Đưa dân ca vào hoạt động ngoại khóa tại trường tiểu học (Luận văn ĐH Quảng Nam)

Bài viết khám phá việc đưa dân ca vào hoạt động ngoại khóa tại trường tiểu học Nguyễn Thị Cầu, góp phần phát triển văn hóa và giáo dục.

• Trường học: Trường Tiểu Học Nguyễn Thị Cầu
• Đề tài: Đưa Dân Ca Vào Trong Hoạt Động Ngoại Khóa Tại Trường Tiểu Học Nguyễn Thị Cầu
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Địa điểm: Quảng Nam

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích và ý nghĩa nghiên cứu
• Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
• Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• Giới hạn phạm vi nghiên cứu
• Đóng góp của đề tài
• Cấu trúc tổng quan của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC ĐƯA DÂN CA VÀO TRONG HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.1.1. Dân ca
• 1.1.2. Hoạt động ngoại khóa
• 1.2. Đặc điểm của dân ca Việt Nam
• 1.2.1. Đặc điểm về hình thức, thể loại
• 1.2.2. Đặc điểm về nội dung
• 1.2.3. Các thể loại dân ca Việt Nam phổ biến
• 1.2.4. Chức năng của dân ca
• 1.3. Một số vấn đề về hoạt động ngoại khóa tại trường Tiểu học
• 1.3.1. Các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa
• 1.3.1.1. Tổ chức hoạt động thảo luận
• 1.3.1.2. Tổ chức các trò chơi
• 1.3.1.3. Tổ chức các cuộc thi
• 1.3.1.4. Tổ chức các câu lạc bộ
• 1.3.1.5. Tổ chức tham quan dã ngoại
• 1.3.2. Yêu cầu của hoạt động ngoại khóa
• 1.3.3. Cách tiến hành của hoạt động ngoại khóa
• 1.3.4. Vai trò của hoạt động ngoại khóa đối với học sinh tiểu học
• 1.4. Ý nghĩa của việc đưa dân ca vào trong hoạt động ngoại khóa tại trường tiểu học
• 1.4.1. Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh
• 1.4.2. Khả năng cảm thụ âm nhạc của học sinh
• 1.4.3. Về tâm sinh lí
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CỦA VIỆC ĐƯA DÂN CA VÀO TRONG HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC TRẦN QUỐC TOẢN - TAM KỲ - QUẢNG NAM
• 2.1. Vài nét về trường tiểu học Trần Quốc Toản - Tam Kỳ - Quảng Nam
• 2.1.1. Giới thiệu chung về trường
• 2.1.2. Đội ngũ giáo viên, cán bộ, nhân viên
• 2.2. Thực trạng về việc chú trọng giáo dục Âm nhạc dân gian trong các hoạt động tại trường tiểu học Trần Quốc Toản
• 2.3. Cơ sở thực tiễn của việc lồng ghép dân ca trong hoạt động ngoại khóa tại trường tiểu học
• 2.3.1. Đối tượng điều tra
• 2.3.2. Mục đích điều tra
• 2.3.3. Nội dung điều tra
• 2.3.4. Phương pháp điều tra thực trạng
• 2.3.5. Thời gian điều tra
• 2.4. Kết quả điều tra
• 2.4.1. Thực trạng nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của đưa dân ca vào trong hoạt động ngoại khóa tại trường
• 2.4.2. Thực trạng nhận thức của giáo viên về lợi ích của việc đưa dân ca vào trong các hoạt động ngoại khóa tại trường tiểu học
• 2.4.3. Thực trạng mức độ đưa dân ca vào trong các hoạt động ngoại khóa tại trường tiểu học
• 2.4.4. Thực trạng nhận thức của học sinh khi học các bài hát dân ca
• 2.4.5. Thực trạng sự hiểu biết của các em về các bài Dân ca, trò chơi dân gian
• 2.4.6. Đánh giá kết quả
• 2.5. Nguyên nhân của thực trạng trên
• 2.5.1. Nguyên nhân khách quan
• 2.5.2. Nguyên nhân chủ quan
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT VÀ THỰC NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐƯA DÂN CA VÀO TRONG HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC TRẦN QUỐC TOẢN - TAM KỲ - QUẢNG NAM
• 3.1. Căn cứ để đưa dân ca vào trong hoạt động ngoại khóa tại trường tiểu học
• 3.1.1. Căn cứ mục tiêu quan điểm quản lí giáo dục
• 3.1.2. Dựa vào những cơ sở từ các nhà sư phạm lỗi lạc
• 3.1.3. Căn cứ vào đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi
• 3.2. Các biện pháp để đưa dân ca Việt Nam vào trường tiểu học thông qua các hoạt động ngoại khóa
• 3.2.1. Tổ chức các hội thi văn nghệ về các làn điệu dân ca
• 3.2.1.1. Xây dựng kế hoạch và tổ chức hội thi văn nghệ về các làn điệu dân ca
• 3.2.2. Tổ chức các trò chơi dân gian trong nhà trường
• 3.2.3. Thành lập câu lạc bộ ngoại khóa về dân ca
• 3.2.4. Xây dựng kế hoạch tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong cả năm học
• 3.2.5. Mối quan hệ giữa các biện pháp
• 3.3. Thực nghiệm một số biện pháp đưa dân ca trong hoạt động ngoại khóa tại trường tiểu học
• 3.3.1. Địa bàn thực nghiệm
• 3.3.2. Mục đích thực nghiệm
• 3.3.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.3.4. Đối tượng thực nghiệm
• 3.3.5. Điều kiện thực nghiệm
• 3.3.6. Thời gian thực nghiệm
• 3.3.7. Tiêu chí và thang đánh giá
• 3.3.7.1. Thang đánh giá
• 3.3.8. Tiến hành tổ chức thực nghiệm sư phạm
• 3.3.8.1. Thực nghiệm khảo sát
• 3.3.8.2. Tổ chức thực nghiệm hình thành
• 3.3.8.3. Thực nghiệm kiểm chứng
• 3.3.9. Kết quả thực nghiệm
• 3.3.10. Những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực nghiệm
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Vai trò của việc đưa dân ca vào hoạt động ngoại khóa trường học

