
                   

1. Sự phát triển về quản trị RRTD của NHTM: Chuyển đổi bộ máy theo chuẩn Basel II/III, áp dụng phương pháp xếp hạng nội bộ (IRB), tính toán vốn kinh tế (EC), tỷ suất sinh lời trên vốn điều chỉnh theo rủi ro (RAROC), và chuẩn hóa dữ liệu tổn thất lịch sử.
2. Sự phát triển về nguồn nhân lực: Đội ngũ chuyên gia am hiểu cấu trúc tài chính phức tạp, quản lý danh mục định lượng và sở hữu các chứng chỉ quản trị rủi ro quốc tế (như FRM của Hiệp hội Toàn cầu về Hành nghề Rủi ro - GARP).
3. Sự quản lý của Nhà nước về PSTD: Khung pháp lý hoàn chỉnh cho các hợp đồng phái sinh phi tập trung (OTC), quy định về vốn an toàn, ký quỹ và cơ chế giám sát rủi ro hệ thống của NHNN.
4. Sự phát triển của thị trường tài chính: Thị trường trái phiếu doanh nghiệp và thị trường liên ngân hàng có tính thanh khoản cao, thiết lập đường cong lợi suất chuẩn (benchmark yield curve).
5. Sự phát triển của các chủ thể cung cấp dịch vụ hỗ trợ: Hệ thống các tổ chức xếp hạng tín nhiệm nội địa độc lập (Credit Rating Agencies - CRA), các tổ chức định giá, kiểm toán và tư vấn pháp lý đáp ứng chuẩn mực ISDA.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng thế giới quan hiện thực phản biện (critical realism) kết hợp thuyết diễn giải (interpretivism), sử dụng phương pháp Lý thuyết nền (Grounded Theory - GT) theo trường phái Strauss & Corbin và Charmaz. Lý do lựa chọn GT xuất phát từ thực tiễn thị trường PSTD tại Việt Nam còn sơ khai, thiếu chuỗi dữ liệu giao dịch định lượng thứ cấp để chạy các mô hình hồi quy kinh tế lượng truyền thống; do đó, phương pháp GT cho phép khám phá và khái niệm hóa các quy luật vận động từ dữ liệu định tính chuyên sâu.

Thiết kế nghiên cứu đa tầng kết hợp:

• Cấp độ vĩ mô: Đánh giá môi trường thể chế pháp lý, chính sách tiền tệ và hạ tầng tài chính từ dữ liệu NHNN, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước giai đoạn 2016 – 2020.
• Cấp độ trung mô/vi mô: Khảo sát thực tế hệ thống quản trị rủi ro tại các NHTM Việt Nam.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và phân tích dữ liệu tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc tam giác đạc (triangulation):

• Tam giác đạc dữ liệu: Kết hợp dữ liệu thứ cấp (báo cáo thường niên, báo cáo tài chính kiểm toán giai đoạn 2016 – 2020 của toàn bộ các NHTM Việt Nam, báo cáo xử lý nợ xấu của VAMC) với dữ liệu sơ cấp định lượng và định tính.
• Quy trình khảo sát: Tiến hành phát phiếu khảo sát bán cấu trúc trong giai đoạn tháng 10 – 12/2019 tới các cán bộ thẩm định tín dụng và chuyên viên quản lý rủi ro tại các chi nhánh và hội sở NHTM.
• Quy trình phỏng vấn sâu: Lập dàn câu hỏi mở và thực hiện phỏng vấn trực tiếp từ tháng 10 đến tháng 11/2020 với 11 chuyên gia là lãnh đạo cấp cao (Phó Tổng Giám đốc phụ trách rủi ro, Giám đốc Khối Quản trị rủi ro) tại 11 NHTM Việt Nam (bao gồm cả khối NHTM Nhà nước như Vietcombank, VietinBank, BIDV và khối NHTMCP như Techcombank, VPBank, ACB, MB...).

                QUY TRÌNH MÃ HÓA GROUNDED THEORY TRONG LUẬN ÁN
                
  [ Dữ liệu thô phỏng vấn sâu 11 chuyên gia ]

Độ tin cậy (reliability) và giá trị (validity) được đảm bảo thông qua kỹ thuật so sánh liên tục (constant comparative method), kiểm tra chéo giữa phản hồi khảo sát và biên bản phỏng vấn sâu đến khi đạt trạng thái bão hòa lý thuyết (theoretical saturation).

