Luận án tiến sĩ qúa trình biến đổi kinh tế xã hội của người la ha từ sau ngày đổi mới 1986 đến nay trường hợp người la ha ở bản nậm khao xã tân lập mộc châu sơn la

Luận án phân tích quá trình biến đổi kinh tế xã hội của người La Ha từ 1986 đến nay tại bản Nậm Khao, xã Tân Lập, Mộc Châu, Sơn La.

• Tác giả: Vũ Tú Quyên
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Lương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Dân tộc học
• Đề tài: Biến Đổi Kinh Tế - Xã Hội Của Người La Ha Từ Sau Ngày Đổi Mới (1986) Đến Nay Tại Bản Nậm Khao, Mộc Châu
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ lịch sử
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: KHÁI QUÁT VỀ NGƯỜI LA HA Ở ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái quát về người La Ha ở Sơn La
• 2.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội truyền thống và thực trạng kinh tế - xã hội của người La Ha ở địa bàn nghiên cứu
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUÁ TRÌNH BIẾN ĐỔI KINH TẾ - XÃ HỘI TỪ ĐỔI MỚI (1986) ĐẾN TRƯỚC TÁI ĐỊNH CƯ (2004)
• 3.1. Biến đổi về kinh tế
• 3.2. Những thay đổi về đời sống xã hội
• 3.3. Vai trò của các tổ chức xã hội
• 3.4. Những vấn đề đặt ra
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: QUÁ TRÌNH BIẾN ĐỔI KINH TẾ - XÃ HỘI TỪ SAU TÁI ĐỊNH CƯ (2004) ĐẾN NAY
• 4.1. Biến đổi về cơ cấu kinh tế
• 4.2. Biến đổi về đời sống xã hội
• 4.3. Biến đổi về sinh hoạt văn hóa
• 4.4. Những vấn đề đặt ra
• 4.5. Tiểu kết chương 4
• KẾT LUẬN
• Danh mục công trình khoa học của tác giả liên quan đến luận án
• Tài liệu tham khảo
• Danh sách những người cung cấp tư liệu
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu về biến đổi kinh tế và biến đổi xã hội của người La Ha từ năm 1986 đến nay tại bản Nậm Khao, Mộc Châu đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu. Các công trình này thường tập trung vào những thay đổi trong đời sống kinh tế, văn hóa và xã hội của người La Ha, đặc biệt là trong bối cảnh Đổi mới. Những nghiên cứu này không chỉ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình kinh tế - xã hội của người La Ha mà còn chỉ ra những thách thức mà họ phải đối mặt trong quá trình hội nhập và phát triển. Theo tác giả Phạm Văn Vang, những biến đổi này gắn liền với quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa và đô thị hóa. Các chính sách phát triển của Nhà nước cũng đã có tác động lớn đến đời sống của người La Ha, từ việc thay đổi cơ cấu sản xuất đến việc cải thiện điều kiện sống.

1.1. Tình hình nghiên cứu về người La Ha

Nghiên cứu về người La Ha vẫn còn hạn chế, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế nông nghiệp và văn hóa La Ha. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào các dân tộc lớn hơn như người Thái, Kinh. Tuy nhiên, những nghiên cứu gần đây đã bắt đầu chú ý đến những đặc điểm riêng biệt của người La Ha, từ phong tục tập quán đến các hoạt động sản xuất. Việc tìm hiểu sâu về người La Ha không chỉ giúp làm phong phú thêm kho tàng văn hóa dân tộc mà còn góp phần vào việc xây dựng các chính sách phát triển phù hợp với đặc thù của họ.