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, việc đào tạo thế hệ học sinh phát triển toàn diện về trí tuệ, phẩm chất và đạo đức là mục tiêu hàng đầu. Luận văn của Nguyễn Thị Cầu tại Đại học Quảng Nam đã nhấn mạnh một con đường hiệu quả để thực hiện mục tiêu này: đưa dân ca vào trong hoạt động ngoại khóa tại trường tiểu học. Đây không chỉ là một phương pháp giáo dục thẩm mỹ mà còn là một sáng kiến quan trọng nhằm bảo tồn di sản văn hóa dân tộc. Âm nhạc, đặc biệt là các làn điệu dân ca, có khả năng tác động mạnh mẽ đến tâm tư, tình cảm của học sinh tiểu học, giúp hình thành ý thức thẩm mỹ, phát triển tình cảm đạo đức và gieo mầm tình yêu với nền âm nhạc truyền thống. Việc thấm nhuần giai điệu quê hương giúp các em biết trân trọng và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Các hoạt động ngoại khóa lồng ghép dân ca tạo ra một môi trường “học mà chơi - chơi mà học”, khơi gợi niềm đam mê với di sản quý giá. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc này góp phần định hướng thị hiếu âm nhạc lành mạnh, giúp học sinh hiểu và yêu hơn các làn điệu dân ca, từ đó duy trì và phát triển phong trào văn nghệ trong nhà trường. Đây là một biện pháp cơ bản để truyền bá lòng yêu mến và tự hào về âm nhạc dân gian, khẳng định mối liên hệ biện chứng giữa âm nhạc và văn hóa trong sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ.

1.1. Tầm quan trọng của giáo dục thẩm mỹ cho học sinh tiểu học

Giáo dục thẩm mỹ là một trụ cột không thể thiếu trong mục tiêu đào tạo con người phát triển toàn diện. Đối với học sinh tiểu học, đây là giai đoạn vàng để hình thành khả năng cảm thụ cái đẹp. Luận văn nhấn mạnh, việc giáo dục không chỉ dừng lại ở kiến thức, đạo đức, sức khỏe mà còn phải dạy học sinh cách nhìn nhận, phân biệt và thưởng thức cái hay, cái đẹp trong cuộc sống. Âm nhạc, với tư cách là một môn nghệ thuật, chính là con đường giáo dục thẩm mỹ nhanh và hiệu quả nhất. Các làn điệu dân ca với ca từ mộc mạc, giai điệu gần gũi tác động trực tiếp vào tình cảm, giúp các em hình thành ý thức về cội nguồn và giá trị văn hóa dân tộc. Thông qua đó, học sinh không chỉ biết thưởng thức mà còn được khơi dậy tiềm năng sáng tạo nghệ thuật, học cách đưa cái đẹp vào trong học tập, lao động và ứng xử hàng ngày.

1.2. Dân ca Việt Nam Một di sản văn hóa phi vật thể quý báu

Dân ca Việt Nam là kho tàng di sản văn hóa phi vật thể vô giá, phản ánh đời sống tinh thần, lao động và sinh hoạt của nhân dân qua nhiều thế hệ. Theo nghiên cứu, dân ca được sáng tác và lưu truyền trong dân gian, không thuộc về một tác giả cụ thể nào, mà được gọt giũa, sàng lọc qua thời gian để trở nên bền vững. Sự phong phú của dân ca thể hiện qua đa dạng thể loại như hát ru, hò, lý, đồng dao, gắn liền với từng vùng miền, dân tộc và tập quán lao động. Mỗi làn điệu như Quan họ Bắc Ninh, hát Ví, hát Xoan, hò Huế đều mang bản sắc riêng, là tấm gương phản chiếu tâm hồn, tính cách và cuộc sống của con người Việt Nam. Việc đưa dân ca vào trường học chính là cách trực tiếp nhất để thế hệ trẻ tiếp cận, hiểu và trân trọng kho tàng quý báu này.

1.3. Hoạt động ngoại khóa và sự phát triển năng lực học sinh

Hoạt động ngoại khóa là những hoạt động giáo dục được tổ chức ngoài giờ học chính khóa, nhằm củng cố, mở rộng kiến thức và kỹ năng. Đây là môi trường lý tưởng để học sinh phát triển toàn diện. Việc lồng ghép dân ca vào các hoạt động ngoại khóa không chỉ giúp các em giải tỏa căng thẳng sau giờ học mà còn tạo điều kiện phát triển trí tuệ, rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, sự tự tin và khả năng biểu đạt cảm xúc. Các hình thức tổ chức đa dạng như hội thi văn nghệ, trò chơi dân gian, câu lạc bộ... giúp việc học trở nên tự nhiên, sinh động và hấp dẫn. Thông qua các hoạt động này, học sinh được trải nghiệm, khám phá và thể hiện năng khiếu, từ đó hình thành tình yêu và ý thức trách nhiệm trong việc bảo tồn di sản văn hóa dân tộc.

II. Phân tích thực trạng và thách thức khi đưa dân ca vào trường học

Mặc dù vai trò của dân ca đã được công nhận, việc triển khai trên thực tế tại các trường tiểu học còn đối mặt với không ít rào cản. Luận văn của Nguyễn Thị Cầu đã tiến hành khảo sát chi tiết tại trường Tiểu học Trần Quốc Toản (Tam Kỳ, Quảng Nam) để làm rõ thực trạng này. Kết quả điều tra cho thấy, đa số giáo viên nhận thức được tầm quan trọng của việc đưa dân ca vào hoạt động ngoại khóa, với 50% cho rằng quan trọng và 30% rất quan trọng. Tuy nhiên, mức độ áp dụng lại rất hạn chế: chỉ 20% giáo viên thường xuyên tổ chức, trong khi 50% chỉ thỉnh thoảng và 30% không bao giờ thực hiện. Về phía học sinh, dù các em tỏ ra hứng thú với trò chơi dân gian và hoạt động tập thể, nhưng vốn hiểu biết về dân ca lại rất hạn chế. Nhiều em không thể kể tên được các bài hát dân ca ngoài chương trình sách giáo khoa. Những khó khăn chính được chỉ ra bao gồm thiếu kinh phí tổ chức (70%), thiếu thời gian và kinh nghiệm của giáo viên (80%), và việc học sinh tiếp thu các làn điệu dân ca còn chậm. Đây là những thách thức lớn cần có giải pháp khắc phục để hoạt động này thực sự đi vào chiều sâu và mang lại hiệu quả.