Data và phân tích

Dữ liệu thứ cấp phản ánh bức tranh toàn cảnh: Giai đoạn 2016 – 2020, tổng tài sản hệ thống NHTM chiếm trên 95% tổng tài sản hệ thống TCTD; tỷ lệ nợ xấu nội bảng toàn hệ thống được duy trì dưới 2% nhờ đẩy mạnh xử lý nợ qua VAMC bằng trái phiếu đặc biệt.

Dữ liệu sơ cấp được xử lý qua thủ tục phân tích thống kê so sánh kết hợp mã hóa GT triển khai. Phân tích định tính từ các chuyên gia cho thấy sự đồng thuận cao (100% chuyên gia khẳng định tính tất yếu của PSTD trong tương lai, nhưng 11/11 chuyên gia xác nhận điều kiện hiện tại của Việt Nam chưa sẵn sàng cho việc giao dịch các sản phẩm PSTD phức tạp).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự bế tắc của các giao dịch PSTD thực tế: Luận án phát hiện một thực tế quan trọng: Mặc dù giao dịch PSTD đầu tiên tại Việt Nam đã diễn ra từ năm 2006 (giao dịch sản phẩm đầu tư gắn với RRTD của HSBC Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh liên kết với HSBC Hồng Kông), nhưng từ đó đến nay thị trường gần như đóng băng. Các NHTM Việt Nam hoàn toàn chưa thực hiện được các giao dịch CDS nội địa độc lập giữa các ngân hàng trong nước.
2. Sự lệ thuộc vào mô hình quản trị rủi ro tĩnh:

"Quản trị RRTD là một quá trình bao gồm nhận diện các rủi ro tiềm tàng, đo lường các rủi ro đó, ứng xử thích hợp, và triển khai thực tế bằng các mô hình rủi ro" (Gestel và Baesens, 2009). Dữ liệu khảo sát chỉ ra rằng các NHTM Việt Nam vẫn chủ yếu thẩm định dựa vào tài sản bảo đảm và phương pháp phán đoán truyền thống 5Cs (Character, Capacity, Capital, Condition, Collateral), chưa chuyển dịch sang đo lường xác suất vỡ nợ (PD), tổn thất khi vỡ nợ (LGD) và giá trị chịu rủi ro tại thời điểm vỡ nợ (EAD) theo chuẩn tiếp cận IRB của Basel.

3. Cơ chế chuyển giao rủi ro thụ động qua VAMC: Nghiên cứu chỉ ra biện pháp chuyển giao RRTD phổ biến nhất của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2016 – 2020 là bán nợ xấu cho VAMC nhận trái phiếu đặc biệt. Đây bản chất là cơ chế giãn hoãn tổn thất kế toán chứ chưa phải là cơ chế phân tán rủi ro ra thị trường tài chính dựa trên nguyên lý thị trường như PSTD.
4. Khoảng trống nghiêm trọng về hạ tầng dịch vụ hỗ trợ: Hệ thống XHTN độc lập tại Việt Nam gần như vắng bóng trong giai đoạn nghiên cứu; thiếu vắng các chuẩn mực pháp lý về bù trừ đa phương và đóng vị thế ròng (close-out netting) theo chuẩn ISDA trong trường hợp một bên mất khả năng thanh toán.
5. Nghịch lý nhận thức và năng lực nhân sự: Khảo sát cho thấy phần lớn nhân viên ngân hàng có nhận thức về lợi ích lý thuyết của PSTD nhưng tỷ lệ cán bộ có khả năng định giá và quản trị danh mục phái sinh tín dụng theo mô hình toán định lượng đạt mức rất thấp.