II. Đặc điểm kinh tế xã hội truyền thống của người La Ha

Trước khi Đổi mới, người La Ha chủ yếu sống dựa vào nông nghiệp và chăn nuôi. Họ trồng lúa, ngô và các loại cây thực phẩm khác, đồng thời nuôi gia súc như trâu, bò. Đời sống của họ gắn liền với các phong tục tập quán truyền thống, trong đó có các lễ hội và nghi lễ văn hóa. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế còn gặp nhiều khó khăn do thiếu đất canh tác và công nghệ sản xuất lạc hậu. Theo nghiên cứu, việc áp dụng các phương pháp sản xuất hiện đại và chính sách hỗ trợ từ Nhà nước đã giúp cải thiện tình hình kinh tế của người La Ha. Tuy nhiên, sự thay đổi này cũng đặt ra nhiều thách thức về bảo tồn văn hóa và bản sắc dân tộc.

2.1. Thực trạng kinh tế xã hội trước Đổi mới

Trước năm 1986, người La Ha sống chủ yếu bằng nông nghiệp tự cung tự cấp. Họ gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận thị trường và công nghệ mới. Đời sống kinh tế của họ phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên và các yếu tố bên ngoài như thời tiết. Sự thiếu hụt về cơ sở hạ tầng và dịch vụ xã hội cũng đã ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của họ. Tuy nhiên, những giá trị văn hóa và truyền thống vẫn được bảo tồn và phát huy trong cộng đồng.

III. Quá trình biến đổi kinh tế xã hội từ Đổi mới đến nay

Từ sau Đổi mới (1986), người La Ha đã trải qua nhiều biến đổi trong kinh tế và xã hội. Các chính sách phát triển của Nhà nước đã tạo điều kiện cho người La Ha tiếp cận với các nguồn lực và công nghệ mới. Việc chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang sản xuất hàng hóa đã giúp nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống. Tuy nhiên, sự thay đổi này cũng đi kèm với những thách thức như sự mai một văn hóa và sự phân hóa giàu nghèo trong cộng đồng. Theo một nghiên cứu gần đây, người La Ha đã bắt đầu tham gia vào các hoạt động du lịch Mộc Châu, tạo ra nguồn thu nhập mới cho gia đình.

3.1. Biến đổi về kinh tế

Kinh tế của người La Ha đã có sự chuyển mình mạnh mẽ từ sản xuất tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa. Việc áp dụng các giống cây trồng mới và kỹ thuật canh tác hiện đại đã giúp tăng năng suất và thu nhập. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng cần được quản lý để đảm bảo tính bền vững và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.

IV. Những vấn đề đặt ra trong quá trình biến đổi

Mặc dù có nhiều tiến bộ trong kinh tế và xã hội, người La Ha vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Nhu cầu về đất canh tác ngày càng tăng trong khi diện tích đất hạn chế. Sự thay đổi trong lối sống và văn hóa cũng đặt ra câu hỏi về việc bảo tồn bản sắc dân tộc. Các chính sách phát triển cần phải được điều chỉnh để phù hợp với thực tế và nhu cầu của người La Ha. Việc kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho cộng đồng này.

4.1. Thách thức trong bảo tồn văn hóa

Sự phát triển kinh tế nhanh chóng có thể dẫn đến sự mai một của các giá trị văn hóa truyền thống. Người La Ha cần có các chương trình giáo dục và truyền thông để nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa của mình. Việc bảo tồn văn hóa không chỉ là trách nhiệm của cộng đồng mà còn cần sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng và tổ chức xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài La Ha là một trong số 54 dân tộc ở Việt Nam. Trong quá trình tụ cƣ, lao động sản xuất, ngƣời La Ha đã tạo dựng nên bản sắc văn hoá riêng của mình, góp phần vào sự đa dạng, phong phú và thống nhất của nền văn hoá Việt Nam. Tuy nhiên, cho đến nay , những nghiên cứu về tộc ngƣời này vẫn còn hết sức khiêm tốn.