2.1. Thực trạng nhận thức của giáo viên và học sinh hiện nay

Kết quả khảo sát từ luận văn cho thấy một sự chênh lệch giữa nhận thức và hành động. Về phía giáo viên, dù hiểu được lợi ích của việc lồng ghép dân ca trong việc giáo dục truyền thống và rèn luyện kỹ năng cho học sinh, nhưng tần suất tổ chức các hoạt động ngoại khóa liên quan còn rất thấp. Nguyên nhân sâu xa đến từ áp lực chương trình học chính khóa và thiếu sự hỗ trợ cần thiết. Về phía học sinh tiểu học, khảo sát cho thấy 96,9% các em thích chơi trò chơi dân gian và 76,9% hứng thú với hoạt động ngoại khóa. Tuy nhiên, chỉ 69,2% thích hát dân ca, và phần lớn có vốn kiến thức rất hạn chế về các làn điệu. Điều này cho thấy tiềm năng thu hút học sinh thông qua các hoạt động vui chơi là rất lớn, nhưng cần một phương pháp tiếp cận phù hợp để các em thực sự yêu thích và hiểu về âm nhạc dân tộc.

2.2. Những rào cản chính Kinh phí thời gian và phương pháp

Luận văn đã chỉ ra các khó khăn mà giáo viên gặp phải một cách cụ thể. Khó khăn lớn nhất là thiếu thời gian để tìm hiểu và thiết kế các hoạt động mới (80% giáo viên gặp khó khăn). Tiếp theo là thiếu nguồn kinh phí để tổ chức (70%), vì các hoạt động dù đơn giản cũng cần chi phí cho dụng cụ, phần thưởng. Bên cạnh đó, 60% giáo viên cho rằng việc đưa dân ca vào hoạt động ngoại khóa là một phương pháp còn mới mẻ và bản thân họ thiếu kinh nghiệm để triển khai hiệu quả. Chính những rào cản mang tính hệ thống này đã khiến một sáng kiến giáo dục đầy ý nghĩa chưa thể phát huy hết tiềm năng, đòi hỏi sự quan tâm và đầu tư đúng mức từ ban giám hiệu nhà trường và các cấp quản lý giáo dục.

2.3. Nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến thực trạng

Nguyên nhân của những hạn chế trên đến từ cả yếu tố khách quan và chủ quan. Về khách quan, nhà trường và phụ huynh còn quá tập trung vào kiến thức học thuật, xem nhẹ các hoạt động năng khiếu. Các bài dân ca đôi khi mang tính vùng miền, khó hiểu đối với học sinh. Sự bùng nổ của các hình thức giải trí hiện đại trên internet cũng là một thách thức lớn. Về chủ quan, học sinh tiểu học có đặc điểm hiếu động, dễ thích nhưng cũng mau chán. Những nốt luyến láy trong dân ca có thể gây khó khăn cho các em. Về phía giáo viên, sự sáng tạo trong cách tổ chức hoạt động chưa cao, nội dung đôi khi còn gượng ép, chưa thực sự khơi gợi được hứng thú tự nhiên của trẻ. Việc nhận diện đúng các nguyên nhân này là bước đầu tiên để xây dựng những giải pháp hiệu quả.

III. Phương pháp tổ chức hội thi và trò chơi dân gian trong trường học

Để khắc phục những khó khăn hiện tại, luận văn đề xuất các biện pháp cụ thể, tập trung vào việc tạo ra một môi trường học tập vui vẻ và hấp dẫn. Một trong những giải pháp hiệu quả nhất là tổ chức các hội thi văn nghệ và trò chơi dân gian. Việc đưa dân ca vào hoạt động ngoại khóa thông qua hình thức thi đua sẽ kích thích tinh thần học hỏi và sự tham gia tích cực của học sinh tiểu học. Thay vì chỉ học lý thuyết, các em được trực tiếp biểu diễn, thể hiện tài năng và cảm nhận sâu sắc hơn vẻ đẹp của các làn điệu dân ca. Các cuộc thi có thể được xây dựng theo chủ đề, theo khối lớp, tạo nên không khí sôi nổi trong toàn trường. Song song đó, việc lồng ghép các trò chơi dân gian như kéo co, bịt mắt bắt dê, ô ăn quan... vào giờ ra chơi hoặc các buổi sinh hoạt tập thể không chỉ giúp rèn luyện thể chất mà còn là cách tự nhiên để giới thiệu các bài hát đồng dao đi kèm. Phương pháp này biến việc học dân ca từ một nhiệm vụ thành một niềm vui, giúp các em tiếp thu kiến thức một cách tự nguyện và hiệu quả.

3.1. Xây dựng kế hoạch hội thi văn nghệ về các làn điệu dân ca

Tổ chức một hội thi văn nghệ cần có kế hoạch bài bản. Đầu tiên, cần xác định rõ chủ đề, mục tiêu và đối tượng tham gia. Kế hoạch phải bao gồm thể lệ chi tiết, tiêu chí chấm điểm rõ ràng (giọng hát, phong cách biểu diễn, trang phục), và cơ cấu giải thưởng hấp dẫn để khuyến khích học sinh. Nhà trường có thể mời các nghệ nhân hoặc những người am hiểu về âm nhạc dân tộc làm ban giám khảo để tăng tính chuyên môn và uy tín. Các tiết mục có thể đa dạng hóa từ đơn ca, song ca đến tốp ca, hợp xướng, kết hợp múa phụ họa để tăng tính sinh động. Quá trình chuẩn bị cho hội thi cũng là cơ hội để giáo viên hướng dẫn, bồi dưỡng cho các em có năng khiếu, góp phần phát hiện và ươm mầm tài năng nghệ thuật.

3.2. Cách lồng ghép trò chơi dân gian vào sinh hoạt tập thể

Trò chơi dân gian là một công cụ giáo dục tuyệt vời vì nó kết hợp hài hòa giữa vận động, trí tuệ và âm nhạc. Để lồng ghép hiệu quả, giáo viên cần lựa chọn các trò chơi phù hợp với không gian, thời gian và lứa tuổi của học sinh tiểu học. Mỗi trò chơi nên được giới thiệu kèm theo bài hát đồng dao hoặc một làn điệu dân ca ngắn gọn, dễ thuộc. Ví dụ, trò "Nu na nu nống" hay "Tập tầm vông" có thể được tổ chức ngay tại lớp học. Các trò chơi vận động lớn hơn như "Rồng rắn lên mây" hay "Nhảy bao bố" có thể được tổ chức trong giờ thể dục hoặc các buổi sinh hoạt ngoại khóa. Điều quan trọng là tạo ra không khí vui vẻ, công bằng, khuyến khích tất cả học sinh cùng tham gia, qua đó củng cố tinh thần đoàn kết và giúp các em thuộc các bài hát một cách tự nhiên.