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật: Luận án đóng góp một khung lý thuyết có tính hệ thống cao cho việc nghiên cứu PSTD tại các thị trường tài chính cận biên và mới nổi, chứng minh rằng sự thành công của PSTD không chỉ phụ thuộc vào bản thân cấu trúc công cụ mà là hàm số của mức độ hoàn thiện đồng bộ 5 nhóm điều kiện.
• Về thực tiễn quản trị ngân hàng:

"Mô hình rủi ro 'khởi tạo – phân bổ' chủ động... được kết hợp giữa cách thức, kỹ thuật truyền thống để khởi tạo và giám sát khoản vay với cách thức, kỹ thuật hiện đại để đánh giá liên tục đối với RRTD của khoản vay và danh mục cho vay, cùng với đó là việc sử dụng công cụ PSTD để chủ động điều chỉnh RRTD và/hoặc tỷ suất lợi nhuận đối với danh mục cho vay – thực hiện chức năng tối ưu hóa danh mục cho vay." Các NHTM cần chủ động đầu tư vào hạ tầng ngân hàng số, hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu tổn thất lịch sử tối thiểu 5 – 7 năm để xây dựng hệ thống xếp hạng nội bộ (IRB), tính toán định kỳ RAROC và vốn kinh tế (EC).

• Về mặt chính sách và quản lý nhà nước: Khuyến nghị NHNN và Bộ Tài chính cần phối hợp ban hành thông tư hướng dẫn cụ thể về hoạt động giao dịch PSTD (tập trung thí điểm sản phẩm CDS đơn danh mục đối với trái phiếu doanh nghiệp niêm yết); đồng thời quy định tỷ lệ an toàn vốn và ký quỹ nghiêm ngặt theo khuyến nghị của Hội đồng Ổn định Tài chính (FSB, 2017) và tinh thần Đạo luật Dodd-Frank của Mỹ để ngăn ngừa rủi ro hệ thống.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu xuất phát từ bối cảnh thực tiễn:

1. Do thị trường PSTD tại Việt Nam chưa có giao dịch thứ cấp đại chúng, tác giả không thể thu thập được chuỗi số liệu định lượng về giá trị danh nghĩa, phí quyền chọn (credit spread) và quy mô hợp đồng giao dịch PSTD thực tế của các NHTM Việt Nam.
2. Phương pháp tiếp cận mang tính định tính khám phá dựa trên GT, chưa lượng hóa được trọng số tác động của từng biến quan sát lên quyết định sử dụng PSTD bằng các mô hình kinh tế lượng định lượng (như SEM, Logit/Probit).
3. Mẫu phỏng vấn sâu giới hạn ở 11 chuyên gia lãnh đạo NHTM, chưa bao quát toàn bộ các chi nhánh ngân hàng nước ngoài và các quỹ đầu tư tài chính phi ngân hàng.

Hướng nghiên cứu tương lai:

• Ứng dụng mô hình cấu trúc tuyến tính (PLS-SEM) để lượng hóa mức độ tác động của 12 biến quan sát khi thị trường hình thành các giao dịch ban đầu.
• Nghiên cứu cơ chế định giá CDS dựa trên mô hình cấu trúc Merton (1974) hoặc mô hình dạng rút gọn (Reduced-form models của Jarrow & Turnbull) ứng dụng cho trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam.
• Thiết kế mô hình phòng ngừa rủi ro danh mục tín dụng tích hợp rủi ro khí hậu (ESG credit derivatives).

Tác động và ảnh hưởng

Nghiên cứu mang lại giá trị tác động lan tỏa trên nhiều phương diện:

• Ảnh hưởng học thuật: Trở thành tài liệu tham khảo cốt lõi cho các chương trình đào tạo sau đại học và các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về công cụ phái sinh và quản trị rủi ro ngân hàng tại Việt Nam.
• Tác động ngành ngân hàng: Cung cấp lộ trình hành động thực tế giúp các NHTM xác định rõ các điểm nghẽn nội tại cần hoàn thiện trước khi chính thức triển khai sản phẩm mới, tránh lặp lại các tổn thất nghiêm trọng từng xảy ra tại các định chế tài chính toàn cầu như AIG hay Lehman Brothers trong cuộc khủng hoảng tài chính 2007 – 2008.
• Định hướng chính sách vĩ mô: Đóng góp cơ sở khoa học trực tiếp cho NHNN trong việc xây dựng Chiến lược phát triển ngành Ngân hàng Việt Nam đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, hỗ trợ hoàn thiện Đề án cơ cấu lại hệ thống các TCTD gắn với xử lý nợ xấu.