Là tộc ngƣời có số dân í t, cộng đồng ngƣời La Ha dễ bị tác động , ảnh hƣởng và tiếp thu về phƣơng diện kinh tế - xã hội và v ăn hóa của các tộc ngƣời có dân số đông hơn, nhất là ngƣời Thái , Khơ-mú và Kinh. Từ sau cách mạng tháng Tám năm 1945, nhất là từ sau giải phóng Điện Biên năm 1954, dƣới chế độ xã hội mới, nhờ các chủ trƣơng, chính sách về phát triển kinh tế – xã hộ i đối với khu vực Tây Bắc nói chung, các dân tộc thiểu số nói riêng của Đảng và Nhà nƣớc qua các thời kỳ , kinh tế-xã hội của ngƣời La Ha đã có những chuyển biến đáng kể. Đặc biệt , tƣ̀ sau Đổi mới (1986) đến nay , cùng với những thay đổi chung về mọi mặt của vùng Tây Bắc, diện mạo kinh tế - xã hội của ngƣời La Ha ở Sơn La ngày càng thay đổi mạnh mẽ hơn. Nhằm khai thác các tiềm năng, thế mạnh của Tây Bắc, phục vụ công cuộc CNH-HĐH đất nƣớc theo chủ trƣơng , đƣờng lối phát triển kinh tế tr ong sƣ̣ nghiệp Đổi mớ i của Đảng và Nhà nƣớc ta , một trong những công trình thủy điện có tầm cỡ quốc gia và khu vực - công trình điện Sơn La đã đƣợc khởi công xây dƣ̣ng ngày 2/12/2005 tại xã Í t Ong, huyện Mƣờng La , Sơn La.

Việc thực hiện công trình này đã ảnh hƣởng trực tiếp đến các tỉnh Sơn La , Lai Châu, Điện Biên. Phạm vi ảnh hƣởng đƣợc Chính phủ xác định : 23.333ha đất bị ngập , tổng giá trị thiệt hại là 1. Số hộ bị ngập đến tái đị nh cƣ 11 z trên đị a bàn 3 tỉnh, 21 vùng thuộc 21 huyện, thị xã với 111 khu gồm 270 điểm. Số dân dƣ̣ kiến phải di chuyển đến 2010 là 18.100 khẩu thuộc 8 huyện, thị xã [http://vneconomy.

Trong đó , riêng tỉ nh Sơn La phải di chuyển 12.349 khẩu thuộc 3 huyện: Mƣờng La , Thuận Châu, Quỳnh Nhai đến nơi ở mới [UBND tỉ nh Sơn La , 2010]. Trong số hộ và số khẩu phải di chuyển của huyện Mƣờng La, hầu hết ngƣời La Ha ở bản Lót và bản Pểnh, xã Ít Ong đều phải di chuyển đến địa điểm tái định cƣ mới tại bản Nậm Khao, xã Tân Lập, huyện Mộc Châu từ năm 2004. Đây là một trong những mô hình thí điểm di dân TĐC của dự án thủy điện Sơn La trên đị a bàn tỉ nh Sơn La. Tại đây, Nhà nƣớc đã đầu tƣ xây dựng nhà ở, hệ thống kết cấu hạ tầng và đầu tƣ xây dƣ̣ng sẵn các mô hì nh phát triển sản xuất theo quy hoạch trƣớc khi chuyển dân đến , các hộ dân khi đến các điểm TĐC , đƣợc tiếp nhận tài sản (nhà ở ), và đất sản xuất gắn với các mô hình phát triển sản xuất (đã đƣợc đầu tƣ sẵn) theo hì nh thƣ́c chì a khóa trao tay [UBND tỉ nh Sơn La , 2010].

Việc di chuyển đến nơi ở mới đã thay đổi hoàn toàn đời sống của ngƣời La Ha, trong đó điều dễ nhận thấy nhất chính là sự thay đổi về kinh tế-xã hội và văn hóa của họ ngày càng sâu sắc. Hiện nay, sau gần 10 năm đị nh cƣ tại nơi ở mới, cuộc sống của ngƣời La Ha đã tƣơng đối ổn định, sản xuất, chăn nuôi, dịch vụ bắt đầu có dấu hiệu phát triển. Tuy nhiên, có thể nói, bên cạnh những mặt tích cực, thì đời sống của ngƣời dân tại nơi tái định cƣ cũng đang bộc lộ nhiều vấn đề bất cập. Đó là nhu cầu đất canh tác, sản xuất chƣa mang tính hàng hóa , phát triển bền vƣ̃ ng hay sự mai một của tri thức tộc ngƣời; mai một văn hóa.