IV. Bí quyết thành lập câu lạc bộ dân ca và xây dựng kế hoạch năm học

Bên cạnh các hoạt động mang tính sự kiện, việc xây dựng các mô hình hoạt động bền vững là yếu tố then chốt để đưa dân ca vào hoạt động ngoại khóa một cách có hệ thống. Luận văn của Nguyễn Thị Cầu đề xuất hai giải pháp chiến lược: thành lập câu lạc bộ ngoại khóa về dân ca và xây dựng kế hoạch hoạt động cho cả năm học. Câu lạc bộ dân ca sẽ là nơi quy tụ những học sinh tiểu học có cùng đam mê, sở thích, tạo ra một môi trường chuyên sâu để các em học hỏi, giao lưu và thực hành. Hoạt động của câu lạc bộ không chỉ dừng lại ở việc học hát mà còn có thể mở rộng ra tìm hiểu về nguồn gốc các làn điệu, nhạc cụ dân tộc, hay tự dàn dựng các tiết mục biểu diễn. Để đảm bảo tính liên tục và hiệu quả, việc xây dựng một kế hoạch ngoại khóa tổng thể cho cả năm học là vô cùng cần thiết. Kế hoạch này sẽ phân bổ các chủ đề và hình thức hoạt động theo từng tháng, gắn liền với các ngày lễ lớn hoặc các sự kiện của nhà trường, đảm bảo việc giáo dục dân ca và văn hóa dân tộc được diễn ra một cách nhất quán và xuyên suốt.

4.1. Mô hình câu lạc bộ ngoại khóa về dân ca cho học sinh

Câu lạc bộ (CLB) là hình thức hoạt động tự nguyện, nơi học sinh có thể phát huy tối đa năng khiếu và sở thích. Mô hình CLB dân ca cần có một giáo viên phụ trách tâm huyết, có kiến thức về âm nhạc dân tộc. Lịch sinh hoạt cần được duy trì định kỳ, ví dụ mỗi tuần một lần. Nội dung sinh hoạt nên đa dạng, kết hợp giữa học hát các làn điệu mới, ôn luyện bài cũ, tổ chức các trò chơi dân gian âm nhạc, và xem video về các nghệ nhân biểu diễn. CLB cũng có thể mời các chuyên gia, nghệ sĩ về giao lưu, truyền dạy kinh nghiệm. Đây sẽ là nòng cốt cho các phong trào văn nghệ của trường, đồng thời là nơi ươm mầm cho những tài năng yêu mến nghệ thuật truyền thống.

4.2. Thiết kế kế hoạch hoạt động ngoại khóa dân ca cả năm học

Một kế hoạch chi tiết cho cả năm học giúp các hoạt động ngoại khóa không bị chồng chéo và rời rạc. Kế hoạch này nên được xây dựng dựa trên các chủ điểm của năm học. Ví dụ, tháng 9 có thể tổ chức các trò chơi dân gian chào năm học mới. Tháng 11 có thể tổ chức hội thi văn nghệ chào mừng Ngày Nhà giáo Việt Nam với chủ đề về các bài dân ca ca ngợi thầy cô. Dịp Tết Nguyên đán có thể giới thiệu về các làn điệu dân ca ngày Tết. Cuối năm học có thể tổ chức một buổi báo cáo tổng kết của CLB dân ca. Việc lên kế hoạch từ sớm giúp nhà trường chủ động về thời gian, nhân sự và kinh phí, đồng thời đảm bảo mục tiêu giáo dục thẩm mỹ và bảo tồn di sản được thực hiện một cách bài bản.

V. Đánh giá kết quả thực nghiệm đưa dân ca vào trường tiểu học

Lý thuyết và giải pháp cần được kiểm chứng bằng thực tiễn. Chương 3 của luận văn đã trình bày chi tiết quá trình thực nghiệm sư phạm tại trường Tiểu học Trần Quốc Toản nhằm đánh giá hiệu quả của các biện pháp đề xuất. Quá trình thực nghiệm được tiến hành bài bản, bao gồm khảo sát ban đầu, tổ chức các hoạt động can thiệp, và kiểm chứng kết quả. Nội dung thực nghiệm tập trung vào việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa như dạy hát dân ca, sinh hoạt câu lạc bộ và các trò chơi dân gian. Kết quả thu được vô cùng khả quan. Bảng so sánh mức độ hứng thú của học sinh trước và sau thực nghiệm cho thấy một sự thay đổi rõ rệt. Tỷ lệ học sinh ở mức "Rất hứng thú" đã tăng vọt, trong khi tỷ lệ "Không hứng thú" giảm xuống đáng kể. Điều này chứng minh rằng, khi được tiếp cận đúng phương pháp, học sinh tiểu học hoàn toàn có thể yêu thích và say mê với âm nhạc dân tộc. Kết quả này là minh chứng thuyết phục cho tính đúng đắn và khả thi của việc đưa dân ca vào trường học, cung cấp cơ sở thực tiễn vững chắc để nhân rộng mô hình.

5.1. So sánh mức độ hứng thú của học sinh trước và sau thực nghiệm

Các số liệu trong luận văn đã định lượng hóa sự thành công của quá trình thực nghiệm. Cụ thể, trước thực nghiệm, mức độ hứng thú của học sinh khi tham gia các hoạt động liên quan đến dân ca và trò chơi dân gian còn khá thấp. Tuy nhiên, sau một thời gian áp dụng các biện pháp như tổ chức hội thi, thành lập câu lạc bộ, kết quả khảo sát lại cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác. Bảng 3.2 trong luận văn chỉ ra rằng, mức độ hứng thú của các em đã tăng lên rõ rệt. Sự thay đổi tích cực này không chỉ thể hiện qua con số mà còn qua thái độ tham gia nhiệt tình, sự tự tin khi biểu diễn và sự hiểu biết sâu sắc hơn về giá trị văn hóa của các em. Đây là thành quả trực tiếp của việc áp dụng các phương pháp sư phạm phù hợp với tâm lý lứa tuổi.