Đối tượng hưởng lợi

                      MA TRẬN ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI & GIÁ TRỊ TIẾP NHẬN
Đối tượng                     Nhu cầu cốt lõi                    Giá trị tiếp nhận từ Luận án
Nghiên cứu sinh & Giảng viên  Khung lý thuyết & Phương pháp      Mô hình Grounded Theory mẫu mực
Lãnh đạo & CRO tại NHTM       Chiến lược chuyển đổi rủi ro       Bộ tiêu chí 12 biến quan sát nội bộ
Cán bộ Thẩm định/QLRR         Kỹ thuật đo lường rủi ro           Lộ trình áp dụng Basel IRB & RAROC
Cơ quan Quản lý (NHNN, BTC)   Hoạch định chính sách quản lý      Khung khổ pháp lý thí điểm CDS/CCP
Tổ chức Xếp hạng tín nhiệm    Mô hình kinh doanh & Chuẩn mực     Cơ hội phát triển thị trường CRA

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đó là việc mở rộng Lý thuyết Thông tin bất cân xứng và Lý thuyết Đại diện vào điều kiện đặc thù của thị trường tài chính cận biên thông qua việc xây dựng Mô hình 5 nhóm điều kiện (12 biến quan sát), xác lập luận cứ khoa học để chuyển dịch phương thức quản trị tín dụng từ mô hình "khởi tạo – nắm giữ" sang "khởi tạo – phân bổ".

2. Điểm mới về phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước? Khác với Huỳnh Thị Hương Thảo và Bùi Nguyên Khá (2014) sử dụng EFA dựa trên mẫu khảo sát rộng nhưng thiếu chiều sâu thể chế, luận án của Trần Chí Chinh (2022) kết hợp tam giác đạc phương pháp lý thuyết nền (GT) với phỏng vấn sâu 11 lãnh đạo cấp cao của 11 NHTM và phân tích dữ liệu thứ cấp toàn ngành 2016 – 2020, đạt được độ sâu khái niệm hóa vượt trội.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực tế là gì? Mặc dù công cụ PSTD đã thâm nhập Việt Nam từ năm 2006 qua các chi nhánh ngân hàng ngoại, nhưng sau gần 15 năm, việc ứng dụng PSTD trong nước vẫn ở mức "đóng băng" đối với các khoản vay doanh nghiệp. Toàn bộ hoạt động chuyển giao RRTD gần như bị đồng nhất hóa với việc bán nợ kỹ thuật cho VAMC.

4. Quy trình nhân rộng và kiểm chứng (Replication Protocol) có được cung cấp rõ ràng? Luận án cung cấp phụ lục chi tiết toàn bộ Dàn câu hỏi thảo luận mở (Phụ lục 7), Bảng tổng hợp nội dung phỏng vấn sâu chuyên gia (Phụ lục 11), và Hệ thống bảng biểu khảo sát (Phụ lục 10), cho phép các nhà nghiên cứu độc lập dễ dàng kiểm chứng và nhân rộng phương pháp tại các thị trường mới nổi tương đồng.

5. Lộ trình phát triển nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao? Luận án định hình chương trình nghị sự 3 giai đoạn: (1) 2022 – 2024: Hoàn thiện xếp hạng nội bộ IRB và hành lang pháp lý cơ bản; (2) 2025 – 2027: Thành lập Trung tâm thanh toán bù trừ CCP, phát triển các cơ quan XHTN nội địa và thí điểm CDS chuẩn hóa; (3) 2028 – 2032: Phát triển thị trường PSTD thứ cấp đa dạng (TRS, CSO, CLN) gắn với sàn giao dịch tập trung.