Xuất phát tƣ̀ nhƣ̃ng yêu cầu trên chúng tôi đã chọn vấn đề “ Quá trình biến đổi kinh tế - xã hội của người La Ha từ sau Đổi mới (1986) đến nay” làm đề tài luận án tiến sĩ lị ch sƣ̉ , chuyên ngành Dân tộc học. Đây là vấn đề không chỉ có giá trị về mặt khoa học mà còn có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn, 12 z nhất là trong giai đoạn hiện nay khi biến đổi kinh tế – xã hội tộc ngƣời đang đƣợc nhiều cơ quan nhà nƣớc , các tổ chức trong và ngoài nƣớc quan tâm, đặc biệt là các tổ chƣ́c liên quan đến môi trƣờng, công tác tái đị nh cƣ , bảo tồn văn hóa các dân tộc trong sƣ̣ nghiệp phát triển đất nƣớc. Mục đích nghiên cứu Luận án nhằm đạt đƣợc một số mục đích sau: - Làm rõ các đặc điểm về kinh tế - xã hội truyền thống của ngƣời La Ha từ trƣớc Đổi mới, tiền đề và thực trạng dẫn tới sự biến đổi về kinh tế - xã hội của ngƣời La Ha trƣớc năm 1986. - Cung cấp nguồn tƣ liệu toàn diện và có hệ thống về quá trình biến đổi kinh tế - xã hội của ngƣời La Ha ở Sơn La từ sau Đổi mới (1986) đến nay cũng nhƣ những thay đổi kinh tế-xã hội của họ ở bản Nậm Khao, xã Tân Lập, Mộc Châu, gắn với TĐC hiện nay.

- Chỉ ra nguyên nhân và tác động của sự biến đổi đến đời sống của ngƣời La Ha nơi đây. Từ đó góp phần cơ sở khoa học cho các cấp chính quyền địa phƣơng trong việc hoạch định những chính sách và giải pháp phát triển bền vững về kinh tế - xã hội và văn hoá tại địa bàn tái định cƣ. Đối tƣợng, phạm vi và đị a bàn nghiên cứu 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án Đối tƣợng nghiên cứu của luận án là quá trình biến đổi kinh tế - xã hội của ngƣời La Ha từ sau Đổi mới (1986) đến nay.

Tuy nhiên , để hiểu đƣợc tiền đề và quá trình biến đổi này , trƣớc hết phải đề cập đến nhƣ̃ng đặc điểm kinh tế - xã hội truyền thống của ngƣời La Ha; nhƣ̃ng yếu tố của sƣ̣ biến đổi kinh tế - xã hội qua các thời kỳ tƣ̀ sau năm 1954 đến trƣớc Đổi mới (1986) và từ sau Đổi mới đến trƣớc TĐC (2003); đặc biệt là tƣ̀ sau TĐC (2004) đến nay. Đị a bàn nghiên cứu 13 z Luận án đề cập tới quá trình biến đổi về kinh tế - xã hội của ngƣời La Ha ở tỉnh Sơn La nói chung, trong đó tập trung nghiên cứu tại bản Lót, xã Ít Ong, huyện Mƣờng La , bởi đây là bản tƣơng đối đ iển hì nh của ngƣời La Ha về quá trình biến đổi kinh tế - xã hội từ trƣớc và sau Đổi mới (1986) và nhất là từ sau di rời tái định cƣ (2004) tại nơi ở mới hiện nay. Cụ thể là, tập trung nghiên cứu tại hai địa điểm sau: + Bản Lót, xã Ít Ong, huyện Mƣờng La (nơi cƣ trú trƣớc khi di rời thuộc vùng lòng hồ thuỷ điện Sơn La trƣớc 2003). + Bản Nậm Khao, xã Tân Lập, huyện Mộc Châu (tại địa bàn tái định cƣ mới từ sau năm 2004).