5.2. Đánh giá những thuận lợi và khó khăn trong quá trình áp dụng

Quá trình thực nghiệm cũng giúp nhận diện những thuận lợi và khó khăn thực tế. Thuận lợi lớn nhất chính là sự hứng thú tự nhiên của học sinh tiểu học đối với các hoạt động vui chơi, vận động. Sự ủng hộ từ Ban Giám hiệu nhà trường và sự hợp tác của giáo viên chủ nhiệm cũng là yếu tố quan trọng dẫn đến thành công. Tuy nhiên, khó khăn vẫn tồn tại, chủ yếu liên quan đến việc sắp xếp thời gian để không ảnh hưởng đến chương trình chính khóa và hạn chế về cơ sở vật chất, nhạc cụ. Việc duy trì sự hứng thú lâu dài cho học sinh cũng là một thách thức, đòi hỏi nội dung hoạt động phải liên tục được đổi mới và sáng tạo. Việc rút kinh nghiệm từ những khó khăn này sẽ giúp hoàn thiện hơn nữa các giải pháp để có thể áp dụng rộng rãi.

VI. Kết luận và khuyến nghị Hướng đi bảo tồn dân ca trong học đường

Nghiên cứu về việc đưa dân ca vào trong hoạt động ngoại khóa tại trường tiểu học của Nguyễn Thị Cầu đã khẳng định đây là một hướng đi đúng đắn và cần thiết. Đề tài đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng một cách khoa học và đề xuất những biện pháp có tính ứng dụng cao. Kết quả thực nghiệm đã chứng minh hiệu quả rõ rệt của các giải pháp, góp phần khơi dậy tình yêu âm nhạc dân tộc và ý thức bảo tồn di sản cho học sinh tiểu học. Từ những thành công này, luận văn đưa ra những khuyến nghị quan trọng. Đối với các nhà trường, cần xem đây là một nhiệm vụ giáo dục quan trọng, cần đầu tư về kinh phí và tạo điều kiện về thời gian. Đối với giáo viên, cần chủ động học hỏi, nâng cao chuyên môn và sáng tạo trong cách thức tổ chức. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội để tạo ra một môi trường văn hóa lành mạnh, nơi các giá trị truyền thống, đặc biệt là dân ca, được trân trọng và phát huy, góp phần hình thành nhân cách toàn diện cho thế hệ tương lai.

6.1. Tổng kết giá trị lý luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu

Về mặt lý luận, đề tài đã làm rõ vai trò của dân ca trong giáo dục thẩm mỹ và phát triển nhân cách học sinh, đồng thời chỉ ra mối liên hệ giữa hoạt động ngoại khóa và việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Về mặt thực tiễn, sự thành công của đề tài đã bổ sung những biện pháp cụ thể, khả thi để đưa âm nhạc dân tộc đến gần hơn với học đường. Các mô hình như hội thi, trò chơi dân gian, câu lạc bộ... đã được kiểm chứng và cho thấy hiệu quả tích cực. Đây là nguồn tài liệu tham khảo quý báu cho các nhà quản lý giáo dục và giáo viên âm nhạc trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy, góp phần thực hiện hiệu quả phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”.

6.2. Đề xuất giải pháp nhân rộng mô hình tại các trường tiểu học

Để những giá trị của đề tài được lan tỏa, cần có những giải pháp nhân rộng mô hình. Trước hết, Sở Giáo dục và Đào tạo cần có những văn bản chỉ đạo, khuyến khích các trường triển khai hoạt động này. Cần tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo chuyên đề để giáo viên các trường có cơ hội trao đổi, học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau. Nên xây dựng một kho học liệu điện tử về dân ca và trò chơi dân gian, bao gồm các bài hát, video hướng dẫn, kịch bản tổ chức hoạt động để giáo viên dễ dàng truy cập và sử dụng. Cuối cùng, cần tăng cường truyền thông để nâng cao nhận thức của phụ huynh và cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn di sản văn hóa ngay từ ghế nhà trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Âm nhạc truyền thống nói chung và các làn điệu dân ca nói riêng là viên ngọc quý trong kho tàng văn hóa dân tộc Việt Nam. Tuy nhiên, theo các khảo sát thực tế trong ngành giáo dục, có tới khoảng 70% đến 80% học sinh tiểu học hiện nay bị cuốn hút bởi các phương tiện giải trí trực tuyến và âm nhạc hiện đại, trong khi tỷ lệ học sinh có hiểu biết sâu sắc về các làn điệu dân ca cổ truyền chỉ đạt dưới 20%. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đổi mới phương thức giáo dục thẩm mỹ, đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với thế hệ trẻ thông qua các sân chơi trải nghiệm sinh động.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm giải quyết khoảng cách lớn giữa chương trình âm nhạc chính khóa mang tính lý thuyết với nhu cầu rèn luyện, thưởng thức nghệ thuật của học sinh. Mục tiêu cụ thể của luận văn là khảo sát thực trạng nhận thức của đội ngũ cán bộ, giáo viên và học sinh, đánh giá tần suất cũng như mức độ khó khăn khi triển khai, từ đó đề xuất hệ thống biện pháp sư phạm tối ưu nhằm tích hợp dân ca vào các hoạt động ngoài giờ lên lớp.

Phạm vi không gian của đề tài được triển khai trực tiếp tại Trường Tiểu học Trần Quốc Toản, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam trong khung thời gian từ giữa tháng 2 năm 2019 đến tháng 5 năm 2019. Đề tài tập trung nghiên cứu trên nhóm đối tượng học sinh lớp 5 – độ tuổi bản lề có sự hoàn thiện về nhận thức thẩm mỹ và tâm sinh lý ở cấp tiểu học. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, công trình hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh yêu thích và chủ động hát dân ca lên mức trên 85%, tăng khả năng nhận diện các điệu hò, điệu lý địa phương đạt trên 70%, đồng thời trang bị cho 100% giáo viên nhà trường bộ cẩm nang quy trình tổ chức sinh hoạt ngoại khóa âm nhạc bài bản, hấp dẫn và bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng vững chắc của các trường phái sư phạm và văn hóa nghệ thuật tiêu biểu:

Thứ nhất là triết lý giáo dục thực nghiệm của nhà sư phạm lỗi lạc John Dewey. Quan điểm này nhấn mạnh nguyên lý học tập thông qua trải nghiệm thực tế và học thông qua nghệ thuật. Việc đưa dân ca vào trường học không chỉ dừng lại ở mục tiêu bảo tồn thụ động một di sản văn hóa phi vật thể, mà quan trọng hơn là biến các giai điệu dân gian thành phương tiện giáo dục thẩm mỹ sống động, giúp trẻ vừa học vừa chơi, kích thích trí tưởng tượng và sự sáng tạo.