Kết luận

1. Luận án giải quyết thành công bài toán lý luận và thực tiễn về việc ứng dụng công cụ phái sinh tín dụng trong quản trị RRTD tại hệ thống NHTM Việt Nam.
2. Xây dựng thành công mô hình cấu trúc 5 nhóm điều kiện với 12 biến quan sát, cung cấp hệ tiêu chí đánh giá định tính khoa học cho các định chế tài chính và nhà điều hành.
3. Luận chứng sâu sắc tính cấp thiết của việc chuyển đổi căn bản từ mô hình rủi ro tĩnh "khởi tạo – nắm giữ" sang mô hình rủi ro động "khởi tạo – phân bổ".
4. Khẳng định PSTD là công cụ quản trị rủi ro hiện đại tất yếu nhưng đòi hỏi môi trường vận hành đồng bộ, không thể áp dụng nóng vội khi chưa đáp ứng đủ các điều kiện tiên quyết về xếp hạng tín nhiệm, thanh toán bù trừ và năng lực nhân sự.
5. Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đối với NHTM và 2 nhóm kiến nghị đối với NHNN, Bộ Tài chính có giá trị ứng dụng cao, định hình khung khổ phát triển thị trường tài chính an toàn, bền vững theo chuẩn mực quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan các nghiên cứu trước Chương 2. Cơ sở lý luận về sử dụng công cụ PSTD trong quản trị RRTD tại NHTM Chương 3. Phương pháp nghiên cứu Chương 4.

Thực trạng sử dụng công cụ PSTD và các điều kiện để sử dụng công cụ PSTD trong quản trị RRTD tại các NHTM Việt Nam Chương 5. Các giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện các điều kiện để sử dụng công cụ PSTD trong quản trị RRTD tại các NHTM Việt Nam. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC Chương này, NCS lược khảo các nghiên cứu trước ở nước ngoài và ở trong nước có liên quan đến nội dung đề tài của luận án. Trong đó, với mỗi nghiên cứu, NCS trình bày kết quả nghiên cứu, những phương pháp nghiên cứu được các tác giả sử dụng để nghiên cứu.

Bên cạnh đó, trong chương này, NCS cũng trình bày các hướng tiếp cận nghiên cứu đối với chủ đề có liên quan đến sử dụng công cụ PSTD trong quản trị RRTD tại NHTM, qua đó phát hiện khoảng trống nghiên cứu. Các nghiên cứu ở nước ngoài và ở trong nước Các nghiên cứu có liên quan đến chủ đề về sử dụng công cụ PSTD trong quản trị RRTD tại ngân hàng, đã được nhiều tác giả trong và ngoài nước đề cập; nội dung nghiên cứu của các tác giả này cũng khá đa dạng trên cả phương diện lý thuyết lẫn thực tiễn. Các nghiên cứu ở nước ngoài Duffee và Zhou (2001) đã nghiên cứu lợi ích của ngân hàng trong việc sử dụng PSTD để quản trị RRTD, đặc biệt là hoán đổi RRTD. Bằng việc sử dụng mô hình về sự lựa chọn đối nghịch/bất lợi, các tác giả cho thấy với vai trò là công cụ chuyển giao rủi ro, PSTD được các ngân hàng sử dụng để giảm thiểu rủi ro kiệt quệ tài chính.

Tuy nhiên, việc sử dụng công cụ PSTD sẽ đem lại lợi ích hay gây ra tổn hại đối với ngân hàng, chúng phụ thuộc vào vấn đề thông tin bất cân xứng. Nếu thông tin bất cân xứng cao, thị trường bán khoản vay sẽ bị giới hạn sử dụng đối với ngân hàng; kết quả là việc sử dụng PSTD sẽ đem lại giá trị lớn đối với ngân hàng; ngược lại, việc sử dụng công cụ PSTD có thể gây tác động tiêu cực đối với thị trường bán khoản vay. Batten và Hogan (2002) đã nghiên cứu về quan điểm đối với PSTD, các tác giả cho thấy PSTD là một nhóm các công cụ tài chính có mục đích chung, đó là để quản trị RRTD. Ngoài ra, các tác giả cho thấy có bốn loại PSTD chính, bao gồm hoán đổi RRTD (Credit default swap – CDS), trái phiếu ràng buộc tín dụng (Credit – linked notes), hoán đổi tổng thu nhập (Total return swaps – TRS), quyền chọn chênh lệch tín dụng (Credit spread options – CSO).

Instefjord (2005) đã nghiên cứu mối quan hệ giữa việc sử dụng PSTD và RRTD của các ngân hàng. Bằng việc sử dụng mô hình dựa vào chi phí kiệt quệ tài 2 chính, tác giả cho thấy sự đổi mới tài chính thông qua thị trường PSTD có thể làm tăng rủi ro cho ngân hàng, đặc biệt là ở các phân khúc thị trường tín dụng có độ co giãn cao. Bên cạnh đó, tác giả cũng chứng tỏ rằng, tầm quan trọng mang tính quyết định là quá trình tiến hành đổi mới tài chính, sự thành công của một công cụ PSTD mới thì được xác định bởi sự thành công về thương mại của chúng. Morrison (2005) cho thấy, thị trường PSTD cung cấp tính thanh khoản, nhưng sự thiếu minh bạch của thị trường thứ cấp này đối với các giao dịch về các tài sản ngân hàng.