Nguồn tài liệu và tƣ liệu của luận án Luận án đƣợc hoàn thàn h dƣ̣a trên các nguồn tài liệu và tƣ liệu sau : Một là, nguồn tƣ liệu do tác giả thu thập đƣợc trong các chuyến điền dã tƣ̀ năm 2000 đến năm 2003 tại bản Lót , xã Ít Ong , huyện Mƣờng La và tƣ̀ năm 2008 đến năm 2011 tại bản Nậm Khao , xã Tân Lập , huyện Mộc Châu , Sơn La. Hai là , các văn bản pháp quy, đặc biệt là các văn bản chí nh sách tƣ̀ năm 1986 đến nay của các cơ quan Nhà nƣớc n hƣ Chí nh phủ , các Bộ, Ban, Ngành tƣ̀ Trung ƣơng đến đị a phƣơng. Nguồn tài liệ u này đƣợc lƣu trƣ̃ tại các website của Chí nh phủ , Tổng công ty Điện lƣ̣c Việt Nam , và UBND các cấp trên đị a bàn tỉ nh. Ba là , kế thƣ̀a các nguồn tài liệu đã đƣợc công bố tƣ̀ trƣớc đến nay của các học giả , các nhà nghiên cứ u trong và ngoài nƣớc nghiên cƣ́u về ngƣời La Ha và biến đổi kinh tế – xã hội của ngƣời La Ha ở Việt Nam ; các tài liệu liên quan đến vấn đề kinh tế - xã hội và biến đổi kinh tế - xã hội ở miền núi phía Bắc nƣớc ta, trong đó có các tài liệu về biến đổi kinh tế - xã hội do TĐC.

Đóng góp của luận án Luận án có những đóng góp cơ bản sau: 14 z - Là công trình nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống đầu tiên về biến đổi kinh tế - xã hội của ngƣời La Ha trƣớc và sau Đổi mới tại bản Lót, xã Ít Ong, huyện Mƣờng La , đặc biệt là từ sau di rời tái định cƣ tại bản Nậm Khao, xã Tân Lập, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La. - Góp thêm tƣ liệu để nghiên cứu so sánh về lĩnh vực này của ngƣời La Ha ở những địa phƣơng khác hay với những tộc ngƣời khác trong khu vực. - Kết quả nghiên cứu của luận án không chỉ giúp ngƣời đọc hiểu biết thêm quá trình biến đổi về kinh tế-xã hội của ngƣời La Ha, mà còn có những đóng góp thiết thực trong việc rút ra bài học kinh nghiệm cho việc hoạch đị nh các chính sách dân tộc nói chung về bảo tồn văn hóa tộc ngƣời , nhất là các tộc ngƣời có số dân í t, dễ bị tác động. Bố cục của luận án Ngoài phần mở đầu , kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục , kết cấu của luận án gồm 4 chƣơng, cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan về tì nh hì nh nghiên cƣ́u , cơ sở lý thuyết và phƣơng pháp nghiên cứu (tr.40) Chƣơng này tập trung phân tí ch tình hình nghiên cứu về biến đổi kinh tế – xã hội nói chung , tình hình nghiên cứu về ngƣời La Ha nói riêng , đặc biệt là những nghiên cứu về biến đổi kinh tế – xã hội của ngƣời La Ha.

Chƣơng này cũng trình bày các lý thuyết , khái niệm về biến đổi xã hội , lý thuyết về phát triển bền v ững, thuyết tiến hoá đa hệ của lý thuyết biến đổi văn hóa và khái niệm biến đổi văn hóa .