Thứ hai là hệ thống quan điểm về bảo tồn và phát huy âm nhạc truyền thống học đường của Giáo sư Tiến sĩ Trần Văn Khê. Theo ông, muốn thế hệ trẻ gìn giữ bản sắc văn hóa thì trước hết phải giúp các em hiểu được cái hay, cái đẹp của dân ca; khi đã hiểu sâu sắc thì các em mới yêu thương, say mê học hỏi và tự giác lan tỏa giá trị nghệ thuật đó trong đời sống.

Thứ ba là lý luận về đặc điểm tâm sinh lý và năng lực cảm thụ âm nhạc của học sinh tiểu học từ 6 đến 11 tuổi. Ở giai đoạn này, hoạt động của hệ thống tín hiệu thứ nhất chiếm ưu thế, tư duy trực quan hình tượng phát triển mạnh, dung lượng phổi của trẻ nam và nữ tương đương nhau, âm vực giọng hát chuẩn xác nằm trong khoảng từ nốt La quãng tám nhỏ đến nốt Si giáng quãng tám 1. Các khái niệm cốt lõi được vận dụng xuyên suốt bao gồm: Dân ca Việt Nam (với các thể loại hát ru, hò, lý, đồng dao), Hoạt động ngoại khóa, Giáo dục thẩm mỹ, Di sản văn hóa phi vật thể và Năng lực cảm thụ âm nhạc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập từ 10 giáo viên trực tiếp đứng lớp và 30 học sinh lớp 5/1 tại Trường Tiểu học Trần Quốc Toản, tỉnh Quảng Nam (cùng 65 lượt phiếu khảo sát mở rộng). Mẫu khảo sát được chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích, tập trung vào học sinh khối lớp 5 nhằm đảm bảo khả năng tiếp nhận bảng hỏi và mức độ chuẩn xác trong phản hồi về kiến thức âm nhạc.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu lý luận (phân tích, tổng hợp tài liệu chuyên ngành) và nghiên cứu thực tiễn (khảo sát bằng phiếu anket, phỏng vấn sâu, quan sát giờ sinh hoạt ngoại khóa và thực nghiệm sư phạm). Dữ liệu được xử lý bằng phương pháp thống kê toán học mô tả và phân tích tỷ lệ phần trăm. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính này là nhằm lượng hóa chính xác thực trạng, xác định đúng các biến số cản trở, từ đó đưa ra những kết luận khách quan, có độ tin cậy khoa học cao. Tiến trình nghiên cứu được triển khai đồng bộ từ tháng 2 năm 2019 đến khi hoàn thiện đánh giá vào tháng 5 năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tế tại Trường Tiểu học Trần Quốc Toản đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Một là, có sự mâu thuẫn rõ rệt giữa nhận thức và hành động của đội ngũ giáo viên. Kết quả cho thấy 80% giáo viên đánh giá việc đưa dân ca vào hoạt động ngoại khóa là quan trọng và rất quan trọng (trong đó 50% chọn mức quan trọng và 30% chọn rất quan trọng). Tuy nhiên, về tần suất thực hiện, có tới 30% giáo viên thừa nhận không bao giờ tổ chức lồng ghép dân ca, 50% chỉ thỉnh thoảng tổ chức và chỉ vỏn vẹn 20% duy trì hoạt động thường xuyên theo chủ đề hàng tháng.

Hai là, học sinh có niềm say mê tự nhiên rất lớn đối với các hoạt động trải nghiệm dân gian nhưng vốn hiểu biết lại vô cùng hạn chế. Khảo sát chỉ ra 96.9% học sinh thích chơi trò chơi dân gian, 76.9% hứng thú với hoạt động ngoại khóa và 69.2% thích hát các bài dân ca. Dù vậy, có tới 30.8% học sinh không kể tên được bất kỳ bài dân ca nào, 53.8% chỉ kể được dưới 3 bài hát đã học trong sách giáo khoa, và chỉ có 15.4% học sinh kể được từ 4 bài dân ca trở lên.

Ba là, mức độ hiểu biết về trò chơi dân gian còn nghèo nàn khi 15.4% học sinh không biết trò chơi nào, 61.5% chỉ biết từ 1 đến 3 trò chơi phổ biến, và chỉ có 23.1% học sinh kể được trên 4 trò chơi.

Bốn là, giáo viên đối mặt với nhiều rào cản lớn khi triển khai: 70% giáo viên gặp rất khó khăn về nguồn kinh phí tổ chức, 80% giáo viên rất khó khăn do thiếu thời gian tìm hiểu và thiết kế trò chơi mới, 60% cảm thấy lúng túng vì phương pháp lồng ghép còn quá mới mẻ, và 40% nhận định học sinh tiếp thu, cảm thụ giai điệu dân ca còn chậm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của thực trạng trên bắt nguồn từ sự lấn át của các phương tiện truyền thông mạng xã hội khiến học sinh ít có môi trường tiếp xúc với âm nhạc dân gian. Thêm vào đó, đặc thù giai điệu dân ca với nhiều nốt luyến láy, rung ngân đòi hỏi kỹ thuật cao, gây khó khăn cho trẻ nếu không có phương pháp hướng dẫn trực quan. Về phía nhà trường, áp lực thời gian dành cho các môn văn hóa cùng sự thiếu thốn về trang thiết bị, nhạc cụ dân tộc và tài chính đã làm giảm tần suất tổ chức các sân chơi nghệ thuật.