Tác giả cũng chỉ ra rằng, khi các công ty dựa vào chứng nhận giá trị đối với nợ ngân hàng để có được sự tài trợ rẻ trên thị trường trái phiếu, sự tồn tại của thị trường PSTD có thể là nguyên nhân đối với việc phát hành các trái phiếu dưới mức hạng đầu tư, và kết quả làm giảm lợi ích xã hội. Để cải thiện vấn đề này, tác giả cho rằng cần phải yêu cầu sự báo cáo đối với PSTD. Acharya và Johnson (2007) đã nghiên cứu các vấn đề có liên quan đến giao dịch nội bộ trong thị trường PSTD. Bằng việc sử dụng phương pháp bình phương nhỏ nhất (OLS) và ước lượng System generalized method of moments (SGMM) với dữ liệu là giá hoán đổi RRTD đóng cửa hàng ngày đối với hầu hết các mua bán chuyển đến Bắc Mỹ, từ ngày 1/1/2001 đến 20/10/2004; kết quả nghiên cứu cho thấy có một dòng thông tin từ thị trường hoán đổi RRTD đến thị trường vốn, dòng thông tin này thì thường xuyên và có ý nghĩa hơn, đó là tính đại diện cho nhiều mối quan hệ của ngân hàng; dòng thông tin được tập trung hàng ngày là những thông tin tín dụng tiêu cực – được biểu hiện thông qua sự lựa chọn bất lợi tín dụng có thể xảy ra.

Tuy nhiên, nghiên cứu không tìm thấy bằng chứng về mức độ rủi ro trong giao dịch nội bộ với độ nhạy cảm bất lợi của giá hoặc dự phòng thanh khoản trong thị trường tín dụng. Norden và Wagner (2008) đã nghiên cứu mối quan hệ giữa thị trường hoán đổi RRTD và việc định giá các khoản vay tại các công ty ở Mỹ. Bằng việc sử dụng phương pháp hồi quy hai bước (two-stage regression), ước lượng thông qua mô hình véc tơ hiệu chỉnh sai số (VECM) với dữ liệu gồm chênh lệch lãi suất của các khoản vay công ty, chênh lệch giá hoán đổi RRTD, chênh lệch giá trái phiếu và số liệu vĩ mô từ tháng 01/1998 đến 03/2006; kết quả nghiên cứu cho thấy giá của PSTD được quan sát thông qua hoán đổi RRTD có mối quan hệ rất mạnh đối với chênh lệch lãi suất của hệ thống các khoản vay mới; chúng cũng là một nhân tố nổi 3 trội trong việc giải thích chênh lệch lãi suất này. Vì vậy, chúng có thể được lựa chọn làm tiêu chuẩn định giá khoản vay.

Nicolo và Pelizzon (2008) đã nghiên cứu việc thiết kế tối ưu đối với hợp đồng PSTD, khi các ngân hàng có thông tin riêng đối với khả năng của họ trong thị trường cho vay và sự phụ thuộc đối với yêu cầu về vốn. Bằng việc sử dụng mô hình dựa vào thông tin bất cân xứng và yêu cầu về vốn, các tác giả cho thấy việc thiết kế bảo đảm sự tối ưu có thể thay đổi, phụ thuộc vào những yêu cầu về vốn pháp lý và sự xuất hiện tính không minh bạch trong các thị trường PSTD. Hirtle (2009) đã nghiên cứu PSTD và nguồn cung tín dụng của ngân hàng. Tác giả cho rằng, PSTD là một trong những sự đổi mới nhất và có sự tác động quan trọng đến các thị trường tín dụng.