Kết quả nghiên cứu này hoàn toàn tương đồng với các công bố của tác giả Mai Thị Thùy Hương năm 2015 và tác giả Lê Hoàng Dũng năm 2014, khi đều chỉ ra rằng việc giáo dục di sản dân ca trong trường học vẫn còn mang tính thời điểm, chưa trở thành hoạt động nền nếp thường xuyên. Trong nghiên cứu này, các kết quả khảo sát được trực quan hóa mạch lạc thông qua hệ thống 7 bảng biểu thống kê chi tiết và 7 biểu đồ cột so sánh tương quan tỷ lệ phần trăm (như Bảng 1.1, Bảng 1.3, Biểu đồ 1.1 và Biểu đồ 1.5). Cách trình bày này giúp các nhà quản lý giáo dục dễ dàng nhận diện điểm nghẽn thực tế để có hướng đầu tư phù hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát và phân tích thực tiễn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp sư phạm đồng bộ:

Thứ nhất, thành lập và duy trì hoạt động Câu lạc bộ Em yêu làn điệu dân ca tại trường tiểu học. Ban Giám hiệu phối hợp cùng Tổng phụ trách Đội và giáo viên Âm nhạc chịu trách nhiệm xây dựng quy chế và lịch sinh hoạt định kỳ 2 tuần một lần. Mục tiêu đặt ra là thu hút ít nhất 40% đến 50% học sinh khối 4 và khối 5 tham gia thường xuyên, bắt đầu triển khai từ tháng 9 của năm học mới.

Thứ hai, tổ chức định kỳ Hội thi tiếng hát dân ca và trò chơi dân gian quy mô toàn trường. Đơn vị chủ trì là Công đoàn nhà trường, Chi đoàn Thanh niên và Tổ chuyên môn khối. Hội thi được tổ chức 2 lần mỗi năm học vào các dịp lễ lớn như ngày 20 tháng 11 và ngày 26 tháng 3, với chỉ tiêu 100% các lớp tham gia, giúp nâng tỷ lệ học sinh nhận biết từ 5 làn điệu dân ca trở lên đạt mức trên 75%.

Thứ ba, tích hợp diễn xướng dân ca địa phương (như hô hát bài chòi, hát bã trạo, hò khoan Quảng Nam) gắn liền với các trò chơi vận động ngoại khóa. Giáo viên Âm nhạc và Giáo viên Chủ nhiệm chủ động biên soạn các trò chơi như đập niêu, bịt mắt bắt dê kết hợp hát đồng dao. Mục tiêu là đảm bảo 100% học sinh được trực tiếp trải nghiệm diễn xướng dân gian ít nhất 4 lần trong mỗi học kỳ, duy trì liên tục từ tháng 10 đến tháng 4.

Thứ tư, huy động nguồn lực xã hội hóa và bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ giáo viên. Ban Giám hiệu kết hợp với Ban Đại diện Cha mẹ học sinh và mời các nghệ sĩ thuộc đoàn ca kịch địa phương tham gia tập huấn. Mục tiêu là đạt 100% giáo viên đứng lớp được trang bị kỹ năng hướng dẫn học sinh hát dân ca, đồng thời trang bị bổ sung ít nhất 10 bộ nhạc cụ gõ dân tộc cho phòng học nghệ thuật trước quý 3 hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn mang lại giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất là Ban Giám hiệu và Cán bộ quản lý tại các trường tiểu học. Công trình cung cấp căn cứ thực tiễn và khung kế hoạch mẫu để lãnh đạo nhà trường phê duyệt ngân sách, phân bổ thời lượng và chỉ đạo tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo gắn với giáo dục di sản văn hóa truyền thống.

Thứ hai là Giáo viên bộ môn Âm nhạc và Tổng phụ trách Đội Thiếu niên Tiền phong. Luận văn cung cấp tuyển tập các làn điệu hát ru, hò, lý, đồng dao phù hợp với âm vực lứa tuổi 6 đến 11 tuổi, kèm theo các kịch bản trò chơi dân gian có thể áp dụng ngay trong các buổi sinh hoạt dưới cờ hoặc hoạt động tập thể cuối tuần.

Thứ ba là Sinh viên, Học viên cao học và Giảng viên thuộc các ngành Giáo dục Tiểu học, Sư phạm Âm nhạc. Luận văn là tài liệu tham khảo chất lượng về quy trình thiết kế công cụ khảo sát anket, phương pháp thống kê mô tả trong giáo dục học và kỹ thuật tổ chức thực nghiệm sư phạm trên địa bàn cụ thể.

Thứ tư là Chuyên viên Phòng Giáo dục và Đào tạo, các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian địa phương. Tài liệu này đóng vai trò như một bản tham luận thực tiễn giúp cơ quan quản lý hoạch định chính sách đưa di sản bài chòi, dân ca liên khu 5 vào chương trình giáo dục địa phương một cách bài bản, đạt hiệu quả lan tỏa cao trên toàn tỉnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao nên đưa dân ca vào hoạt động ngoại khóa thay vì chỉ dạy trong tiết học chính khóa? Hoạt động chính khóa bị giới hạn nghiêm ngặt về thời lượng (35 đến 40 phút mỗi tiết) và nặng tính lý thuyết nhạc lý. Hoạt động ngoại khóa tạo không gian mở không gò bó, kết hợp 96.9% sự yêu thích trò chơi dân gian với âm nhạc, giúp học sinh thẩm thấu giai điệu một cách tự nhiên theo đúng tinh thần học mà chơi, chơi mà học.

2. Những thể loại dân ca nào phù hợp nhất với đặc điểm giọng hát của học sinh tiểu học? Hát đồng dao, bài vè và các điệu lý ngắn, vui tươi là phù hợp nhất. Do tầm cử giọng hát của học sinh tiểu học chỉ dao động từ nốt La quãng tám nhỏ đến nốt Si giáng quãng tám 1, các bài đồng dao có tiết tấu nhịp đôi khỏe khoắn giúp các em dễ phát âm, không bị hụt hơi hay vỡ giọng.

3. Nhà trường cần làm gì để giải quyết rào cản 70% giáo viên gặp khó khăn về kinh phí tổ chức? Nhà trường nên đẩy mạnh mô hình phối hợp ba môi trường: gia đình, nhà trường và xã hội. Việc liên kết với các nghệ nhân dân gian địa phương, tận dụng sân trường và tự tạo đạo cụ trò chơi từ vật liệu tái chế sẽ giúp tiết kiệm tối đa chi phí tổ chức hoạt động ngoại khóa.

4. Làm thế nào để học sinh hứng thú học dân ca trong thời đại số bùng nổ mạng xã hội? Giáo viên cần đổi mới phương pháp bằng cách sân khấu hóa các làn điệu, tổ chức thi đối đáp âm nhạc, hô hát bài chòi có thưởng hoặc ghi hình các video đồng ca đăng tải lên trang mạng của trường. Cách làm trực quan này nhanh chóng chuyển hóa sự tò mò của 76.9% học sinh thành đam mê văn hóa truyền thống.