Ngoài ra, tác giả tìm thấy bằng chứng hạn chế, đó là sử dụng PSTD lớn hơn có liên quan đến nguồn cung tín dụng lớn hơn của ngân hàng. Bên cạnh đó, sử dụng PSTD dường như là để bổ sung cho các hình thức phòng ngừa rủi ro khác của các ngân hàng. Minton và ctg (2009) đã nghiên cứu việc sử dụng PSTD đối với các ngân hàng của Mỹ nắm giữ những công ty với tài sản hơn một tỷ đô la từ năm 1999 đến 2005. Bằng việc sử dụng phương pháp hồi quy Probit, kết quả nghiên cứu cho thấy chỉ có một số nhỏ các ngân hàng mua ròng về sự phòng hộ khoản vay, nhưng đó cũng là những ngân hàng có ít vốn.

Sử dụng PSTD của các ngân hàng chủ yếu với vai trò kinh doanh hơn là với vai trò phòng hộ khoản vay. Thompson (2010) đã nghiên cứu ảnh hưởng của rủi ro đối tác trong các hợp đồng bảo hiểm về tài chính, sử dụng trường hợp chuyển giao RRTD trong ngân hàng. Bằng việc phát triển mô hình đại diện để phân tích quyết định đầu tư tối ưu của người bảo hiểm khi xảy ra sự thất bại, tác giả cho thấy vấn đề rủi ro đạo đức mới về phía bên bảo hiểm của thị trường. Ngoài ra, rủi ro đối tác này có thể tạo ra động cơ để bên được bảo hiểm tiết lộ thông tin nhiều hơn về khả năng đòi bồi thường.

Bolton và Oehmke (2011) đã nghiên cứu vấn đề người cho vay không trách nhiệm, bởi người chủ nợ có được sự bảo hiểm đối với sự vỡ nợ nhưng vẫn nắm giữ quyền kiểm soát người vay trong và sau khi vỡ nợ. Bằng việc đưa ra mô hình về sự cam kết được giới hạn của hoán đổi RRTD, các tác giả cho thấy khi người cho vay tự do chọn các mức bảo vệ tín dụng, họ thường bảo hiểm trên mức; kết quả liên 4 quan đến vấn đề người cho vay không trách nhiệm, đó là sự không hiệu quả cả dự tính và sau đó. Các tác giả cho rằng, bằng việc đưa vào hợp đồng các điều khoản loại trừ đối quyền được bảo hiểm hoặc bằng cách thực hiện cơ cấu lại sự cố tín dụng, bên bảo hiểm có thể loại trừ vấn đề người cho vay không trách nhiệm. Nijskens và Wagner (2011) nghiên cứu hoạt động chuyển giao RRTD và rủi ro hệ thống.

Các tác giả cho thấy, trong khi các ngân hàng có thể dời bỏ đối với RRTD của những khoản vay, chúng có thể tạo nên rủi ro hệ thống lớn hơn. Điều này đã tạo ra thách thức đối với sự điều chỉnh tài chính, trong đó tập trung vào những đặc thù của các tổ chức cụ thể. Bedendo và Bruno (2012) đã nghiên cứu lợi ích của việc bán khoản vay, chứng khoán hóa và PSTD tại các NHTM ở Mỹ từ 2001 đến 2009, đặc biệt trong cuộc khủng hoảng tài chính. Bằng việc sử dụng phương pháp Generalized method of moments (GMM), kết quả nghiên cứu cho thấy việc chuyển giao RRTD có giá trị lợi ích đối với nền kinh tế.

Tuy nhiên, các tác giả cũng cho thấy tính mạo hiểm cao hơn ở những ngân hàng khuyến khích mạnh mẽ đối với việc bán khoản vay và chứng khoán hóa, nói cách khác tỷ lệ vỡ nợ cao hơn ở những ngân hàng này trong cuộc khủng hoảng tài chính; những lợi ích và bất lợi của việc chuyển giao RRTD thông qua bán khoản vay và chứng khoán hóa thì cao hơn nhiều so với PSTD. Leitner (2012) cho thấy, trong các hoạt động liên quan đến CDS, khi các hợp đồng không được quan sát, những người đại diện có thể cam kết cùng một loại tài sản với nhiều đối tác mà có thể xảy ra sự vỡ nợ sau đó. Tác giả chỉ ra rằng, một cơ chế trung tâm mà có thể cho phép chiết xuất tất cả thông tin có liên quan đến các hợp động mà người đại diện thực hiện.