5. Việc lồng ghép dân ca vào ngoại khóa có gây ảnh hưởng đến kết quả học các môn văn hóa không? Hoàn toàn không. Trái lại, việc tham gia các trò chơi âm nhạc dân gian sau giờ học giúp giải tỏa 100% căng thẳng thần kinh, rèn luyện sự nhanh nhẹn, tinh thần tập thể và khả năng tập trung, từ đó tạo tâm thế hưng phấn giúp các em tiếp thu các môn khoa học và văn hóa tốt hơn.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về vai trò của dân ca trong việc bồi dưỡng tâm hồn, đạo đức và giáo dục thẩm mỹ cho học sinh tiểu học.
• Đề tài phản ánh trung thực thực trạng tại Trường Tiểu học Trần Quốc Toản, chỉ ra điểm nghẽn lớn khi 80% giáo viên coi trọng việc đưa dân ca vào trường học nhưng 30% chưa từng triển khai do thiếu kinh phí và kỹ năng.
• Công trình khẳng định tiềm năng to lớn từ phía học sinh khi có tới 96.9% trẻ yêu thích trò chơi dân gian và 69.2% sẵn sàng học hát dân ca nếu có môi trường thuận lợi.
• Đề tài đã đóng góp hệ thống 4 giải pháp sư phạm mang tính thực tiễn cao, kết nối nghệ thuật diễn xướng dân ca bài chòi Quảng Nam với các sân chơi ngoại khóa sinh động.
• Trong kế hoạch tiếp theo từ tháng 9 tới, nhà trường và các đơn vị giáo dục cần nhân rộng mô hình câu lạc bộ dân ca, xây dựng cẩm nang số hóa bài giảng và tăng cường phối hợp liên ngành.

Việc đưa dân ca vào trường học chính là chìa khóa vàng để gìn giữ hồn cốt dân tộc trong thời kỳ hội nhập. Kính mời quý thầy cô giáo, các nhà quản lý và bạn đọc quan tâm tải về, nghiên cứu và ứng dụng toàn diện các giải pháp sư phạm từ luận văn này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC ĐƯA DÂN CA VÀO TRONG HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Một số khái niệm 1. Dân ca Dân ca giữ một vị trí quan trọng và mang tính chất phổ biến trong đời sống tỉnh thần cũng như trong lao động, sinh hoạt hằng ngày của nhân dân. Khởi đầu, các bài đân ca được sáng tạo một cách tự phát nhưng luôn gắn với một mục đích, đối tượng nhất định.

Sau đây là một số khái niệm cụ thể về đân ca của một số tác giả đưa ra: Theo GS.TS Trần Quang Hải làm việc tại Trung tâm Quốc gia Nghiên cứu khoa học về Sơ lược về dân ca Việt Nam: “Dan ca là những bài hát, khúc ca được sáng tác và lưu truyền trong dân gian mà không thuộc về riêng một tác giả nào. Đầu tiên bài hát có thể do một người nghĩ ra rồi truyền miệng qua nhiều người từ đời này qua đời khác và được phể biến ở từng vùng, từng dân tộc. Các bài dân ca được gọt giữa, sàng lọc qua nhiều năm tháng và bền vững với thời gian”. Theo Phạm Phúc Minh: “Dân ca là những bài hát cổ truyền do nhân dân sáng tác, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác và được nhân dân ca hát theo phong tục tập quán của từng địa phương, từng dân tộc”.

Cùng với khái niệm về dân ca của các tác giả khác, ta có thể hiểu dan ca là những bài hát do nhân dân sáng tác, không rõ tác giả, lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác theo lối truyền khẩu, được hát theo phong tục tập quán từng địa phương và có nhiều dị bản. Hoạt động ngoại khóa Hoạt động ngoại khóa là những hoạt động được thực hiện ngoài giờ học, tuỷ thuộc vào hứng thú, sở thích, nguyện vọng của mỗi học sinh trong khuôn khổ khả năng và điều kiện tổ chức có được của nhà trường. Hoạt động ngoài giờ lên lớp nhằm bổ sung, củng cố, mở rộng và nâng cao kiến thức, kĩ năng bộ môn đã học trong chương trình chính khóa, đồng thời gióa dục học sinh một cách toàn diện. Đặc điểm của đân ca Việt Nam 1.

Đặc điển về hình thúc, thể loại Dân ca phản ánh cuộc sống muôn mầu muôn vẽ của nhân dân niên nội dung, hình thức của dân ca rất phong phú, da dang. Chúng ta có thể tìm thấy trong nhiều nên văn hoá những bài đân ca nói về cuộc sống của người bình đân bằng một thứ ngôn ngữ giàu chất trí tuệ, sống động. Dân ca Việt Nam là một thể loại âm nhạc cổ truyền, qua con đường truyền miệng từ thế hệ này sang thế hệ khác. 'Việt Nam là một quốc gia đa sắc tộc với nền văn hóa lâu đời, do vậy dân ca Việt Nam bao gồm nhiều vùng miễn, nhiều thể loại vô cùng phong phú: dân ca Quan họ Bắc Ninh, hát Ví, hát Dặm (Nghệ An).

hát Xoan (Phú Thọ), hát Trống quân ở nhiều làng quê Bắc Bộ, hát Dé (Ha Tây), hò Huế, lý Huế ở TrưngBộ, Nam Bộ có các điệu Lý, điệu Hò. dân ca của các dan tộc miền núi phía Bắc, đồng bào Thái, H'mông, Mường, dân ca các dân tộc Tây nguyên. đều có những nét riêng, mang ban sắc riêng. Để giảm bớt nỗi cực nhọc và tăng thêm hiệu quả trong lao động, người Việt Nam còn sáng tạo ra những điệu hò, điệu lý, hát ví.

những âm điệu tiết tấu, đặc trưng của dân ca phần lớn bắt nguồn từ những câu ca dao thâm thúy khúc chiết, loại thơ vần như lục bát hay những câu đồng dao đơn giản được bể sưng qua nhiều giai đoạn rồi trở nên những thể loại hát dân gian khác nhau của từng địa phương, từng vùng đất nước.